"Vị phụ huynh này, trường mẫu giáo của chúng tôi là để bồi dưỡng khả năng tiếng Anh cho trẻ." Giáo viên nói: "Mà để nắm vững một ngoại ngữ, nếu không bắt đầu từ nhỏ thì không xong đâu."

Lý Nghị nói: "Nếu tôi nhớ không lầm, các cô là trường mẫu giáo song ngữ Trung - Anh. Chữ Trung còn xếp trước chữ Anh, đúng không?"

"Đúng vậy!" Giáo viên nói: "Trường chúng tôi đương nhiên cũng dạy tiếng Trung."

Lý Nghị nói: "Trẻ con còn nhỏ như vậy, đừng nói đến quốc học, ngay cả tiếng mẹ đẻ chúng còn chưa học thạo, tại sao trường các cô không dạy tốt tiếng mẹ đẻ trước? Tại sao nhất định phải nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tiếng Anh, thậm chí hạ thấp tiếng mẹ đẻ xuống mức như một thứ ô nhiễm vậy?"

Giáo viên nói: "Tiếng mẹ đẻ sinh ra là chúng ta đã biết nói, nhưng tiếng Anh thì khác, cần thời gian dài và sự nỗ lực học tập. Tôn chỉ của trường chúng tôi chính là để trẻ em nắm vững tiếng Anh từ nhỏ, sau này lớn lên sẽ dễ dàng theo kịp việc học."

Lý Nghị nói: "Tiếng Anh không quan trọng như cô nói, cũng không khó học như cô nghĩ đâu."

Giáo viên nói: "Tiếng Anh rất quan trọng, du học nước ngoài, ra nước ngoài tìm việc tốt, đều cần một vốn tiếng Anh lưu loát."

Lý Nghị nói: "Cô sai rồi. Chỉ khi cô đến các quốc gia nói tiếng Anh, tiếng Anh mới hữu dụng. Thế nếu cô đến các nước nói tiếng Pháp, nước nói tiếng Đức thì sao? Người ta nói tiếng Pháp và tiếng Đức mà! Các vị phụ huynh đang ngồi đây, chắc hẳn đều biết chút ít tiếng Anh, tôi xin hỏi mọi người, trong công việc và cuộc sống của các vị, có bao nhiêu người thường xuyên phải dùng đến tiếng Anh? Phiền các vị giơ tay lên."

Chỉ có lác đác vài người giơ tay. Lý Nghị hỏi ra mới biết, mấy người này hoặc là giáo viên tiếng Anh, hoặc là người làm việc cho doanh nghiệp nước ngoài.

Lý Nghị nói: "Học ngoại ngữ tất nhiên là rất quan trọng, nhưng mục đích học ngoại ngữ của chúng ta lại quan trọng hơn. Ở đây, tôi muốn kể cho mọi người nghe một giai thoại về một bậc đại học giả."

"Cố Thang Sinh, tức là tiên sinh Cố Hồng Minh mà mọi người đều biết. Ông là người Trung Quốc đầu tiên tinh thông khoa học, ngôn ngữ phương Tây, đồng thời cũng thông thạo Hán học phương Đông thời cận đại. Ông đã dịch ba trong 'Tứ thư' của nước ta là 'Luận Ngữ', 'Trung Dung' và 'Đại Học', thành tựu vô cùng to lớn. Ông cũng viết các cuốn sách tiếng Anh như 'Phong trào Oxford tại Trung Quốc' và 'Tinh thần người Trung Quốc', nhiệt tình tuyên truyền văn hóa và tinh thần phương Đông đến người phương Tây, tạo ra ảnh hưởng to lớn. Ở phương Tây từng hình thành quan niệm rằng 'đến Trung Quốc có thể không xem Tử Cấm Thành, nhưng không thể không xem Cố Hồng Minh'. Một bậc đại học giả như vậy đã để lại không ít truyền thuyết thú vị. Tôi tin rằng nhiều vị phụ huynh ngồi đây cũng từng nghe qua ít nhiều, tôi xin chọn lọc kể lại vài sự tích của ông ấy!"

