Nhiều năm sau, khi một người khách đến thăm đi ngang qua thành phố Ferradas cùng với một người dân cũ ở đây, một người nông dân già am tường mọi chuyện về vùng đất ca cao, người đó hẳn sẽ chỉ những ngôi nhà, những dãy phố, nơi bùn lầy đã biến mất dưới những phiến đá tròn lát đường, mà rằng:

- Ngày xưa, cái thành phố này là sào huyệt ghê gớm nhất của bọn cướp trong rừng. Biết bao máu đã đổ ở Ferradas những ngày năm xưa khi người ta mới bắt đầu trồng ca cao.

Thành phố Ferradas vốn là căn cứ địa của Horácio, nằm chính giữa những đồn điền của lão. Trong mấy năm, thành phố này đánh dấu giới hạn của vùng ca cao. Khi bắt đầu trồng ca cao ở Rio do Braço, người ta đâu có ngờ rằng việc trồng những cây này chẳng bao lâu sẽ tiêu diệt những đồn điền mía, những xưởng cất rượu rum, những đồn điền cà phê hồi đó ở quanh vùng Rio do Braço, Banco da Vitória và Água Branca, ba vùng khai khẩn trên bờ sông Cachoeira chảy ra biển ở Ilhéus. Và ca cao chẳng những đã giết chết những xưởng cất rượu rum, những đồn điền mía nhỏ, đồn điền cà phê mà còn tràn lấn vào rừng nữa. Và theo sau sự xâm lấn của ca cao, mọc lên những thành phố như Tabocas và xa hơn nữa là Ferradas, khi tay chân của Horácio đã phát rừng trên tả ngạn con sông.

Trong một thời gian, Ferradas là một thị trấn cách xa Ilhéus. Bọn conquistador* đi chiếm đoạt những đất đai mới thường xuất phát từ cái thành phố nhỏ này. Thỉnh thoảng, có những lữ khách từ Itapira, từ Barra do Rio de Contas bên kia biên giới vùng ca cao, lách một lối mòn xuyên rừng tới. Ferradas trở thành một trung tâm kinh doanh, không rộng mấy nhưng rất ồn ào náo nhiệt. Tuy nhiên, sự phát triển của thành phố này đã ngừng lại sau khi khu rừng Sequeiro bị chinh phục; ở ven rừng này, về sau mọc lên thành phố Pirangi, xây dựng trong hai năm.

Mãi về sau, theo đà phát triển của công việc trồng ca cao, Baforé (hồi đó chỉ là một xóm nhỏ trên con đường mòn trong nội địa) mới trở thành một thành phố và đổi sang một cái tên du dương hơn là Guaraci. Nhưng vào thời kỳ chiếm rừng, Ferradas rất quan trọng, có lẽ còn quan trọng hơn cả Tabocas nữa kia. Người ta bàn đến việc nối một nhánh đường xe lửa đến Ferradas, dự định này đã khuấy lên nhiều cuộc tranh cãi trong các quán rượu và ở cửa hàng bào chế thuốc. Đường xe lửa không bao giờ tới đó, vì Ferradas nằm trong khu vực chính trị của Horácio, lão là chúa tể vùng này; và bởi chưng lão là Seabrista - tức là người của phe Seabra - lão nằm trong phe đối lập nến chính phủ không chấp thuận đề nghị của người Anh làm một con đường xe lửa liên lạc với thành phố này. Cuối cùng, khi Seabra nắm được chính quyền và Horácio có ưu thế trong tay, quyền lợi của lão lại càng thúc lão xúc tiến việc kéo dài đường xe lửa đến tận Pirangi ở ven rừng Sequeiro Grande.

Cho nên Ferradas vẫn là một đồn tiền tiêu trên biên giới. Nhưng vào thời kỳ ta đang nhắc đến, phố xá ở đây tấp nập ngựa xe đi lại, việc buôn bán thật phồn thịnh; các hãng buôn xuất khẩu lớn ở Bahia đều biết tiếng thành phố này và các khách thương ghi tên nó vào hành trình của mình. Những người này đi ngựa tới, các hòm mẫu hàng do một đoàn lừa chở, và trong một vài ngày những bộ y phục bằng vải trắng của họ nổi bật lên giữa những bộ quần áo ka ki của người bản xứ, hay, như người ta thường gọi, của bọn grapiúnas*. Các khách thương tán tỉnh những cô gái đến tuổi lấy chồng, nhảy múa khi có hội khiêu vũ, vừa uống bia nóng vừa lớn tiếng phàn nàn về nỗi thiếu nước đá và “làm ăn” những chuyến thật bẫm. Sau đó, khi quay về, trong các tiệm cà phê ở Bahia, họ kể lại những câu chuyện kỳ dị về những thành phố ấy, nơi chỉ có toàn bọn tứ chiếng giang hồ và jagunco, chỉ có một cái khách sạn, phố xá thì ngập bùn, nhưng dân cư ngày nào cũng đi chân đất mà tiền bạc đầy túi. Họ nói:

