Vài tháng sau, một buổi chiều còn sớm sủa, đại tá Horácio da Silveira bất thình lình xuống ngựa trước cửa nhà Maneca Dantas. Dona Auricídia hiện ra, lắc lư tấm thân phì nộn và ân cần hỏi xem lão đã dùng cơm chưa. Lão trả lời ăn rồi. Lão đại tá có vẻ kênh kiệu, đôi mắt nhỏ tí; mồm lão mím lại thành một vạch khô khan và khắc nghiệt. Một người phu chạy đi tìm Maneca đi đồn điền vắng, và Dona Auricídia cố gắng làm cho ông khách khỏi sốt ruột. Mụ liến láu nói hết mọi chuyện. Horácio chỉ trả lời gọn một tiếng có hoặc không, mỗi khi mụ dừng lại để lấy hơi. Mụ kể chuyện con cái, ca ngợi trí thông minh của cậu cả tên là Rui. Cuối cùng, Maneca trở về, ôm hôn lão đại tá, và họ cùng nhau trò chuyện. Dona Auricídia rút lui để “kiếm cho các ông ấy tí chút cái ăn”.

Horácio đứng lên ngắm nhìn những cánh rừng qua cửa sổ. Maneca chờ đợi. Nhiều phút trôi qua lặng lẽ. Horácio vẫn đăm đăm nhìn con đường cái men theo tòa nhà lớn. Đột nhiên lão quay lại:

- Tôi đã thu dọn vài thứ để trong ngôi nhà ở Ilhéus, - lão nói - đồ của Ester.

Maneca Dantas cảm thấy tim mình đập nhanh hơn. Horácio nhìn hắn bằng cặp mắt tối sầm, gần như không lộ ra vẻ gì; nhưng mặt lão có một nét dữ tợn ở quanh miệng.

- Tôi tìm thấy một số thư, - lão nói thêm với giọng rầu rĩ - cô ta đã là tình nhân của Virgílio.

Vừa nói câu này, lão lại quay đi nhìn ra ngoài cửa sổ.

Maneca Dantas bèn đứng dậy và đặt tay lên vai lão:

- Gần đây tôi có biết chuyện ấy, - hắn nói - nhưng tôi không muốn dính dáng vào. Chết đi như vậy là cô ta đã đền tội rồi, tội nghiệp cô bé.

Horácio rời khỏi cửa sổ, ngồi xuống một cái ghế đẩu, mắt nhìn xuống. Lão như đang nhớ lại những chuyện đã xảy ra trước đây lâu rồi, trong những thời sung sướng; những kỷ niệm đẹp đẽ.

- Thật đáng tiếc. Thoạt tiên tôi tưởng là cô ấy không yêu tôi. Cô ta cứ ngồi khóc trong một xó. Cô ta nói là sợ rắn. Cả đến lúc đi ngủ, cô ấy cũng có thói quen cứ cuộn tròn người lại mỗi khi tôi đụng đến cô ta. Điều ấy làm tôi phát cáu, nhưng tôi không nói gì cả; vì đó là lỗi tại tôi đã đi lấy một đứa con gái trẻ quá và học thức quá.

Lão lắc đầu và nhìn Maneca Dantas, Maneca im lặng nghe, hai tay ôm lấy mặt, không có một cử chỉ nào.

- Thế rồi, độp một cái, cô ta thay đổi hẳn, trở nên âu yếm và tôi đã tưởng cô ta yêu tôi. Trước kia, khi tôi tiến sâu thêm vào trong rừng hay là khi tôi nhúng tay vào một cuộc đánh nhau nào, tôi đều làm để kiếm tiền, một phần vì thằng con nhỏ của tôi. Nhưng sau đó tất cả những gì tôi làm đều là vì cô ta, vì tôi tin chắc là cô ta yêu tôi.

- Anh không thể tưởng tượng nổi, anh bạn ạ, - lão nói tiếp, ngón tay chĩa về phía Maneca - là tôi đã cảm thấy những gì khi cô ấy chết. Tôi vẫn tiếp tục ra lệnh cho người nhà tôi nhưng tôi chỉ nghĩ đến chuyện tự tử. Và sở dĩ tôi không tự bắn một viên đạn vào đầu, đó là vì còn thằng bé, con cô ta và con tôi. Đành rằng khi nó mới đẻ ra thì cô ấy không yêu tôi, nhưng đó là chuyện đã qua; cô ta trở nên âu yếm và rất tốt… Nếu không thế thì tôi đã tự tử rồi.

Lão cười, một cái cười ghê rợn.

- Thế mà tất cả những cái đó lại là vì một thằng khác. Vì cái thằng nhãi ranh kia. Nó tốt bụng và âu yếm là với thằng ấy! Còn thừa mới đến phần tôi.

Lúc đó, Dona Auricídia bước vào và mời họ sang phòng ăn. Mặt bàn đầy những đồ ngọt, phó mát và hoa quả. Trong khi họ ăn, mụ chủ nhà huyên thuyên không ngớt khoe cậu con trai cả; mụ bắt con phải trả lời những câu hỏi về sử, bắt đọc sách cho cha đỡ đầu nghe; bắt ngâm một bài thơ.

Sau đó, họ đi sang phòng nói chuyện. Horácio không còn gì để nói nữa, nhưng lão vẫn ngồi vào ghế, nghe chuyện mà không để tâm vào đấy chút nào. Maneca Dantas cố lấp lỗ hổng bằng cách nói về mùa màng, giá ca cao, về những cây non mới đem trồng trên mảnh đất ở khu Sequeiro Grande. Dona Auricídia rất lấy làm ân hận là ông bạn không thể ở lại đến bữa tối, vì mụ vừa cho giết con gà giò để làm món xốt nâu là món do mụ sáng chế ra, hoàn toàn độc nhất vô nhị.

- Tôi rất tiếc, thưa bà, nhưng tôi không thể ở lại được.

Cả buổi chiều trôi qua như vậy, Horácio cứ tiếp tục nhai đầu mẩu thuốc lá không châm và đen sì những nước bọt. Maneca vẫn nói. Hắn biết rằng hắn chả nói được chuyện nào hay ho cả, nhưng hắn không thể nghĩ ra cái gì; đầu hắn rỗng không. Hắn chỉ biết có một điều là Horácio không muốn ngồi một mình. Có một hôm khác đã xa lắm rồi, Virgílio cũng đã cần có hắn bầu bạn. Maneca im bặt khi ý nghĩ này đến với hắn.

Hoàng hôn xuống, phu phen đi rừng đã về. Horácio đứng dậy, nhìn lại một lần nữa con đường lớn lúc này đã mờ đi trong cảnh tranh tối tranh sáng ảm đạm.

Rồi lão đi về phía bên kia nhà và từ biệt Dona Auricídia; lão cho đứa con đỡ đầu một đồng tiền. Maneca tiễn lão ra chỗ con ngựa đang đợi lão. Khi đặt chân lên bàn đạp, Horácio quay lại và nói với bạn:

- Tôi sẽ khử nó.