Bà đang càu nhàu với ông.
Đây là việc bà vẫn thường làm, và bà thường áp dụng một trong hai cách. Một là nhắm vào ông thông qua một bên thứ ba khi hai người không ở riêng với nhau; hai là dùng những lời giáo điều và bóng gió châm biếm để dạy dỗ ông khi chỉ có hai mặt một lời — như trong trường hợp hiện tại.
Lúc này, bà đang tán dương những đức tính vượt trội của người chồng nhà khác, với giọng điệu và ngụ ý cốt để cho Laurence Stanninghame hiểu rằng bà ước gì trên đời này, một phần hai mươi số đức tính ấy xuất hiện ở người chồng của bà.
Ông đã quen với việc bị càu nhàu như thế. Lẽ ra phải thế, bởi ông đã nếm trải cảnh này ngót nghét mười ba năm, lúc có lúc không. Nhưng thói quen chẳng làm ông thấy khá hơn chút nào. Chúng ta có lẽ đều nghi ngờ liệu có ai lại thấy khá hơn nổi. Dù vậy, từ lâu ông đã thôi không buồn đáp trả, dẫu giọng điệu có cay độc đến đâu, dẫu lời bóng gió có cay nghiệt thế nào. Giờ đây, đẩy chiếc ghế ra xa bàn ăn, ông đứng dậy, quay người về phía lò sưởi và thong thả châm tẩu thuốc. Vợ ông, tức tối vì sự im lặng của chồng, tiếp tục trút những lời càu nhàu vào — tấm lưng của ông.
Những tia nắng nhợt nhạt của buổi sáng mùa thu chật vật luồn lách qua lớp sương mù nơi ngoại ô, bò một cách nửa hổ thẹn lên tấm thảm đã mòn vẹt, rồi leo tiếp lên lớp giấy dán tường ngả màu — thứ giấy dán tường dẫu cũ kỹ nhưng lại có một điểm gỡ gạc là nó làm dịu đi những gì lẽ ra đã trở nên chói lóa, thô kệch và gớm ghiếc. Đồ đạc trong phòng xộc xệch, tả tơi, bao trùm một bầu không khí bụi bặm, dày đặc và nhếch nhác như thể đã bám rễ vào chốn này. Ngoài đường, một cỗ xe đàn piano do một cặp người tự nhận là người Ý điều khiển đang gõ vang những giai điệu nhảm nhí mới nhất của quán trà ca nhạc. Laurence Stanninghame quay lại nhìn vợ, người vẫn đang ngồi bên bàn ăn.
"Cứ nói tiếp đi," ông nói. "Biết tận dụng thời cơ là một nghệ thuật lớn, mà xét trong hoàn cảnh hiện tại, thì cô nên trút hết mọi bực dọc trong lòng ra đi, vì cô chỉ còn đúng hai ngày nữa để làm việc đó thôi — chỉ vỏn vẹn hai ngày tròn."
"Lại đi nữa sao?" (giọng cộc lốc).
Laurence gật đầu, thả ra vài làn khói thuốc.
Một tràng từ ngữ vang lên như pháo nổ, hoàn toàn không mang ý nghĩa tán thành. Rồi lại giọng cộc lốc:
"Lần này anh định đi đâu?"
"Johannesburg."
"Gì cơ? Thật là vô lý."
"Đó là sự thật."
"Thôi nào — đương nhiên là anh không thể đi rồi."
"Ai nói thế?"
"Đương nhiên là anh không thể đi, rồi bỏ mặc mẹ con tôi ở đây một mình," bà đáp, giọng nói nhanh gấp gáp. "Chưa kể mọi chuyện thật quá ư hoang đường! Bao năm qua tôi đã bị đối xử tệ bạc đủ đường rồi, nhưng chuyện này đúng là giọt nước tràn ly," bà tiếp tục, bắt đầu dùng từ ngữ lộn xộn theo thói quen của những kẻ đang tức giận — và đặc biệt là những người phụ nữ nổi giận. "Đương nhiên là anh không thể đi!"
