Xung quanh sự kiện Hoàng Nhân

Vương Kiếm Hồng qua đời, một sinh mạng tươi tắn đầy tài năng đã vụt tắt. Cuộc sống tình yêu của họ tuy ngắn ngủi, nhưng đoạn tình cảm rực lửa như lửa, sâu thẳm như biển, dịu dàng, rạng rỡ và đượm chất thơ trong quá khứ ấy là điều Cù Thu Bạch suốt đời không thể quên. Những vần thơ họa lại ngày nào bỗng chốc dừng lại, chỉ còn lại một mình, khó tránh khỏi cảm giác người đi nhà trống, tiêu điều bi thương. Thế nhưng, ngọn lửa đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân đang bùng cháy trên đất nước Trung Quốc, có ngày sẽ tạo thành thế như lửa cháy đồng cỏ. Tất cả những người cách mạng đều đang dùng ánh sáng và sức nóng của mình để đẩy nhanh sự bốc lên của ngọn lửa lòng đất ấy. Nỗi đau đớn của Cù Thu Bạch cũng bị phai nhạt bởi sự nhiệt tình chiến đấu căng thẳng suốt ngày đêm. Khi làm việc, anh vẫn chăm chỉ như thế, quên mình như thế và tràn đầy sức sống như thế.

Sau khi cuộc đấu tranh phản công phái hữu ở Quảng Châu kết thúc, Cù Thu Bạch không lập tức trở về Thượng Hải. Ủy ban Chính trị Trung ương Quốc Dân Đảng đã họp hai lần. Cù Thu Bạch họp xong liền tiếp tục ở lại Quảng Châu. Lúc này, đúng vào lúc đoàn thương nhân vũ trang phản cách mạng của giai cấp tư sản mại bản Quảng Châu được đế quốc Anh hậu thuẫn đang rục rịch hành động. Tình hình ngày càng căng thẳng, thế mà Chính phủ cách mạng Quảng Châu lại dao động không quyết đoán, thậm chí mưu tính thỏa hiệp với thương nhân đoàn. Đảng Cộng sản Trung Quốc công khai phát biểu chủ trương chính trị, dốc sức thúc giục phái tả Quốc Dân Đảng do Tôn Trung Sơn đứng đầu kiên quyết dùng vũ lực trấn áp cuộc nổi loạn phản cách mạng. Ngày 23 tháng 9, Cù Thu Bạch viết bài thông tấn về Quảng Châu mang tên "Chính phủ Tôn Trung Sơn dưới sự áp bức của đế quốc và phản cách mạng"; ngày 2 tháng 10 lại viết bài thông tấn "Quá trình cuộc đình công của công nhân in ấn Quảng Châu", lần lượt gửi cho tờ "Hướng đạo". Bài viết trước bình luận về sự kiện nổi loạn của thương nhân đoàn Quảng Châu, chỉ rõ: "Nguyên nhân cuối cùng của phong trào thu giữ vũ khí lần này thực ra nằm ở âm mưu của đế quốc Anh." ① "Vấn đề thu giữ vũ khí không chỉ không phải là xung đột giữa thương nhân và chính phủ — tuyệt đối không đơn giản như vậy; hơn nữa không chỉ là xung đột giữa Quốc Dân Đảng với đế quốc và giai cấp mại bản — mà là kịch bản sống động khi đế quốc và giai cấp mại bản tấn công Chính phủ Quảng Châu, trong đó chính phủ và các phần tử phái hữu trong Quốc Dân Đảng khéo léo làm nội ứng." ② Bài viết phân tích cụ thể mặt nạ chính trị và bản chất của ba phái tả, trung, hữu trong Quốc Dân Đảng tại sự kiện lần này, chỉ rõ: "Mối quan hệ giữa ba phái tả, trung, hữu trong biến cố lần này là đáng chú ý nhất: Thủ lĩnh thương nhân Trần Liêm Bá, Trần Mộ Thụ đều là đảng viên phái hữu Quốc Dân Đảng, những quân nhân ủng hộ phản cách mạng và giai cấp mại bản cũng đều là đảng viên phái hữu Quốc Dân Đảng; những kẻ dao động không kiên quyết trấn áp phản cách mạng là các yếu nhân phái trung Quốc Dân Đảng; còn những kẻ kiên quyết đòi giải giáp vũ khí của thương nhân đoàn và vũ trang cho lao động bình dân chính là lực lượng mới cách mạng chân chính — các phần tử phái tả cùng quần chúng công nông do họ lãnh đạo." Phái hữu "đại diện cho lợi ích của giai cấp mại bản và đế quốc"; "phái tả tức phái cách mạng đại diện cho lợi ích của dân nghèo lao động"; còn phái trung thì "ảo tưởng duy trì chính quyền, lại không dám chấp nhận sự ủng hộ của quần chúng bình dân", "nuôi dưỡng khí thế của phái thỏa hiệp cho đến phái phản động" ③. Tóm lại, "sự phân hóa trong cách mạng quốc gia đã được nhìn thấy vô cùng rõ ràng trong biến cố lần này. Những ai vẫn muốn bảo lưu vinh quang cách mạng trong lịch sử Quốc Dân Đảng, rốt cuộc sẵn sàng bước vào con đường nào? Đây là một vấn đề căn bản." ④ Cù Thu Bạch đã gắn sự phân hóa trong trận doanh cách mạng phơi bày từ sự kiện thương nhân đoàn với tiền đồ của cách mạng. Anh dùng hiện thực đấu tranh giai cấp tàn khốc để cảnh cáo tất cả những người đảng viên cách mạng rằng: Thỏa hiệp nhượng bộ là không có lối thoát, nhất định phải kiên trì con đường cách mạng, dùng vũ lực trấn áp cuộc nổi loạn vũ trang của giai cấp tư sản mại bản dưới sự hậu thuẫn của đế quốc. Loại tư tưởng "chỉ muốn dùng kế điệu hổ ly sơn để né tránh cách mạng, bất luận ngoài miệng có liều mạng phủ nhận trong đảng có phái đến đâu đi nữa, thì cũng không thành; kết quả của nó nhất định sẽ là sự đầu hàng về chính trị trước phái hữu, hoặc đơn giản là đầu hàng trước phái phản động và đế quốc." ⑤ —

①②③④⑤ Tờ "Hướng đạo" số 85, ngày 1 tháng 10 năm 1924.

Trong bài viết "Quá trình cuộc đình công của công nhân in ấn Quảng Châu", Cù Thu Bạch nêu rõ về việc Chính phủ Quảng Châu đàn áp cuộc đình công do công nhân in ấn tiến hành nhằm phản đối tư bản hội nhà báo: Những yêu sách chính đáng ① mà công nhân đưa ra nhằm phản đối sự áp bức của tư bản giới báo chí là hoàn toàn không có gì đáng trách, không phải là gây khó dễ cho chính phủ, càng không phải là "phá hoại cơ quan tuyên truyền". Chính phủ Quảng Châu nên hiểu rõ: Yêu cầu của công nhân là "ủng hộ cách mạng quốc gia — thể hiện sức mạnh của chính phủ ủng hộ cách mạng quốc gia; không chịu để chính phủ một mình đối phó với 'giới báo chí' vi phạm cương lĩnh cải thiện đời sống nông công của Quốc Dân Đảng"; là "dùng thực lực của công nhân để phò trợ Quốc Dân Đảng trấn áp các phần tử phản cách mạng trong và ngoài đảng ở Quảng Châu, đồng thời đạt được những yêu cầu kinh tế tuyệt đối không thể trì hoãn của chính mình." ② Thực tế chứng minh, quần chúng công nông hết lòng ủng hộ Chính phủ Quảng Đông cách mạng, họ đã tích cực tham gia hành động trấn áp vũ trang đối với cuộc nổi loạn của thương nhân đoàn không lâu sau đó, đồng thời có những cống hiến to lớn trong một loạt cuộc đấu tranh cách mạng sau này —

① Ba yêu cầu của công nhân in ấn là: (1) Các tòa báo tuyên ngôn ủng hộ cách mạng, phản đối thương nhân đoàn; (2) Các tòa báo không làm tuyên truyền chống lại công nhân nữa; (3) Tăng lương.

② Tờ "Hướng đạo" số 85, ngày 1 tháng 10 năm 1924.

Đầu tháng 10, Cù Thu Bạch trở về Thượng Hải.

Cùng với sự phát triển của tình hình cách mạng, mối liên hệ giữa thầy trò Đại học Thượng Hải với xã hội ngày càng mật thiết, vai trò phát huy trong đấu tranh cách mạng ngày càng lớn. Lần lượt thành lập trường học bình dân, trường bổ túc công nhân, trường đêm công nhân, v.v.. Giúp công nhân tổ chức công hội, bồi dưỡng cốt cán phong trào công nhân. Giới học sinh Bắc Kinh, Bảo Định xảy ra phong trào học sinh, sinh viên Đại học Thượng Hải lập tức đứng lên hưởng ứng, nhận được sự khen ngợi của các giới trong xã hội.

Không lâu sau khi Cù Thu Bạch trở về Đại học Thượng Hải, hơn ba mươi đoàn thể các giới ở Thượng Hải đang trù bị đại hội kỷ niệm Quốc khánh. Ngày 10 tháng 10, thời tiết cực kỳ đẹp. Sáng tinh sương, Dương Chi Hoa — phụ trách Hội sinh viên Đại học Thượng Hải — cùng mấy bạn học đã mời Cù Thu Bạch đến Chùa Thiên Hậu ở phía bắc cầu đường Hà Nam để tham dự đại hội. Họ đi dạo ở Bán Tung Viên trước, rồi mới đi dự đại hội khai mạc lúc mười giờ sáng. Khi họ lên xe điện, thì nhận được báo cáo: Nhà cầm quyền Tô giới cấu kết với phái hữu Quốc Dân Đảng, phái vô chính phủ, mua chuộc lưu manh đầu trộm đuôi cướp, chuẩn bị quậy phá đại hội ngày hôm nay. Các sinh viên lập tức muốn Cù Thu Bạch tạm thời về nhà, họ đi tới hội trường xem xét tình hình rồi tính sau. Cù Thu Bạch xuống xe, về nhà làm việc.

Lúc này vừa đúng lúc chiến tranh Giang - Chiết bùng nổ, quân phiệt Giang Tô Tề Tiếp Nguyên và quân phiệt Chiết Giang Lư Vĩnh Tường đánh nhau to. Phái hữu Quốc Dân Đảng thao túng hội nghị là Dụ Dục Chi, Đồng Lý Chương chủ trương giúp Lư đánh Tề, vấp phải sự phản đối của học sinh tiến bộ tham dự hội nghị. Họ lên án diễn thuyết phản đối mọi thế lực quân phiệt, phản đối mọi chủ nghĩa đế quốc, vậy mà lại bị vu khống là "gian tế". Hoàng Nhân — sinh viên Đại học Thượng Hải — vỗ tay tán thành bài diễn thuyết phản đế phản quân phiệt, bất ngờ bị bọn côn đồ do phái hữu mua chuộc hành hung, đẩy từ trên đài cao bảy thước xuống, rơi xuống nền đá cứng bên dưới, miệng mũi lập tức chảy máu, bất tỉnh nhân sự. Cảnh sát lại giam giữ những học sinh bị thương như Hoàng Nhân, mà mặc cho hung thủ bỏ trốn. Dương Chi Hoa và những người khác vội vàng cứu Hoàng Nhân ra, đưa đến Bệnh viện Đồng Nhân để cứu chữa. Phía bệnh viện lấy lý do vết thương quá nặng nên từ chối tiếp nhận, lại đưa đến Bệnh viện Bảo Long. Lúc này lại nhận được tin báo: Nhà cầm quyền Tô giới muốn dùng thủ đoạn khủng bố để trấn áp những người cộng sản, hoàn cảnh của Cù Thu Bạch cũng rất nguy hiểm.

Lúc đưa đến bệnh viện, Hoàng Nhân tỉnh lại, nhưng mũi chảy nước vàng, nôn ra cơm và nước tiểu lẫn máu, trông vô cùng thảm thương. Bác sĩ nói, đã tổn thương đến vùng não, rất khó chữa trị. Đêm hôm đó, tổ chức đảng phái Dương Chi Hoa và các bạn học đến bệnh viện chăm sóc Hoàng Nhân. Sau nửa đêm, Cù Thu Bạch đến thăm Hoàng Nhân, Dương Chi Hoa kể lại ý kiến của bác sĩ cho anh nghe. Anh cúi người xuống, xoa trán Hoàng Nhân, cẩn thận lật chăn lên, khẽ gọi tên Hoàng Nhân. Thế nhưng, Hoàng Nhân vẫn mê man không tỉnh, không thể đáp lời nữa. Lúc rời đi, Cù Thu Bạch dặn rằng sáng mai sẽ đem quan tài, áo quan đến. Đêm hôm sau, Hoàng Nhân khó thở, kéo dài đến hai giờ sáng ngày 12 thì tắt thở. Khám nghiệm tử thi cho thấy xương sọ đã vỡ, chất não bị tổn thương, nội tạng tổn thương nhiều chỗ, quả thực là tử vong vì vết thương.

