Những trận mưa đông đã qua; những ngày nóng nực mùa hè đã tới. Thân và cành cây ca cao đã nảy lộc, dấu hiệu đầu tiên của mùa thu hoạch mới. Từng toán lớn phu công nhật, không có rừng để canh, cũng chẳng có ca cao để phơi khô, giờ đây được giao đi đốn cây cho anh em nhà Badaró và cho Horácio. Bởi vì sau khi Ester chết, lão này lại lao vào cuộc đấu tranh để chiếm đất rừng. Chính lão cũng vào rừng, đánh lui những trận tấn công của bọn cướp nhà Badaró, mở rừng, đốt nhiều khoảng đất rộng mênh mông. Từ hai phía rừng, người ta cùng tiến vào; sự thực, đây là một cuộc chạy đua xem ai đến trước. Những cuộc chiến đấu võ trang phần nào có dịu đi, nhưng những người thông hiểu điều cơ mật đều nói chắc rằng nó sẽ lại tiếp diễn khi Horácio và anh em Badaró gặp nhau bên bờ con sông chia đôi khu rừng.
Trong cả thời gian ấy, Horácio tìm thấy ở Virgílio một trong những người cộng tác đắc lực nhất. Chẳng những công việc ở tòa án có tiến bộ nhờ những tờ kiến nghị mà viên luật sư ngày nào cũng tới tấp gửi đến quan tòa, mà tập hồ sơ gã đã thu thập được với tư cách là luật sư của Zé da Ribeira để chống lại Teodoro das Baraúnas, còn trở thành một kiệt tác thuộc loại này. Vì Virgílio đã nghiên cứu kỹ lưỡng cái chứng thư sở hữu do Sinhô Badaró đăng ký, và đã phát hiện ra những khuyết điểm lớn về hình thức và nội dung, nên chứng thư đâm ra vô giá trị. Thí dụ như về đo đạc không được đầy đủ; nó không ghi ranh giới thực sự của khu đất đang tranh chấp, mà lại rất mơ hồ, không chính xác chút nào. Ở tòa án, Virgílio đã làm một bản trình bày dài về vấn đề này để bổ sung vào những tài liệu khác trong đơn kiện của Horácio.
Rồi đến lượt những ngày nóng nực cũng trôi qua; những trận mưa dài mùa đông lại trở về, làm rắn quả ca cao, và làm vàng rực các khu rừng râm mát. Khi đã qua cái mùa nhàn rỗi, các con đường đi Tabocas, Ferradas, Palestine và Mutuns đầy ắp những thương khách. Cả những chuyến tàu biển từ Bahia đi Ilhéus cũng vậy. Những người di cư cũng tới, từng bầy, từng đoàn, đi hạng ba, trong những hầm tàu chật ních. Những người Syria đổ lên bộ, và đi ngay về phía rừng, tài sản đeo cả trên lưng. Nhiều thân cây cháy đã mọc lên những cành mới, và cánh rừng thưa rực rỡ màu sắc. Người ta dùng nhiều con đường mới, và trận mưa ngày hôm trước đã làm hoa nở quanh những cây thập tự cắm xuống đất từ mùa đông trước. Chỉ riêng trong năm ấy, rừng Sequeiro Grande đã thu hẹp lại đến non nửa. Giờ đây nó nằm giữa những cánh rừng thưa và những khoảng đất đốt rồi; nói tóm lại, nó đang sống mùa đông cuối cùng của nó. Vào những buổi sáng trời mưa, đám thợ thuyền đi qua, dao phát trên vai, hát lên những khúc hát buồn, những điệp khúc và âm điệu mất hút dần trong các ngả đường sâu thẳm, bí ẩn của khu rừng khổng lồ.
Ca cao là loại cây trồng tốt
Mùa thu hoạch mới đã báo hiệu rồi.