Trước lời khẳng định vừa rồi của vợ, ông chẳng buồn đáp lại. Ông đã nghe câu ấy quá nhiều lần đến mức nó sớm bị xếp vào loại "chẳng có gì mới, chẳng đúng sự thật, và cũng chẳng quan trọng". Còn đối với câu trước, ông đáp:
"Tôi lại nghĩ cụm từ 'đương nhiên' ấy theo chiều ngược lại; tôi có thể đi, và tôi sẽ đi — thực ra, tôi đã đặt vé tàu trên chiếc Persian, khởi hành từ Southampton vào ngày kia. Nhì kìa! Thế này đã đủ sức thuyết phục cô chưa?" — ông giơ chiếc vé tàu ra.
Thế là một trận lôi đình bùng nổ — một sự huyên náo khủng khiếp. Thật là bất công. Bà sẽ không đời nào chịu đựng kiểu đối xử này. Hành vi đó chẳng khác nào bỏ rơi vợ con, vân vân và vân vân. Phải, quả thực đó là một "trận lôi đình". Nhưng sức mạnh của thói quen đã làm mòn vẹt hoàn toàn hiệu quả của nó như một thứ vũ khí. Quả thực, nếu ông chưa mua vé từ trước, thì phản ứng duy nhất mà cơn giận dữ ấy có thể gợi lên trong đầu người chồng có lẽ chỉ là việc bước ra ngoài để thực hiện ngay cái điều mà bà đang cáo buộc.
"Nghe này!" ông nói, khi hơi thở và vốn từ vựng cạn kiệt buộc lòng phải tạo ra một khoảng lặng. "Tôi đã ngán đến tận cổ cái cuộc sống khốn khổ này rồi, thế nên tôi sẽ thử xem mình có thể làm gì để vãn hồi mọi thứ trước khi quá muộn. Giờ đây, cơn sốt vàng Johannesburg chính là cơ hội để làm điều đó, nếu còn có thể cứu vãn được gì. Được ăn cả, ngã về không."
"Và nhỡ đâu ngã về không thì sao?"
"Nhỡ đâu ngã về không ư? Vậy thì thà cứ xông trận mà ngã còn hơn. Dù sao thì vẫn còn hơn là tự hủy hoại bộ óc của mình ngay trên tấm thảm lò sưởi này vào một buổi sáng tinh mơ chỉ vì sự tuyệt vọng đến cùng cực của cuộc sống. Mọi chuyện đang dần đi đến cái kết cục đó đấy."
"Nói thì dễ lắm. Nhưng trong trường hợp đó, số phận tôi — số phận của chúng tôi — sẽ ra sao đây?"
Gương mặt người đàn ông trở nên vô cùng lạnh lùng trước câu hỏi ấy.
"Trong trường hợp đó — hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ phía khác đi. Ở đó có rất nhiều," ông đáp cộc lốc, rồi châm lại tẩu thuốc đã bị tắt ngấm từ giữa chừng.
Câu trả lời dường như thổi bùng ngọn lửa giận dữ trong người vợ, và bà lại bắt đầu càu nhàu với ông. Trong hoàn cảnh đó, có lẽ thật may mắn làm sao khi có một vài tiếng động lớn rầm rầm trên lầu cùng hàng loạt tiếng thét ghê rợn, báo hiệu một thảm họa ở phòng trẻ em, đã cắt ngang sự hùng biện của bà và khiến bà hốt hoảng vội vàng chạy đi xem xét.
Bị bỏ lại một mình, vẫn đứng quay lưng về phía lò sưởi, Laurence Stanninghame đưa một tay ra. Bàn tay đang run rẩy — thực ra là run bần bật.
"Nhìn cái đó xem!" ông tự nhủ. "Sự cãi vã nhếch nhác của cái cuộc đời chắp vá này đang phá hủy hệ thần kinh của tôi tơi bời. Tôi tin rằng lúc này mình có uống một ly rượu mạnh thì cũng sẽ làm rớt vãi nửa xuống sàn cho mà xem. Dù sao thì tôi cũng cứ thử xem sao."
