Sông núi như họa, thuở xưa từng gọi biển là màu xanh.
Tảo biển từ đáy sâu mà mắt thường có thể nhìn thấy trồi lên, từng mảng, từng mảng, chao đảo dữ dội dưới ngực bụng tôi, tựa như vô số vong linh hay sinh linh đang giơ những bàn tay chào mời, muốn lôi tuột tôi về phía chúng. Vĩnh Quất ở bên cạnh nắm lấy phao cứu sinh của tôi mà bơi, từ trong kính lặn nhìn thấy chân anh đôi khi quẫy đạp như cá, đôi khi giậm chân thẳng đứng. Anh ở đó, nên tôi chẳng sợ gì cả. Anh cứ đưa tôi bơi về phía sâu, gần đến vạch cảnh giới, để tôi ngắm nhìn những loài cá lạ. Tôi ngậm chặt ống thở, đầu ống nhô ra khỏi mặt nước.
Đáy biển dần dần xa rời tôi, không còn thấy nữa, còn những đám tảo lại càng trở nên hung dữ hơn, tôi bèn phó mặc tính mạng cho Vĩnh Quất.
Giọng anh vang lên phía trên tôi, đừng sợ, bờ rất gần. Tôi thấy một đàn cá dẹt màu vàng tươi, thật giống những lát củ cải ngâm trong cơm hộp hồi nhỏ, lại có cả những con cá xanh biếc lấp lánh như tia điện xẹt qua. Tôi nhìn thấy đôi chân và thắt lưng khỏe khoắn của Vĩnh Quất trong nước, không thể tin được đó lại thuộc về tôi. Anh đưa tôi tiến về phía trước, đột nhiên đến một vùng nước sáng ngời, một đàn cá nhỏ tản ra như vụn bạc, rồi lại tụ lại. Vĩnh Quất hơi buông tôi ra, lặn xuống dưới người tôi, từ trong kính lặn nhìn tôi mà cười. Tôi hơi căng thẳng, đầu chưa kịp ngoi lên khỏi mặt nước thì đã về tới bờ. Tôi xa xăm nhớ về Tố Tự Minh Tôn (Susanoo), người đã phản bội chị gái để xây dựng nên nước Xuất Vân, ông là người làm thơ đầu tiên của Nhật Bản, bài thơ rằng: "Mây ngũ sắc trên trời, soi bóng thành của ta, soi tới người vợ ta, ta và nàng sống ở nơi đây."
Khoảnh khắc huy hoàng nhất trong đời tôi. Trên bờ, gia đình em gái đang nghỉ ngơi ăn bánh ngọt, dưới biển tôi cùng Vĩnh Quất đùa nghịch.
Lý tưởng quốc mà chúng tôi đã cực kỳ nỗ lực để gây dựng, bức họa trường sinh.
Công viên hải dương, chúng tôi đã đưa hai đứa nhỏ đến chơi rồi, vì quá kích thích nên cả nhà cùng đến chơi. Em gái không xuống nước, chắc là do đang tới kỳ. Vĩnh Quất rất lịch sự từ bỏ chiếc quần bơi tam giác bó sát, thay bằng chiếc quần bốn góc đứng đắn. Anh cẩn thận mang đầy đủ kính lặn, áo phao, phao bơi và kem chống nắng cho người lớn trẻ nhỏ. Anh không chút phiền hà dẫn lũ trẻ đi xem cá ở vùng nước nông, dạy cách nín thở. Em rể chạy ngược chạy xuôi giữa vùng nông và sâu, tôi thì phần lớn ở cùng em gái. Con bé kể cho tôi nghe tin tức về chị và anh, mẹ đang sống cùng gia đình người anh trai. Tôi nhìn cái bóng dài đổ nghiêng trên mặt đất, thở dài. Luôn là cùng một mặt trời này lặn về phía tây mà thôi...
Thời gian hạnh phúc, tôi luôn cảm thấy vô thường.
Chúng tôi xuyên qua thành phố, những khối nhà cao ốc tạo thành cơn bão trong lòng thung lũng dựng đứng. Bầu trời trên đầu bị cắt vụn thành những khe hở chéo vát giống như lều vải dựng lên trong rạp xiếc, trong cơn bão làm mờ đi tầm mắt chúng tôi mà vỗ dập phành phạch. Trời ạ, cả hai chúng tôi vẫn còn sống, không bệnh tật tai ương, không mang mầm bệnh HIV. Chúng ta phải tận dụng quãng đời còn lại, bớt làm tình đi một chút, để ân huệ lan tỏa tới những người khác - viễn cảnh, hoài bão của một vị thánh cuối cùng chăng?
