- Pha lê Baccarat đấy, - Horácio vừa tuyên bố vừa lấy đầu ngón tay gõ gõ vào cái cốc có chân trong khi những âm thanh nhè nhẹ trong trẻo ngân lên ở quanh bàn. - Tôi đã phải bỏ ra một món tiền khá to đấy, - lão nói thêm. - Tôi mua nó trong dịp cưới của chúng tôi. Cho mua ở tận Rio de Janeiro đấy.

Thầy cò Virgílio - “Tiến sĩ Virgílio” - nâng cốc lên, những giọt rượu porto nhuộm chất pha lê trong suốt thành một màu đỏ như máu.

- Rượu này hương vị thật là tuyệt diệu, - gã vừa nói vừa nâng cốc lên ngang tầm mắt.

Gã nêu nhận xét đó với tất cả mọi người nhưng mắt gã lại chằm chằm nhìn vào Ester; như thể gã định nói với nàng: Gã hoàn toàn biết rõ rằng vị rượu ngon là do nàng mà có. Gã nói năng trịnh trọng và giọng nói uốn éo, gã chọn từng chữ một, cẩn thận như đang tham gia một cuộc luận chiến vậy. Gã thưởng thức rượu một cách sành sỏi như cố gắng nhận định giá trị của vùng và năm sản xuất ra thứ rượu ấy. Điệu bộ lịch sự, cái nhìn lả lướt, bộ tóc vàng của gã, tất cả con người gã tương phản với gian phòng. Horácio mơ hồ cảm thấy điều đó, còn Maneca Dantas thì hoàn toàn thấy rõ như vậy. Đối với Ester, gian phòng như không hiện hữu nữa. Trước mặt viên thầy cò trẻ tuổi, nàng cảm thấy như đột nhiên rứt khỏi cái đồn điền này, quay trở về những ngày xa xưa. Tưởng như còn ở trường nhà dòng, vào một ngày nghỉ cuối năm, nàng cùng bạn bè đang nhảy múa với lớp thanh niên sang trọng nhất và quyền quý nhất của thủ đô. Nàng luôn luôn mỉm cười, nàng cũng làm ra vẻ hết sức quý phái trong lời nói và điệu bộ, trong khi một nỗi buồn man mác gần giống như một niềm sung sướng xâm chiếm lấy nàng. “Đó là tại rượu”, nàng nghĩ. Rượu vang rất dễ làm nàng choáng váng. Vừa nghĩ thế, nàng vừa uống thêm nhiều hơn, và đồng thời uống luôn cả những lời nói của Virgílio.

- Đó là một cuộc họp mặt để khánh chúc ngài thượng nghị sĩ Lago - thực ra là một cuộc khiêu vũ chào mừng ông ta trúng cử. Và cuộc chiêu đãi mới sang làm sao chứ, thưa Dona Ester! Bà không thể tưởng tượng được đâu. Mọi thứ đều quý phái tuyệt vời. Chị em nhà Paiva cũng có mặt.

Ester quen chị em nhà này, họ là bạn học cùng lớp với nàng.

- Mariinha mặc áo lụa xanh lơ thật là đẹp. Quả là một người trong mơ.

- Cô ấy xinh thật, - Ester công nhận. Nhưng trong giọng nàng có đôi chút dè dặt mà Virgílio nhận thấy.

- Ồ, nhưng không phải là người đẹp nhất trường hồi đó đâu ạ, - viên thầy cò trẻ vội chữa lại. Ester đỏ mặt, và uống thêm một hớp rượu.

Virgílio tiếp tục ba hoa. Gã nói về âm nhạc, nêu tên một điệu waltz nào đó mà Ester vẫn còn nhớ ra âm điệu. Horácio bèn lên tiếng:

- Ester là một tay chơi dương cầm hạng nhất đấy, ông đã biết chưa?