Cùng ngày, theo chỉ thị của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Cù Thu Bạch tổ chức Ủy ban hành động phản đối hành vi bạo tàn của phái hữu Quốc Dân Đảng, chỉ huy nhân dân toàn Thượng Hải đứng lên kháng nghị hành vi bạo tàn đó ①. Hội sinh viên Đại học Thượng Hải phát điện tín gửi toàn quốc vào ngày 15 tháng 10, chỉ rõ: "Cái chết của đồng chí Hoàng Nhân thực chất là chết vì phản đối chủ nghĩa đế quốc, chết vì phản đối quân phiệt, chết vì nghĩa vụ của đảng, chết vì mưu cầu lợi ích cho nhân dân toàn quốc". ② "Đồng chí Hoàng Nhân... chính là một trong những người chết trước nhân dân toàn quốc. Nhân dân và giặc không đội trời chung, mong đồng bào chúng ta mau chóng đoàn kết lại, phát động tổng tấn công mãnh liệt vào chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt". ③ Ngày 27 tháng 10, tại Đại học Thượng Hải đã long trọng tổ chức đại hội truy điệu liệt sĩ Hoàng Nhân, số người tham dự vô cùng đông đảo. Cù Thu Bạch, Thẩm Huyền Lư, Vận Đại Anh cùng đại diện các đoàn thể công cộng đều có bài phát biểu. Hội nghị kéo dài ba tiếng đồng hồ, "bài diễn thuyết tại hội trường cực kỳ bi tráng sục sôi đến tột cùng, người nghe ai nấy đều biến sắc" ④ —

① Dương Chi Hoa: "Niên biểu đồng chí Thu Bạch", bản thảo chưa xuất bản.

②③ "Tiếng nói kháng nghị về cái chết bi thảm của Hoàng Nhân", tờ "Dân Quốc nhật báo", ngày 17 tháng 10 năm 1924.

④ "Ghi chép đại hội truy điệu liệt sĩ Hoàng Nhân", tờ "Dân Quốc nhật báo", ngày 28 tháng 10 năm 1924.

Sự kiện Hoàng Nhân bị ám hại đã lan rộng ảnh hưởng, khiến cuộc đấu tranh giữa các đảng viên cộng sản, nhân sĩ phái tả Quốc Dân Đảng thuộc Khoa Xã hội học Đại học Thượng Hải với phái hữu Quốc Dân Đảng thuộc Khoa Ngôn ngữ Anh trở nên gay gắt. Sinh viên Khoa Xã hội học phản đối Chủ nhiệm Khoa Tiếng Anh, phần tử phái hữu Hà Thế Trinh, sinh viên Khoa Tiếng Anh phản đối Chủ nhiệm Khoa Xã hội học Cù Thu Bạch. Kết quả là Hà Thế Trinh và Cù Thu Bạch đồng loạt từ chức chủ nhiệm khoa. Sau đó, Cù Thu Bạch vẫn thường xuyên đến Đại học Thượng Hải giảng bài. Tại Bộ Chấp hành Thượng Hải của Quốc Dân Đảng, những người cộng sản như Mao Trạch Đông, Vận Đại Anh, Thi Cồn Thống, Thẩm Trạch Dân, Đặng Trung Hạ, Dương Chi Hoa đã đồng ký tên gửi thư thỉnh cầu Tôn Trung Sơn, chỉ trích Diệp Sở Thương "chủ trì không có năng lực, (đối với phái hữu) có xu hướng dung túng". ① Tại tòa soạn "Dân Quốc nhật báo", cuộc đấu tranh phản công phái hữu như Diệp Sở Thương cũng vô cùng quyết liệt. Cù Thu Bạch dâng thư lên Tôn Trung Sơn, chỉ rõ tờ "Dân Quốc nhật báo" ở Thượng Hải "có ngôn luận kỳ quái", yêu cầu cải tổ, Tôn Trung Sơn đã phê chuẩn chuyển thư của Cù Thu Bạch giao cho Ủy ban Chấp hành Trung ương Quốc Dân Đảng thảo luận ②. Lực lượng cách mạng dần dần chiếm ưu thế tại "Dân Quốc nhật báo", ép buộc thủ lĩnh phái hữu Diệp Sở Thương phải rút khỏi tòa soạn báo —

① Lý Vân Hán: "Từ dung cộng đến thanh đảng", trang 323.

② Biên bản hội nghị lần thứ sáu mươi của Ủy ban Chấp hành Trung ương, ngày 11 tháng 12 năm 1924.

Tháng 11, Tôn Trung Sơn từ Quảng Châu đi tuyến đường bắc thượng ghé qua Thượng Hải. Thầy trò Đại học Thượng Hải đến bờ sông Hoàng Phố nghênh đón, và ngầm phái người canh gác bảo vệ. Khi đội ngũ đón tiếp của Đại học Thượng Hải quay về trường đi ngang qua đường Tung Sơn, tuần binh Tô giới Pháp đã cướp lấy cờ trường, sau đó qua thương lượng, phía nhà tuần phòng Pháp mới đem trả lại. Chủ nghĩa đế quốc vô cùng hoảng sợ trước các hoạt động cách mạng của thầy trò Đại học Thượng Hải. "Nhật báo Cục cảnh vụ" thuộc Tô giới công cộng Thượng Hải ghi chép lại rằng: "Mấy tháng gần đây, hoạt động của phái Bolshevik Trung Quốc có sự hồi sinh rõ rệt, rất đáng chú ý. Tổng cơ quan của những phần tử quá khích này đặt tại Đại học Thượng Hải, số 132 đường Seymour, chúng xuất bản báo chí bài ngoại tại đây — tờ 'Hướng đạo', tàng trữ sách vở chủ nghĩa xã hội để bán, như 'Thanh niên Trung Quốc', 'Tiền phong'. Phần lớn các giáo sư của trường đại học này đều là đảng viên cộng sản công khai, họ đang từng bước dẫn dắt sinh viên đi theo tín ngưỡng chính trị đó. Trong số các giáo sư có: Thiệu Trọng Huy, còn gọi là Thiệu Lực Tử, biên tập viên 'Dân Quốc nhật báo', ông ta đã là đảng viên cộng sản được mấy năm rồi; Cù Thu Bạch, giáo sư Khoa Xã hội học, Cù là bạn thân thiết của thủ lĩnh Bolshevik Trung Quốc; Thiệu Cồn Thống, năm 1921 vì hoạt động cộng sản mà bị trục xuất khỏi Nhật Bản. Những giáo sư có địa vị thấp hơn viết bài cho 'Hướng đạo' gồm có: Tưởng Quang Xích, Trương Thái Lôi, Lưu Hàm Sơ." ① Chiều ngày 9 tháng 12, dưới sự ám chỉ của Thẩm hội công giải, Phòng cảnh vụ và Phòng hình sự Cục cảnh vụ cùng thám tử trạm tuần phòng Tĩnh An Tự thuộc Công bộ cục đã bất ngờ tiến hành khám xét công khai đối với Đại học Thượng Hải cùng ký túc xá thầy trò, tịch thu "ba trăm cuốn sách có tính chất bài ngoại" ②, "ba trăm bốn mươi cuốn sách tiếng Nga có tính chất chủ nghĩa xã hội" ③. Cục cảnh vụ nói trong báo cáo: "Những chứng cứ tìm được đều minh chứng rõ ràng rằng phần lớn trong số ba trăm sinh viên của ngôi trường này là tín đồ của chủ nghĩa cộng sản. Sự huấn luyện mà họ nhận được, không nghi ngờ gì nữa, là nhằm mưu toan biến họ thành những tuyên truyền viên chủ nghĩa cộng sản có trí tuệ." ④ "Từ những cuốn sách tìm được có thể thấy rằng, một số giáo sư rất thông thạo ngôn ngữ và văn học Nga." ⑤ Thẩm hội công giải đã triệu tập Quyền hiệu trưởng Thiệu Lực Tử, và tuyên án tiêu hủy toàn bộ sách báo tịch thu được. Nhà cầm quyền Tô giới hạ lệnh truy nã Cù Thu Bạch, đồng thời áp giải Lý Bính Tường — sinh viên trực ban tại thư viện Đại học Thượng Hải — đến trạm tuần phòng, thám tử hỏi hắn: "Cù Thu Bạch ở đâu?" Lý Bính Tường đáp: "Tôi làm việc ở xã phát hành sách báo, nhưng không biết Cù Thu Bạch là ai, càng không biết anh ấy ở đâu." ⑥ May thay, Cù Thu Bạch đã dọn từ đường Mộ Nhĩ Minh đến số 12 hẻm Thuận Thái, đường Bảo Thông, Chắc Bắc từ một tháng trước, lúc này lại ẩn cư trong nhà của Tôn Thụy Hiền — nhân viên Công ty Sincere —, nên mới tránh được sự lùng bắt của trạm tuần phòng. Khi Dương Chi Hoa báo cho anh biết tin nhà cửa và trường học bị lục soát, sách báo (những cuốn sách tiếng Nga trong đó là do anh tiết kiệm đường ăn ở Moskva để đổi lấy) bị thiêu rụi, anh nhẹ nhàng đặt cây bút trong tay xuống, đứng dậy, bình tĩnh đi qua đi lại xung quanh chiếc bàn. Sau đó, anh dừng lại nói: "Sách bị đốt rồi, nhưng tư tưởng tiến bộ thì không thể bị tiêu diệt!" ⑦ —

①②③④⑤ Sđd

⑥⑦ Dương Chi Hoa: "Nhớ Thu Bạch", "Cờ đỏ phấp phới" số 8.

Đồng chí, chiến hữu, người vợ

Ngày 18 tháng 11 năm 1924 ①, Cù Thu Bạch kết hôn lần thứ hai, người bạn đời là học sinh đồng thời là chiến hữu của anh — Dương Chi Hoa —

① Trước đây vẫn luôn nói Cù và Dương kết hôn vào ngày 7 tháng 11 năm 1924. Theo thông cáo của Thẩm Kiếm Long và Dương Chi Hoa đăng liên tục ba ngày trên "Dân Quốc nhật báo" Thượng Hải từ ngày 27 đến 29 tháng 11 năm 1924: "Từ ngày 18 tháng 11 năm 1924, chúng tôi chính thức chấm dứt quan hệ yêu đương", thì thời gian kết hôn của Cù và Dương không nên trước thời điểm này.

Trong cuộc đấu tranh vô cùng gay gắt, rất nhiều thanh niên cách mạng thường cảm thấy cô độc yếu đuối, mà cần tập hợp một đại lượng các dũng sĩ chiến đấu, cũng cần những người bạn tâm giao cùng chí hướng, hợp đạo đức. Trong đại gia đình hòa quyện tình cảm cách mạng này, tình cảm giữa một số chiến hữu nam nữ sẽ dần được tô đậm, thậm chí rất nhanh sẽ phát triển đến mức tương thân tương ái mà kết hợp với nhau. Tình yêu giữa Cù Thu Bạch và Dương Chi Hoa chính là sự kết hợp nhanh chóng vượt mức bình thường như thế.

