Khi mùa xuân năm ngoái sắp kết thúc, trời bỗng trở nên oi bức, mấy bạn học tiểu học tụ tập lại với nhau, tổ chức một buổi họp mặt vô cùng rình rang. Mấy năm không gặp lại bạn bè, đột nhiên với một gương mặt vừa quen thuộc vừa xa lạ, lại nhìn nhau ngơ ngác, tò mò không nói nên lời tụ họp ở công viên. Trong những ngày ôn lại giấc mộng cũ này, theo lệ mỗi người đều phải nói vài câu, đến lượt tôi, biết tôi đã lăn lộn thành nhà văn, họ chỉ định tôi phải nói nhiều hơn một chút. Tôi ấp úng nửa ngày, bèn nói: "Các cậu cứ cố gắng làm ăn cho tốt, ai phát tài rồi, tớ sẽ viết bài trên báo để nịnh hót các cậu."

Tôi không biết tại sao lúc đó mình lại ăn nói hồ đồ như vậy. Lúc ấy quả thực đã nói như thế, cái miệng cứ mơ hồ mở ra là nói, giờ đây hễ nghĩ đến là lại nổi da gà vì câu nói đó. Miệng thường là thứ không nghe theo sự sai khiến của đại não. Rốt cuộc tôi muốn giải thích điều gì với những người bạn học lâu ngày không gặp? Giải thích rằng người viết văn chúng tôi khốn nạn như thế, giải thích rằng ngoài việc nịnh hót ra, chúng tôi chẳng làm nên trò trống gì.

Thật là khó hiểu khi đang tự giày vò bản thân. Tôi chưa từng viết bài cho bất kỳ kẻ phát tài nào, sau này cũng sẽ không viết. Sau này phải viết cái gì là chủ đề không thể nói rõ. Thế nhưng không viết cái gì thì trong lòng hiểu rõ mồn một. Nhà văn chân chính đang cày bừa bằng mồ hôi và máu, những kẻ phát tài ấy thì cóc liên quan gì đến tôi. Đối tượng mà tôi hướng về là những con người bình thường vô danh tiểu tốt. Điều tôi quan tâm là tình cảm đơn thuần của con người, là hoàn cảnh phổ biến của con người. Tôi viết vì những độc giả yêu thích tác phẩm của mình, viết lách là phương thức tồn tại và cái kết của tôi.

Thường có người rất nghiêm túc hỏi tôi, tiểu thuyết hay nhất của anh là gì, câu trả lời quen thuộc của tôi đều là không có tiểu thuyết hay nhất. Lúc châm chọc tiểu thuyết của mình, tôi chưa bao giờ nương tay, tôi miêu tả chúng thối tha không ngửi nổi, nói tiểu thuyết này với tiểu thuyết kia không thể đọc được, nói bản thân chẳng qua chỉ vì kiếm vài đồng nhuận bút. Sự khiêm tốn thái quá, sự tự giày vò bản thân thái quá, khiến cho những người muốn biểu dương tôi cảm thấy lúng túng không biết phải làm sao.

Mùa hè năm nay, trong một buổi trò chuyện với những thanh niên văn nghệ, một bạn trẻ đã đưa cho tôi một mẩu giấy nhỏ, cô ấy nói anh không cần trả lời câu hỏi nào cả, anh rất tuyệt, thực sự rất tuyệt. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn cảm động vì mẩu giấy chỉ có vài câu ngắn ngủi này. Đây là mẩu giấy do một người từng đọc tiểu thuyết của tôi viết, cô ấy hiểu rằng cuộc đối thoại tốt nhất giữa nhà văn và độc giả chính là đọc trực tiếp các tác phẩm của anh ấy. Đừng quá tin vào những lời thốt ra từ miệng nhà văn, nếu nhà văn có thể nói rõ mọi chuyện thì đã chẳng cần phải viết tiểu thuyết nữa. Nhà văn luôn có quá nhiều lời muốn nói, luôn nói không rõ ràng, cho nên chỉ còn cách dấn thân vào con đường cụt là viết mãi không ngừng. Tôi là một tiểu thuyết gia chuyên nghiệp, viết tiểu thuyết chính là sinh mệnh của tôi, không có tiểu thuyết, tôi sống cũng chẳng có ý nghĩa gì. Độc giả của tôi cũng là một phần sinh mệnh của tôi, tôi cảm ơn hoạt động đọc của họ, cảm ơn sự thấu hiểu hay thậm chí là không thấu hiểu của họ. Ý nghĩa của tiểu thuyết nằm ở sự nỗ lực chung của tác giả và độc giả, nằm ở việc thông qua cây cầu văn chữ, bước tới bờ bên kia của chúng ta.

(Đăng nguyên bản trên "Cuối tuần" Nam Kinh ngày 22 tháng 10)