Lý Nghị thao thao bất tuyệt, giọng sang sảng.

"Khi Cố Hồng Minh mười tuổi, ông sắp sửa đi học tại đế quốc phương Tây hùng mạnh nhất lúc bấy giờ. Trước lúc lên đường, người cha đốt hương trước bài vị tổ tiên khuyên bảo ông rằng: 'Cho dù con đi đến đâu, cho dù bên cạnh con là người Anh, người Đức hay người Pháp, thì cũng đừng quên, con là người Trung Quốc'."

"Đến nước Anh, dưới sự hướng dẫn của cha nuôi là Brown, Cố Hồng Minh bắt đầu từ những tác phẩm văn học kinh điển nhất của phương Tây. Bằng phương pháp học vẹt mộc mạc nhất, ông nhanh chóng nắm vững tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Pháp, tiếng Latinh, tiếng Hy Lạp, rồi thi đỗ vào Đại học Edinburgh danh tiếng với thành tích xuất sắc, được hiệu trưởng, nhà văn, nhà sử học, triết học gia nổi tiếng Carlyle khen ngợi. Năm 1877, sau khi nhận bằng Thạc sĩ Văn học, Cố Hồng Minh lại đến các học phủ danh tiếng như Đại học Leipzig của Đức để nghiên cứu văn học, triết học. Sau này khi Thái Nguyên Bồi đến Đại học Leipzig du học, Cố Hồng Minh đã là nhân vật nổi tiếng lẫy lừng. Còn 40 năm sau, khi Lâm Ngữ Đường đến Đại học Leipzig, các tác phẩm của Cố Hồng Minh đã trở thành sách bắt buộc phải đọc trong trường."

"Có lần ông lạy tổ tiên, người nước ngoài chế giễu: Làm vậy thì tổ tiên của ông có thể ăn được cơm trên bàn thờ không? Cố Hồng Minh lập tức phản pháo: Các người đặt hoa tươi trên mộ tiên nhân, họ có thể ngửi thấy mùi thơm của hoa không?"

"Tôi còn nghe một giai thoại thế này: Có một lần, Cố Hồng Minh đọc báo tiếng Đức trên tàu, vì tâm trí để nơi khác nên cầm ngược tờ báo mà không hay biết. Lúc này có vài gã người Đức nhìn thấy, liền chế giễu Cố Hồng Minh ở bên cạnh, nói ông không biết tiếng Đức mà làm ra vẻ. Cố Hồng Minh nghe thấy, không nói hai lời, cứ cầm ngược tờ báo mà đọc hết từ đầu đến cuối, làm chấn động những người Đức kia."

Bài diễn thuyết của Lý Nghị nhanh chóng thu hút sự chú ý của mọi người, các phụ huynh nghe một cách say sưa, còn cô giáo thì đứng lúng túng trên bục giảng, hoàn toàn không biết phải làm sao.

"Chính là bậc đại học giả thông tuệ cả Trung lẫn Tây như vậy, khi giảng bài tại Đại học Bắc Kinh, ông đã công khai nói với sinh viên rằng: 'Tại sao chúng ta phải học thơ tiếng Anh? Đó là vì muốn sau khi các em học giỏi tiếng Anh, hãy dùng đạo lý làm người, dùng tư tưởng ôn nhu đôn hậu của thơ ca Trung Quốc để giảng giải cho những nước man di kia'."

"Vào thời điểm đó, ông kiên quyết gọi phương Tây là 'Tứ di chi bang'. Tại sao? Bởi vì pháo hạm của Anh đã mở toang cửa ngõ nước ta vào năm 1840! Cha nuôi của Cố Hồng Minh là ông Brown từng nói với ông rằng: 'Con có biết không, tổ quốc của con đã bị đặt lên thớt, những kẻ xâm lược độc ác đang vung dao tàn sát, chuẩn bị chia năm xẻ bảy nó. Ta hy vọng con học thông Trung Tây, gánh vác trách nhiệm làm giàu đất nước, trị quốc, giáo hóa châu Âu và châu Mỹ'."