Dương Chi Hoa còn có tên là Tiểu Hoa, Hạnh Hoa, tên chữ là Văn Quân, Văn Doãn, Đỗ Ninh, người huyện Tiêu Sơn, tỉnh Chiết Giang, sinh năm 1900 tại phố Khảm Sơn, ngã ba đường Tiêu Sơn. Tại thị trấn nhỏ này, gia tộc họ Dương từng là phú hào địa phương, ngoài ruộng đất ra còn kiêm kinh doanh tơ gạo, sau này cơ nghiệp tuy sa sút nhưng vẫn có chút địa vị trong hương lý. Dương Chi Hoa từ nhỏ thông minh hiếu học, tính cách dịu dàng, lại có nhan sắc vượt trội; người nhà thân thích cưng chiều gọi cô là "cô bé mèo". Thế nhưng cô bé này lại rất có cá tính, rất có lòng trắc ẩn. Các bậc trưởng bối trong nhà từ trước đến nay trọng nam khinh nữ, các anh trai có thể đọc sách ở gia thục được mở riêng cho họ, lại không cho phép con gái đi học. Dương Chi Hoa thường trốn ngoài cửa thư phòng lén nghe thầy đồ giảng bài. Thấy cô hiếu học, thầy đồ liền xin phép gia trưởng, cho phép cô cùng đọc sách với con trai. Thời đó, phụ nữ bó chân là điều thiên kinh địa nghĩa, Dương Chi Hoa nhiều lần phản kháng, cuối cùng khiến người mẹ phải nhượng bộ. Khoảng thời gian phong trào Ngũ Tứ, Dương Chi Hoa phá vỡ hàng rào phong kiến, đến Hàng Châu theo học tại Trường Sư phạm nữ sinh Chiết Giang, chịu sự huân mọc sâu sắc của phong trào Tân văn hóa. Từ Hàng Châu trở về nhà, cô quyết đoán cắt mái tóc dài, còn xuống nước bơi lội, ra phố đạp xe đạp, một thời gây chấn động, truyền tai thành chuyện lạ. Năm 1920, cô kết hôn với Thẩm Kiếm Long, lúc đến nhà chồng chỉ mặc một bộ đồ màu hồng, không ngồi kiệu cũng không mang của hồi môn, không mời rượu mở tiệc. Lúc đó, cô nghe nói xã "Tác phẩm tuần san" ở Thượng Hải muốn tổ chức một nhóm thanh niên sang nước Nga Xô Viết học tập, liền đến Thượng Hải, kết quả không đi được, ở lại làm việc cho xã "Tác phẩm tuần san". Năm 1921, Thẩm Huyền Lư — bấy giờ vẫn là đảng viên cộng sản — cùng lãnh tụ nông dân địa phương là Lý Thành Hổ tổ chức hội nông dân tại trấn Nhã Tiền, huyện Tiêu Sơn, phát động phong trào nông dân. Để thúc đẩy phong trào nông dân phát triển, Thẩm Huyền Lư phỏng theo phương pháp bắt đầu từ việc mở trường đêm công nhân trong thành phố của Đảng để phát động phong trào công nhân, mời Tuyên Trung Hoa, Trương Bạch Dân, Dương Chi Hoa... đến mở trường tiểu học nông dân Nhã Tiền, trên thực tế đã trở thành trung tâm hoạt động để phát động và đoàn kết nông dân Nhã Tiền. Phong trào nông dân Tiêu Sơn đạt cao trào vào mùa thu đông năm 1921, mở ra trang đầu tiên trong lịch sử phong trào nông dân kiểu mới của Trung Quốc. Dương Chi Hoa chịu sự giáo dục trong phong trào nông dân, chẳng bao lâu sau liền gia nhập Đoàn Thanh niên Xã hội Chủ nghĩa.

① "Giao thiệp và yêu đương", phụ san "Bình luận phụ nữ" của "Dân Quốc nhật báo" tháng 7 năm 1922.

② "Về cuộc tranh luận 'tranh luận về giao thiệp và yêu đương'", phụ san "Bình luận phụ nữ" của "Dân Quốc nhật báo" ngày 11 tháng 8 năm 1922.

③ "Về cuộc tranh luận 'tranh luận về giao thiệp và yêu đương'", phụ san "Bình luận phụ nữ" của "Dân Quốc nhật báo" ngày 11 tháng 8 năm 1922.

④ "Bàn về nghề nghiệp phụ nữ", phụ san "Bình luận phụ nữ" của "Dân Quốc nhật báo" tháng 11 năm 1922.

⑤ "Hy vọng mà phong trào học sinh nữ sư phạm Bảo Định mang lại cho chúng ta", "Tuần báo phụ nữ" số 34, tháng 4 năm 1924.

Cuối năm 1923, Dương Chi Hoa thi vào Đại học Thượng Hải, sau khi trúng tuyển thì theo học tại Khoa Xã hội học. Cô học tập chăm chỉ, theo đuổi chân lý, và tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Cô là một trong những người phụ trách Hội sinh viên Đại học Thượng Hải, đồng thời tham gia phong trào công nhân và phong trào phụ nữ. Trong thời gian Quốc Cộng hợp tác, cô được phái đến làm việc tại Bộ Thanh niên Phụ nữ thuộc Bộ Chấp hành Thượng Hải của Quốc Dân Đảng. Ở đó, cô quen biết Hướng Cảnh Y. Hướng Cảnh Y giữ chức trợ lý của bộ này, Dương Chi Hoa và Trương Cầm Thu hai người hỗ trợ cô ấy công tác. Ban đầu Dương Chi Hoa quen biết Cù Thu Bạch, chỉ đơn thuần là trên lớp học. Bình thường, Cù Thu Bạch nghiêm túc trầm tĩnh, ít nói ít cười. Cho nên, có người nói anh là kẻ "kiêu ngạo", "lạnh lùng". Chẳng bao lâu sau, một cuộc gặp gỡ tại nhà Borođin đã mang lại cho cô nhận thức mới về anh.

Có một hôm, cố vấn Liên Xô Borođin và phu nhân muốn tìm hiểu tình hình phong trào phụ nữ Thượng Hải. Hướng Cảnh Y vì có việc rời khỏi Thượng Hải, chi bộ Đoàn Thanh niên Xã hội Chủ nghĩa Đại học Thượng Hải thông báo Dương Chi Hoa đến chỗ Borođin để báo cáo. Khi cô đến đó, bất ngờ gặp được Cù Thu Bạch, tâm trạng vốn nảy sinh lo lắng bất an bỗng chốc bình yên trở lại. Cù Thu Bạch đảm nhận nhiệm vụ phiên dịch cho cuộc trò chuyện của họ, dưới sự giúp đỡ của anh, cô đã hoàn thành thuận lợi nhiệm vụ báo cáo. Sau này cô nói: "Sau lần tiếp xúc công việc này, tôi cảm thấy anh ấy rất chân thành, rất sẵn lòng giúp đỡ người khác. Anh ấy chẳng những không kiêu ngạo mà còn rất khiêm tốn; chẳng những không lạnh lùng mà còn rất nhiệt tình. Sự nhiệt tình của anh ấy không nổi ở bề mặt, mà được cất giấu sâu trong nội tâm, chỉ khi con người ta cùng làm việc với anh ấy, mới có thể cảm nhận sâu sắc sức mạnh của sự nhiệt tình ấy." ① Chẳng bao lâu sau, dưới sự giúp đỡ của Hướng Cảnh Y và Cù Thu Bạch, Dương Chi Hoa đã gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc, người giới thiệu kết nạp đảng cho cô chính là Cù Thu Bạch —

① Dương Chi Hoa: "Nhớ Thu Bạch".

Cuộc hôn nhân đầu tiên của Dương Chi Hoa là do gia đình sắp đặt. Gia đình họ Dương và họ Thâm là gia giao, Dương Chi Hoa và Thẩm Kiếm Long từ nhỏ đã được phụ huynh hai bên là Dương phụ Dương Canh Mai và Thẩm phụ Thẩm Huyền Lư đính ước. Lúc kết hôn, Thẩm Kiếm Long vẫn đang đi học ở trường. Nhìn bề ngoài, Thẩm Kiếm Long khôi ngô thông minh, nhưng thực chất lại là một kẻ ham mê sắc dục, hủ hóa sa đọa, hơn nữa tư tưởng ngày càng trở nên phản động, ngay cả cha hắn cũng không hài lòng về đứa con trai phóng túng này. Thẩm Huyền Lư ủng hộ Dương Chi Hoa đến Thượng Hải cầu học. Thẩm Huyền Lư và Thiệu Lực Tử cũng là gia giao, Dương Chi Hoa đến Thượng Hải thường ở nhà họ Thiệu, con gái cô là Thẩm Hiểu Quang chính là sinh ra khi ở nhà họ Thiệu. Trong thời gian Dương Chi Hoa đến Đại học Thượng Hải cầu học, Thẩm Kiếm Long lại càng sống buông thả hơn, ở quê nhà lại càng quậy phá không ra gì. Rất nhiều thư Dương Chi Hoa viết cho hắn, hắn thậm chí còn không thèm liếc mắt, giận đến mức Thẩm Huyền Lư gửi trả lại những bức thư đó cho Dương Chi Hoa, nói rằng con trai mình căn bản không hề xem. Từ phương thức sinh sống cho đến cảnh giới tư tưởng, đôi vợ chồng này, ngay từ ngày kết hôn đã xuất hiện vết nứt, hơn nữa bất đồng ngày càng lớn, cuối cùng đi đến bước đường buộc phải chia tay. Dương Chi Hoa đòi ly hôn với Thẩm Kiếm Long, và đã nhận được sự ủng hộ của Thẩm Huyền Lư.

Về việc ly hôn giữa Dương và Thẩm, kết hôn giữa Cù và Dương, còn có một giai thoại đẹp, dưới đây là hồi ức của Dương Chi Anh ①: —

① Dương Chi Anh: "Kỷ niệm chị tôi Dương Chi Hoa". Sách "Hồi ức Dương Chi Hoa", trang 147–148. Lý Văn Nghi cũng có hồi ức tương tự, chỉ là tình tiết có phần hơi khác, xem cùng sách, trang 57.

Lần đầu tiên tôi gặp Thu Bạch là vào tháng 11 năm 1924, khi chị tôi cùng anh ấy về nhà ở Tiêu Sơn. Lúc đó chị đã quyết định ly hôn với Thẩm Kiếm Long, cô ấy và Thu Bạch về nhà chính là để bàn bạc việc này. Ấn tượng của tôi về Thu Bạch là nho nhã lịch sự, nói năng từ tốn, vô cùng có lễ phép. Vừa về đến nhà, họ lập tức phái người mời Thẩm Kiếm Long đến, ba người nhốt mình trong phòng trò chuyện gần như suốt cả đêm.

Lúc chia tay, tôi thấy họ nói chuyện đều bình tĩnh điềm đạm, vô cùng tỉnh táo, liền đoán rằng việc chị ly hôn với Thẩm Kiếm Long và kết hôn với Thu Bạch đã đạt được thỏa thuận. Quả nhiên, không lâu sau khi chị và Thu Bạch trở về Thượng Hải, trên tờ "Dân Quốc nhật báo" do Thiệu Lực Tử chủ quản đã đăng hai mẩu thông cáo, một là thông cáo ly hôn của chị với Thẩm Kiếm Long, hai là thông cáo kết hôn của chị với Thu Bạch. ① Ngày 7 tháng 11, ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười, chị và Thu Bạch chính thức kết hôn. Cha mẹ tôi cho rằng việc này làm mất mặt gia tộc họ Dương nên không tham dự đám cưới của họ, nhưng từ đó chị lại càng dũng cảm bước lên con đường hiến thân cho cách mạng —

① Thông cáo của Cù và Dương gọi là: "Từ ngày 18 tháng 11 năm 1924, chúng tôi chính thức kết hợp quan hệ yêu đương". Thông cáo của Dương và Thẩm gọi là: "Từ ngày 18 tháng 11 năm 1924, chúng tôi chính thức chấm dứt quan hệ yêu đương." Thông cáo của Cù và Thẩm gọi là: "Từ ngày 18 tháng 11 năm 1924, chúng tôi chính thức kết hợp quan hệ bạn bè." Tờ "Dân Quốc nhật báo" Thượng Hải, ngày 27, 28, 29 tháng 11 năm 1924.

Sự kết hợp vượt mức bình thường của Cù Thu Bạch và Dương Chi Hoa đã khiến một số người, bao gồm cả một số đồng chí của mình, không thể hiểu nổi, thậm chí còn châm chọc bàn ra tán vào. Tâm trạng Cù Thu Bạch vô cùng đau khổ. Lúc này, ông viết hơn mười bức thư gửi cho Đinh Linh ở Bắc Kinh, hầu như bức thư nào cũng tự mắng mẩn mình, nói rằng ông có lỗi với Vương Kiếm Hồng, còn nói rằng không ai có tư cách phê phán ông, chỉ có Mộng Khả (Vương Kiếm Hồng) trên trời mới có tư cách phê phán ông. Xấp thư tựa như ẩn số, khiến người ta khó hiểu này đã biểu đạt nỗi phiền muộn và bối rối trong nội tâm của ông, phản ánh trạng thái mâu thuẫn về mặt tính cách và tâm lý của một con người. Trong cuộc sống hiện thực, bất luận là nhân vật bình thường hay nhân vật vĩ đại, kiệt xuất, dường như đều không thể tránh khỏi sự quấy nhiễu của mâu thuẫn này. Muốn triệt để loại bỏ sự quấy nhiễu này, ngoài việc xóa bỏ những nhân tố chủ quan cá nhân gây ra sự quấy nhiễu đó, còn phải xóa bỏ những nhân tố khách quan bên ngoài, tức là những nhân tố tiêu cực lạc hậu hơn thời đại của xã hội và giai cấp; nhân tố sau, có lẽ là quan trọng hơn.

