Trong cái đêm đầy những tham vọng, ước muốn, đầy những giấc mơ dữ dội của những con người ấy, có những ánh sáng le lói chung quanh khu rừng: đèn nhiều ngọn đốt bằng dầu lửa ở nhà Horácio, đèn cây ở nhà Badaró. Có ngọn nến Don’Ana thắp lên, đặt ở chân tượng Đức mẹ đồng trinh trên bàn thờ của nhà lớn để cầu khẩn Người phù hộ trong những ngày sắp tới. Lại còn cây nến khác đang soi đường cho người chết trong khi hai người khiêng xác ông đưa đến cho mấy cô con gái ở Ferradas. Đèn sáng trong đồn điền Baraúnas nơi mà Juca Badaró và Maneca Dantas gần như cùng tới một lúc để nói chuyện với Teodoro. Ánh sáng của những cây đèn đỏ khói mù trong các túp lều, nơi mọi người dậy sớm hơn thường lệ để nghe câu chuyện gã da đen Damião bắn trượt và chạy trốn đi đâu không biết. Ánh sáng trong nhà Firmo, nơi Dona Teresa đợi chồng về, tấm thân trắng nõn sẵn sàng ân ái trên chiếc giường gỗ hồng đào. Ánh sáng trong nhà những điền chủ nhỏ chợt tỉnh giấc vì có Firmo và các tay chân của Horácio đến mời họ tới ăn cơm ngày hôm ấy. Chung quanh khu rừng lấp lánh ánh sáng những ngọn đèn lồng, đèn nhiều ngọn, đèn treo và những cây đèn dầu. Những ánh đèn đó đánh dấu ranh giới của khu rừng khổng lồ ở bốn phía đông, tây, nam, bắc.

Thỉnh thoảng lại có những người cưỡi ngựa vượt qua những quãng trống nhỏ của khu rừng để ra đường cái. Họ đi từ đồn điền này sang đồn điền khác, từ trại này sang trại khác, đem theo lời mời đến tham gia cuộc bàn luận. Ở khắp mọi nơi, lòng tham lam của con người làm bật sáng những ngọn đèn và phi nhanh trên các nẻo đường. Nhưng cả ánh sáng đèn, cả tiếng vó ngựa cũng không thể kéo nổi những lá cành và những thân cây đang ngủ giấc ngủ ngàn năm ra khỏi cơn hôn mê.

Báo, rắn và khỉ đang nghỉ ngơi và chim chóc cũng chưa thức giấc để chào đón bình minh. Chỉ riêng có những con đom đóm, ma trơi, hắt một làn ánh sáng xanh nhạt vào rừng cây màu đen sẫm mịt mùng. Rừng Sequeiro Grande vẫn ngủ trong khi đó chung quanh, những con người khát tiền đang bày mưu tính kế để chiếm đoạt rừng. Và nơi đây, ở chính giữa rừng, nơi cây cối um tùm rậm rạp nhất, chỉ có những chấm sáng mơ hồ và rung rinh của đàn đom đóm soi rọi, trong túp lều tồi tàn của mình, lão thầy mo Jeremias cũng đang ngủ.