Giọng Virgílio trở nên khẩn khoản:

- Thật thế ạ? Nếu vậy thì sau bữa ăn, chúng tôi sẽ rất sung sướng được nghe bà nhà đàn. Chắc chắn là bà nhà sẽ không từ chối cho chúng tôi được hưởng cái hân hạnh đó.

Nhưng Ester từ chối, nói rằng đã từ lâu nàng không sờ đến dương cầm, rằng ngón tay nàng chẳng còn được mềm mại nữa, vả lại cái dương cầm hỏng quá mất rồi. Nó sai dây, bởi vì ở cái vùng hẻo lánh này không có ai để mà trông nom nó cả.

Tuy nhiên, Virgílio không muốn chấp nhận bất cứ một lời từ chối nào. Gã quay sang Horácio và yêu cầu lão “hãy vật nài để Dona Ester đừng khiêm tốn như thế nữa và vui lòng để cho ngôi nhà được tràn ngập âm thanh du dương”. Horácio nghe lời và nài vợ:

- Mình đừng có kiếm chuyện nữa, và hãy chơi cho chàng trai trẻ này nghe đi. Tôi cũng muốn nghe mình đàn. Với lại, tôi đã bỏ ra một món tiền khá lớn vào chiếc dương cầm này, chiếc đàn tốt nhất ở Bahia. Mang được nó về đến tận đây thật là vất vả quá. Thế mà có dùng được việc gì đâu? Thật là vứt tiền qua cửa sổ: sáu conto đấy.

Lão nhắc lại câu ấy, như muốn trút đi một gánh nặng: sáu conto vứt qua cửa sổ. Lão nhìn Maneca Dantas. Hẳn là hắn ta sẽ hiểu lão. Maneca bèn quyết định ủng hộ lão. Sáu conto là một món tiền lớn. Giá một vườn ca cao đấy.

Virgílio, trái lại, tỏ ra bất trị.

- Sáu conto, sáu conto khốn nạn ấy thì có nghĩa lý gì, khi người ta tiêu nó để đẹp lòng vợ mình thưa đại tá!

Gã nói vậy, và giơ ngón tay lên gần sát mặt viên đại tá, một ngón tay móng sửa sang rất cẩn thận, đeo một cái nhẫn luật sư, mặt hồng ngọc lấp lánh sáng.

- Ngài muốn nói thế nào thì nói, thưa đại tá, nhưng tôi tin chắc rằng chả mấy khi ngài tiêu đi sáu conto mà lại lấy về được cho mình nhiều điều thỏa mãn bằng khi mua chiếc dương cầm này. Có đúng vậy không ạ?

- Quả có thế, tất nhiên là tôi rất hài lòng mua được nó về. Ấy, ở nhà vợ tôi cũng có một cái dương cầm, nhưng ông biết không, đó là thứ hàng tồi, rẻ mạt nên tôi không muốn đưa về đây.

Một cái khoát rộng tay khinh bỉ, kèm theo câu trả lời đó.

- Cho nên tôi đã mua chiếc đàn này. Nhưng nhà tôi hầu như không đụng tới nó bao giờ. Trăm năm mới được một lần!

Ester lắng tai nghe tất cả những lời đó; một nỗi căm giận trào lên trong lòng nàng, một nỗi căm giận có phần còn lớn hơn cả lòng căm giận vào cái đêm cưới, khi Horácio xé toạc quần áo nàng ra và chồm lên người nàng. Nàng hơi choáng váng vì rượu; nàng cũng say vì những lời nói của Virgílio, và cặp mắt nàng một lần nữa lại ủ kín những giấc mơ sôi nổi ngày xưa khi còn là một nữ sinh. Trong cặp mắt ấy, Horácio biến thành một con lợn ghê tởm như những con lợn của đồn điền, đầm mình trong những hố bùn trên đường cái lớn. Virgílio, ngược lại, hiện ra với nàng như một chàng hiệp sĩ giang hồ, một tay ngự lâm pháo thủ, một vị hầu tước người Pháp, một con người tổng hợp những nhân vật của những cuốn tiểu thuyết nàng đã đọc ở nhà trường, nhân vật nào cũng quý phái, cũng dũng cảm và cũng đẹp cả. Mặc dù vậy, nhờ nỗi căm giận nàng vừa cảm thấy - hoặc có lẽ chính là do có sự căm giận ấy, nào ai biết được? - nàng lại thấy bữa ăn ngon tuyệt. Nàng nhấm nháp một cốc rượu vang nữa.