Chúng tôi cần trật tự, bởi vì chúng tôi là những kẻ vi phạm.
Fellini nói, để có thể vượt qua quy tắc, tôi cần một trật tự rất nghiêm khắc. Có rất nhiều cấm kỵ trong từng bước đi của tôi, quy phạm đạo đức, nghi lễ tôn giáo, những bài tụng ca đứng hai bên đường bảo vệ tôi.
Thế là chúng tôi đến Rimini. Cứ đến mùa đông, Rimini lại không tồn tại nữa. Rimini mùa đông, nơi sương mù dày đặc trong phim Amarcord che khuất mọi cảnh vật, quảng trường biến mất, tòa thị chính biến mất, đền Malatesta cũng biến mất. Mùa hè, cái bóng của rạp chiếu phim Emmanuele vắt ngang qua quảng trường Cavour chia đôi thành phố, nhưng mùa đông, tất cả đều bị sương mù nuốt chửng. Fellini trên đường đến trường, đột nhiên, trước mặt xuất hiện đầu một con bò, con bò cũng ngạc nhiên mở to đôi mắt nhìn ông, đối đầu một lúc rồi rời đi, trong màn sương, con bò cất lên một tiếng rống trầm đục.
Chúng tôi đi ngang qua khu cao ốc phía tây Shinjuku. Những khối nhà nối tiếp nhau thành cụm, thành mảng, thành thành trì, một mảng ô cửa sổ như hang động nghìn Phật, khiến chúng tôi như đang đi ngang qua Thung lũng các vị vua bên bờ trái sông Nile, nhìn từ xa lên sườn núi đầy rẫy vô số hốc mộ. Thế là vào giờ nghỉ trưa, dòng người đổ ra từ khắp các lối thoát để đi ăn, từng nhóm từng nhóm đi trên những cây cầu nối liền trên không trung, nam giới mặc vest thắt cà vạt đồng loạt, nữ giới mặc váy bộ, chúng tôi như xông nhầm vào một căn cứ vũ trụ nào đó trong tương lai, hoặc là thế giới 1984 của Orwell.
Tàu hỏa của chúng tôi lao ra biển lớn, xa gần rải rác những phao tiêu và cọc trụ, là một con đường hẹp trên mặt nước, trước không bờ, sau không bến, có lẽ thủy triều dâng lên một chút là đường ray đã ngập, cứ thế tiến vào Venice. Chúng tôi vừa ngoảnh đầu lại, tháp chuông chín mươi chín mét, đỉnh nhọn lao vút trong mây, mây chạy nhanh đến mức tháp chuông như sắp đổ nhào. Chúng tôi ngỡ mình đang ở Delft, thị trấn bảy trăm năm tuổi, những đám mây bay cũng đang vội vã chạy cùng đỉnh nhọn nhà thờ mới giữa chợ. Ánh mặt trời mờ đi, bầu trời đêm chuyển xanh, Delft, nơi quay bộ phim Ma cà rồng của Herzog. Dracula chui ra từ khe cửa, cái đầu hói trắng hếu, sống động y hệt Foucault cuối đời mà tôi nhìn thấy trên báo chí.
Delft mang màu xanh bầu trời đêm như trong truyện cổ tích, chỉ có bầu trời nơi đôi trẻ ngôi sao (Kiki & Lala) do công ty SANRIO sáng tạo và gây sốt năm 76 bay lượn mới có thể sánh bằng. Tôi mang quà từ Nhật Bản về cho bọn trẻ, sê-ri Hello Kitty, ếch mắt to, mẹ thỏ, Winkipinki. Em gái mua sản phẩm của SANRIO, thực ra là bản thân nó thích. Tôi lạc lối trong những món đồ đáng yêu này, tìm kiếm đôi trẻ ngôi sao ngày càng ít dần và bầu trời đêm xanh thẳm phía sau chúng. Tôi từng nghi ngờ liệu chúng có phải là sao Hỏa (Huỳnh Hoặc Tinh) trong sách cổ ghi lại, giáng thế hóa thành đứa trẻ mặc áo đỏ đi truyền bá bài đồng dao: "Trăng sắp lên, mặt trời sắp lặn, ép cung cơ (tên một loại nhạc cụ), nhà Chu sắp mất", trẻ con trên phố đều hát theo.