Cũng giống như cây cối và thú vật, lão không hay biết gì đến sự đe dọa đang đè nặng xuống khu rừng; lão không biết rằng lòng tham lam đang vây bọc khu rừng, rằng những ngày sống của những thân cây khổng lồ, của bầy thú dữ, của những bóng ma sắp phải chấm dứt đến nơi rồi. Lão đang ngủ, như rừng cây và thú vật. Mái tóc bạc như bông, đôi mắt từ lâu đã mất sáng, giờ đây gần như mù hẳn, thân hình gầy guộc, gù hẳn lên, mặt mày nhăn nheo, cái miệng gãy hết răng và giọng nói chỉ còn như một tiếng rì rầm phải đoán mới hiểu lão định nói gì, lão Jeremias da đen đã sống ở đây bao năm rồi? Hàng chục dặm quanh đây, không ai có thể nói cho bạn hay điều đó. Đối với mọi người, lão chỉ là một người rừng, cũng đáng sợ như loài hổ báo, rắn rết, như những thân cây với dây leo chằng chịt, cũng đáng sợ như ma quỷ mà chính lão có thể sai khiến được và thả ra cho sống tự do. Lão là chúa tể, là chủ của khu rừng Sequeiro Grande mà Horácio và anh em nhà Badaró đang tranh nhau. Từ bờ biển, từ bến tàu Ilhéus cho đến tận thành phố, đến tận làng xóm xa xôi nhất trên con đường đàng trong, ai nấy đều nhắc đến Jeremias là thầy mo trị được bệnh, chữa lành người bị đạn bắn và rắn cắn; lão còn lo thuốc chữa bệnh tương tư nữa, lại biết cả phép bùa chài làm cho đàn bà cứ dính lấy đàn ông hơn cả cái quả có nhựa của cây sa kê.

Tiếng tăm lão truyền khắp các đô thị và các thành phố lão chưa bao giờ thấy, và những người bị bệnh từ rất xa cũng tìm đến nhờ lão chữa.

Đã lâu lắm rồi, khi rừng còn rộng hơn bây giờ nhiều và lan ra tứ phía, khi con người chưa nghĩ đến chuyện đốn cây để trồng ca cao - thời đó nó chưa được nhập cảng từ xứ Amazon tới - một hôm, Jeremias đã dựng nhà trong cánh rừng này. Lúc đó, lão còn là một chàng trai da đen đi trốn cảnh đời nô lệ. Bọn “đại úy của rừng xanh” rượt theo, lão bèn lẩn vào khu rừng có người da đỏ ở và không bao giờ ra khỏi đó nữa. Lão từ một cái đồn điền mía chạy tới, nơi mà chủ đồn điền quen thói sai người lấy roi quất vào người lão. Trong nhiều năm, trên lưng lão vẫn còn in vết lằn roi. Và ngay cả tới khi các vết sẹo đã biến đi rồi, ngay cả khi người ta báo cho lão biết đạo luật giải phóng người nô lệ đã được ban hành, Jeremias vẫn từ chối không chịu rời khỏi khu rừng.

Chuyện này xảy ra đã lâu, lâu lắm rồi, Jeremias đã mất cả ý niệm về thời gian; lão cũng không còn nhớ gì về những sự kiện nữa. Lão chỉ còn nhớ những vị thần da đen mà tổ tiên lão đã đem theo từ châu Phi tới, mà lão không muốn thay thế bằng những vị thánh Thiên Chúa giáo của bọn chủ đồn điền, ở đây, bên trong khu rừng, lão sống với các thần Ogum, Omolu, Oxóssi và Oxalufã, đồng thời lão cũng đã học được của người da đỏ cái bí mật của những loại dược thảo. Lão có thói quen lẫn lộn những vị thần da đen của mình với các vị thần của thổ dân ở đây, khi lão khấn thần này, khi lại khấn thần kia, những ngày có người tìm đến giữa rừng thỉnh vấn lão hay xin thuốc. Người tìm đến rất đông, có cả dân thành phố; và chỉ một thời gian ngắn, bàn chân những người mắc bệnh hoặc bị lo sợ giày vò đã vạch ra một con đường mòn đưa đến tận cửa nhà lão.

Lão đã nhìn thấy bọn da trắng tiến tới sát rừng: lão nhìn thấy đứa này hạ thủ đứa khác, lão nhìn thấy người da đỏ bỏ trốn, rời đi xa tìm sự yên ổn; lão đã chứng kiến những mẫu ca cao đầu tiên mọc lên; lão đã nhìn thấy những khu đồn điền thứ nhất hình thành. Mỗi lần như vậy lão lại rút sâu thêm vào rừng; bởi vì một nỗi lo sợ đè nặng trong lòng lão; sợ một ngày kia con người sẽ tới hạ cả cánh rừng Sequeiro Grande này. Về cái ngày ấy, lão đã tiên đoán những tai họa khốn cùng. Lão nói với tất cả những người đến gặp lão rằng rừng này là nơi ở của thần linh, mỗi gốc cây ở đây đều thiêng liêng, và nếu như kẻ trần tục dám xâm phạm đến nó, thần linh sẽ trả thù không thương xót.