- Thế thì được, - nàng mỉm cười tuyên bố. - Tôi sẽ đàn.

Nàng nói là nói với Virgílio. Rồi nàng quay sang Horácio:

- Mình không bao giờ yêu cầu em đánh đàn cả, - nàng nói. Giọng nàng thật đáng yêu và dịu dàng, nhưng nàng đã thỏa mãn được lòng căm giận, bởi vì ngay lúc đó nàng thấy đã có cách trả thù. Muốn làm nhục chồng một cách thật đau đớn, nàng tiếp:

- Trước kia em tưởng mình không yêu nhạc. Bây giờ em đã rõ không phải thế, đã vậy thì chiếc đàn dương cầm này sẽ không một lúc nào được nghỉ.

Nhưng những lời nói này mất mọi tác dụng đối với Horácio. Lão không nhận ra đây là một sự giả vờ. Vậy ra nàng Ester này không phải là nàng Ester lão đã từng biết; đây là một người khác, nghĩ đến lão và nghĩ đến những ước muốn của lão. Thương yêu trìu mến như một làn sóng xuyên qua bao lần vỏ giáp của con tim lão và khiến lòng lão tràn ngập ân cần, rộng lượng. Có lẽ lão đã đối xử bất công với Ester, lão đã không hiểu nàng; nàng thuộc về một thế giới khác. Lão cảm thấy mình phải hứa với vợ một điều gì thật oai và rộng rãi, một điều gì làm cho nàng sung sướng.

- Đến dịp nghỉ, - lão nói, - chúng ta sẽ đi Bahia.

Lão nói với vợ, cho riêng vợ lão nghe thôi, không chú ý gì đến khách khứa cả.

Và câu chuyện lại tiếp diễn bình thường. Một cuộc trò chuyện đặc sắc, hầu như chỉ đóng khung giữa Ester và Virgílio, nào là thuật lại các buổi chiêu đãi, nào là tranh luận về thời trang, về âm nhạc, về tiểu thuyết. Horácio ngây ngất khâm phục vợ, nhưng Maneca Dantas thì nhìn cảnh này bằng con mắt tinh đời.

- Tôi thích Jorge Ohnet lắm, - Ester nói. - Tôi đã khóc khi đọc cuốn Nhà công nghiệp lớn.

- Có lẽ bà đã tìm được trong ấy ít nhiều cái thể loại tự truyện, - Virgílio nói với một vẻ buồn phảng phất.

Horácio và Maneca Dantas nghe câu nói ấy chẳng hiểu gì hết, và cả Ester cũng không hiểu được ngay. Nhưng khi hiểu ra, nàng liền đưa tay lên mặt và lắc đầu một cách bực bội.

- Ồ, không, không đâu!

- Ồ. - Virgílio thở dài.

Ester cảm thấy gã đã đi hơi quá xa.

- Tôi không định nói thế đâu.

Nhưng Virgílio không để ý. Mặt gã tươi tỉnh, đôi mắt sáng ngời.

- Thế còn Zola? Bà đã đọc Zola chứ ạ? - Cuối cùng gã hỏi.

Không, nàng chưa đọc Zola, các bà xơ ở nhà trường không cho phép nàng đọc.

Virgílio đưa ra ý kiến rằng, theo gã thì thực thà mà nói, Zola không phải là một tác giả thích hợp với các cô thiếu nữ. Nhưng đối với phụ nữ có chồng thì… gã có một cuốn Nảy mầm ở Ilhéus; gã sẽ gửi cho Dona Ester.