Chúng tôi rời quảng trường San Marco bắt tàu đến đảo Lido, chiêm ngưỡng Des Bains trên đảo, bối cảnh chính của bộ phim "Tử thần ở Venice", nơi Visconti lần đầu gặp chàng trai trẻ Tadzio trên bậc thang khách sạn ấy. Chuyến hải trình mười lăm phút, Venice dần xa và nhạt nhòa thành màu ráng chiều, trôi dạt trên làn nước xanh phẳng lặng như gương. Thành phố không nền móng này, chất đầy những đồ thủ công mỹ nghệ. Lão ông tóc bạc cúi đầu thổi những con bọ hung, nhện, kiến, hươu bằng thủy tinh bé xíu. Khắp nơi là những bình, lọ nước hoa thủy tinh như bong bóng xà phòng.
Trong những cái bóng quyến rũ treo đầy mặt nạ, cô gái dưới ánh đèn halogen đang dùng bột bạc tô vẽ một chiếc mặt nạ. Ngõ nhỏ Grotta, men theo tường mà đi rón rén, trong tường tiếng người chuyện trò rõ mồn một. Ra khỏi ngõ là phố ẩm thực vàng ấm, cửa hàng pizza, xúc xích tươi sống. Biển hiệu như những loại quả trĩu cành, cầu vòm, dốc đứng, trên dốc cầu vầng trăng như trong tầm tay. Thành phố này trôi nổi trên mặt nước, một nửa hướng dương, ánh nước nhảy múa như đồng tiền vàng, một nửa khuất bóng, tĩnh lặng như lưu ly. Một nửa nơi bóng râm này là những lầu các màu xanh ngọc, tím pha lê, xanh lục đậm, đen nhung, đỏ thắm, xoay sang hướng dương thì tất cả đều tan chảy thành màu vàng lá phong. Thành phố này mỗi năm đang sụt lún vài milimet, rêu ăn mòn, nước ăn mòn.
Đô thành sụt lún, bảy báu huy hoàng.
Chủ nghĩa duy mỹ của Rubaiyat.
Chủ nghĩa bi quan hưởng lạc của văn minh ốc đảo.
Đội công tác của Vĩnh Quất sẽ xuất phát từ Urumqi, đi qua Turpan, Yanqi, Korla, Kuqa, Aksu, Kashgar, Yarkant, Tam Xa Khẩu (Sancha Kou). Anh đã đi Con đường tơ lụa hai chuyến rồi, lần trước là Tây An, Lan Châu, Đôn Hoàng. Anh bận rộn mấy ngày rồi mới về, khi chúng tôi nằm trên giường, tôi giả vờ không biết anh muốn làm tình, xoay người đi ngủ. Hôm sau anh thu dọn hành lý, túi ngủ, bình nước, quần áo lông vũ, kính chống cát, khăn trùm đầu, đèn pin và pin hiệu suất cao, dầu dưỡng da, các loại thuốc men. Anh đi xa, về mặt tâm lý tôi đã coi như anh đã chết, lặng lẽ đợi thông báo gặp chuyện. Cho nên tôi không làm tình, nợ lại phần này, nếu khế ước của chúng tôi chưa hết hạn, số phận sẽ vì thế mà để anh quay về hoàn trả. Nhưng nếu đã hết, thì chúng ta nợ nhau phần này vậy – không có kiếp sau, chỉ có đi theo tôi đến lúc chết rồi chết thêm lần nữa.
Sau đó anh trở về. Đen, gầy, phong trần, già đi năm tuổi, đôi mắt lại vì đoàn tụ mà lấp lánh ánh lửa. Anh kể cho tôi nghe về Hỏa Diệm Sơn màu tử sa, bên vách đá có trụ đá buộc ngựa của Huyền Trang. Sóng cát ở Minh Sa Sơn cao mấy chục thước, gió sa mạc thổi ra cả tiếng trống trận.
Nếu như bắt đầu từ ốc đảo cực đông là Hami, đi về phía tây, mỗi khi trải qua một đoạn sa mạc lại nhìn thấy bên chân trời một chút xanh, mỗi khi vượt qua dải Gobi rộng lớn, bước vào vùng đất của hoa thơm chim hót. Cứ như thế ra khỏi Tân Cương, thông qua Trung Á, Tiểu Á, Ai Cập, Bắc Phi, tới Casablanca, trải qua hàng trăm đoạn sa mạc không người, và hàng trăm đô thị ốc đảo, hoang vu và phồn hoa, tĩnh mịch và huyên náo, vị thánh cuối cùng đi hết cuộc hành hương Hồi giáo của mình. Ông suy ngẫm về dấu tích tổ tiên. Sa mạc bao la, biến ảo, chỉ có tinh không và sự bò trườn chậm chạp của ông, sa mạc đã sinh ra nhất thần giáo. Còn ốc đảo, lại ấp ra một ngàn lẻ một đêm với hương thơm hoa hồng huyền bí.