Sau khi Dương Chi Hoa rời khỏi Thẩm Kiếm Long, vợ chồng Thẩm Huyền Lư từ đó không cho phép cô đến gặp con gái Độc Y nữa. Dương Chi Hoa nhớ con da diết, khao khát được gặp mặt một lần. Cù Thu Bạch rất thấu hiểu cô, nhiệt tình an ủi, và giúp cô tranh thủ thời gian về quê thăm con vào đầu năm 1925. Cô né tránh bố mẹ chồng, lén gặp con gái một vội vã rồi đi. Trở về Thượng Hải, Dương Chi Hoa vẫn nhớ nhung con gái khôn nguôi. Cù Thu Bạch nghĩ đủ mọi cách để giải tỏa nỗi buồn cho cô. Anh kể câu chuyện "Anna Karenina" cho cô nghe, anh nói: "Những bất hạnh em từng gặp phải trong hôn nhân, tạm thời không thể gặp con, điểm này giống với Anna Karenina, chế độ xã hội cũ đã bóp nghẹt biết bao tâm hồn con người chứ! Thế nhưng thời đại em đang sống hoàn toàn khác với thời đại của Anna Karenina. Em nhất định sẽ có được hạnh phúc của mình, nhất định có thể nhìn thấy con của mình, cũng nhất định có thể cùng sinh sống với con của mình." Anh viết một bài thơ dài tặng Dương Chi Hoa, nguyền rủa xã hội cũ hắc ám, nhưng đứa trẻ sẽ có tiền đồ tươi sáng, anh sẽ yêu thương nó, bồi dưỡng nó, giáo dục nó, khiến nó trở thành người có cống hiến cho xã hội. Chẳng bao lâu sau, Dương Chi Hoa được sự đồng ý của Cù Thu Bạch, họ cùng nhau trở về nhà ở Tiêu Sơn. Ở chỗ người mẹ, họ quyết định phái người lén đưa đứa trẻ ra khỏi nhà họ Thẩm, ẵm về Thượng Hải. Hôm đó, hai người đứng trên núi, chốc lát nhìn thấy đứa trẻ được bế ra, Dương Chi Hoa vừa mới ôm chặt đứa con vào lòng, thì bị hai tên lực điền đuổi theo giật mất đứa con. Đứa trẻ khóc thét gọi mẹ, tim Dương Chi Hoa như vỡ nát, không nhịn được mà oà khóc lớn. Cô và Cù Thu Bạch đi dọc theo bờ sông, quạnh quẽ thê lương. Cả hai đều im lặng không nói gì, đây là lần đầu tiên Dương Chi Hoa nhìn thấy Cù Thu Bạch rơi nước mắt. Sau đó, mẹ của Dương Chi Hoa đã tìm cách đón Độc Y đến nhà bà ngoại chơi, rồi đưa con bé đến Thượng Hải. Mẹ con cuối cùng cũng đoàn tụ.

Trong khoảng thời gian này, đã xảy ra một chuyện thú vị.

Trịnh Chấn Đạc — người bạn cũ thời Ngũ Tứ của Cù Thu Bạch — kết hôn cùng Cao Quânến -> Cao Quân. Chiếu theo nghi thức đám cưới văn minh lúc bấy giờ, trên giấy chứng nhận kết hôn bắt buộc phải có đóng dấu của chủ hôn tức phụ huynh hai bên, người mai mối cùng cô dâu chú rể. Đến sát ngày tổ chức lễ cưới, Trịnh Chấn Đạc mới phát hiện ra mẹ anh không có con dấu sẵn. Anh liền viết thư nhờ Cù Thu Bạch khắc giùm một cái. Nào ngờ thư hồi âm của Cù Thu Bạch lại là một tờ "Nhuận cách khắc triện Thu Bạch" được viết vội tạm thời, trong đó mở đầu: Khắc đá mỗi chữ hai tệ, bảy ngày lấy hàng; nếu thuộc loại cần gấp, hạn ngày lấy hàng, nhuận cách nhân đôi; biên khoản không tính số chữ, gom thu hai tệ. Triện ngà, triện ngọc, triện đồng, triện bạc bàn sau. Trịnh Chấn Đạc nhìn thấy, tưởng rằng Cù Thu Bạch bận việc, không khắc được, bèn nhờ Thẩm Nhạn Băng khắc. Sáng hôm sau, Thẩm Nhạn Băng đem con dấu thức trắng đêm khắc xong giao cho Trịnh Chấn Đạc. Bỗng nhiên Cù Thu Bạch phái người đưa tới một bọc giấy đỏ, viết to "Mừng cưới năm mươi tệ". Trịnh Chấn Đạc đang nói: "Cần gì phải tặng món quà nặng thế!" thì Thẩm Nhạn Băng đã mở gói giấy ra, hóa ra là ba con dấu, một cái của mẹ Trịnh, hai cái kia là của Trịnh Chấn Đạc và Cao Quânến -> Cao Quân. Con dấu của hai người Trịnh và Cao ghép thành một đôi, khắc hai chữ biên khoản "Trường Lạc". Trịnh và Cao đều là người huyện Trường Lạc, Phúc Kiến, lại đang lúc tân hôn hỉ sự, hai chữ "Trường Lạc" mang ý nghĩa song quan. Thẩm Nhạn Băng tính toán: nhuận cách nhân đôi, biên khoản hai tệ, vừa vặn là năm mươi tệ. Trò đùa này ngoài dự đoán, khiến Trịnh Chấn Đạc và Thẩm Nhạn Băng không khỏi ôm bụng cười ha hả. Buổi chiều, tiến hành nghi thức kết hôn. Cù Thu Bạch cũng đến chúc mừng, mời anh phát biểu, anh liền dùng đầu đề "Tiết Bảo Thoa xuất khuê thành đại lễ", phát biểu một tràng vừa trang nghiêm vừa hài hước, đại khái là phụ nữ phải được giải phóng, yêu đương phải tự do. Khách khứa đầy nhà, có kẻ trợn mắt há mồm, có kẻ vỗ tay hoan hô, đều coi đó là chuyện kỳ lạ.

Cù Thu Bạch và Thẩm Nhạn Băng quen biết năm 1923, sau đó hai nhà ở sát vách nhau, thường xuyên qua lại, kết thù sâu đậm tình hữu nghị.

Tờ "Nhật báo Huyết nhiệt"

Sau khi bị nhà cầm quyền tô giới của chủ nghĩa đế quốc truy nã, Cù Thu Bạch chuyển vào hoạt động ngầm, dồn nhiều tâm sức hơn vào công việc của Đảng. Đầu tiên, ông ẩn cư ở gác mái tầng ba nhà Tôn Thụy Hiền, số 1 Hưng Nghiệp Lý, cuối đường Bắc Tứ Xuyên, Dương Chi Hoa phụ trách liên lạc với ông. Chẳng bao lâu sau, họ chuyển đến một căn phòng nhỏ hẹp tại số 12 Thuận Thái Lý, đường Bảo Sơn, ngoài giường, bàn, ghế ra, thì chỉ còn lại một khoảng trống rất nhỏ. Cù Thu Bạch thường đi đi lại lại vòng quanh khoảng trống nhỏ này, hoặc ngồi trên ghế hút thuốc. Thỉnh thoảng ông lại cầm bút lên, ngẩn ngơ cắn đầu bút, suy nghĩ nát óc, đánh nháp trong đầu, rồi đặt bút viết liền một mạch, hoàn thành bài viết; thường là qua suốt cả một đêm như vậy.

Mùa đông năm 1924, Dương Chi Hoa thường mặc trang phục nữ công nhân và đi giày vải, lặn lội đến trường đêm công nhân và các nhà máy có nhiều nữ công nhân để hoạt động. Cô gần như đi khắp Nhà máy bông Cổ Y Cũ, Nhà máy bông Đông Phương, Nhà máy bông Đại Khang và Nhà máy trứng Bàn Đạt ở Dương Thụ Phổ, Nhà máy bông Công Đại, Đồng Hưng, Hậu Sinh ở Dẫn Hướng Cảng, Nhà máy bông Nhật Hoa, Nhà máy thuốc lá Anh Mỹ ở Phố Đông, Nhà máy lụa Hiệp Thành ở Hồng Trấn, v.v.. Cô trò chuyện với công nhân, quan tâm đến nỗi khổ của họ, động viên họ học văn hóa, thiết lập tình cảm sâu sắc với đông đảo nữ công nhân. Công việc của cô đã nhận được sự ủng hộ và khích lệ của Cù Thu Bạch. Ông rất quan tâm đến trường đêm công nhân, thường bảo Dương Chi Hoa báo cáo tình hình công tác trường đêm cũng như những vấn đề công nhân đưa ra cho ông biết. Dù công việc bận rộn, ông vẫn tranh thủ thời gian giúp cô lựa chọn sách vở, thu thập tài liệu, dạy cô biên soạn giáo trình có hệ thống, có kế hoạch, giải đáp những thắc mắc do công nhân đặt ra. Lưu Kiếm Hoa — tức Lưu Hoa, sinh viên Đại học Thượng Hải — vốn là học sinh học nghề của Thương vụ Ấn thư quán, sau khi thi đậu vào Đại học Thượng Hải thì vừa học vừa làm, cuộc sống vô cùng gian khổ. Cù Thu Bạch thường tìm cậu trò chuyện, giúp cậu giải quyết khó khăn trong công việc, quan tâm đến cuộc sống của cậu, thường bảo Dương Chi Hoa đưa ít tiền cho cậu dùng. Có một lần, Lưu Hoa bị cảm mạo, ông vội bảo Dương Chi Hoa mua si-rô đường trắng mang đến tặng. Lưu Hoa sau này trưởng thành thành lãnh tụ giai cấp công nhân ưu tú.

Tháng 1 năm 1925, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ tư Đảng Cộng sản Trung Quốc được tổ chức tại Thượng Hải. Cù Thu Bạch tham gia công tác lãnh đạo đại hội, đồng thời đảm nhận tổ trưởng tổ xét duyệt dự thảo nghị quyết chính trị của đại hội. Ông có bài phát biểu dài tại đại hội, đưa ra sự lý giải mang tính lý luận đối với một số vấn đề quan trọng trong bản dự thảo, như cách thức để đảng xây dựng chính xác sự hợp tác Quốc Cộng và lãnh đạo cách mạng quốc gia, v.v.. Nghị quyết chính trị được đại hội thông qua lần đầu tiên đề xuất rõ ràng vấn đề quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản. Cù Thu Bạch đắc cử ủy viên Trung ương, cùng với Trần Độc Tú, Thái Hòa Sâm, Trương Quốc Đào, Bành Thuật Chi cấu thành Cục Trung ương (tương đương Ban Thường vụ Trung ương), đồng thời cùng với Thái Hòa Sâm đảm nhận ủy viên tuyên truyền, chịu trách nhiệm chủ biên tờ "Hướng đạo". Dương Chi Hoa giữ chức ủy viên Bộ Phụ nữ Trung ương.