- Bởi tôi chưa bao giờ thấy nhiều giấy năm trăm milreís đến thế.

Giấy năm trăm là loại giấy bạc lớn nhất hồi ấy. Theo lời các khách đến thăm, ở thành phố này không ai có tiền đồng cả và có thể nói là không hề có tiền lẻ. Họ còn kể nhiều chuyện khác, như tất cả những tay chào hàng thường vẫn làm thế.

- Khi một du khách tới Ferradas, Chico Martins, người chủ khách sạn, thường để đường vào giường khách ngủ.

Người nghe chuyện ngạc nhiên:

- Đường à? Tại sao vậy?

- Để dử kiến đến; kiến chả ăn rệp còn gì.

Ở đây, bệnh đậu mùa và thương hàn tồn tại trong tình trạng thường xuyên và nói cho đúng thì, ngôi nhà tốt nhất ở Ferradas không phải ở trong thành phố mà lại ở tận trong rừng. Đó là nhà điều trị bệnh truyền nhiễm, nơi những người bị đậu mùa được đưa vào cách ly. Người ta nói không có ai đến đây mà lại trở về được bao giờ.

Bệnh xá do một người da đen trông coi, người này đã bị đậu mùa và đã khỏi. Không ai đặt chân đến vạt rừng nơi có nhà điều dưỡng. Tất cả dân cư khiếp sợ nơi ấy.

Ferradas lớn dần lên xung quanh cái kho hàng mà Horácio đã xây ở đó. Lão cần có một chỗ chứa cái khoản mùa màng thu hoạch được ở các đồn điền của lão. Và vì thế những tòa nhà đã mọc lên khắp chung quanh kho hàng; rồi, chẳng bao lâu, một dãy phố với hai ba con đường giao nhau, đã được vạch ra giữa bùn lầy. Những gái điếm đầu tiên và những khách thương đầu tiên bắt đầu tới đó.

Một gã người Syria đã mở quán ăn, hai người thợ cạo từ Tabocas đến mở cửa hiệu; thứ bảy có phiên chợ, Horácio giết một đôi bò và cho người đem thịt đi bán. Những gã giữ la từ những đồn điền hẻo lánh tới, đêm ngủ lại ở Ferradas phải trông coi lừa ngựa thật cẩn thận vì bọn ăn trộm ca cao.

Nhưng đến khi một viên sĩ quan cảnh sát mới được bổ nhiệm về đây, thì thành phố này mới thu hút sự chú ý của đông đảo quần chúng. Theo sự khẩn khoản của Juca Badaró, tỉnh trưởng Ilhéus đã cử một chánh án dân biểu đến Ferradas, việc này tự bản thân nó đã là một thóa mạ đối với Horácio, vì nó biểu hiện một sự can thiệp vào quyền tài phán của lão. Các nhà chức trách nhấn mạnh vào việc Ferradas là một thành phố, nó có nằm trong địa hạt của Horácio thì điều đó cũng chẳng hệ trọng gì. Phải thiết lập nền hành chính tư pháp ở đây và cần gấp rút chấm dứt mọi vụ án mạng, ăn trộm, ăn cắp thường xuyên xảy ra.

Viên chánh án dân biểu xuất đầu lộ diện vào một buổi chiều, có ba tên sen đầm hộ tống; trông hắn có vẻ xanh xao và tiều tụy. Cả bốn đều đi ngựa tới, nhưng ngay tối hôm ấy, họ đã phải đi bộ trở về, quần áo mất hết, sau khi bị một trận đòn dữ dội.