Giọng Lý Nghị trở nên nặng nề: "Mục đích học ngoại ngữ của chúng ta, không phải để ra nước ngoài làm công cho người Tây! Mà là để làm giàu đất nước, trị quốc tốt hơn!"

"Tất nhiên, Cố Hồng Minh cũng là một kẻ phản loạn ủng hộ chế độ quân chủ, một phái lãng mạn coi Nho giáo là triết lý nhân sinh, một kẻ độc tài tự hào dùng bím tóc để khoe khoang dấu ấn nô lệ của mình. Thế nhưng, chúng ta không thể phủ nhận, nỗi ưu tư dân tộc sâu sắc, học để trị quốc, học để báo quốc của ông, là điều đáng để chúng ta học hỏi."

Tiếng phổ thông đanh thép của Lý Nghị vang vọng trong lớp học.

"Tôi lấy ví dụ về Cố Hồng Minh, mục đích chính là để nói rằng, học ngoại ngữ tuy quan trọng, nhưng học tiếng mẹ đẻ, học quốc học, còn quan trọng hơn học bất cứ ngoại ngữ nào."

"Trong số các vị phụ huynh ngồi đây, có không ít là giáo viên, cho dù không phải giáo viên, chắc hẳn vẫn còn nhớ trong sách giáo khoa trung học của chúng ta, có một bài 'Buổi học cuối cùng' do Daudet viết."

Không ít phụ huynh nói: "Nhớ chứ! Tôi thích bài này nhất."

Lý Nghị nói: "Buổi học cuối cùng viết về nước Pháp sau chiến tranh Pháp - Phổ, cắt nhượng hai vùng Alsace và Lorraine. Sau khi quân Phổ chiếm đóng đã cấm dạy tiếng Pháp, chuyển sang dạy tiếng Đức. Thầy trò người Pháp yêu nước đã có một buổi học tiếng Pháp cuối cùng, thể hiện tấm lòng yêu nước của nhân dân Pháp."

"Đúng vậy. Bài văn này, tôi cũng nhớ." Ellen nói: "Tôi cũng từng học bài này."

Lý Nghị nói tiếp: "Bài văn này, năm 1912 được dịch và giới thiệu lần đầu tiên vào nước ta. Từ đó, trong hơn một thế kỷ qua, nó được chọn lâu dài vào sách giáo khoa ngữ văn trung học nước ta, vượt qua sự ngăn cách của các thời kỳ khác nhau, các hệ tư tưởng khác nhau, trở thành một trong những kiệt tác văn học Pháp phổ biến nhất, có nền tảng quần chúng nhất tại nước ta. Nó thậm chí có thể coi là đại từ đồng nghĩa của Daudet, là biểu tượng của 'chủ nghĩa yêu nước', hòa nhập vào tình cảm trăm năm của người Hoa Hạ cận đại! Hết thế hệ này đến thế hệ khác độc giả Hoa Hạ, thông qua 'Buổi học cuối cùng', đã hiểu được nội hàm của câu 'Tiếng Pháp là ngôn ngữ đẹp nhất, rõ ràng nhất, chặt chẽ nhất trên thế giới', hiểu được 'khi một dân tộc trở thành nô lệ, chỉ cần nó giữ gìn tốt ngôn ngữ của chính mình, thì giống như nắm giữ chìa khóa mở cửa nhà tù'. Ngôn ngữ của chính mình! Mãi mãi là biểu tượng yêu nước của con cháu Viêm Hoàng chúng ta. Nếu chúng ta trên chính mảnh đất của mình, trẻ em từ nhỏ đã bị cấm giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ, vậy thì, cô có thể mong đợi sau này lớn lên, chúng có thể đóng góp bất kỳ điều gì có ý nghĩa cho tổ quốc không?"

"Hay!" Trong lớp vang lên những tràng pháo tay nhiệt liệt.

