Là thần thoại, và sự lãng quên.

Tôi theo đoàn hành hương đến Bồ Đề Đạo Tràng, nơi Thích Ca thành đạo. Cây bồ đề già xòe tán lá rộng lớn, cùng với tòa Kim Cang phía dưới, nhìn thế nào cũng giống những ngôi miếu Thổ Địa nằm dưới gốc cây đa đại thụ thường thấy ở các thị trấn nơi quê nhà, cùng với cảnh quan sinh thái tập trung xung quanh đó. Một mặt đất đầy quả bồ đề hay quả đa? Bị giẫm nát bét. Ở đây có một ngôi Đại Tháp Chính Giác, khi Hồi giáo xâm lược vào thế kỷ mười một, các tín đồ Phật giáo đã dùng đất lấp lại, về sau dựa theo "Đại Đường Tây Vực Ký" của Huyền Trang mà tìm ra nó. Bên ngoài nơi thành đạo có một quảng trường trống, tràn ngập xe ba bánh và những người nghèo khổ. Tôi đến Ấn Độ không mục đích, chỉ vì những ngày tháng Vĩnh Quất rời xa tôi, tôi đã trải qua một nửa, nhưng vẫn còn một kỳ nghỉ đông và Tết Âm lịch nữa, tôi sợ rằng mình sẽ không chịu đựng nổi mà chết vì cô đơn. Trong bản tin nhắn điện thoại, tôi báo tin mình đã đi Ấn Độ, ngày nào về, để lại thông tin bình thản đó phòng khi Vĩnh Quất gọi điện về sẽ biết.

Tôi thu âm nhiều lần, cách dùng từ đặt câu thế nào cũng thấy phảng phất mùi di ngôn. Tôi dường như để lại thể xác trong căn nhà, còn hồn phách thì xuất khiếu đi tìm Vĩnh Quất, người có lẽ đã chẳng còn trên cõi đời này nữa.

Thế là tôi đến Ấn Độ, cũng chẳng bằng nói là đến một vùng đất tịch mịch như kiếp cát trong lòng tôi. Tôi càng đi xa, càng rời xa xã hội nơi mình đang sống, dường như tôi lại càng tiến gần hơn đến Vĩnh Quất.

Thế nên tôi đã chứng kiến, đêm khuya hôm đó, Thích Ca rời khỏi người vợ và đứa con đang say ngủ. Ngài nhìn chằm chằm vào khuôn mặt của vợ con dưới ánh trăng, khuôn mặt này, quả nhiên chính là khuôn mặt chúng sinh mà từ sau lần xuất thành tới nay, ngài đã luôn suy tư. Ngài ngày càng lún sâu vào việc yêu lấy chúng sinh tập thể, toàn diện và mang tính biểu tượng này. Thế nhưng chúng sinh, thành, trụ, hoại, không, chúng sinh là một lịch sử hủy diệt. Năng xu bì, ENTROPY,. Hàng ngàn năm sau, Lévi-Strauss nói, nhân loại học có thể đổi thành "thương loại học" (Entropology), một học vấn thăm dò quá trình giải thể ở cấp độ cao nhất. Thích Ca, vì chúng sinh mang tính biểu tượng đó mà đã không thể tự rút chân ra, ngài muốn quyết biệt với người vợ và đứa con dưới ánh trăng này để ra đi.

Tôi nhìn thấy ngài bước ra khỏi tẩm cung, gọi người đánh xe Xa Nặc dậy, dắt bạch mã Kiền Trắc ra, vượt thành mà đi. Ngài cởi bỏ y phục hoa lệ và trang sức, lệnh cho Xa Nặc mang trả lại cho vua cha, rồi một mạch thẳng tiến về phía Tuyết Sơn.

Bây giờ, Tuyết Sơn ngay ở phía chân trời kia. Những dãy núi không góc cạnh, hai ngọn đỉnh cong vòng.

