Người ta thường cho rằng những bậc ân nhân có tình cảm gắn bó với người được mình giúp đỡ nhiều hơn là những người nhận ơn đối với họ; và thực tế này thường trở thành chủ đề bàn tán, nghiên cứu vì nó đi ngược lại với những gì người ta thường suy luận một cách hợp lý.

Lời giải thích làm hài lòng phần đông mọi người là một bên đóng vai trò con nợ còn bên kia là chủ nợ; và do đó, cũng giống như trong trường hợp cho vay tiền thực tế, con nợ muốn chủ nợ biến đi khuất mắt trong khi chủ nợ lại mong sao cho con nợ được bình an vô sự để thu hồi vốn, những ai đã ban ân huệ cũng mong muốn những người được họ giúp đỡ được trường tồn, với ý niệm rằng họ sẽ nhận lại được sự đền ơn đáp nghĩa, trong khi những người nhận ơn lại không quá bận tâm đến chuyện báo đáp.

Tôi ngờ rằng Epicharmus có lẽ sẽ cho rằng những ai đưa ra lời giải thích này đang suy luận từ chính sự đê tiện của bản thân họ; tuy nhiên, điều đó quả thực rất đúng với bản tính con người, bởi đa số mọi người thường hay quên những chuyện này, và thích nhận ân huệ hơn là ban phát chúng.

Nhưng nguyên nhân thực sự, có vẻ như, bắt nguồn từ chính tự nhiên, và sự việc không hề tương đồng với trường hợp của các chủ nợ; bởi trong trường hợp chủ nợ, chẳng có tình cảm nào dành cho con người cả, mà chỉ đơn thuần là mong muốn họ sống sót vì mục đích thu hồi tài sản: trong khi trên thực tế, những ai đã làm ơn lại cảm thấy quý mến và yêu thương những kẻ mà họ đã giúp đỡ, dẫu cho những kẻ ấy hiện không ở vị thế, hoặc tương lai cũng chẳng tài nào có thể ở vị thế, để báo đáp lại ân nhân của mình.

Điều này cũng tương tự đối ý với những người thợ thủ công; ý tôi là, bất cứ ai cũng cảm thấy yêu mến tác phẩm của chính mình hơn là tác phẩm đó có thể yêu mến lại họ, giả sử nó có linh hồn đi chăng nữa. Có lẽ điều này đặc biệt đúng với các thi sĩ: bởi họ dành tình cảm vô cùng sâu sắc cho những vần thơ của mình, yêu thương chúng như chính những đứa con ruột thịt. Chính vì lẽ này mà tôi có xu hướng so sánh trường hợp của các ân nhân: bởi đối tượng được họ giúp đỡ chính là tác phẩm của họ, và vì thế họ yêu mến nó hơn là việc nó yêu mến người đã tạo ra nó.

Lý do giải thích cho điều này là vì sự tồn tại là một điều đáng trân trọng và đáng yêu đối với tất cả mọi người; mà chúng ta tồn tại thông qua các hoạt động hành động, tức là qua việc sống và hành động; do đó, người đã tạo ra một tác phẩm nhất định có thể nói là tồn tại thông qua hành động tạo tác của chính mình: vì thế người ấy yêu mến tác phẩm của mình bởi vì người ấy yêu mến sự tồn tại. Và điều này là hoàn toàn tự nhiên, bởi tác phẩm được tạo ra phô bày qua hành động những gì vốn đã tồn tại dưới dạng tiềm năng trước đó.

Mặt khác, người làm ơn cảm thấy mình có phẩm giá cao quý nhờ vào hành động của chính mình, để rồi họ có thể hoan hỉ trước con người mà phẩm giá ấy đang ngự trị; nhưng đối với kẻ đã nhận ơn thì chẳng có điều gì cao quý liên quan đến ân nhân của mình cả, mà chỉ có sự vụ lợi, thứ vừa kém phần thú vị lại vừa ít khơi gợi tình bạn hơn.

Hơn nữa, niềm ăn sướng bắt nguồn từ chính quá trình thực hiện một hành động ở hiện tại, từ sự mong đợi một hành động trong tương lai, và từ việc hoài niệm về một hành động trong quá khứ: nhưng niềm vui tột cùng và là đối tượng đặc biệt của tình cảm chính là niềm vui đi kèm với hành động thực tế. Giờ đây, tác phẩm của người làm ơn vẫn trường tồn (bởi những gì cao quý thì bền vững), trong khi mối lợi của kẻ nhận ơn lại phai tàn theo thời gian.

Lại nữa, người ta tìm thấy niềm vui trong việc hồi tưởng lại những hành động cao quý, nhưng khi hồi tưởng lại những hành động vụ lợi thì chẳng có chút niềm vui nào hoặc rất ít (dù rằng, nói đi cũng phải nói lại, điều ngược lại mới đúng đối với sự kỳ vọng về mối lợi).

Hơn thế nữa, việc nuôi dưỡng tình cảm gắn bó cũng giống như tác động lên người khác; nhưng trở thành đối tượng của tình cảm ấy lại giống như việc bị tác động.

Cho nên, việc nuôi dưỡng tình cảm gắn bó, cùng với mọi xúc cảm đi kèm với nó, thuộc về những kẻ đóng vai trò bề trên trong một vụ ban ơn cụ thể nào đó.

Thêm một điều nữa: tất cả mọi người đều trân trọng nhất những gì tiêu tốn của họ nhiều công sức để tạo ra; chẳng hạn, những người tự kiếm ra tiền sẽ quý trọng đồng tiền của mình hơn là những kẻ thừa hưởng nó: và việc nhận ơn huệ, xem ra, là một việc nhàn hạ, nhưng làm ơn lại là một công việc nhọc nhằn. Và đây chính là lý do tại sao những người mẹ lại yêu thương con cái của họ hơn cả; bởi phần việc của họ trong việc sinh thành ra chúng đi kèm với nhiều nhọc nhằn nhất, và họ cũng là những người biết chắc chắn nhất rằng chúng chính là con của mình. Tình cảm này dường như cũng là bản chất thuộc về các ân nhân.