Tháng 2 năm 1925, tại các nhà máy bông trong ngoài của tư bản Nhật Bản ở Hỗ Tây, Thượng Hải, do phía nhà máy vô cớ sa thải công nhân, bắt giữ đại diện công nhân, quần chúng công nhân liền kéo đến Câu lạc bộ công hữu Hỗ Tây, yêu cầu được ủng hộ. Địa ủy Thượng Hải của Trung ương khẩn cấp thông báo chi bộ Đại học Thượng Hải phái người tổ chức ủy ban đình công, lãnh đạo công nhân đình công. Chi bộ Đại học Thượng Hải của ĐCSTQ lập tức phái Đặng Trung Hạ, Quách Bá Hòa, Lưu Hoa, Dương Chi Hoa... đến Câu lạc bộ công hữu Hỗ Tây ở Đàm Tử Loan, cùng với Lý Lập Tam phát động cuộc đình công tháng Hai nổi tiếng, giành được thắng lợi một phần. Trong cuộc đình công, tổ chức công hội phát triển nhanh chóng, hội viên công hội ở Tiểu Sa Độ nhanh chóng phát triển từ một nghìn người lên sáu nghìn người, Dương Thụ Phổ tăng lên ba nghìn người. Sau khi đình công kết thúc, Đặng Trung Hạ bị cảnh sát bắt giữ. Cù Thu Bạch nghe tin vô cùng lo lắng bất an, ông bảo Dương Chi Hoa hóa trang thành phụ nữ gia đình, ra ngoài thăm dò tin tức, cho đến khi Đặng Trung Hạ được thả ra thì ông mới yên tâm. Trong thời gian cuộc đình công tháng Hai, Cù Thu Bạch đã viết liên tiếp bốn bài báo cho tờ "Hướng đạo" vào các ngày 2, 11, 18, 12 tháng 2, chỉ rõ giai cấp công nhân là lực lượng chủ lực trong cuộc cách mạng dân chủ dân tộc phản đế phản phong kiến của Trung Quốc, "vào lúc cuộc đấu tranh chung của dân tộc Trung Quốc này ngày càng dâng cao, giai cấp công nhân tự nhiên dốc sức vươn lên để lãnh đạo nó." ① "Sự tiếp tục tiến hành của phong trào cách mạng dân tộc Trung Quốc, hoàn toàn trông cậy vào việc phong trào công nhân mới nổi có thể phát triển hoàn toàn tự do hay không, giai cấp công nhân Trung Quốc có vì thế phát triển mà trở thành thế lực chính trị vĩ đại độc lập hay không." ② Ông đã nhìn thấy cao trào phong trào công nhân sắp sửa dâng lên. Ngày 12 tháng 3 năm 1925, Tôn Trung Sơn qua đời tại Bắc Kinh. Những người cộng sản và phái tả Quốc Dân Đảng trong các hoạt động truy điệu Tôn Trung Sơn đã rầm rộ tuyên truyền ba đại chính sách, tuyên truyền cương lĩnh cách mạng đánh đổ chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt. Cù Thu Bạch trước và sau thời gian này đã liên tiếp phát biểu các bài viết như "Tôn Trung Sơn và phong trào cách mạng Trung Quốc", "Công lao thứ hai của Tôn Trung Sơn sau cách mạng Tân Hợi", "Cái chết của Tôn Trung Sơn và kẻ thù của Tôn Trung Sơn", đánh giá cao cuộc đời phấn đấu vĩ đại của Tôn Trung Sơn. Ông nói:

Tôn Trung Sơn là lãnh tụ của cách mạng quốc gia Trung Quốc, điều này được người toàn thế giới thừa nhận. Mấy chục năm ông sinh sống, những kẻ phản động, áp bức, bóc lột trên toàn thế giới, cùng với tất cả tội phạm của quốc gia, tội phạm của nhân dân, lúc nào cũng thon thót giật mình, ngồi nằm bất an.

... Sự nghiệp cả đời của Tôn Trung Sơn tiên sinh, đều là cách mạng dân tộc. Ông tuyệt đối không thỏa hiệp phản đối quý tộc Mãn Châu, phản đối chính thể chuyên chế; ... Ông tuyệt đối không thỏa hiệp phản đối các quân phiệt Bắc Dương như Viên Thế Kế cùng tất cả tàn dư nhà Thanh; ... Những năm gần đây ông lại càng triệt để chủ trương phản đối chủ nghĩa đế quốc liệt cường, phản đối mọi điều ước bất bình đẳng, phản đối quân phiệt mại bản Anh tàn sát nông công (thương nhân đoàn); thế là chủ nghĩa đế quốc liệt cường, giai cấp mại bản, cùng hệ nghiên cứu, tội phạm nhân dân của Thời sự tân báo vân vân lại càng căm hận ông, nguyền rủa ông. ③

Cù Thu Bạch lần lượt bác bỏ những lời vu khống của kẻ địch đối với Tôn Trung Sơn, chỉ rõ: "Tôn Trung Sơn tiên sinh là tượng trưng của cách mạng quốc gia Trung Quốc, Tôn Trung Sơn tiên sinh tuy đã chết, nhưng ý chí cách mạng này của bình dân Trung Quốc là sẽ không chết." "Trung Sơn tuy chết, phong trào cách mạng quốc gia Trung Quốc không chết, đa số bình dân, nông dân, công nhân Trung Quốc không chết, lý tưởng cách mạng quốc gia phế bỏ điều ước bất bình đẳng v.v. của Trung Sơn không chết", "Tôn Trung Sơn là vĩnh viễn không chết!" ④ —

①② "Cuộc 'Nhị Thất' năm 1923 và 'Nhị Thất' năm 1925", tờ "Hướng đạo" số 101, ngày 7 tháng 2 năm 1925.

③④ "Cái chết của Tôn Trung Sơn và kẻ thù của Tôn Trung Sơn", tờ "Hướng đạo" số 107, ngày 21 tháng 3 năm 1925.

Tháng 4, để kỷ niệm sáu năm phong trào Ngũ Tứ, tổng kết kinh nghiệm lịch sử của phong trào ái quốc Ngũ Tứ, Cù Thu Bạch viết bài "Kỷ niệm Ngũ Tứ và phong trào cách mạng dân tộc", chỉ rõ rõ ràng: "Sự bùng nổ của phong trào Ngũ Tứ thực sự là phong trào phân chia chính trị, kinh tế, tư tưởng v.v. của Trung Quốc thành hai thời kỳ trước và sau trong lịch sử thế giới". Hơn nữa chỉ rõ, giai cấp công nhân Trung Quốc "đã tự giác đến tham gia cách mạng dân tộc, hơn nữa muốn làm giai cấp lãnh đạo trong cuộc cách mạng này"; "Nông dân Trung Quốc, đặc biệt là nông dân phương Nam, cũng đã bắt đầu làm cuộc đấu tranh có tổ chức, hơn nữa ủng hộ cách mạng dân tộc." Phải "dựa vào sức mạnh của đông đảo quần chúng bình dân nông công, sáng tạo ra nước Cộng hòa Trung Hoa độc lập bình dân chân chính!" ① —

① Tờ "Hướng đạo" số 113, ngày 3 tháng 5 năm 1925.

Đầu tháng 5, tư bản nhà máy bông trong ngoài của Nhật Bản tại Thượng Hải cấm đoán công hội, công nhân lại liên tiếp đình công. Công nhân nhà máy sợi Nhật Bản ở Thanh Đảo cũng yêu cầu nhà máy thừa nhận công hội và tăng lương rồi tiến hành đại đình công, giành được thắng lợi nhất định. Cuối tháng 5, để phản đối tư bản Nhật Bản áp bức công hội, công nhân nhà máy sợi lại tiến hành đại đình công lần thứ hai. Ngày 15 tháng 5, tư bản Nhật Bản tại Thượng Hải nổ súng sát hại công nhân nhà máy bông trong ngoài số 7, đảng viên cộng sản Cố Chính Hồng, đả thương hơn mười công nhân. Ngày 28 tháng 5, tư bản nhà máy sợi Nhật Bản ở Thanh Đảo cấu kết với quân phiệt hệ Phụng Thiên nổ súng sát hại tám công nhân đình công, trọng thương hơn mười người, bắt giữ bảy mươi mấy người. Hành vi bạo tàn của tư bản Nhật Bản đã khơi mào sự phẫn nộ lớn hơn của nhân dân Trung Quốc. Trung ương ĐCSTQ thời cơ chín muồi quyết định chuyển hóa cuộc đấu tranh kinh tế của công nhân thành cuộc đấu tranh chính trị phản đế. Ngày 30 tháng 5, quần chúng các giới ở Thượng Hải tổ chức tuần hành biểu tình trong tô giới nước ngoài ở Thượng Hải, chủ nghĩa đế quốc Anh lại ra lệnh cho tuần binh nổ súng tàn sát quần chúng, làm chết 13 người, bị thương mấy chục người, bắt giữ mấy chục người, gây ra Thảm sát Tam Thập chấn động trong và ngoài nước. Trong đó, sinh viên Đại học Thượng Hải Hà Bỉnh Di bị đánh chết, Cù Cảnh Bạch cùng hơn hai mươi người bị bắt.

Ngày 4 tháng 6, "Nhiệt huyết nhật báo" chính thức xuất bản, đầu đề của mấy kỳ đầu tiên do Cù Thu Bạch viết. Lúc này, Cù Thu Bạch vẫn ở trong trạng thái hoạt động bí mật, anh đi lại bí mật giữa cơ quan Trung ương, tòa soạn và chỗ ở. Tòa soạn đặt tại một phòng khách ở số 56 đường Hoa Hưng, cuối đường Chiết Giang, khu Trát Bắc; căn phòng chật hẹp, bài trí đơn giản, ánh đèn mờ ảo. Mang thân thể bệnh tật, Cù Thu Bạch cùng các đồng chí khác quây quần bên một chiếc bàn dài bằng gỗ trắng, vừa quệt mồ hôi vừa làm việc. Anh rất yêu thích và coi trọng công tác báo chí, từng nói với Dương Chi Hoa rằng: "Làm công việc thế này có hiệu quả hơn nhiều so với việc đứng giảng bài trên bục giảng đại học." Anh là tổng biên tập kiêm cây bút chính, ngoài việc viết xã luận, biên tập tin tức, duyệt bản in lớn, anh còn cùng mọi người làm cả công tác soát lỗi và các việc khác.

Trong thời gian vận động Ngũ Thập Tam, công việc của anh vô cùng bận rộn; anh phải tham gia nhiều cuộc họp của Đảng ở Trung ương và địa phương, thảo thảo văn bản cho Trung ương, viết bài cho tạp chí của Đảng, báo cáo trước các cán bộ cốt cán đoàn thể, đôi khi còn bí mật tham gia các đại hội quần chúng (như đại hội 30 vạn thị dân họp tại Tây Môn, Thượng Hải vào ngày 11 tháng 6). Để cho những chủ trương ngôn luận của tờ báo dễ dàng được quảng đại quần chúng tiếp nhận, Cù Thu Bạch đặc biệt coi trọng việc liên hệ với quần chúng, tìm hiểu yêu cầu và sở thích của quần chúng. Anh nói rằng công tác tuyên truyền báo chí cũng giống như đánh trận, bắt buộc phải đạt được mức độ biết mình biết người, hằng ngày nắm bắt động thái và tư tưởng của địch, bạn và ta. Ngoài việc tìm hiểu tình hình tại các hội nghị của Đảng ở Trung ương và địa phương, anh còn thông qua Hãng thông tấn Quốc Dân do Đảng điều hành để bố trí yêu cầu phỏng vấn, lắng nghe báo cáo của các phóng viên.

Hàng ngày, Dương Chi Hoa mặc trang phục công nhân đến khu Phố Đông để tổ chức công nhân tiến hành đấu tranh. Chị đã quen với việc áp dụng các phương pháp khác nhau để trốn tránh sự trinh sát của kẻ địch nhằm tiến hành công tác cách mạng. Chị thường hẹn các nữ công nhân trước cửa chùa Ngọc Phật, miếu Tài Thần, giả làm khách hành hương, ngồi trên hai chiếc ghế đá dài hai bên cửa miếu để tiếp xúc và trò chuyện. Chị còn quen biết mấy vị ni cô. Các đồng chí nói đùa rằng chị đã thành "thiện nam tín nữ". Ban ngày chị tìm hiểu được rất nhiều tình hình, tối đến Cù Thu Bạch luôn rất hào hứng lắng nghe chị báo cáo để qua đó nắm bắt tâm tư tình cảm của công nhân. Bản thân anh đôi khi cũng hóa trang đi sâu vào khu dân cư công nhân, trực tiếp lắng nghe ý kiến và yêu cầu của họ. Có một lần, đến một khu nhà công nhân ở Trát Bắc, thấy một công nhân đang đọc báo "Thương báo", anh liền trò chuyện cùng người đó. Người công nhân nói rằng loại báo này không nói thay cho công nhân, toàn là bênh vực người ngoại quốc và tư bản, bản thân anh ta học vấn thấp lại không đọc hiểu lắm, chỉ mong có một tờ báo của chính mình vừa nói lên tiếng nói của công nhân vừa dễ đọc. Cù Thu Bạch vô cùng coi trọng ý kiến của công nhân.