Tờ báo ở Ilhéus, vốn ủng hộ chính phủ, đã đăng một bài công kích Horácio về vụ này; báo của phe đối lập bèn yêu cầu “cho biết lý do bổ nhiệm một viên chánh án dân biểu về Ferradas trong khi chính phủ không hề làm gì để lát đường hoặc mắc đèn chiếu sáng các góc phố”. Những việc sửa sang thành phố đều nhờ ở thiện tâm của đại tá Horácio da Silveira. Nếu như chính phủ muốn xen vào công việc của địa phương thì tại sao không góp phần nâng cao đời sống của nhân dân thành phố? Ferradas là một thành phố tôn trọng luật pháp, hoàn toàn không cần đến một viên sĩ quan cảnh sát; trái lại, nó cần được lát đường, cần có ánh sáng và cống thoát nước.

Nhưng những lý lẽ báo chí phái đối lập, đại diện cho quyền lợi của Horácio nêu lên, đã tỏ ra vô hiệu quả.

Tỉnh trưởng luôn luôn bị Juca thúc, đã bổ nhiệm một đại diện khác; và lần này là một tay nổi tiếng du côn: Vicente Garangau, đã từng làm jagunco lâu năm cho nhà Badaró. Hắn đến cùng với mười hai tên lính và thở ra rất nhiều lời hăm dọa về chuyện mai sau. Hôm sau, hắn bắt giam một công nhân của Horácio đã làm huyên náo trong một nhà chứa. Horácio gửi giấy đến đòi phải thả người bị bắt giam. Vicente trả lời là đích thân Horácio phải đến mà thả tù ra. Lão này đến, tên người làm được tha, và Vicente Garangau bị giết chết trên đường đi qua “Bầy khỉ” trong khi hắn định trốn đến đồn điền của Maneca Dantas. Người ta lột da hắn, cắt tai, cắt dái và gửi những vật kỷ niệm ấy cho tỉnh trưởng Ilhéus. Từ hôm đó trở đi, không còn có sĩ quan cảnh sát nào ở Ferradas nữa vì lý do chủ yếu là Juca Badaró không kiếm đâu ra người đưa vào cái chân ấy.

Horácio đã cho xây một nhà thờ nhỏ và cho mời một thầy dòng đến để hành lễ. Thầy dòng Bento trông giống một conquistador hơn là một bầy tôi của Chúa Cơ Đốc. Cái mê say duy nhất của ông ta là trường học cho con gái do các bà xơ cai quản, trường này khó khăn lắm mới xây dựng được ở Ilhéus; tất cả tiền bạc thầy dòng vơ vét được đều dành cho việc thiện ấy. Cho nên trong thành phố, người ta chả ưa gì ông ta. Dân trong giáo khu muốn ông ta chú ý đến Ferradas hơn; theo họ, đáng lẽ ông ta phải nghĩ đến việc xây dựng một ngôi nhà thờ đẹp hơn nhà thờ ở Tabocas, để thay vào cái nhà thờ nhỏ kia. Nhưng thầy dòng Bento chỉ nghĩ đến trường học cho con gái, một tòa nhà đồ sộ trên đồi Conquista trong thị trấn Ilhéus. Đó là cái say mê của thầy dòng và ông ta đã phải vất vả lắm mới thuyết phục Đức giám mục ở Bahia phái các nữ tu sĩ về. Sở dĩ ông ta nhận trông coi nhà thờ ở Ferradas hoàn toàn chỉ là vì mục đích quyên lấy thật nhiều tiền. Ông lấy làm bất bình về nỗi các ông đại tá thường tỏ ra hờ hững đối với việc học hành của con gái họ. Họ suy nghĩ rất nhiều để hướng con trai họ vào các ngành y, ngành luật, hoặc cho chúng trở thành kỹ sư, ba cái nghề đó đã thay thế các chức vụ của giai cấp quý tộc cũ; nhưng còn đối với con gái, họ cho rằng chỉ cần cho học đọc, học kim chỉ và may vá là đủ rồi.