Nhất thần giáo hủy bỏ thần tượng, nghiêm ngặt thực hành chủ nghĩa khổ hạnh, cảm quan đành phải tự mãn trong việc thu nhỏ tất cả cảm giác vào hương thơm, vườn hoa, thêu thùa, khảm trai, viền ren mà thôi. Ảo ảnh trong không khí nóng nảy, đô thành sụt lún.
Chúng tôi đến cố đô Kamakura. Hoa anh đào đang nở rộ, lễ hội hoa khắp nơi, trong những chiếc lồng đèn đung đưa khắp thành phố hát rằng, nơi nào có con người, nơi đó có ruồi, và có cả Phật, dưới gốc cây anh đào nở rộ, không có ai là khách tha hương. Xưởng phim Shochiku ở đây, vài bộ phim của Ozu đều quay ở đây. Chúng tôi nhận ra những cảnh quay không người liên tục xuất hiện trong các bộ phim, chuông gió tháp năm tầng, ngọn đồi, sân ga xe điện, và cả đền Hachiman cùng Đại Phật trong phim "Lúa mới" (Bakushu). Còn hai diễn viên thường xuyên được sắp xếp thành mối quan hệ đó, cha con, anh em, chú cháu, chị dâu em chồng,Lạp Trí Chúng (Ryu Chishu) và Nguyên Tiết Tử (Hara Setsuko), chính là hình mẫu lý tưởng trong lòng Ozu. Người đàn ông lý tưởng, người đàn bà lý tưởng.
Theo luận thuyết tác giả, mỗi đạo diễn cả đời chỉ đang quay một bộ phim. Vậy Ozu, cái ông quay chính là gả con gái. Một cá thể tách rời khỏi tập thể mà nó thuộc về, gia nhập một tập thể khác, vì sự xây dựng và tiếp nối của thế giới, kinh viết, con sẽ lìa bỏ cha mẹ mình. Ozu không quay cảnh cưới vợ, rõ ràng gả đi, là một sự giảm trừ, cắt bỏ, mất mát, sự xáo trộn và chạnh lòng do nó gây ra đủ để Ozu dùng cả đời để khám phá, đến khi ông chết năm sáu mươi tuổi vẫn chưa nói hết? Bộ phim có tiếng đầu tiên của ông "Đứa con độc nhất", dòng chữ mở đầu đã nói, màn đầu tiên của bi kịch nhân sinh bắt đầu từ khi trở thành quan hệ cha mẹ con cái.
Ông cả đời không kết hôn, tôi đoán liệu ông có phải là một người trong "chúng ta" bị che giấu, hay đã thăng hoa? Ông và mẹ sống cùng nhau cạnh chùa Jochiji ở Kita-Kamakura, chúng tôi đến viếng thăm đầy lưu luyến. Đi qua đường hầm mà Ozu thường đi bốn mươi bước, con đường nhỏ vách núi cây hồng, phía dưới là rừng trúc nhà nữ họa sĩ Tiểu Thương Du Quy (Ogura Yuki), nơi Ozu khi say rượu về nhà thường xuyên ngã vào đó. Vì vậy chúng tôi cũng mua sách tranh của Ogura, ở lối cầu thang tầng hai nhà bà treo một câu thơ Phạn ngữ do Tagore viết bằng bút lông khi đến Nhật Bản. Mẹ của Ozu đeo cặp kính giống hệt họa sĩ Ogura, đó chính là hình ảnh trường sinh của mọi người mẹ. Ozu mỗi lần nói đùa rằng chỉ cần bà lão này còn sống, ông sẽ không lấy vợ. Phóng viên hỏi ông tại sao độc thân? Ông nói là do lỡ mất thời gian kết hôn, lúc đang muốn lập gia đình thì bị bắt đi lính, đúng vậy, Sự kiện Lư Câu Kiều bùng nổ ông xuất chinh sang Trung Quốc, hai năm sau về Nhật, rồi lại xuất chinh sang Nam Dương cho đến khi chiến tranh kết thúc. Ông nói sau khi xuất ngũ muốn kết hôn đã trở nên rất phiền phức, có mẹ bầu bạn là mãn nguyện rồi.