"Nhiệt huyết nhật báo" tổ chức mạng lưới thông tin viên quần chúng, thường xuyên đăng tải bài viết và thư từ của công nhân, học sinh, nhân viên cửa hàng, thủy thủ. Khi biên tập sửa chữa bản thảo, anh rất chú ý đến tính đại chúng của ngôn từ, cố gắng sử dụng phương ngữ, khẩu ngữ, độ dài bài viết luôn lực cầu ngắn gọn. "Nhiệt huyết nhật báo" đã đăng tải không ít các bài ca dao thông ngôn sử dụng hình thức văn học dân gian như Ngũ canh điệu, Thập nhị nguyệt hoa danh, Tị Châu điệu, Kinh điệu, Vô Tích cảnh điệu v.v., rất được độc giả công nhân và quần chúng thị dân hoan nghênh.

Qua sự dày công chèo lái của Cù Thu Bạch và các đồng chí khác, "Nhiệt huyết nhật báo" được điều hành vô cùng sinh động, có thể gọi là cờ xéo rõ ràng, bố cục mới mẻ, nội dung phong phú, văn phong sinh động. Một tờ báo mỗi kỳ chỉ có tám trang khổ đôi (khổ mười sáu) nhưng thể loại vô cùng phong phú, lôi cuốn, bao gồm hơn chục mục như xã luận, chuyên luận, tin tức quan trọng trong và ngoài nước, tạp chí tổng hợp, tạp cảm, thơ ca, ca dao, tiểu ngôn, thư từ, khẩu hiệu v.v. Ngoài ra, báo còn mở thêm các chuyên mục như "Trung Quốc dưới móng sắt người ngoại quốc", "Thượng Hải dưới móng sắt người ngoại quốc", "Sự phán xét của dư luận", v.v.

"Nhiệt huyết nhật báo" rất coi trọng việc đưa tin về các cuộc đấu tranh phản đế của nhân dân Thượng Hải và toàn quốc, chuyên mở mục "Tổng hợp tin tức bãi thị bãi công", độc giả hàng ngày có thể kịp thời nhìn thấy từ đây tình hình và kinh nghiệm của phong trào yêu nước chống đế quốc của nhân dân Thượng Hải và toàn quốc, hiểu rõ phương châm chính sách của Đảng, từ đó đập tan một cách mạnh mẽ những lời vu khống và bôi nhọ đối với cuộc đấu tranh phản đế của nhân dân Trung Quốc từ các tờ báo do đế quốc thao túng như "Tự lâm tây báo", "Thái mậu sĩ báo", "Đại lục báo" cũng như các tờ báo do chính phủ quân phiệt, chính khách, học phiệt, mại bản thao túng như "Thời sự tân báo", "Thời báo", "Tân văn báo" v.v., đồng thời chỉ rõ phương hướng đấu tranh. "Nhiệt huyết nhật báo" còn đưa tin đậm đặc về việc nhân dân các nước trên thế giới ủng hộ cuộc đấu tranh phản đế của nhân dân Trung Quốc về mặt chính trị, đạo đức và vật chất, càng làm bùng lên nhiệt huyết kiên trì tiến hành đấu tranh phản đế của nhân dân Trung Quốc.

"Nhiệt huyết nhật báo" tổng cộng xuất bản được hai thập tứ kỳ. Cù Thu Bạch đã viết mấy chục bài văn, bao gồm xã luận, chuyên luận và rất nhiều bài bình luận ngắn, bài dài thì hai nghìn chữ, bài ngắn thì hai trăm chữ, xấp xỉ mỗi kỳ xuất bản hai bài. Trong lời mở đầu, anh đã long trọng tuyên bố:

Hiện nay nhiệt huyết của toàn thể thị dân Thượng Hải đã bị đạn súng của người ngoại quốc đốt cháy đến mức sôi sùng sục đến đỉnh điểm, cuộc đấu tranh vì tự do dân tộc là một cuộc đấu tranh phổ biến lâu dài, không những nhiệt huyết của thị dân Thượng Hải phải tiếp tục sôi sục, mà về không gian còn phải dùng nhiệt huyết của thị dân Thượng Hải để khơi dậy nhiệt huyết của nhân dân toàn quốc, về thời gian phải dùng nhiệt huyết của con người hiện tại để khơi dậy nhiệt huyết của người kế tục... Thế giới hiện nay kẻ mạnh chiếm giữ sắt lạnh, mà chúng ta kẻ yếu chỉ có máu nóng, thế nhưng trong lòng chúng ta quả nhiên có máu nóng, không lo trong tay tương lai không có sắt lạnh, máu nóng một khi có được sắt lạnh, chính là ngày tận thế của kẻ mạnh.

Ở đây, "sắt lạnh" chính là vũ khí; người cách mạng một khi nắm trong tay vũ khí, thiết lập nên vũ trang cách mạng, thì đế quốc và thế lực quân phiệt cùng tất cả những kẻ gọi là kẻ mạnh đó, sẽ bị đánh đổ hoàn toàn, ngày tận thế của bọn chúng rốt cuộc sẽ đến! Từ kỳ thứ mười sáu đến kỳ thứ mười tám của "Nhiệt huyết nhật báo", đã liên tiếp đăng tải bài viết dài "Giải phóng Trung Quốc và vũ trang bình dân" do Tào Khởi Minh, Ngụy Tổ Bật v.v. viết, nêu lên rằng "muốn chống giặc ngoại xâm, dẹp yên nội gian, bắt buộc phải có vũ trang của bình dân"; "có quân đội bình dân rồi mới có chính quyền bình dân; sau đó mới có thể rửa nhục, có thể lập quốc, có thể mưu cầu được sự tự do và độc lập trong mộng của bốn ức đồng bào chúng ta." ① Đăng tải những bài viết đề xướng đấu tranh vũ trang như thế này, tự nhiên đã phản ánh chủ trương chính trị coi trọng cách mạng vũ trang của nhà biên tập —

① "Nhiệt huyết nhật báo", ngày 21 tháng 6 năm 1925.

① "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 9 tháng 6 năm 1925.

② "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 10 tháng 6 năm 1925.

③ "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 6 tháng 6 năm 1925.

① "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 14 tháng 6 năm 1925.

② "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 15 tháng 6 năm 1925.

Giữa tháng 6, truyền tới tin tức Bộ Giao thông chính phủ Bắc Kinh cấm công nhân hội họp để nịnh nọt người ngoại quốc; quân phiệt Hồ Bắc Tiêu Diệu Nam bắn chết những người yêu nước tại Hán Khẩu. Cù Thu Bạch lập tức viết bài "Lật đổ quân phiệt quan liêu nịnh ngoại", chỉ ra rằng quân phiệt quan liêu "hậm hực làm chó săn tay sai cho chủ nghĩa đế quốc, tàn sát đồng bào, áp bách phong trào yêu nước của bình dân", nhân dân toàn quốc "nên lập tức đứng lên phản đối, phản đối những kẻ đao phủ của chủ nghĩa đế quốc này!" "Lật đổ chính phủ loại này!" ①

"Nhiệt huyết nhật báo" đã phê phán sắc bén những luận điệu hoang đường thực hiện thoả hiệp nhượng bộ đối với chủ nghĩa đế quốc. Cù Thu Bạch viết bài chỉ ra rằng: "Chúng ta nên nhận thức rõ: ai là kẻ thù chân chính của chúng ta, ai là bạn chân chính của chúng ta." ② Chủ nghĩa đế quốc như Anh, Nhật, Pháp, Mỹ v.v. là kẻ thù chân chính của chúng ta, chính phủ quân phiệt là kẻ thù chân chính của chúng ta, bọn chúng "đồng tâm hiệp lực bằng toàn lực duy trì chế độ thống trị Trung Quốc của chủ nghĩa đế quốc này" ③. "Chỉ có quần chúng, công nhân, nông dân các nước liệt cường đồng chịu sự áp bức của chủ nghĩa đế quốc cùng các dân tộc nhỏ yếu khác chịu sự áp bức của liệt cường, như Ấn Độ, Triều Tiên v.v., mới có thể thực sự viện trợ cho chúng ta" ④. Anh chỉ rõ một cách dứt khoát: "Tóm lại, quần chúng chúng ta phải dựa vào chính mình, phải dựa vào những người bạn chân chính của chúng ta, mọi người cùng đồng sức đồng lòng đấu tranh, phản đối tất cả kẻ thù trong nước ngoài nước của chúng ta, mới có thể đạt được mục đích của chúng ta — giải phóng triệt để Trung Quốc, không còn chịu người ta tàn sát nữa!' ⑤ Miễn là có lợi cho phong trào giải phóng dân tộc phản đối chủ nghĩa đế quốc, chúng ta nên liên minh tất cả các lực lượng có thể liên minh, nhưng tuyệt đối không được chấp nhận chủ trương hoang đường của Đới Quý Đào, đem kẻ thù biến thành bạn bè —

① "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 19 tháng 6 năm 1925.

②③④⑤ "Nhiệt huyết nhật báo", xã luận ngày 22 tháng 6 năm 1925.

"Nhiệt huyết nhật báo" bằng tính chiến đấu, tính cổ động, tính thông ngôn và tính đa dạng về thể tài, đã giành được lượng độc giả đông đảo, xuất bản đến kỳ thứ mười, số lượng phát hành liền đạt tới ba vạn bản, người gửi bài viết thư hoặc trực tiếp đến tòa soạn liên hệ, mỗi ngày có tới hàng trăm người. Độc giả ở tận Giang Tây, Sơn Đông cũng lần lượt gửi thư gửi bài. Là tờ báo nhật báo đầu tiên do Đảng Cộng sản Trung Quốc sáng lập, "Nhiệt huyết nhật báo" là tờ báo thực sự thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân đại chúng, thuộc về những người cách mạng, những chiến sĩ phản đế phản phong kiến.

Tại Thượng Hải dưới sự thống trị của chủ nghĩa đế quốc và quân phiệt, tuyệt đối không dung tha cho sự tồn tại của tờ báo yêu nước cách mạng này. Do đó, khi Tổng thương hội Thượng Hải quyết định đơn phương đình chỉ bãi thị, vào ngày thứ tư sau khi mở chợ vào ngày 23 tháng 6, ngày 27 tháng 6 "Nhiệt huyết nhật báo" liền bị phong sát.

Phản kích chủ nghĩa Đới Quý Đào

Phong trào Ngũ Thập Tam đã thổi bùng lên cao trào đấu tranh phản đế trên toàn quốc; công nhân Quảng Châu và Hương Cảng bắt đầu từ tháng 6 đã phát động cuộc đại bãi công với quy mô chưa từng có. Uy lực cách mạng to lớn mà giai cấp công nhân Trung Quốc thể hiện trong cuộc đấu tranh phản đế phản phong kiến, cùng vai trò lãnh đạo và tổ chức xuất sắc mà Đảng Cộng sản Trung Quốc thể hiện, đã khiến cho thế lực hữu dực giai cấp tư sản cảm thấy sợ hãi, bọn chúng tụ họp lại, hình thành nên thế lực hữu phái mới, cùng với giai cấp đại tư sản đại địa chủ đến cản trở sự phát triển chiều sâu của cách mạng. Thế là, vào tháng 8 năm đó, đã xảy ra sự kiện phái hữu ám sát nhà hoạt động chính trị phái tả Quốc Dân Đảng nổi tiếng Liễu Trọng Khải, Liễu bị đâm chết ngay trước cửa bộ phận đảng trung ương Quốc Dân Đảng ở Quảng Châu. Đồng thời với đó, chủ nghĩa Đới Quý Đào phản động cũng thuận theo thời thế mà ra lò.

Cù Thu Bạch nhìn nhận một cách tỉnh táo sự phân hóa trong trận doanh cách mạng; những người cộng sản Trung Quốc trên phương diện tư tưởng chính trị đang phải đối mặt với một cuộc đấu tranh sắc bén không thể né tránh. Anh nói: "Trên mặt trận tư tưởng, chúng ta không thể không giáng những đòn tấn công không khoan nhượng đối với những 'vĩ nhân' thời đó: Lương Khải Siêu, Chương Hành Nghiêm, Lương Thấu Minh, Trương Quân Mại, Hồ Thích Chí, Đới Quý Đào, phái thanh niên độc lập, cũng như Tăng, Tả, Lý do đế quốc sai khiến (không phải Tăng, Tả, Lý do quý tộc Mãn Thanh sai khiến, mà là phái chủ nghĩa quốc gia của tờ 'Tỉnh Sư')." ① Nhiệm vụ cấp bách nhất chính là phản kích lại cuộc tiến công của Đới Quý Đào —

① "Cù Thu Bạch luận văn tập · Tự ngôn" (ngày 17 tháng 2 năm 1927). "Cù Thu Bạch tuyển tập", Nhà xuất bản Nhân dân ấn hành năm 1985, trang 316.