Ông mở khóa tủ đựng chén đĩa, lấy ra một chai whisky, rót một ít ra ly rượu — không rót đầy, rồi ngửa cổ nốc cạn một hơi.
"Khá hơn rồi đấy," ông nói. Rồi một cách máy móc, ông bước tới cửa sổ và đứng nhìn ra ngoài, dường như chẳng hề thấy gì trước mắt. Ông đang suy nghĩ — suy nghĩ rất mông lung. Con đường ông quyết định chọn là hoàn toàn đúng đắn — về điều đó ông chẳng mảy may nghi ngờ. Ông chẳng có thu nhập cố định nào, và số vốn ít ỏi còn sót lại đang cạn kiệt đi một cách đáng sợ. Người ta đã tạo dựng được cơ nghiệp ở những nơi như Johannesburg, dẫu khởi đầu nghĩa đen chỉ với nửa đồng xu truyền thống, vậy tại sao ông lại không thể? Không phải ông mong làm giàu sụ; một cuộc sống đủ ăn đủ mặc là ông mãn nguyện rồi, thế là quá đủ. Ý nghĩ không còn phải bận tâm tính toán đến từng xu; lời từ biệt vĩnh viễn với cuộc sống tằn tiện, keo kiệt này; được sống tươm tất thay vì chui rúc trong một căn nhà nửa tách biệt chật hẹp, xây cất cẩu thả; được tận hưởng trở lại những niềm vui tươi sáng của cuộc sống — chẳng hạn như thể thao, thứ mà ông vô cùng say mê; có được phương tiện để lang thang, khi hứng thú, qua những chốn đẹp đẽ nhất trên trần gian — những suy nghĩ ấy đáng lẽ đã thắp bừng tâm hồn ông khi ông đứng đó, ngặt nỗi ngọn lửa hy vọng đã lụi tàn và tắt ngấm trong ông từ lâu lắm rồi. Giờ đây, chúng chỉ gợi lên sự cay đắng bởi vẻ quyến rũ đầy trêu ngươi của mình.
Những người khác đã gầy dựng được gia tài, tại sao ông lại không thể? Lấy Rainsford làm ví dụ, kẻ mà nếu có thể thì còn gặp vận đen đủi hơn cả ông — Rainsford đã tới thị trấn vàng mới nổi từ khi nó còn rất hoang sơ và đã kiếm được một khoản kếch xù. Hai ba người quen khác của ông cũng đã đến đó và thu về kết quả còn vượt xa cả mong đợi. Tại sao ông lại không thể chứ?
Laurence Stanninghame đang bước vào tuổi trung niên. Khi ông đứng bên cửa sổ, ánh nắng mờ ảo của tháng Chín dường như làm nổi bật những nếp nhăn trên khuôn mặt sắc nét của ông — khuôn mặt của một người đàn ông chưa bao giờ gặp may mắn trong cuộc đời, và lúc nào cũng khắc khoải ý thức rõ về thực tế phũ phàng đó. Hằn sâu trên đôi mắt xanh, trong và có phần trũng sâu là những nếp nhăn tố cáo thói quen nhíu mày vì những chuyện cỏn con, xảy ra thường xuyên hơn mức tốt cho sự bình yên trong tâm hồn chủ nhân của nó, và lớp da ngăm rám nắng ẩn dưới làn da trắng trẻo cho thấy quãng đời từng trải qua ngoài trời — có lẽ dưới một bầu trời ấm áp hơn ánh nắng đang rọi vào ông lúc này. Xét về các đường nét, đó là một khuôn mặt kiên nghị, nhưng ẩn chứa một nét gì đó mơ hồ không thể diễn tả nổi mỗi khi lơ đễnh, thứ có thể mách bảo một nhà nhân tướng học tinh tường rằng con người ấy mang những bản năng tiềm ẩn mà chính bản thân ông cũng không hề hay biết — những bản năng dẫu bị kìm nén, bóp nghẹt nhưng chưa hề chết đi, và nếu một ngày nào đó những chiều sâu ấy bị khuấy động, chúng sẽ sản sinh ra những khả năng kỳ lạ và nguy hiểm.