Những cô hầu da đen đã tiếp xong những món tráng miệng tưởng không bao giờ hết và Ester bàn là nên sang phòng khách để dùng cà phê. Virgílio vội đứng ngay lên, kéo ghế của Ester lùi về đằng sau, và né mình để nàng đi qua. Horácio đứng ở xa ngắm nhìn cảnh này với đôi chút ghen tị, còn Maneca thì thán phục phong độ của viên thầy cò. Theo quan điểm của hắn thì học vấn quả là một điều tốt đẹp; hắn nghĩ tới mấy thằng con của hắn và tưởng tượng sau này chúng sẽ giống như “tiến sĩ Virgílio”.

Ester rời khỏi buồng ăn; mọi người đi theo.

Bên ngoài trời mưa, những giọt mưa nhỏ li ti xuyên qua ánh trăng. Trời rất nhiều sao; không có ánh sáng nào khác làm mờ cái hào quang thần tiên của sao. Virgílio đi qua phía cửa và bước ra hiên. Felícia bưng khay vào. Ester bắt đầu tiếp đường. Virgílio quay vào và đưa ra một nhận xét tựa như ngâm một bài thơ vậy:

- Chỉ có ở trong rừng mới thấy một đêm mê ly như đêm nay.

- Vâng, đêm đẹp thật, - Maneca Dantas gật đầu, khuấy cốc cà phê của mình. “Xin bà thêm một thìa nhỏ nữa”, hắn vừa nói vừa quay sang phía Ester: “Tôi thích uống cà phê ngọt.” Rồi hắn lại nói với viên thầy cò: “Một đêm tuyệt đẹp, và trận mưa rào kia lại càng làm cho đêm đẹp thêm.” Hắn cố gắng giữ cho đúng giọng điệu mà Virgílio và Ester đã đưa vào câu chuyện, nhưng hắn rất hài lòng vì cảm thấy mình đã nói lên được một điều suy nghĩ xứng đáng với tầm suy nghĩ của họ.

- Còn ngài, thưa tiến sĩ, ngài cần dùng mấy thìa? - Ester nói.

- Chút ít thôi, thưa Dona Ester. Đủ rồi ạ, xin rất cảm ơn bà. Và thưa señora*, bà có thấy rằng sự tiến bộ giết chết mất cái đẹp không ạ?

Ester đưa bình đường cho Felícia và ngừng lại một chút trước khi trả lời. Nàng trở nên nghiêm trang và tư lự:

- Tôi nghĩ rằng sự tiến bộ cũng có thể rất đẹp.

- Nhưng ở các thành phố lớn, với bao nhiêu là ánh sáng thì ngay đến sao người ta cũng không thể nhìn thấy được. Mà thi sĩ thì lại rất yêu sao, thưa Dona Ester, những vì sao ở trên trời và những vì sao ở dưới đất.

- Nhưng cũng có những đêm khác chẳng có một ngôi sao nào cả. - Giọng Ester lúc này trở nên trầm hơn; nó xuất phát tự trái tim nàng. - Những đêm dông tố thật là khủng khiếp.

- Chắc là phải đẹp lắm… - Câu nói như buông lửng trong không khí, lấp lánh giữa hai người.

- Bởi vì cũng có thứ đẹp khủng khiếp chứ, - gã nói thêm.

- Có thể, - Ester nói. - Nhưng những đêm như vậy, tôi sợ lắm.

Và nàng đưa mắt van vỉ nhìn gã cứ như gã là một người bạn thân từ lâu rồi.

Virgílio thấy lúc này nàng không đóng kịch mà đang có một nỗi buồn, một nỗi buồn sâu xa; và chính lúc này, lần đầu tiên, mắt gã nhìn nàng với một vẻ quan tâm chân thành. Thế là tiêu tan cái lối vui vẻ ranh mãnh. Thay vào đó, gã bỗng thấy một tình cảm sâu sắc và nghiêm túc hơn.