Từ khi bắt đầu sự nghiệp đạo diễn với tác phẩm đầu tay "Thanh kiếm sám hối", quen biết biên kịch Dã Điền Cao Ngộ (Noda Kogo) cho đến ba mươi sáu năm sau, tới tác phẩm cuối cùng "Thu Đao Ngư Chi Vị" (Sanma no Aji - Hương vị của cá thu đao). Hai ông là những tửu hào nổi tiếng, sáng sớm ngủ dậy gặp mặt là phải cạn một ly trước. Vô số kịch bản, trong những lúc nhâm nhi lâu dài, qua những câu đối thoại qua lại, chậm rãi mài giũa mà thành, cho đến khi say khướt mới thôi.
Câu thoại phổ biến nhất trong phim của ông, そうですか (Sou desu ka), "Vậy sao?", nghĩ đến đôi vợ chồng già trong "Tokyo Monogatari", cứ ở đó dùng câu này đối đáp qua lại, không phải là câu hỏi, mà là sự đồng tình, tạo ra nhịp điệu, không khí giống như trầm ngâm giống như quán tưởng trên sân khấu kịch Noh, một cảnh giới mơ màng.
Nhân viên quay phim của Ozu, mười năm đầu là Mậu Nguyên (Mowara), mười năm sau là Hậu Điền (Atsuta), mọi người hay trêu chọc quay phim là vợ ông. Bước vào thời đại phim có tiếng, Ozu vẫn kiên cường quay năm bộ phim câm, không hề thua kém Chaplin bên kia Thái Bình Dương. Đó là vì Mowara lúc đó đang dốc lòng nghiên cứu máy quay phim có tiếng, Ozu đã hứa với ông dù bao lâu cũng chờ ông hoàn thành cái máy đó.
Trong sự bao vây chỉ trích Ozu tại sao không quay phim có tiếng, ông lặng lẽ quay phim câm.
Hiện trường, tĩnh lặng đến lạ thường, Ozu rất ôn hòa. Chỉ là ông từng mắng át một diễn viên quá đà rằng, bài hát thịnh hành có câu, cười trên mặt, khóc trong lòng. Vui thì chạy nhảy, buồn thì khóc lóc gào thét, đó là chuyện của lũ khỉ trong vườn thú Ueno. Nói ra những lời ngược với tâm ý, làm ra nét mặt ngược với tâm ý, đó mới gọi là người chứ!
Vai ông rộng dày, sống mũi thẳng, hàng ria mép đẹp, lúc không cười giống như mắt con voi, cười lên lại càng giống hơn. Cả đời ông đứng bên rìa của sự xa lạ mà nhìn ngắm gia đình, những gì ông thiếu hụt, nên gửi gắm niềm hoài niệm và biện chứng vô hạn vào đó. Khi các tế bào trong gia đình hòa lẫn vào nhau không hiểu thấu cảnh ngộ của chính mình, có xu hướng ly tán và sụp đổ, ông vì lợi thế của vị trí đứng mà nhìn thấu suốt toàn cục. Ông trở thành nhà hiền triết, người suy ngẫm, quay ra những bài ngụ ngôn của riêng mình.
Ông thích dùng cảnh trung, cận cảnh phần thân trên của nhân vật đang nhìn thẳng vào ống kính mỉm cười nói chuyện, tính nữ lịch thiệp, giống hệt như từ ngữ nữ giới trong tiếng Nhật phân biệt nghiêm ngặt với từ ngữ nam giới. Nghĩ đến Hara Setsuko, vẻ ngây thơ không chút sợ đàn ông, và nụ cười ấy, khiến tôi nhớ đến J, ông miêu tả khí chất người tình của mình là, "Ta không thuộc về bất kỳ người đàn ông nào, ung dung tự tại thay, thật vui sướng." Còn những cô gái nữ giới trong hoạt hình của Miyazaki Hayao, nghĩ đến "Porco Rosso", tiếng Nhật, âm điệu, tiếng cười của đám trẻ bị bắt cóc được cứu thoát đó, khiến tôi tự nhiên thốt lên lời tán tụng, quả thật là một vương quốc đàn bà nhỉ?
Chúng tôi bắt gặp lễ hội hoa anh đào, một quốc gia yêu tế lễ đến thế.