Ông có thể chất tốt, nhanh nhẹn và gân guốc; nhưng cuộc sống gò bó và nỗi lo toan nhếch nhác ngày này qua tháng khác trong một căn nhà ngoại ô nửa tách biệt đã, như ông tự nhủ, tàn phá hệ thần kinh của ông tơi bời, và giờ đây lại thêm viễn cảnh hãi hùng về nguy cơ bần cùng thực sự đang cận kề. Bất kể ông làm gì và đi đến đâu, ý nghĩ ấy vẫn không sao dứt ra được. Nó cứ bám theo ông, gặm nhấm như một chiếc răng nhức nhối. Nằm trằn trọc thao thức giữa đêm khuya, nó sẽ trừng trừng nhìn ông bằng đôi mắt ma quái trong bóng tối; lúc đó, trừ phi ông có thể tự ép mình bằng đủ mọi cách kỳ lạ và nhân tạo, chẳng hạn như đọc đi đọc lại những đoạn thơ yêu thích, v.v., để xua đuổi nó đi, bằng không thì đừng mong chợp mắt — kết quả là thần kinh càng thêm suy nhược, những ngày tháng chìm đắm trong muộn phiền kéo dài, và cơ thể mất cân bằng vì những mâu thuẫn và cãi vã trong gia đình. Biết bao người đàn ông đã tìm kiếm sự giải thoát cho những nỗi đau lớn hơn nhiều nhờ hơi men hay thuốc phiện; nhưng bản chất kiên cường của con người này đã giúp ông miễn nhiễm với thứ đầu tiên, còn về thứ sau, nó có thể xuất hiện nhưng chỉ là phương sách cuối cùng mà thôi. Trong khi đó, không ít lần ông tự hỏi làm thế nào mà cảm giác trống rỗng, tuyệt vọng vì đã hoàn toàn chấm dứt với cuộc đời lại có thể thuộc về mình, khi mà ông hãy còn đang ở độ tuổi sung sức. Trước kia từng là một kẻ nhiệt tình, lạc quan, nồng nhiệt, chan chứa những thôi thúc tốt đẹp; giờ đây lại trở thành kẻ hờ hững, hoài nghi, với một trái tim bằng đá và nụ cười mai mỉa kinh niên của một kẻ yếm thế.
Ông là một trong số những con người dường như sinh ra là để chịu cảnh thất bại. Dù dường như có mọiDù dường như có mọi thuận lợi trong tay, Laurence Stanninghame chưa bao giờ thành công. Mọi thứ vào tay ông đều dường như trở nên tồi tệ. Nếu ông đầu cơ, dù chỉ là một canh bạc nhỏ bằng nửa đồng xu hay một khoản đầu tư trị giá hàng ngàn bảng Anh, thì cơ ngơi ấy cũng sụp đổ tan tành. Ông có óc sáng chế và đã đăng ký bằng sáng chế — tất nhiên là tốn kém không ít — cho vài món đồ; nhưng nhờ một cỗ máy xoay xở tinh vi của những mánh khóe luật pháp, kẻ khác lại xoay sở cuỗm hết phần lợi nhuận. Ông đã thử sức với việc viết lách, nhưng cả báo chí lẫn nhà xuất bản đều e dè né tránh ông. Ông quá cay đắng, quá táo bạo, quá triệt để, quá thấu đáo. Thế là ông vứt xó nó đi, giống như cách ông từng vứt bỏ bao thứ khác, trong sự chán chường và tuyệt vọng tột cùng.