Đới Quý Đào, tên Truyền Hiền, hiệu Thiên Cừu. Thời trẻ du học Nhật Bản, tham gia Đồng Minh Hội. Sau Cách mạng Tân Hợi làm buôn bán đầu cơ tại Thượng Hải. Thời kỳ phong trào Ngũ Tứ, xuất phát từ lập trường giai cấp tư sản, ông từng tiếp xúc, nghiên cứu và giới thiệu tư tưởng xã hội chủ nghĩa cùng phong trào lao động, trước lý luận khoa học chặt chẽ và sự thật không thể chối cãi, ông ta cũng thừa nhận tính không thể tránh khỏi của đấu tranh giai cấp, từng ca ngợi tính khoa học của học thuyết đấu tranh giai cấp của Marx. Thế nhưng, bản năng và lập trường của giai cấp tư sản đã khiến ông ta chùn bước trước làn sóng cách mạng của đại chúng công nông, quay đầu phản đối đấu tranh giai cấp, phản đối phong trào cách mạng công nông, phản đối Đảng Cộng sản và Quốc Dân Đảng hợp tác, tiến hành cách mạng quốc dân. Sau Đại hội I Quốc Dân Đảng, ông yêu cầu các đảng viên cộng sản xin gia nhập Quốc Dân Đảng phải từ bỏ đảng tịch cộng sản, "trở thành một Quốc Dân Đảng thuần tuý", ① và đã bị từ chối. Trong cơn thất vọng, vào tháng 6 năm 1924, ông từ chức Ủy viên thường vụ Trung ương Quốc Dân Đảng, Trưởng ban Tuyên truyền cùng Chủ nhiệm Bộ Chính trị trường quân sự Hoàng Phố v.v. Sau khi Tôn Trung Sơn qua đời, một mặt ông thuyết phục một số người rời bỏ cách mạng, tham gia vào trận doanh phái hữu, Thẩm Huyền Lư chính là một trong những nhân vật nổi tiếng đó ②; mặt khác ông viết sách lập thuyết, từ trên lý luận bóp méo tư tưởng Tam dân mới của Tôn Trung Sơn, xóa bỏ ba đại chính sách, phản đối đấu tranh giai cấp và quốc cộng hợp tác. Tháng 5 năm 1925, ông thảo tuyên ngôn tại Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Quốc Dân Đảng, hết sức chủ trương xác định "nguyên tắc lãnh đạo cao nhất" của Quốc Dân Đảng, tức là lấy tư tưởng Tam dân chủ nghĩa bị ông bóp méo làm tư tưởng trung tâm của cách mạng quốc dân. Sau phong trào Ngũ Thập Tam, cuộc đấu tranh tranh giành quyền lãnh đạo giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản trong mặt trận thống nhất cách mạng ngày càng trở nên gay gắt. Trong hai tháng 6 và 7, Đới Quý Đào lần lượt hoàn thành hai cuốn sách nhỏ "Cơ sở triết học của chủ nghĩa Tôn Văn", "Cách mạng quốc dân và Quốc Dân Đảng Trung Quốc", đưa ra một bộ lý luận phản động, tiến hành công kích toàn diện đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc và học thuyết của Marx, đối với mặt trận thống nhất cách mạng và cách mạng quốc dân.

Chủ nghĩa Đới Quý Đào lấy việc phản đối đấu tranh giai cấp làm cốt lõi, lấy sự điều hòa giai cấp làm cơ sở lý luận. Đặc điểm của nó là: mượn khẩu hiệu của Tôn Trung Sơn (như luận điểm "đại bần tiểu bần"), phủ nhận ở Trung Quốc có sự khác biệt giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản; mượn cớ cách mạng quốc dân là cách mạng liên minh các giai cấp, không thể phát động cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản; tự khoe khoang mình ủng hộ lợi ích công nông, muốn ban ơn "nhân ái" cho họ. Đới Quý Đào dùng học thuyết "nhân ái" của Nho gia để giải thích tư tưởng của Tôn Trung Sơn, phản đối học thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Marx. Công kích Đảng Cộng sản tiến hành đấu tranh giai cấp là "giành lấy một quan điểm duy vật sử, đập tan một cuộc cách mạng quốc dân". Sự phản đối đấu tranh giai cấp của ông ta, thực ra chính là bức bình phong để giai cấp tư sản tiến hành đấu tranh giai cấp đối với giai cấp vô sản. Đới Quý Đào đưa ra yêu cầu bắt buộc phải lấy chủ nghĩa Tam dân do ông giải thích tức là chủ nghĩa Đới Quý Đào làm cơ sở của "lòng tin chung" trong mặt trận thống nhất, đối với những người cộng sản vốn không có "lòng tin chung" với nhau, thì phải dùng tính "bài xích", tính "độc chiếm" để bài xích họ. Hoặc là đảng viên cộng sản "thoát ly tất cả các đảng phái, làm đảng viên quốc dân đơn thuần"; hoặc là bài xích Đảng Cộng sản ra khỏi Quốc Dân Đảng. Những luận điệu hoang đường của Đới Quý Đào xuất hiện với vẻ mặt "trung chính", nói Tam dân chủ nghĩa là chủ nghĩa "ôn hòa trung dung", "hòa bình trung chính"; nó vừa phản đối chủ nghĩa Bolshevik, lại vừa phản đối chủ nghĩa phát xít, tức là cái gọi là "giơ tay trái của anh lên đánh đổ đế quốc, giơ tay phải của anh lên đánh đổ Đảng Cộng sản", mà kỳ thực là muốn đánh đổ Đảng Cộng sản —

① Thư Đới Quý Đào gửi Tưởng Trung Chính, ngày 12 tháng 12 năm 1925.

② Thẩm Huyền Lư vì tham gia hoạt động phản cộng của phái hữu, nên vào năm 1925 đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Sự ra lò và lan truyền rộng rãi của chủ nghĩa Đới Quý Đào là dấu hiệu ngóc đầu dậy của thế lực phái hữu mới Quốc Dân Đảng; là sự chuẩn bị dư luận cho việc Tưởng Giới Thạch phản cộng soán quyền.

Cù Thu Bạch thấu suốt bản chất và sự nghiêm trọng của chủ nghĩa Đới Quý Đào, tại một cuộc họp của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chỉ ra rằng, chủ nghĩa Đới Quý Đào là lá cờ phản cộng phản công nông của phái hữu mới Quốc Dân Đảng, là vũ khí tư tưởng để giai cấp tư sản tranh giành quyền lãnh đạo cách mạng với giai cấp vô sản, do đó, bắt buộc phải đập tan chủ nghĩa Đới Quý Đào. Tháng 8, Cù Thu Bạch viết bài "Cách mạng quốc dân Trung Quốc và chủ nghĩa Đới Quý Đào". Sau đó, lại lần lượt hoàn thành các bài như "Ý nghĩa của phong trào Nghĩa Hòa Đoàn và tiền đồ của phong trào Ngũ Thập Tam", "Cách mạng quốc dân và đấu tranh giai cấp trong phong trào Ngũ Thập Tam", "Cách mạng quốc dân và đấu tranh giai cấp", "Sự phân hóa giai cấp trong phong trào cách mạng quốc dân — Phân tích phái hữu Quốc Dân Đảng và phái chủ nghĩa quốc gia", vạch trần và phê phán chủ nghĩa Đới Quý Đào từ các phương diện chính trị, tư tưởng, tổ chức.

Cù Thu Bạch nghiên cứu đi nghiên cứu lại những luận điệu hoang đường của Đới Quý Đào, tìm hiểu tài liệu hoạt động của phái hữu, thu thập phản hồi từ các phía, rồi sau đó mới cấu tứ. Khi viết, "anh tập trung cao độ vào công việc, bất kỳ động tĩnh nào xung quanh cũng không màng tới. Sau khi suy nghĩ đã chín muồi, liền cầm bút viết, lót giấy than viết một mạch đến cùng, viết một hơi thành hai bản, viết rất ngay ngắn rõ ràng, hệt như vừa được chép lại một lần nữa vậy. Cuốn sách nhỏ bác bỏ chủ nghĩa Đới Quý Đào của anh — 'Cách mạng quốc dân Trung Quốc và chủ nghĩa Đới Quý Đào', đã được viết xong chỉ trong một đêm." ① Cù Thu Bạch bác bỏ luận điệu hoang đường yêu cầu giai cấp vô sản từ bỏ đấu tranh giai cấp trong mặt trận thống nhất của Đới Quý Đào, bảo vệ học thuyết đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Marx. Anh chỉ ra rằng, Đảng Cộng sản không những không phủ nhận đấu tranh dân tộc, mà còn cho rằng đấu tranh dân tộc hiện nay vô cùng cần thiết; thế nhưng thừa nhận đấu tranh dân tộc, thì không thể phủ nhận đấu tranh giai cấp.

"Giai cấp công nhân Trung Quốc tham gia phong trào cách mạng quốc dân, tất yếu phải lấy lý luận đấu tranh giai cấp làm chỉ đạo; kinh nghiệm thiết thân của giai cấp công nhân hiểu rằng không thể dựa vào chủ nghĩa Đới Quý Đào 'khơi gợi tính nhân ái của nhà tư bản' và chiến lược Đới Quý Đào 'khuyên người Nhật Bản quay về phương Đông', để có được quyền lợi của chính mình và sự nhượng bộ của Nhật Bản, mà phải dùng phương pháp đấu tranh giai cấp. Bọn họ biết rằng cái gọi là phong trào giải phóng dân tộc là muốn có được quyền lợi độc lập tự do của đại đa số nhân dân Trung Quốc; phương châm phong trào như thế này, mới có thể khiến cho sau khi thắng lợi thực sự có được sự độc lập và tự do của quốc gia dân tộc chân chính." ② Những yêu cầu và khẩu hiệu chính trị kinh tế mang tính giai cấp và mang tính dân tộc mà giai cấp công nhân đưa ra trong cách mạng quốc dân, "có thể kết hợp các giai cấp bị áp bức cách mạng nói chung, đốc thúc giai cấp tư sản và tiểu tư sản hướng tới kẻ thù đế quốc mà đấu tranh; do đó, mặt trận liên minh của cách mạng quốc dân mới có thể được thiết lập, duy trì." ③ Tư tưởng trung tâm chân chính của mặt trận liên minh này được xây dựng trên "lợi ích chung đối nội đối ngoại của các giai cấp". ④ Cái gọi là "những người Tam dân chủ nghĩa thuần túy", chuyên lấy việc phản đối đấu tranh giai cấp làm tôn chỉ, gạt bỏ lợi ích của đại đa số quần chúng công nông mà nói năng nhăng cuội về lợi ích quốc gia dân tộc, "thực chất chính là chính sách che mắt ngu dân công nông của giai cấp tư sản" ⑤. Sự "nguy hiểm của bọn họ nằm ở chỗ bọn họ muốn khiến quần chúng lao động đi theo giai cấp tư sản thỏa hiệp, đánh mất sự giác ngộ giai cấp của chính mình, vứt bỏ đấu tranh giai cấp của chính mình — từ đó phá hoại triệt để phong trào giải phóng loại này", "trên thực tế là giúp đỡ những kẻ sai khiến của đế quốc nói chung — quân phiệt công tặc." ⑥ Đối với bài giảng đạo nhân ái cái gọi là của Đới Quý Đào, Cù Thu Bạch chỉ trích sắc bén rằng nó hoàn toàn là lừa gạt quần chúng công nông, mục đích của nó "là muốn ám thị quần chúng công nông ngừng lại cuộc đấu tranh của chính mình, phó mặc cho sự ban ơn và sai khiến của giai cấp thượng đẳng, nói một cách đơn giản hơn, chính là giai cấp thượng đẳng muốn lợi dụng sức mạnh của quần chúng công nông để đạt được mục đích của bọn họ, thế nhưng lại không cho phép quần chúng công nông tự mình có sự giác ngộ về giai cấp". "Đới Quý Đào mặc dù trên lý luận phản đối đấu tranh giai cấp, chủ trương chủ nghĩa nhân từ của nhà tư bản, thế nhưng bản thân ông ta trên phương diện thực tiễn — phát hành cuốn sách nhỏ 'Cách mạng quốc dân và Quốc Dân Đảng' đó, tự mình đã thực hiện đấu tranh giai cấp trên mặt trận tư tưởng, chẳng qua chỉ là một loại đấu tranh nhằm áp bức giai cấp vô sản của giai cấp tư sản mà thôi" ⑦ —

① Dương Chi Hoa: "Hồi ức Thu Bạch".