Nước Tuyết Sơn, sông Ni-liên-thiền, trước mắt chỉ còn lại cát vàng, rộng mấy dặm. Bờ bên kia có một ngôi làng, những cánh đồng lúa mì xanh mướt, rừng cây, cau trầu. Tôi băng qua bãi cát khô, người dân đội những chiếc giỏ xanh cùng đi, dưới nắng gắt cát như trộn lẫn đầy bột vàng. Giữa sa mạc có một vũng nước nông, có người đang giặt quần áo, giặt xong phơi trên đất, trên nền sa mạc trắng điểm vài đốm đỏ, lúc tới còn ướt, lúc về đã khô. Đoàn hành hương dưới sự dẫn dắt của đoàn trưởng đang làm lễ Đại Nhật Như Lai bên cạnh bãi cát, nhìn về phía mặt trời quán tưởng, hấp thụ năng lượng mặt trời làm năng lượng cho bản thân, làm xong, đoàn trưởng lần lượt quán đỉnh cho từng người. Đoàn này đi suốt dọc đường, không ngừng quán đỉnh.

Tôi nhìn thấy sáu năm ở Tuyết Sơn, Thích Ca xương khô hình tán như bệnh nhân AIDS. Ngài chẳng thu được gì, phản bội lại khổ hạnh mà xuống núi. Ngài lủi thủi một mình, đi đến bên bờ sông thì ngã quỵ xuống đất.

Tôi đọc những ghi chép, sau nghi thức tuyệt thực, người đó bắt đầu mười ngày khổ hạnh.

Văn tự thuật lại cho tôi rằng, ngày thứ tư tuyệt thực, ngài từng hôn mê không biết gì. Ngày thứ năm, giữa ánh mặt trời rực rỡ bên cửa sổ, ngài tỉnh lại, cơn buồn nôn dừng lại, dần dần có lại thính giác và thị giác. Ngày thứ sáu, ngài nghe thấy tiếng cầu nguyện buổi sáng trên sân lễ, thử bắt chước tụng theo lời kinh, giọng nói của chính mình, đã nghe thấy rồi. Thể xác của chính mình, đã cảm nhận được rồi. Tư duy của ngài, như tìm thấy sợi chỉ đầu tiên trong kén rối, nhè nhẹ, từng sợi từng sợi, từ trong não bộ se ra những chuyện cũ, như con thuyền chậm rãi rung động rời khỏi đại dương mênh mông, lúc đầu chỉ là một điểm nhỏ, sau đó, nhìn thấy cột buồm trắng, nhìn thấy dây cáp, nhìn thấy những lỗ hổng trên cột buồm, lông mày của thủy thủ. Con thuyền lướt ngang qua, để lại những gợn sóng, hướng về phía biển xa, dần dần, dần dần, tan biến không dấu vết. Một loại bi hoan, khó mà diễn tả.

Ngày thứ bảy, sáng ra ngài xuống khỏi giường dây, bước đến bên chiếc bàn nhỏ ngồi xếp bằng, lấy sách đọc hơn mười trang, đêm ngủ rất say.

Ngày thứ tám, ngài thử mở cửa phòng, đi mười bước tám bước. Lúc này tâm cảnh, sung túc viên mãn. Rạng sáng ngày thứ mười một, Gandhi cử hành nghi thức ăn uống cho ngài, tự tay đưa một ly nước nho và nước cam cho ngài uống, nói rằng, khổ hạnh đã đến lúc, hãy ăn đi.

Tôi đã chứng kiến, ngay tại nơi này, nơi tôi đang đứng, cô gái chăn cừu trong làng dìu Thích Ca dậy, cho ngài ăn cháo sữa. Thích Ca dần dần tỉnh lại, khôi phục thể lực. Ngài cảm ơn cô gái chăn cừu rằng, tất cả hữu tình, đều dựa vào thức ăn mà tồn tại.

Đúng vậy, đúng vậy, cái gọi là chúng sinh, lấy ăn làm trời. Thích Ca liền vượt sông Ni-liên-thiền, vào thành, ngồi dưới cây bồ đề, ngộ ra phương trình cuối cùng về vũ trụ của ngài.

Tôi leo lên đỉnh đồi thấp trong làng, chuông bò leng keng, từng con bò trắng đi ngang qua bên cạnh tôi. Hôm qua tôi đi qua bình nguyên sông Hằng, đường cái thông thẳng đến đường chân trời, xe chạy năm giờ mới gặp khúc cua đầu tiên, nửa giờ sau mới tới khúc cua thứ hai, rồi đến đây. Cây là cây Bột Lặc (Bole), ruộng là mạ mì, hoa cải dầu vàng óng, và những vạt cao lương trổ hoa tím ngắt. Đất đai đen màu mỡ, bò trắng thành hàng, hễ nơi nào là đất trống thì đều là người.

