Vào đầu những năm chín mươi, có một chàng trai tên là Tiêu Toàn cầm máy ảnh tìm đến tận cửa, nói là muốn chụp cho tôi vài bức ảnh. Cậu ấy còn mang theo một bức thư giới thiệu của anh Hà Lập Vĩ, đại ý là "Tiêu đại sư" này người rất được, thuộc loại bạn bè anh em chí cốt, tuyệt đối không được bày cái vẻ ta đây đại gia, mà phải ngoan ngoãn nghe theo sự sắp xếp của cậu ấy. Lời trêu chọc giữa những người bạn thường thể hiện sự thân thiết, tôi vừa đọc thư vừa cười, rất tự nhiên đã trở nên thân thiết với Tiêu Toàn, đúng là tâm đầu ý hợp, không gì không nói.

Tiêu Toàn khi đó với vẻ mặt trẻ con mang theo một số bức ảnh, được kẹp trong một tập bìa rời, bày ra cho người ta thưởng thức giống như một kẻ tiểu thương buôn bán tem vậy. Chụp đẹp là điều không phải bàn cãi, những bức ảnh này đã trở thành chứng minh thư cho năng lực của cậu ấy, vài năm sau, chúng xuất hiện lặp đi lặp lại trên các mặt báo chí, lại còn được in ấn tinh xảo thành một tập sách ảnh, sức ảnh hưởng không hề nhỏ.

Tôi không thích bị chụp ảnh, đó là một việc rất lúng túng, nhưng khi lật xem tập ghi chép bằng hình ảnh mang tên "Biểu cảm Trung Quốc", tôi cảm thấy vô cùng xúc động. Những bức ảnh được chọn có những bức tôi đã từng thấy rất nhiều lần, tỷ như bức ảnh chụp chung vợ chồng Cố Thành do Tiêu Toàn thực hiện, điều này khiến tôi nhớ lại một thời đại đã sớm lùi vào dĩ vãng. Nhớ lại hai mươi năm trước, có một lần trò chuyện với Bắc Đảo, nhắc đến một ấn phẩm dân gian do anh chủ biên có đăng vài bài thơ của Cố Thành, tôi nói mình rất thích, Bắc Đảo liền bảo, cậu biết không, đây là tớ phải chọn ra từ cả một đống thơ của cậu ấy đấy chứ.

Tôi không thể nào quên được biểu cảm lúc đó của Bắc Đảo, khi ấy anh hãy còn chưa nổi đình nổi đám, tập thơ chép tay "Bãi biển xa lạ" đang được lan truyền âm thầm trong giới trẻ. Gần như cùng thời kỳ đó, tôi đến một lữ quán để bái phỏng tiên sinh Cổng Lưu, vô tình nhắc đến Cố Thành, ông cũng cười nói rằng đứa trẻ này làm thơ nhiều quá, bảo rằng mình là bạn của cha cậu ấy, bảo cậu ấy gửi chút thơ đến xem có đăng được không, vừa gửi đã là hơn chục bài, lại còn nói những bài này không dùng được, trong tay vẫn còn, muốn bao nhiêu có bấy nhiêu.

Việc Cố Thành sau này trở thành kẻ sát nhân lại là một câu chuyện khác, điều tôi không thể quên chính là những năm tháng cô độc của Cố Thành. Đến giữa những năm tám mươi, Cố Thành lọt vào top mười nhà thơ xuất sắc nhất, đến Thành Đô nhận giải, và cũng chính trong giai đoạn này, Tiêu Toàn đã chụp cho vợ chồng họ bức ảnh sau này được lan truyền rộng rãi, nhà thơ trong ảnh hoàn toàn không có vẻ đắc ý mãn nguyện, mà thay vào đó lại là một nỗi cay đắng u sầu nhiều hơn. Nghe nói lúc bấy giờ cậu ấy từng nói thế này, đó là vẫn luôn nghiên cứu xem ăn loại thực phẩm nào là tiết kiệm tiền nhất, bởi vì viết thơ gần như không thể nuôi sống nổi bản thân.

Tôi không muốn tính toán xem tập sách "Biểu cảm Trung Quốc" dày chín tờ in ấy thu tóm tổng cộng bao nhiêu bức ảnh, đây là một con số không hề nhỏ, cũng không muốn đánh giá sự trình bày tinh mỹ và văn phong thú vị của cuốn sách này, bởi vì đó là những điều mà một cuốn sách hay bắt nhân phải có. Chỉ là muốn nhân cơ hội này kể ra một hai câu chuyện xưa khiến người ta lưu luyến mãi không quên, mượn cảnh sinh tình.

Hiển nhiên là, đằng sau những biểu cảm cố định này, che giấu một lượng lớn những câu chuyện đầy ngẫm nghĩ, những câu chuyện ấy chính là mật mã để khám phá hành trình tâm lý của con người, là một phần của lịch sử đã qua. "Mọi chuyện trên đời đều hiện rõ trên khuôn mặt", con người ta chỉ nhớ những gì mình muốn nhớ, đồng thời, cũng có ý hoặc vô ý mà vội vã lãng quên. Lãng quên là bản tính của con người, may thay trong cuốn sách này có một đống bản ghi chép "biểu cảm" đẫm buồn vui, chúng sẽ bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu nhảy ra làm chứng.