Liệu chúng ta có nên kết giao càng nhiều bạn bè càng tốt chăng? Hay cũng giống như lời khuyên được cho là khôn ngoan đối với xã giao thông thường: “Đừng có quá nhiều người quen, nhưng cũng chớ để mình không có ai”; chúng ta cũng nên áp dụng châm ngôn ấy vào tình bạn, rằng một người không nên thiếu vắng bạn bè, nhưng mặt khác cũng không nên có quá nhiều bạn?

Giờ đây, đối với những người bạn gắn liền với lợi ích thiết thực, câu châm ngôn tôi vừa dẫn dắt xem ra rất mực đúng đắn; bởi vì việc đền đáp ơn nghĩa của quá nhiều người là một gánh nặng, và trọn cả một đời người cũng chẳng đủ dài để làm điều đó cho họ. Thế nên, nếu số lượng bạn bè vượt quá mức cần thiết cho cuộc sống của chính mình, họ sẽ trở thành kẻ nhiều chuyện và cản trở ta sống một cuộc đời tốt đẹp; vì thế, chúng ta không cần đến họ. Hơn nữa, đối với những người mang lại niềm vui, chỉ cần một vài người là hoàn toàn đủ, tựa như lượng đường vừa đủ để làm ngọt thức ăn vậy.

Nhưng còn những người bạn tốt thì sao, chúng ta có nên kết giao nhiều nhất có thể, hay số lượng bạn bè phải có giới hạn, giống như quy mô để cấu thành một cộng đồng chính trị? Ý tôi là, anh không thể tạo ra một cộng đồng từ mười con người, và nếu anh nâng con số ấy lên đến một trăm nghìn thì đó cũng không còn là một cộng đồng nữa. Tuy nhiên, con số ấy có lẽ không phải là một con số cố định nào đó, mà là bất kỳ con số nào nằm giữa một giới hạn tối thiểu và tối đa nhất định.

Chà, đối với bạn bè cũng vậy, luôn có một giới hạn về số lượng, mà có lẽ nên được ấn định là số lượng người lớn nhất mà ta có thể duy trì sự gắn bó thân thiết; điều này được xem là một trong những dấu hiệu lớn nhất của tình bạn, và thật hiển nhiên rằng ta không thể thân thiết với quá nhiều người, hay nói cách khác là phân chia bản thân mình cho quá nhiều người. Thêm vào đó, cần phải nhớ rằng những người bạn ấy cũng phải thân thiết với nhau nếu tất cả họ muốn cùng chung sống; nhưng thật là một thử thách khó khăn để tìm thấy điều đó ở nhiều người cùng một lúc.

Việc thấu cảm trọn vẹn niềm vui và nỗi buồn của quá nhiều người cũng trở nên vô cùng khó khăn: bởi vì rất có thể ta sẽ phải vừa chia sẻ niềm vui với người này, lại vừa đồng cảm với nỗi buồn của kẻ khác vào cùng một thời điểm.

Có lẽ vì thế mà tốt hơn hết là ta không nên cố gắng có quá nhiều bạn bè, mà chỉ nên có một số lượng vừa đủ cho sự gắn bó thân thiết; trên thực tế, dường như ta không tài nào trở thành một người bạn sâu sắc với quá nhiều người cùng một lúc. Và vì lý do tương tự, ta cũng không thể đem lòng yêu mến quá nhiều đối tượng cùng một thời điểm: bởi tình yêu là một dạng thức mãnh liệt của tình bạn vốn chỉ hướng về một đối tượng duy nhất; và mọi xúc cảm mạnh mẽ đều phải có giới hạn về số lượng những kẻ mà ta dành tình cảm cho họ.

Và nếu nhìn vào thực tế, mọi chuyện quả đúng là như vậy: bởi vì không có nhiều người cùng lúc trở thành bạn tri kỷ theo kiểu đồng hành, tất cả những tình bạn nổi tiếng thuộc loại này đều diễn ra giữa hai con người; trong khi những ai có quá nhiều bạn bè và đối xử với tất cả mọi người trên nền tảng thân thiết, thì thực chất lại chẳng là bạn của ai cả ngoại trừ trong quan hệ xã giao thông thường; ý tôi là những kẻ mang tính cách thường dĩ hòa vi quý một cách thái quá.

Tất nhiên, chỉ trong phạm vi quan hệ xã hội thông thường, một người cóher thể làm bạn với nhiều người mà không nhất thiết phải là kẻ ba phải, mà là một người thực sự tốt; nhưng ta không thể làm bạn với nhiều người vì phẩm hạnh của họ và vì chính bản thân con người họ; trên thực tế, việc tìm thấy dẫu chỉ một vài người bạn như thế đã là một điều may mắn đến mức phải bằng lòng rồi.