Quốc gia không có thành thị. Ở Ấn Độ, tôi không cảm nhận được thành thị, chỉ cảm thấy trên mặt đất tập trung một vài căn nhà, hoặc những căn nhà này cũng chỉ là một vạt bụi cát. Trên cát trải một tấm thảm, người ngồi ở giữa, trán bôi tro hương, giữa mày điểm chu sa, tất cả thế giới văn minh, đều nằm ở đó.

Vì vậy Ấn Độ, thậm chí không có cổ vật, di tích, không có những công trình kiến trúc do con người tạo ra, hay vũ trụ vật chất. Khắp nơi, khắp nơi nhìn thấy, chỉ có nhân loại.

Biết không, chế độ đẳng cấp từ hàng ngàn năm trước, từng cố gắng phân loại dân số để khiến họ có thể sinh tồn, giải quyết vấn đề biến lượng thành chất.

Lévi-Strauss xót xa nói, ăn chay, là sự thất bại của thí nghiệm vĩ đại của Ấn Độ! Để ngăn chặn các nhóm xã hội và các loài động vật xâm phạm lẫn nhau, để đảm bảo mỗi nhóm người, mỗi chủng loại có sự tự do đặc thù của mình, phương pháp là, cưỡng ép mỗi bên từ bỏ việc hưởng thụ sự tự do xung đột với bên khác.

Vậy thì Thích Ca, liền từ phủ định của phủ định, sau khi phủ định sự tồn tại, bắt đầu, đúng không?

Ấn Độ là bụi trần thiêu đốt trên bình nguyên, là bầu trời sao thanh mát trên cao nguyên. Có sự phó mặc cho số phận đê tiện nhất, và cả những ảo tưởng bay bổng như ngựa trời. Có cõi dục tục tĩu hoang dại của nó, cho nên mới có vùng đất tịch mịch đối lập lại. Tagore sáng lập nên Đại học Rừng, vùng đất tịch mịch cuối cùng của Ấn Độ. Còn tôi đến Ấn Độ, là một Ấn Độ đã sớm không còn dấu vết Phật giáo. Sau khi Thích Ca nhập diệt hơn một ngàn năm, người Ả Rập xâm lược, tăng lữ nhập vào Bà-la-môn giáo, qua năm trăm năm, Phật giáo liền biến mất khỏi Ấn Độ.

Tôi ở Varanasi, sương mù buổi sớm băng qua sông Hằng. Tôi mua hai túi hoa cúc vạn thọ gói bằng lá bồ đề, trên lá có chút sáp dầu, châm lửa vào rồi thả trôi trên mặt nước. Ngọn lửa trong sương, từng đóa từng đóa rời khỏi con thuyền, tản ra, lóe lên rồi tắt, chỉ còn lại những bông hoa màu vàng rực rỡ.

Những người dậy sớm trong đoàn hành hương cũng ngồi một thuyền, đoàn trưởng vì mấy ngày nay giúp người khác quán đỉnh nên khí lực rất yếu, vì thế bị say sóng.

Hai đệ tử nữ diễm lệ bên cạnh ông ta, mặc áo khoác lông vũ như những chiến binh không gian, dưới lớp quần bó sát bóng loáng là đôi giày thể thao cao cổ, hộ pháp bảo vệ trái phải cho ông ta. Đoàn hành hương việc gì cũng hỏi quẻ, gặp miếu tất cầu, hơn nữa còn tranh nhau lấy nước uống thừa của đoàn trưởng để chứa vào bình của mình, tôi ngưỡng mộ họ là những người khẳng định thế tục như thế. Họ du ngoạn những vùng đất linh thiêng xa lạ, nhưng lại là những thành phần cốt cán, những người ủng hộ hiện thực hơn bất cứ ai trong xã hội mà họ thuộc về.