Nói tóm lại, Ferradas không tha thứ cho thầy dòng Bento cái tội thiếu quan tâm đến thành phố. Vậy cho nên người ta bắt đầu thêu dệt về ông thầy dòng, trong đó có một chuyện kể là ông ta đã ngủ với chị bếp, một cô gái trẻ lai đen từ đồn điền của Horácio đến. Khi chị ta đẻ con, mặc dầu biết bố nó là Virgulino làm công cho gã người Syria, mọi người vẫn quả quyết khẳng định rằng thầy dòng Bento đã có một đứa con hoang. Ông thầy dòng biết chuyện nhưng chỉ nhún vai; điều ông ta muốn là có tiền cho cái trường học kia. Nói chung, ông ta thầm khinh dân trong địa phận mình. Ông coi họ là đồ bỏ đi không sao cứu vớt được, là một bầy kẻ cắp, giết người, những quân vô đạo, vô pháp, chẳng kính Chúa cũng chẳng trọng người. Theo ông, từ lâu rồi không có một người dân nào ở đây là không đáng bỏ địa ngục đời đời, mãi mãi. Và ông thường quen nói vậy trong những bài thuyết giáo buổi lễ chầu ngày chủ nhật, khi giảng cho số tín đồ ít ỏi còn thấy cần phải đến chịu lễ. Ý kiến của thầy dòng ít nhiều cũng là ý kiến của tất cả dân cư vùng ca cao, nơi đây cái tên Ferradas đã trở nên đồng nghĩa với cái chết hung bạo. Nhưng nếu như hình thức Gia Tô giáo do thầy dòng đại diện, ít lôi cuốn được dân thành phố này thì trái lại, cái món đồng cốt ở đây lại rất thịnh hành. Các “tín đồ” thường tụ tập ở nhà mụ Eufrosina, một bà đồng bắt đầu nổi tiếng lừng lẫy trong vùng; tại đây, người ta được nghe những lời nhắn nhủ của bà con hoặc bạn bè đã quá cố. Ngồi trong chiếc ghế tựa, Eufrosina bắt đầu lầm rầm những câu không ai nghe rõ cho đến khi những người ngồi dự nhận ra tiếng nói quen thuộc của họ hàng hoặc bạn bè mình. Người ta bảo rằng các hồn ma - nhất là hồn một người da đỏ làm “hướng đạo” cho Eufrosina - từ lâu đã tiên đoán là tai họa sẽ giáng xuống vùng này vì khu rừng Sequeiro Grande. Những lời tiên tri ấy rất được mọi người quan tâm và ở Ferradas, không một ai được người khác tôn kính như người ta tôn kính cái bóng gầy còm của mụ lai đen ấy mỗi khi mụ đi lại trong các phố lầy lội của thành phố.

Sau những buổi gọi hồn thành công rồi, Eufrosina bắt đầu chữa bệnh bằng thuật chiêu hồn khá có kết quả; việc này lấn sang địa hạt của ông bác sĩ Jessé. Mỗi tuần, ông bác sĩ đến Ferradas thăm bệnh nhân một lần; người ta cũng gọi ông đến khi có chuyện nổ súng bắn nhau; cho nên ông ta góp sức với thầy dòng Bento chống lại Eufrosina, kẻ đã cướp khách của ông; bây giờ những người bị sốt cứ đến bà đồng chứ không đi khám bác sĩ nữa. Thầy dòng bèn nói chuyện đó với Horácio, nhưng lão này chẳng hành động gì cả. Người ta kể lại rằng cái thái độ làm ngơ không hành động ấy đã thúc đẩy ông thầy dòng bịa đặt một câu chuyện về Horácio với một cuộc gọi hồn. Bởi vì, theo những lời đồn đại ở Ferradas thì ông thầy dòng này vốn độc mồm độc miệng. Dù sao đi nữa, đúng là ông ta đã tung ra chuyện ấy sau buổi gặp gỡ với Horácio.

Câu chuyện ấy như thế này: Trong một buổi lên đồng nào đó ở nhà Eufrosina, người ta gọi hồn của Mundinho de Almeida, một trong những conquistador đầu tiên ở vùng này, một tay ghê gớm nhất trong tất cả, đến nay vẫn còn khét tiếng mặc dầu đã chết từ bao năm trước. Người ta coi hắn là tượng trưng cho sự gian ác; Eufrosina đã ráng sức “triệu” hắn, nhưng không có kết quả. Cuộc vật lộn xem ra kéo dài và mệt nhọc cho bà đồng; mụ đã cố gắng hết sức, lắc lư đảo đồng mãi, tưởng chừng đến sắp gãy rời cả chân tay. Cuối cùng, sau hơn một giờ quằn quại như thế và khi tất cả mọi người dự đều đã mệt nhoài vì phải tập trung tư tưởng cao độ, Mundinho de Almeida hiện lên, vẻ rất mệt nhọc và rất vội vàng. Ai hỏi gì thì hỏi đi, nhanh lên, bởi vì hắn phải về ngay lập tức.

- Nhưng tại sao lại vội vã thế, người anh em? - Mụ đồng ngọt ngào hỏi.