Cô giáo trẻ hoàn toàn không biết phải chống đỡ thế nào, cô tủi thân rơi nước mắt.

Lý Nghị nói: "Tôi nói nhiều như vậy, không phải vì muốn nói cách điều hành của trường mẫu giáo này quá vô lý. Thời đại tiến bộ, tư tưởng của con người cũng thay đổi, có lẽ, cách điều hành của các cô đã đáp ứng được nguyện vọng của không ít phụ huynh đang nóng lòng muốn đưa con cái ra nước ngoài du học và phát triển. Nhưng tôi chân thành hy vọng, trong thực tiễn giảng dạy cụ thể, các cô có thể thực sự làm được sự kết hợp Trung - Anh, lấy Trung làm gốc, lấy Trung làm ưu tiên. Chứ không phải cứ chăm chăm nhấn mạnh tầm quan trọng của ngôn ngữ và văn hóa nước ngoài."

"Ai đang gây rối đấy!" Một giọng nói nghiêm khắc vang lên.

"Hiệu trưởng." Cô giáo nói: "Là một vị phụ huynh..."

Hiệu trưởng chắp tay sau lưng, sải bước đi vào, cặp mắt kính dày cộp quét lên người Lý Nghị đang đứng, sầm mặt nói: "Tôi đều biết cả rồi! Vị tiên sinh này, nếu ông cảm thấy phương pháp giáo dục của trường chúng tôi không phù hợp với con ông, vậy ông có thể dẫn con ông rời đi! Đây là trường học, xin ông đừng phát biểu những lời lẽ ngông cuồng ở đây, gây ảnh hưởng đến danh tiếng của trường tôi!"

Lý Nghị nhún vai: "Thật lạ lùng, hiệu trưởng lại có thể nói tiếng phổ thông cơ đấy!"

Tiếng cười lớn bùng nổ trong lớp học.

Hiệu trưởng tức đến nghiến răng, tay phải chỉ vào Lý Nghị, tay trái vẫn chắp sau lưng: "Ông là phụ huynh của đứa nào? Con ông, từ giờ phút này, bị đuổi học! Trường chúng tôi, không tiếp nhận loại học sinh như vậy!"

Lý Nghị cười lạnh: "Tôi cũng đang có ý đó! Ngôi trường thế này không đào tạo ra được đứa trẻ mà tôi muốn! Lý Hạo Nhiên, Lý Dương, hai đứa trẻ này, từ giờ phút này, không còn là học sinh của trường các người nữa!"

Nói xong, Lý Nghị sải bước đi ra ngoài.

"Thật là đảo lộn trời đất!" Hiệu trưởng tức giận lắc đầu: "Chưa bao giờ thấy vị phụ huynh nào thiếu lịch sự như vậy!"

"Tiên sinh." Mấy vị phụ huynh nữ đuổi theo Lý Nghị, hỏi: "Sau khi con ông rời khỏi đây, ông định gửi đến trường nào?"

Lý Nghị dừng bước, nói: "Tạm thời chưa biết, đến lúc đó rồi tính tiếp!"

"Tiên sinh, ông có thể để lại số điện thoại cho tôi không? Đến lúc đó, nếu ông đã chọn được trường, nhất định phải nhớ báo cho tôi, tôi cũng muốn để con tôi được học cùng con ông."

"Ồ? Các vị cũng thấy trường này không tốt sao?"

"Trước đây thì chưa thấy gì, nhưng sau khi nghe những lời hôm nay của ông, tôi nghĩ lại thì quả thật đúng là đạo lý đó. Nếu đến ngôn ngữ và văn hóa của chính quốc gia mình mà cũng không nắm vững, thì quả là hổ thẹn với con cháu Viêm Hoàng."

"Học ngoại ngữ và học tiếng Trung không hề xung đột." Lý Nghị cười nói: "Tuy nhiên, tôi thiên về việc đặt nền móng quốc học trước."

"Đúng vậy, tôi cũng nghĩ như thế, để lại số điện thoại đi..."