Sự thông tục của tiểu thuyết giống như một quả trứng thối dùng để tấn công tác giả. Ngày nay, nếu bạn nói tiểu thuyết của một tiểu thuyết gia là thông tục, mười phần thì hết chín phần họ sẽ cho rằng bạn đang mắng họ. Tiểu thuyết vốn dĩ chẳng phải học vấn cao siêu gì, tiểu thuyết vốn dĩ là thứ thông tục, thế nhưng sợ người khác chê tiểu thuyết của mình thông tục lại trở thành nỗi niềm tâm bệnh của các nhà văn.
Văn học thuần túy chưa bao giờ là gì ngoài bộ "áo mới của hoàng đế", ai cũng nói như vậy, thành ra cũng chẳng mấy người đứng ra vạch trần. Từ "thuần" luôn làm tôi liên tưởng đến nguyên liệu công nghiệp, đến cồn, đến đường hóa học. Văn học vốn là sự hòa quyện tự nhiên, giống như rượu ngon, giống như sô-cô-la thơm phức, một khi đã tinh luyện thành "tinh chất" thì lại có phần làm mất đi thi vị. Người thích uống rượu, trẻ nhỏ ham ăn, nếu không phải tình thế bắt buộc, e rằng chẳng ai lại đi thưởng thức cồn hay đường hóa học cả.
Tiểu thuyết không thể thông tục là do nhà văn bất tài. Kim Thánh Thán từng nâng "Thủy Hử" lên một độ cao khiến người ta kinh ngạc, ông cho rằng "văn chương thiên hạ, không có tác phẩm nào vượt qua được Thủy Hử". Ngụ ý của câu này là "Thủy Hử" không chỉ là tác phẩm hay nhất trong các tiểu thuyết, mà còn vượt trên cả Tứ Thư Ngũ Kinh. Giờ đây chúng ta quen dùng từ "tiểu thuyết cổ điển", thực tế tiểu thuyết cổ điển đều là tiểu thuyết thông tục. Nếu không thông tục thì đã chẳng có tiểu thuyết cổ điển, văn nhân thời xưa thường coi thường tiểu thuyết, nguyên nhân chính là vì chê nó có phần thông tục.
Tiểu thuyết phương Tây cũng không thể tách rời sự thông tục, chẳng khác nào tiểu thuyết Trung Quốc, tiểu thuyết phương Tây cũng được sinh ra từ giới bình dân bá tánh. Xét theo một ý nghĩa nào đó, thông tục là điều tất yếu của tiểu thuyết, tiểu thuyết vĩnh viễn không nên là tác phẩm triết học. Trương Hận Thủy viết tiểu thuyết nổi tiếng nhờ sự thông tục, một tác phẩm của ông từng được ông Mao Thuẫn tán dương, vì điều này mà ông vô cùng cảm kích, chuyên môn nhắc đến trong bài viết. Từ điểm này cũng có thể thấy được sự thiếu tự tin của một nhà văn viết văn thông tục. Thực ra, cái hay cái dở của tiểu thuyết Trương Hận Thủy không nằm ở chỗ có thông tục hay không, mà nằm ở sự thiếu đổi mới. Thông tục không phải là bệnh, nhưng cũng chẳng phải là linh đan diệu dược. Một tác phẩm tiểu thuyết hay, tuyệt đối không thể chỉ vì thông tục mà trở thành tác phẩm xuất sắc.
Tiểu thuyết hay nên thông tục, nhưng càng cần phải đổi mới. Thông tục và đổi mới căn bản không hề mâu thuẫn, hiện nay có người thường đặt hai cái này đối lập nhau, thực sự là rỗi hơi, no bụng nên sinh chuyện.