- Suốt mấy ngày nay, bọn tôi ở dưới âm phủ rất bận; mọi người đều bận cả, - linh hồn càu nhàu trả lời, và những người cao tuổi nhất đều cả quyết rằng họ đã nhận ra Mundinho de Almeida ở cái tính cục cằn của hắn.

- Nhưng tại sao các người lại bận đến thế? - Eufrosina gặng hỏi, nói lên sự tò mò chung của mọi người.

- Bọn tôi chất củi suốt ngày. Tất cả mọi người đều tham gia vào việc ấy: kẻ có tội và quỷ sứ, tất cả đều cùng làm.

- Thế tại sao lại chất nhiều gỗ thế, anh bạn?

- Chúng tôi sửa soạn đốt lửa liên hoan mừng ngày Horácio xuống.

Người ta kể câu chuyện này trong thành phố Ferradas, cứ địa của Horácio và sào huyệt của bọn cướp. Những kẻ thèm khát đất đai, một bọn người đặc biệt, cổ sơ và man rợ, chỉ có một tham vọng duy nhất là tiền bạc, từ Ferradas xuất phát tiến vào rừng. Mỗi ngày lại có thêm những người ở những nơi khác đến, chạy theo thần tài. Từ Ferradas mở ra những con đường mới chạy ngang dọc khắp vùng đất ca cao.

Từ Ferradas, người của Horácio lên đường xâm nhập khu rừng Sequeiro Grande.

Ngày hôm ấy, thành phố xôn xao vì cái tin do những người khiêng xác chết mang đến. Juca Badaró đã qua đó trên đường đi tới Tabocas, nhưng hắn sẽ không trở về bằng đường này được, hắn sẽ phải theo một đường khác để trở về nhà.

Trong khoảng thời gian từ sáng đến chiều, Ferradas chuẩn bị sẵn sàng giao chiến. Bọn jagunco đổ về canh giữ kho hàng của Horácio; trong các quán rượu, người ta uống nhiều rum hơn thường ngày. Vào lúc bắt đầu tối thì Horácio đến.

Lão mang theo một lũ bộ hạ rất đông, chừng hai mươi con ngựa và một đoàn lừa để chở hành lý. Họ đến Tabocas, ở đó hôm sau Ester sẽ đáp xe lửa đi Ilhéus. Nàng cưỡi ngựa theo kiểu thời bấy giờ, ngồi trên một cái yên viền bạc, tay cầm một chiếc roi ngựa cán cũng bằng bạc. Bên cạnh nàng, Virgílio rong ruổi trên mình một con ngựa xám đốm trắng. Đằng sau họ, bên cạnh Horácio mặt vằn sẹo, thân hình béo mập đè nặng lên mình ngựa, là ông bạn Braz của họ, chủ một cánh rừng ở ven khu rừng lớn, được khắp vùng kính nể. Hắn để một khẩu súng tự động trước mặt, trên yên ngựa chỗ tì tay cầm cương. Đội hậu vệ gồm một số trai tráng trong đồn điền và bọn dắt la, vai mang súng trường, lưng đeo súng lục. Cuối cùng, đến Maneca Dantas.

Maneca đã thất bại trong sứ mệnh thuyết phục đại tá Teodoro Martins, chủ đồn điền Baraúnas; lão này đã đứng về phe anh em Badaró.

Họ đi thành từng nhóm dày đặc, làm bốc lên một đám mây bụi đỏ. Nghe bọn dắt la quát tháo những con vật và tất cả sự náo động ồn ào của thành phố, có thể tưởng tượng như một đội binh mã đang đến đánh chiếm Ferradas vậy. Họ phóng nước đại vào thành phố. Đến cuối phố, Horácio đi lên đầu rồi bất thình lình dừng lại trước cửa nhà lão Farhat người Syria, nơi họ sẽ ngủ lại đêm nay; con ngựa chồm chân trước lên. Con ngựa đang chồm chân trước và đá hậu, định hất người cưỡi khỏi yên, và người cưỡi, tay cầm roi, giữ chắc cương ghìm ngựa lại, cả hại cùng tạo nên hình ảnh một pho tượng kỵ mã của một chiến sĩ thời cổ. Bọn người của đồn điền và bọn dắt la tản ra khắp thành phố đang xáo xác vì sự náo động này.

Đêm ấy, ở Ferradas, người ta ngủ rất ít. Thành phố giống như một nơi đóng quân trước trận chiến đấu hôm sau.