Giờ đây, ông sắp sửa quăng lưới cho một nỗ lực cuối cùng, và tâm trạng ông đã bắt đầu hồi sinh khi nghĩ đến điều đó. Bất kỳ ngọn lửa tình cảm vương vấn nào, nếu còn sót lại, cũng đã bị dập tắt bởi ý nghĩ rằng cú xoay vần của vận mệnh có thể mang lại may mắn, nhưng chắc chắn nó chẳng thể đẩy ông vào hoàn cảnh nào tồi tệ hơn được nữa. Còn về mặt tình cảm của nó — sự chia ly, việc xa cách dài ngày — chà, khóe miệng yếm thế của ông lại càng trĩu xuống sâu hơn khi nhớ đến cái câu chuyện hoang đường cũ kỹ đã phai màu kia: "tổ ấm, tổ ấm ngọt ngào", cùng những khát vọng rực rỡ hướng về cái gọi là niềm vui thiêng liêng và thuần khiết của mái ấm gia đình; trong khi thực tế phũ phàng chẳng khác nào một gánh hát rối rổ rá cạp lại là cùng. Không, chẳng có chút tình cảm lứa đôi hay gia đình nào trong cuộc dấn thân này cả.
Tuy nhiên, người bạn đời của Laurence Stanninghame hoàn toàn không phải là một người phụ nữ tồi tệ. Bà có rất nhiều đức tính đáng quý, ở chỗ bản chất bà là người nhân hậu, có thiện chí, và hơn hết là một người mẹ vô cùng tận tụy. Nhưng bà lại sở hữu cái lưỡi sắc bén và tính khí nảy lửa, kèm theo một lối suy nghĩ cực kỳ thiếu khôn ngoan, chưa muốn nói là ngốc nghếch; và sự kết hợp ấy, bất chấp những điểm tốt khác, thứ phẩm chất lẽ ra phải vớt vát lại tình hình thì cho đến nay vẫn là một ẩn số chưa từng xuất hiện ở bất kỳ con người bằng xương bằng thịt nào. Hơn nữa, bà lại là người có ý chí sắt đá. Khi hai ý chí chạm trán nhau, kẻ yếu bóng vía sẽ phải khuất phục, và điều đó diễn ra rất nhanh. Khi ấy hòa bình mới được thiết lập. Trong trường hợp này, chẳng có ai chịu khuất phục cả, có lẽ vì lực lượng ngang tài ngang sức. Kết quả là — chiến tranh, liên miên và kinh niên.
Sau khi hút xong tẩu thuốc, Laurence Stanninghame lấy ra một chiếc mũ phớt và một chiếc ô, rồi bắt đầu phủi chiếc mũ và cuộn chiếc ô lại thật gọn gàng trước khi bước ra ngoài. Chiếc mũ không còn giữ được độ bóng bẩy đều đặn đến mức có thể soi gương cạo râu như trước, và chiếc ô cũng mang vẻ phong trần dãi dầu mưa nắng. Chiếc áo khoác mặc hàng ngày, dẫu được cắt may khéo léo, nhưng các đường viền đã bắt đầu bóng loáng. Thế nhưng, bất chấp sự hao mòn của trang phục bên ngoài, dáng vẻ đường bệ toát lên từ người đàn ông ấy lại đậm chất quý tộc đến mức tưởng như ông khoác lên mình bộ đồ nào cũng đẹp. Khối kẻ sẽ trông lếch thếch và thấy tủi hổ trong bộ cánh đã qua bao năm tháng phục vụ ấy; còn con người này thì chẳng mảy quan tâm đến điều đó, hoặc nếu có nghĩ tới, thì ông chỉ tự hỏi liệu sau lần này, mình còn bao giờ được đội lại cái chiếc "ống khói" đáng kính ấy nữa hay không, và nếu có, thì những trải nghiệm trong khoảng thời gian giữa hai thời điểm ấy sẽ ra sao.
Lúc bấy giờ, có tiếng chân bước lịch kịch ngoài hành lang, tay nắm cửa khẽ xoay, và một bé gái bước vào. Đó là một đứa trẻ vô cùng xinh xắn với sự kết hợp hiếm có giữa đôi mắt nâu hàng mi rậm và mái tóc vàng óng ả. Đây chính là điểm yếu lớn nhất của Laurence Stanninghame, nếu có. Những đứa con khác của ông gồm hai cậu nhóc vạm vỡ, bản tính hiếu chiến và bước chân vô cùng vững chãi — những trò đùa nghịch của chúng, dù là ôn hòa hay bạo lực, đều có khả năng làm rung chuyển ngôi nhà nửa tách biệt ọp ẹp lẫn hệ thần kinh của người làm cha ở mức độ ngang ngửa nhau; hơn nữa, chúng còn là nguồn cơn gây tranh cãi không dứt giữa hai vợ chồng. Tuy nhiên, đứa nhỏ này, năm nay đã bước sang tuổi lên mười, là một độ tuổi có thể trò chuyện bầu bạn; còn với tư duy của đàn ông, giai đoạn bú mớm thường chẳng có gì hấp dẫn cho lắm.