À, Varanasi, thành phố thánh của Ấn Độ giáo với thần tượng khắp nơi, tôi đã từng thấy trong phim của Satyajit Ray. Những bậc thang thánh màu vàng đá vắt ngang bờ sông dài ngâm mình vào dòng sông thánh, những người tắm thánh đứng trong nước, cùng với những con quạ đậu đầy trên giàn che, cùng với những người tụng kinh trên những tấm thảm trải từng miếng bên bờ sau khi tắm xong. Toàn bộ bậc thang thánh là một lò hỏa táng, bờ bên kia bãi cát không có nhà chỉ có bình minh.

Ở đó, những thi thể bọc vải thô thấm dầu thơm, nữ là màu cam đỏ hồng đào, nam là màu trắng, trẻ con màu vàng, được khiêng đến sông thánh tắm sạch, sau đó dựng giàn củi đốt cháy bên bờ. Mười bước năm bước một đống, vài người thân quây quần bên đống lửa thiêu đến tận cùng, ngày qua ngày, đêm qua đêm, đỏ rực lập lòe, nối liền thành thị tứ. Hỏa táng ở đây, phí trả cho một gia đình tên là Ranjit, chế độ cha truyền con nối, không liên quan đến chính phủ. Trong thành phố, dọc bờ sông, những tòa nhà gạch đỏ mọc san sát là những khách sạn chờ chết, ngăn thành vô số lỗ nhỏ, sống những người chờ chết từ xa xôi đến đây cùng người thân của họ.

Tôi nhìn thấy, sông thánh Hằng Hà, người sống đến đây tắm gội thanh tẩy, người chết tẩy hồn bay lên trời. Thần ở đây không phải là biểu tượng sao, là có thần thật sự? Thần thật sự sống ở đây? Dòng sông sương mù trôi những ngọn lửa và hoa, giống như rất nhiều âm hồn, rất nhiều sinh linh, có màu có tướng, một trường sinh tử sắc tướng cụ thể như vậy.

Tôi đã chứng kiến, khi chiếc hộp đựng A Nghiêu được đưa vào lò, cánh cửa sắt dày nặng đóng lại, vai mẹ run lên bần bật.

Tôi cảm thấy một luồng máu nóng xông lên, tim vẫn kinh động.

Chúng tôi lên tầng hai, một căn phòng trải chiếu tatami để uống trà, lặng lẽ chờ A Nghiêu thiêu thành tro.

Tầng một nơi làm lễ, sảnh đá cẩm thạch sáng bóng, đèn pha lê, rất giống lối vào của một khách sạn. Hai lò hỏa táng, nhìn thấy là hai cánh cửa đen sì trên vách tường có tay cầm bằng đồng vàng óng.

Đều là người trong giáo hội của mẹ, các chị em vây quanh mẹ ngồi, cười nói nhẹ nhàng. Nam giới khoảng ba năm người, một người là cháu trai bên phía mẹ ruột của mẹ, ngoài ra không có thân nhân. Mẹ từ nhỏ được nhận nuôi bởi dì của bà, dượng là con rể ở rể. Năm đó về Nhật, vì đàn ông trong nhà đều chết hết, bà chăm sóc dì, chẳng bao lâu mẹ ruột cũng chuyển về căn nhà cũ sống. Hai bà chị già mắc chứng mất trí nhớ tuổi già, có lúc bôi phân lên tường, hoặc đi lạc đến làng bên cạnh rồi ngã xuống cạnh mương. Mẹ kế thừa căn nhà cũ, sau khi các mẹ già qua đời, bán căn nhà cũ đi, chuyển đến căn nhà nhỏ kiểu gia đình hạt nhân hiện tại. Tôi trở thành đại diện của nhà mẹ, đưa A Nghiêu đi hỏa táng.

Mẹ khóc mấy lần, mãi mãi là chiếc khăn tay gấp gọn gàng ấn ấn vào mắt phải, ấn ấn vào mắt trái, nhiều nhất là ba lần, liền ngừng lệ. Bà mặc bộ Kimono màu mực, nước mắt cũng giống như trên sân khấu kịch Noh, là một động tác, một điệu múa, một biểu tượng.