Lão sống bằng cỏ và rễ cây, uống nước con sông trong chảy qua rừng, và trong lều, lão nuôi hai con rắn làm cho khách đến thăm sợ mất vía. Ngay đến những viên đại tá đáng gờm nhất, kể cả Sinhô Badaró, tay thủ lĩnh chính trị được trọng vọng, kể cả Horácio với bao nhiêu chuyện người ta đã kể về hắn, kể cả Teodoro das Baraúnas nổi tiếng là một gã du đãng, kể cả Brasilino điển hình cho sự can đảm, không một ai ở khắp vùng São Jorge dos Ilhéus này khiến người ta phải kiêng sợ bằng thầy mo Jeremias. Bởi vì những quyền lực chịu khuất phục dưới mệnh lệnh của lão là những quyền lực siêu phàm, những quyền lực ấy gạt được đạn đang bay, chặn dao của kẻ giết người giơ lên, biến nọc của loài rắn độc hơn cả hổ mang thành thứ nước vô hại.

Jeremias đang ngủ trong túp lều của lão. Nhưng tai lão vốn cùng rung một nhịp với những tiếng động trong rừng, ngay trong giấc ngủ, lão cũng nhận ra có tiếng chân người đang bước vội. Lão mở cặp mắt mỏi mệt, và ngẩng cái đầu đang gối trên nền đất nện. Lão rướn cái thân hình mặc quần áo rách rưới lên thành tư thế ngồi, cố đưa mắt nhìn qua ánh sáng lờ mờ của buổi rạng đông. Có tiếng chân vội vã tiến lại gần, có người đang chạy trên con đường dẫn đến túp lều của lão. Một người nào đến tìm thuốc hoặc một lời khuyên nhủ hay với nỗi thất vọng trong lòng. Jeremias đã dày kinh nghiệm trong việc nhận ra nỗi lo sợ của con người qua nhịp bước chân họ rẽ lấy một lối đi trong rừng. Người này đang tuyệt vọng đây, hắn đang chạy dọc theo con đường nhỏ; chắc hẳn trong lòng hắn đang chất nặng những sầu não. Lão thầy mo ngồi xổm lên, sẵn sàng đợi người kia tới, ánh sáng xuyên qua các nhánh cây, chiếu vào một con rắn đang bò trên mặt đất của túp lều. Jeremias ngồi đợi. Kẻ đang tới kia chẳng có một thứ ánh sáng nào để chỉ đường; nỗi đau khổ cũng đủ dẫn nẻo cho hắn. Jeremias lẩm bẩm những câu gì nghe không rõ.

Và thốt nhiên, Damião da đen xuất hiện trong lều, quỳ xuống và hôn tay Jeremias.

- Bố Jeremias, có một chuyện khủng khiếp vừa xảy đến với con. Con không thể nói với bố thế nào được, con không biết bắt đầu kể từ đâu. Bố Jeremias, con là một thằng da đen hết đời rồi.

Gã da đen run rẩy cả tứ chi; tấm thân to lớn của gã giống như một cây tre mỏng manh bị gió quật bên bờ nước. Jeremias đặt đôi bàn tay khẳng khiu lên đầu Damião.

- Con ạ, không có nỗi đau khổ nào không thể chữa khỏi được. Nào, con hãy kể đi, và lão già da đen nghe con kể đây sẽ cho con thuốc chữa.

Giọng lão yếu ớt, nhưng lời lão có sức thuyết phục rất lớn. Damião da đen tiến lại gần, đầu gối kéo lê trên mặt đất trơ trụi.

- Bố ơi, con không thể kể với bố cái chuyện ấy đã xảy ra như thế nào. Chưa bao giờ có chuyện như thế này xảy đến với Damião da đen. Kể từ khi bố cho con lá bùa chống đạn, con chưa hề bắn trượt một phát nào, chưa bao giờ con phải run sợ khi hạ một thằng khốn kiếp nào. Bố Jeremias, con bị người ta chài rồi.