Con bé đang huyên náo về trận cãi vã vừa diễn ra trên lầu; nhưng Laurence hầu như chẳng mảy may chú ý. Trên lầu lúc nào chẳng có chuyện huyên náo, nào là đánh nhau, ngã hay va đập. Thêm hay bớt một lần cũng chẳng thành vấn đề. Ông đang bận nghĩ về sự yếu đuối của chính mình. Liệu con bé có buồn khi chia tay ông không? Trẻ con nhìn chung rất dễ được dỗ dành. Một món đồ chơi mới mẻ và sặc sỡ có thể khiến chúng quên đi tất cả. Và thật hợp cảnh hợp tình làm sao, trong đầu cô con gái nhỏ lúc ấy cũng đang ngập tràn hình ảnh về một cỗ xe lửa kỳ diệu mà con bé nhìn thấy lần cuối cùng được dẫn lên thành phố — một cỗ xe lên dây cót bằng chìa khóa và có thể chạy một quãng đường dài mà không dừng lại.
Vì đang ở một mình — bởi vì đến lúc này ông đã coi mọi biểu hiện tình cảm trước mặt người khác là một sự yếu đuối — Laurence kéo đứa trẻ vào lòng và âu yếm hôn nó.
"Và giả sử một ngày nào đó cỗ xe lửa ấy thình lình xình xịch chạy đến đây nhé, Fay; vào ngày mai hoặc ngày kia thì sao nhỉ?" ông nói.
Đôi mắt con bé ánh lên rạng rỡ. Con bé biết món đồ chơi ấy rất đắt tiền, hoàn toàn vượt quá tầm với của mình. Ước gì nó đừng quá đắt! Và giờ đây, ánh mắt vui mừng cùng câu trả lời của con bé đã làm ông mỉm cười với một thứ cảm xúc pha trộn kỳ lạ giữa buồn bã và yếm thế. Khi tiếng bước chân từ bên ngoài báo hiệu những vị khách không mời sắp ùa vào, ông vội vã đẩy con bé ra rồi bước đi. Vẫy một chiếc xe điện, ông tiến thẳng lên thành phố để hoàn tất nốt phần việc chuẩn bị vốn dĩ không quá phức tạp cho chuyến đi đột xuất của mình.
Thế rồi vào tối hôm sau, một bưu phẩm chứa đầy đồ chơi đã được gửi đến — với độ lộng lẫy chưa từng có trong căn nhà ngoại ô nửa tách biệt cũ kỹ ấy — và có cả tiếng trống vang dội lừng lừng cùng tiếng kèn lấp lánh thổi tò te, còn bé Fay thì trố tròn đôi mắt ngạc nhiên tột độ khi sở hữu cỗ đầu máy xe lửa kỳ diệu, đến nỗi cuối cùng con bé nhất quyết không chịu đi ngủ nếu bàn tay nhỏ xíu không nắm chặt lấy ống khói của nó. Điều đó chắc chắn sẽ làm lu mờ mọi ảnh hưởng thoáng qua có thể do một chiếc ghế trống để lại, Laurence Stanninghame thầm nghĩ, giữa tiếng gầm rú của chuyến tàu thư tín đang lao vút qua làn sương mù giá lạnh của buổi sớm mai. Tình cảm ư? Cảm xúc ư? Ông can hệ gì đến những thứ đó chứ? Chúng là thứ xa xỉ, và vì thế chỉ dành cho những kẻ có đủ khả năng để tận hưởng. Còn ông thì không.