②③④⑥ "Ý nghĩa của phong trào Nghĩa Hòa Đoàn và tiền đồ của phong trào Ngũ Thập Tam". "Hướng đạo" kỳ thứ 128, ngày 7 tháng 9 năm 1925.

⑤ "Cách mạng quốc dân Trung Quốc và chủ nghĩa Đới Quý Đào", "Trước đại hội VI" trang 340.

⑦ "Cách mạng quốc dân Trung Quốc và chủ nghĩa Đới Quý Đào".

Cù Thu Bạch chỉ ra rằng, luận điệu hoang đường cái gọi là tính "bài xích" đoàn thể do Đới Quý Đào đưa ra, chẳng qua chỉ là căn cứ lý luận để giai cấp tư sản bài xích giai cấp vô sản, phái hữu Quốc Dân Đảng bài xích những người cộng sản. "Tư tưởng và chủ trương của Đới Quý Đào, hoàn toàn là muốn biến Quốc Dân Đảng thành chính đảng thuần túy của giai cấp tư sản." ① "Chủ trương của Đới Quý Đào, căn bản là vẫn muốn C.P. hoàn toàn rút khỏi Quốc Dân Đảng, căn bản là muốn tiêu diệt C.P., tiêu diệt chính đảng của giai cấp vô sản." ② Thế nhưng chính đảng của giai cấp vô sản — Đảng Cộng sản trong cách mạng quốc dân, là tuyệt đối không thể thiếu được. Anh nói: "Chính vì trong cách mạng quốc dân Trung Quốc có lẫn lộn thành phần giai cấp tư sản, bản tính của giai cấp tư sản, tất yếu sẽ vứt bỏ cách mạng giữa chừng, mà đầu hàng chủ nghĩa đế quốc, chính vì trong cách mạng quốc dân của mặt trận liên minh, giai cấp tư sản không lúc nào là không muốn tồi tàn áp chế lợi ích và yêu cầu của giai cấp vô sản (sự thỏa hiệp của thương hội v.v. trong phong trào Ngũ Thập Tam, sự phản đối đấu tranh giai cấp của Đới Quý Đào v.v. trong Quốc Dân Đảng, chính là chứng cứ xác thực nhất), cho nên giai cấp vô sản dĩ nhiên phải có chính đảng của riêng mình." ③ —

①②③ "Cách mạng quốc dân Trung Quốc và chủ nghĩa Đới Quý Đào".

Cù Thu Bạch đả bác luận điệu hoang đường cái gọi là chủ nghĩa cộng sản "không thể thực hiện, không thích hợp với Trung Quốc" của Đới Quý Đào, anh nói: "Cuộc đấu tranh cách mạng quốc dân Trung Quốc, lấy đấu tranh của giai cấp vô sản lãnh đạo phong trào giải phóng của tất cả quần chúng bị áp bức ở Trung Quốc, là cương lĩnh cách mạng phù hợp nhất với nhu cầu của xã hội Trung Quốc, đồng thời cũng là bước đi đầu tiên hướng tới cách mạng phù hợp với nhu cầu xã hội thế giới. Đây là chủ nghĩa cải tạo xã hội Trung Quốc và thế giới thực tế nhất; đây là con đường duy nhất để giải phóng Trung Quốc, cũng chính là con đường duy nhất để tiêu diệt chủ nghĩa tư bản thế giới, tiêu diệt giai cấp cùng đấu tranh của nó." ① Đây là lý tưởng có thể thực hiện được, chứ không phải không tưởng. "Đới Quý Đào muốn lấy cái gọi là tư tưởng triết học Trung Quốc làm cơ sở, muốn dùng cái gọi là chủ nghĩa nhân từ để khơi gợi tính 'nhân ái' của nhà tư bản, cứ như thế mà muốn tiêu trừ đấu tranh giai cấp, khiến nhân loại thế giới tiến tới đại đồng, thế mới thực sự là không tưởng đấy chứ!" ②

Đối với bản chất lý luận phản động của Đới Quý Đào, Cù Thu Bạch khái quát chỉ ra rằng: "Vận động của chủ nghĩa Đới Quý Đào: trên lý luận là cái gọi là thiết lập tư tưởng trung tâm của Tam dân chủ nghĩa thuần túy, trên thực tế là phản đối phái tả, phản đối đấu tranh giai cấp, phản đối việc xuyên đảng [xuyên đảng] của C.P., thậm chí phản đối sự tồn tại của C.P.". "Vận động loại này không những tàn phá đấu tranh giai cấp của công nhân trên phương diện tư tưởng, thực ra còn làm suy yếu giai cấp công nhân là lực lượng chủ lực của cách mạng quốc dân, do đó cũng chính là làm suy yếu phong trào cách mạng quốc dân của Trung Quốc." ③ Anh cảnh cáo những người cách mạng Trung Quốc: "Phong trào cách mạng quốc dân Trung Quốc có thể phát triển, chỉ có hai con đường: một, coi trọng đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân, lấy giai cấp vô sản dẫn dắt mọi giai cấp cách mạng tiến lên; hai, thiên lệch lợi ích của giai cấp tư sản, bàn về 'trung dung' 'điều hòa' 'thống nhất' mà phản đối đấu tranh giai cấp, kết quả của nó là bị lực lượng của giai cấp mại bản lợi dụng, hoàn toàn đi về phía phái hữu và chủ nghĩa đế quốc. Đối với Đới Quý Đào, trí thức, tiểu tư sản, thậm chí cả giai cấp tư sản dân tộc chân chính, đều chỉ có duy nhất một lối thoát, chính là chọn lấy một trong hai con đường này: hoặc là cách mạng, hoặc là phản động." ④ —

Mao Trạch Đông, Tiêu Sở Nữ, Vận Đại Anh v.v. đều tham gia vào cuộc phê phán chủ nghĩa Đới Quý Đào. Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi v.v., cũng phê phán chủ nghĩa Đới Quý Đào, thế nhưng trên vấn đề quyền lãnh đạo cách mạng, cả hai người bọn họ đều mắc phải những sai lầm không thể dung thứ. Mặc dù vậy, cuộc phê phán chủ nghĩa Đới Quý Đào của những người cộng sản Trung Quốc, vẫn thu được thắng lợi rất lớn. Thông qua cuộc đấu tranh này, đã tuyên truyền rộng rãi học thuyết của chủ nghĩa Marx về đấu tranh giai cấp, bảo vệ phương châm của Đảng về quốc cộng hợp tác và cách mạng quốc dân. Quần chúng tại Bắc Kinh, Quảng Châu, Hán Khẩu v.v. đã đốt phá hàng vạn bản hai cuốn sách nhỏ của Đới Quý Đào. Uông Tinh Vệ giả tả đã chỉ trích sai lầm phản đối công nông của Đới Quý Đào. Tưởng Giới Thạch phái hữu mới phê phán Đới Quý Đào phản đối quốc cộng hợp tác chính là phản đối tiên tổng thống Tôn Trung Sơn, nên đồng loạt đứng lên tấn công. Đới Quý Đào đã cô lập. Đới Quý Đào cùng đồng bọn của ông ta, dưới sự phản kích của những người cộng sản, "một nửa là ngậm đắng nuốt cay, một nửa là uốn mình cầu toàn" ①, đành phải tạm thời thu liễm lại đôi chút. Tháng 1 năm 1926, trong nghị quyết Đại hội II Quốc Dân Đảng đã cảnh cáo Đới Quý Đào: "Chưa được sự cho phép của Ban Chấp hành Trung ương, đã lấy danh nghĩa cá nhân phát hành cuốn sách 'Cách mạng quốc dân và Quốc Dân Đảng', dẫn đến phát sinh ảnh hưởng không tốt, gây ra tranh chấp trong nội bộ đảng,... bị phần tử phản động lợi dụng trở thành công cụ phá hoại bản đảng,... nên được đại hội đưa ra huấn lệnh khẩn thiết, thúc giục ông ta tỉnh ngộ gấp, không thể sai lầm thêm nữa." ② Thế nhưng, sự phản kích đối với phái hữu của Đại hội II Quốc Dân Đảng lại vô cùng không triệt để, vẫn bầu Đới Quý Đào v.v. làm ủy viên ban chấp hành trung ương, nuôi hổ để họa về sau, khiến ông ta tiếp tục gây hại cho cách mạng —

① Đới Quý Đào: "Tuyên ngôn tái bản " (ngày 4 tháng 11 năm 1927).

② "Nghị quyết đàn hạc hội nghị Tây Sơn" (1926).

Thời kỳ này, Cù Thu Bạch còn tiến hành đấu tranh kiên quyết với các nhân vật đại diện cho các phái lý luận phản động và cải lương như phái chủ nghĩa quốc gia Tăng Kỳ, Tả Thuấn Sanh, Lý Hoàng cùng Lương Khải Siêu, Hồ Thích, Trương Quân Mại v.v., đặc biệt là phê phán những luận điệu hoang đường phản đối đấu tranh giai cấp, phản đối cách mạng quốc dân, phản đối ba đại chính sách, phản đối quốc cộng hợp tác, phản đối học thuyết cộng sản v.v. của bọn chúng. Tháng 1 năm 1926, Cù Thu Bạch viết bài "Sự phân hóa giai cấp trong phong trào cách mạng quốc dân", chỉ ra rằng khi cách mạng Trung Quốc phát triển cấp bách và sâu sắc, sự phân hóa giai cấp là không thể tránh khỏi, các phái phản cách mạng muôn hình muôn vẻ cùng các nhân vật đại diện trên lý luận của bọn chúng chính là sản phẩm của sự phân hóa giai cấp. Mục đích của cái gọi là "chủ nghĩa cộng sản không thích hợp với Trung Quốc" mà bọn chúng nói, chính là phản đối chính sách của Đảng Cộng sản, phản đối cách mạng quốc dân, mưu toan tìm kiếm cái cớ từ trên lý luận để tiêu diệt Đảng Cộng sản, thực thi chuyên chính giai cấp tư sản. Cù Thu Bạch chỉ ra một cách kiên định lạc quan rằng: "Sự trỗi dậy của phái hữu Quốc Dân Đảng và phái chủ nghĩa quốc gia... vừa vặn đủ để chứng minh tiến triển của cách mạng Trung Quốc vô cùng cấp bách", sự phân hóa giai cấp sẽ càng "củng cố lãnh đạo chính trị của giai cấp vô sản... củng cố mặt trận liên minh cách mạng của giai cấp bình dân nói chung". Anh tuyên bố với đầy lòng tin tưởng: "Sự diễn tiến của lịch sử nhân loại, đích đến cuối cùng, tất yếu là chủ nghĩa cộng sản" ① —

① "Sự phân hóa giai cấp trong phong trào cách mạng quốc dân — Phân tích phái hữu Quốc Dân Đảng và phái chủ nghĩa quốc gia", tạp chí nguyệt san "Tân thanh niên", kỳ thứ 3, ngày 25 tháng 3 năm 1926.

Xã hội Trung Quốc những năm hai mươi, nằm trong cao trào cách mạng chưa từng có. Nó triển khai trước mắt người ta một bức tranh lịch sử vô cùng hùng vĩ tráng lệ. Những đợt tấn công và phòng thủ chớp nhoáng, nhanh như cắt, sự phân hóa và kết hợp biến hóa khôn lường, phức tạp đan xen, đòi hỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc non trẻ, phải gánh vác lấy nhiệm vụ vĩ đại chỉ đường, lãnh đạo cách mạng trên mặt trận phương Đông của cách mạng thế giới vô sản ở Trung Quốc. Dưới lá đại kỳ của sứ mệnh thần thánh này, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tập hợp một lượng lớn các cán bộ thanh niên hăng hái, tài hoa xuất chúng, như Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Bành Bái, Thái Hòa Sâm, Trương Thái Lôi, Đặng Trung Hạ, Vận Đại Anh, Tiêu Sở Nữ, La Diệc Nông, Trần Diên Nông, Lý Lập Tam, Lưu Thiếu Kỳ, Hướng Cảnh Yêu, v.v. Bọn họ tựa như những vì sao rực rỡ trên bầu trời, chói lọi hút hồn, tỏa sáng rực rỡ. Cù Thu Bạch chính là một trong những vì sao rực rỡ đó. Anh đã dùng tư tưởng lý luận và thực tiễn cách mạng của chính mình để đặt nền móng cho địa vị lịch sử của mình với tư cách là một nhà mác xít vĩ đại, nhà cách mạng vô sản kiệt xuất của Đảng Cộng sản Trung Quốc.