Jeremias lặng lẽ chờ đợi câu chuyện. Cử chỉ duy nhất của lão là đặt tay lên đầu Damião. Con rắn lúc này đã thôi không bò nữa và nằm cuộn tròn trong góc nhà chỗ lão thầy mo thường ngủ.

Damião vừa bắt đầu kể chuyện vừa run; những câu hắn nói ra khi nhanh khi chậm như thể gã phải tìm từng chữ một.

- Sinhô Badaró sai con đi thủ tiêu một người cho ông ấy. Đó là ông Firmo, người có một trại ca cao gần đây. Con đứng nấp một chỗ trên con đường tắt, và con nhìn thấy một con ma, bố ạ. Con đã nhìn thấy một con ma. Đó là vợ ông ta, Dona Teresa, và bà ta đã làm con hoảng lên.

Gã ngừng lại. Trái tim gã không chứa đựng nổi tất cả những xúc động đầy ắp đến tràn ra ngoài, những xúc động mới mẻ và xa lạ biết bao nhiêu đối với gã.

- Tiếp tục đi. Cứ kể đi, con.

- Con đợi ông ấy, và vợ ông ta đến. Bà ta mang một đứa con trong bụng. Bà ta bảo con rằng đứa bé sẽ chết và thằng Damião da đen sắp sửa làm chết cả ba người. Điều ấy khiến con mủi lòng, nó tràn lấn cả người con, nó nhồi vào đầu con một cái gì không biết nữa; nó rút hết sức lực của bàn tay con, và khiến con không còn biết đường nào mà nhắm bắn nữa. Người ta đã chài con, bố ạ. Damião da đen đã bắn hụt. Và bây giờ, ông Sinhô Badaró sẽ nói gì? Ông ấy là một người chính trực, chính trực và tốt đối với Damião da đen, và con đã phản bội ông ấy. Con không giết chết được người kia, người ta đã chài con. Hãy cho con một lá bùa, bố ơi!

Jeremias ngồi đó, người cứng đờ, đôi mắt gần như tắt ngấm đăm đăm nhìn vào không gian. Lão thấy đằng sau câu chuyện của Damião da đen một câu chuyện khác vô cùng quan trọng và vượt lên trên số phận của gã da đen, đây là số phận của cả cánh rừng Sequeiro Grande này!

- Tại sao Sinhô lại muốn thủ tiêu Firmo?

- Ông Firmo không muốn bán trại ca cao của mình để ông Sinhô lấn sâu vào rừng, bố ạ. Và con đã phản ông ấy. Con không giết được người kia. Vợ ông ta đã lấy hết cái can trường ra khỏi ngực con. Thực thế, bố ạ, con xin thề với bố, thằng da đen ở trước mặt bố đây không hề nói dối.

Jeremias đứng dậy. Lão không cần đến gậy để đỡ cái thân hình bách tuế của lão. Lão bước hai bước ra tới cửa lều, từ đó cặp mắt mờ của lão có thể nhìn bao quát cả cánh rừng với tất cả vẻ huy hoàng của nó. Đồng thời lão ngắm nhìn con đường nhỏ đi từ những ngày dĩ vãng xa xưa đến tận buổi sáng hôm nay báo hiệu giờ cuối cùng của Jeremias. Lão biết rằng người ta đang tiến vào rừng; lão biết họ sẽ hạ rừng xuống, sẽ giết thú vật và trồng ca cao ngay trên cái mảnh đất mà giờ đây rừng Sequeiro Grande đang ngự trị. Lão đã như nhìn thấy ngọn khói bốc lên từ đám lửa đốt cháy những sợi dây leo, liếm vào những thân cây; lão như nghe thấy tiếng gầm của đàn báo chạy trốn, tiếng rít của bầy rắn bị lửa thiêu. Lão như nhìn thấy đám người đem theo rìu và dao quắm đến hoàn thành nốt công việc của lửa, bóc trần đất ra, nhổ cả đến những rễ cây sâu nhất.