Bấy giờ Horácio bèn lên tiếng:

- Ông có biết cái gì đã khiến cho cô bé ngốc nghếch này sợ hãi không, ông tiến sĩ? Đó là tiếng ếch kêu khi bị rắn nuốt ở bờ sông.

Chính Virgílio cũng đã nghe thấy tiếng kêu xé ruột ấy.

- Tôi hiểu, - câu trả lời của gã gọn lỏn có thế.

Lúc đó thật là đầy hạnh phúc. Cặp mắt Ester chứa chan một niềm sung sướng trong sáng và không chút giả tạo. Nàng không hề đóng kịch. Thời gian ấy chỉ dài bằng một giây đồng hồ, nhưng giây đồng hồ ấy cũng đủ quá rồi. Đến cả lòng căm giận đối với Horácio cũng biến mất.

Nàng đi đến chỗ dương cầm. Trong khi ấy, Maneca Dantas trình bày với Virgílio về công việc họ đang nhăm nhe: Một cuộc tiếm đoạt quan trọng, một vụ có thể kiếm bạc vạn. Virgílio phải gắng gượng chú ý vào đấy. Horácio thỉnh thoảng lại chen vào một ý kiến theo kinh nghiệm riêng của hắn. Virgílio đọc một điều luật. Những hòa thanh đầu tiên của chiếc dương cầm vang lên trong căn phòng. Viên thầy cò mỉm cười:

- Giờ thì ta hãy nghe Dona Ester đã, - gã nói. - Sau đó, chúng ta sẽ xem thử có cách nào để mở rộng thêm cái đồn điền của ngài.

Maneca khoát tay tán thành, và Virgílio tới bên Ester, chỗ dương cầm. Điệu waltz nàng chơi không chỉ giới hạn trong gian phòng khách mà vang dội ra ngoài, bay qua những cánh đồng đến tận khu rừng ở phía sau nhà. Maneca Dantas ngồi bàn cãi với Horácio trên đi văng.

- Một chàng trai lịch sự, phải không? Và rất có khả năng! Ông có biết người ta còn bảo anh ta là thi sĩ nữa không? Anh ta nói mới hay làm sao; anh ta sẽ là một tay thầy cãi tốt cho chúng ta đấy. Một con người có đầu óc.

Horácio xoa hai tay vào nhau, mỉm cười:

- Còn Ester? Ông nghĩ thế nào? Ở đâu, ở Ilhéus hoặc ngay cả ở Bahia nữa - lão nhắc lại - ông tìm đâu ra một người phụ nữ có học thức như nàng? Nàng biết hàng bao nhiêu thứ: tiếng Pháp này, âm nhạc này, thời trang này, biết tất. Đầu óc nàng vững vàng lắm. - Và lão lấy một ngón tay gõ lên đầu mình. - Nàng không phải chỉ là một cô bé xinh đẹp, còn hơn thế nhiều. - Lão kiêu hãnh nói, với cái vẻ làm chủ. Lời lão sặc mùi huênh hoang. Lão sung sướng, bởi lẽ lão tưởng Ester đàn cho lão, vì lão đã yêu cầu.

Maneca Dantas gật gật đầu:

- Thật là một phụ nữ con nhà có học thức, đúng vậy.

Bên dương cầm, cặp mắt tràn đầy trìu mến, Virgílio khe khẽ hát theo khúc nhạc. Khi Ester chơi xong và đứng lên, gã đưa tay ra đỡ nàng. Nàng dừng lại bên cạnh gã trong khi Virgílio vỗ tay và thầm thì vào tai nàng, để chỉ riêng mình nàng nghe rõ: “Bà là một con chim nhỏ ở trong miệng một con rắn độc.”

Maneca Dantas nhiệt liệt yêu cầu nghe nhạc nữa. Horácio lại gần hai người. Ester cố gắng hết sức ghìm nước mắt.