Tôi bối rối trước khuôn mặt an tường của mẹ. Giống như khuôn mặt nghiêng ba phần tư đang cụp mắt của Greta Garbo, luôn khiến thế hệ Fellini khi nhìn thấy một khuôn mặt như vậy, không khỏi nghĩ đến ngày phán xét cuối cùng.

Hai mươi phút sau, chúng tôi xuống lầu.

Lò hỏa táng công lập Varanasi ngày đó là một nền tảng lớn, dựng giàn củi trên đó đốt, đốt xong năm sáu tiếng, hài cốt tàn tro dùng chổi tre gom vào hốt rác đổ xuống sông, tàn dư cùng cặn cùng tro quét sạch đều trôi xuống sông. Để giữ vệ sinh và mỹ quan, chính phủ cung cấp dịch vụ lò hỏa táng điện miễn phí, không có người Ấn Độ nào hỏi đến.

Chúng tôi xuống lầu kính cẩn chờ trước lò, cửa mở ra, lò vẫn đỏ rực. Chiếc hộp kéo ra, A Nghiêu đã cháy thành tro hiện ra xếp thành một hàng, giống như hai hàng tro của một cây nhang đốt hết đặt phẳng trên đất, ít hơn nhiều so với tôi tưởng tượng, ít hơn rất nhiều.

Tôi sẽ không quên, khi nhân viên y tế bước vào vén tấm khăn trải của A Nghiêu, tôi nhìn thấy thi thể trần trụi đã chết, bị AIDS gặm nhấm sạch sẽ của anh ấy, chẳng còn lại gì. Chỉ có, hai xương đầu gối lớn, và bộ phận sinh dục trĩu nặng như thành lũy. Bộ phận đó là một gói lớn, là vật thịt duy nhất còn sót lại trên thi hài trần trụi, vì thế mà trở nên to lớn khác thường vô cùng kinh ngạc.

Người làm lễ tang sạch sẽ gọn gàng gạt tro xương vào cái chậu vuông bằng thép sáng loáng, gắp một mảnh xương hình chiếc nhẫn thông báo cho chúng tôi, là xương ở vị trí cổ họng. Hình dáng của nó, thực sự giống một người đang ngồi xếp bằng đả tọa ở đó.

Chúng tôi từng đôi một, dùng đũa dài cùng gắp một mảnh xương vào ống.

Niêm phong xong, ống tròn cho vào hộp gỗ vuông, rồi bọc thêm lớp vỏ giấy dày màu trắng tuyết thắt nơ tua rua, kết thúc, người làm lễ tang khẽ vén vành mũ cúi chào chiếc hộp đựng xương.

Chiếc hộp giao cho tôi bưng, quay trở về nhà Phúc Sinh.

Chín mươi mốt kiếp, ba kiếp có Phật, các kiếp còn lại đều không có Phật, thật đáng thương thay. Cho nên thời có Phật khó gặp, như hoa cây Ưu Đàm Bà La, thỉnh thoảng mới có một đóa, người đó lại không nhìn thấy.

Tôi đã đưa tiễn A Nghiêu đi hỏa táng. Đây chỉ là sự bắt đầu, người đầu tiên.

Bóng ngày bay đi, tôi sẽ còn tiễn đưa hết người này đến người khác. Giống như báo chí hôm nay nói, Fellini đã chết. Ngày cuối cùng của tháng mười, Đài Bắc, trời thu nắng đẹp.

Tôi tạm nghỉ bút một chút, vì sự ra đi của một vị Phật, ra ngoài đi dạo.

Nhìn kìa, dưới bầu trời bão cát, đều đang đua nhau xây thành phố chọc trời, chúng ta đã lâu rồi không thấy mặt trời. Trên bầu trời xám xịt hỗn độn đó, bốn toa xe màu xanh trắng chạy qua, tôi đã cùng Vĩnh Quất chỉ vào nó mà thề ước, tương lai khi chiếc xe này chính thức vận hành, chúng ta nhất định phải ghi nhớ, nhắc nhở nhau, ngàn vạn lần đừng lên kẻo bị thiêu chết.

Thời gian là không thể đảo ngược, sự sống là không thể đảo ngược, thế nhưng khi viết lách, tất cả những gì không thể đảo ngược đều có thể đảo ngược.

Vì vậy viết lách, vẫn đang tiếp tục.

(Hết)