Nhưng lão không nhìn thấy Damião da đen đã phản lại chủ gã và đang quỳ khóc vì cái tội phản bội của mình. Lão chỉ nhìn thấy khu rừng bị tàn phá, bị đốn và cháy trụi, nhìn thấy những mầm ca cao đang nhú lên khỏi mặt đất. Một mối căm thù mãnh liệt xâm chiếm người lão.

Khi lão bắt đầu nói, miệng lão không còn thốt ra những tiếng thì thào thường lệ, và lão cũng chẳng nói với gã Damião da đen đang run rẩy và khóc lóc chờ đợi những lời an ủi và phép chữa bệnh. Jeremias nói với những vị thần của lão, những vị thần của nòi giống lão, những vị thần từ rừng thẳm châu Phi đến. Với các thần Ogum, Oxóssi, Iansã, Oxalufã, Omolu và cả với Exu, vốn là một con quỷ nữa.

Lão cầu khẩn thần linh giờ đây hãy giáng tất cả cơn thịnh nộ xuống đầu những kẻ đến phá rối sự yên tĩnh của nơi trú ngụ linh thiêng này.

- Lòng thành kính đã cạn khô rồi, chúng nhìn rừng bằng những con mắt thật là vô đạo. Giờ đây chúng sắp tiến vào rừng nhưng chúng sẽ phải chết trước khi vào, cả thằng đàn ông, con đàn bà cùng con cái của chúng và cả những con vật ở cánh đồng. Chúng sẽ chết cho đến khi không còn một lỗ để chôn, cho đến khi diều hâu ăn no ăn chán thịt, cho đến khi mặt đất ngả sang màu máu. Một con sông sẽ chảy trên các nẻo đường, tất cả họ hàng, xóm giềng và bè bạn chúng sẽ chết đuối trong con sông ấy; sẽ không có một đứa nào thoát được. Chúng sẽ vào được rừng, nhưng chúng phải bước qua xác những người của chúng. Mỗi cây to, cây nhỏ bị hạ, sẽ có một đứa chết để bù lại và diều hâu sẽ đông đến nỗi mặt trời phải tối sầm. Thịt người sẽ là phân bón mà chúng rải ra cho những gốc ca cao, và mỗi thân cây nhỏ sẽ được tưới bằng máu - máu của tất cả bọn chúng - bởi vì sẽ không có một đứa nào thoát chết, dù nó là thằng đàn ông, con đàn bà hay đứa trẻ con.

Một lần nữa, lão lại khấn tên những vị thần linh yêu quý của lão. Lão cầu cả Exu để giao nhiệm vụ báo thù là điều lão đang mong muốn. Tiếng lão vang khắp khu rừng, đánh thức chim chóc, khỉ, rắn, báo. Sau hết, một lần cuối cùng, lão kêu lên bằng một giọng sang sảng, và lần này là một lời nguyền rủa, một lời nguyền rủa bốc lửa!

- Và con cái chúng sẽ trồng ca cao trên hai bờ sông có chảy dòng máu của cha ông chúng.

Nói rồi, lão đăm đăm nhìn cảnh rạng đông, có tiếng hót của bầy chim trên khu rừng Sequeiro Grande chào đón. Thân hình lão khuỵu xuống; lão đã gắng gượng quá sức. Người lão duỗi ra; lúc này, mắt lão nhắm nghiền lại, hai bắp chân quỵ xuống; lão gục xuống mặt đất trơ trụi, chân đụng phải Damião da đen đang hoảng sợ, chết khiếp. Môi lão không thốt ra một tiếng thở dài, một tiếng rên nào nhưng trong lúc hấp hối, Jeremias còn cố nhắc lại lời nguyền rủa, miệng méo xệch đi vì căm hờn.

Trên cây, chim chóc véo von cất tiếng hót chào ban mai. Cánh rừng Sequeiro Grande tràn ngập ánh bình minh.