Yêu hoa, yêu cái đẹp, dân tộc yêu mỹ thuật đến thế.
Chỉ riêng hoa ở vườn đền Hachiman thôi, rồi đến lễ hội mẫu đơn, lễ hội diên vĩ. Phàm là hoa đều tế, bốn mùa nhất định tế, không vật gì không tế, tức vật tức thần tức biểu tượng. Những gì nhìn thấy chính là những gì tồn tại, ngoài ra không có sự tồn tại nào khác, đàn bà yêu tế lễ.
Nghe kìa, tiếng sáo cao vút không liên tục từng đoạn từng đoạn dường như đang xây dựng mật mã trên không trung, chúng tôi bị nó mê hoặc, ngẩng đầu giải mã, ngày ngày đuổi theo đội trống trong biển hoa anh đào. Nghe kìa, trống trời sáo đất. Mật mã trên không trung thổ lộ rằng, tam thiên đại thiên thế giới, chính trị ngàn vua, chúng hương quốc độ, tính nữ của Ấn Độ.
Nhìn kìa, cả Siddhartha cũng hiện thân rồi, ông nói, Hồi giáo đã chọn bước đi ngược lại, đi thẳng theo xu hướng của nam giới.
Đúng vậy, trừu tượng, thống nhất, nhất thần giáo.
Đập phá thần tượng bắt đầu từ Abraham, Mười điều răn ra đời, chúng thần im tiếng.
Chúng tôi bỏ đội trống, dừng chân trước đài cao, bị mê hoặc bởi nữ vu (miko) đang múa trên đài đó với xiêm đỏ áo trắng. Ngôi đền không tên, nhạc công ngồi hai bên đài, áo mão cổ, thổi sáo gõ trống.
Màu đỏ của xiêm nữ vu, giống hệt màu đỏ thánh chí (bindi) điểm giữa lông mày phụ nữ Ấn Độ. Màu trắng của áo trắng - xe Ân Lộ chuộng thiện, màu trắng thượng tầng, màu trắng của nhà Ân Thương. Một ngàn năm trăm năm trước, màu trắng của chiếc áo bào trắng và vương miện trắng mà nữ vương Hatshepsut chủ quản Thượng Hạ Ai Cập mặc. Trong sách tranh Truyện Genji, con bò trắng kéo chiếc xe màu đỏ son, màu đỏ và trắng.
Mười bảy tuổi, mười chín tuổi, nữ vu mặc trang phục hoàng nữ triều Nara, áo trắng tay rộng, xiêm đỏ khoác rộng, vương miện vàng, tóc buông cài gai trắng. Hai nữ vu mỗi người cầm chiếc chuông có cán, trên cán buộc dải lụa dài rộng. Tay phải cầm chuông, tay trái túm dải lụa, hai tay dang rộng ngang vai, như cánh hạc, muốn bay, đứng thẳng người dậy, chuông tay phải rung lên đánh vút một cái bay lên, hòa theo tiếng trống và sáo, múa dâng thần linh.
Gấu áo rộng, ống tay rộng, một mở một khép, giản dị như hơi thở của mặt đất. Thế mà đột nhiên nữ vu xoay người một cái, quay mặt về phía chúng sinh đến lễ bái dưới đài mà múa tới, ba bước năm bước, như thủy triều phất phơ dâng lên, lấp lánh ép người. Đó là triều Nara thời Nam Bắc triều Bắc Ngụy sơ Đường đó nhỉ, hoa biểu ngàn năm hạc quay về.
Trụ tức hoa biểu, dùng trụ đo bóng mặt trời.
Chúng tôi lễ bái điện cột rậm rạp của đền thờ thần Amun ở Thebes, một trăm ba mươi bốn cột đá khổng lồ, xếp hàng như quân cờ trên bàn cờ. Tháng bảy năm mới, nước lũ ập đến, hàng tấn đá hoa cương hồng và đá thạch cao cùng nước lũ đến cùng. Lễ hội Opet vui vẻ vào tháng thứ hai của mùa lũ. Cột khổng lồ lấy cảm hứng từ cây giấy cói sông Nile, đầu cột có cái nở rộ như hoa sen, có cái khép chặt như nụ hoa.
Rất nhiều cột tháp nhọn (obelisk), một cái bị Napoleon cướp đi đến tận nay vẫn dựng ở quảng trường Concorde. Một cái đến trước nhà thờ thánh Peter, nơi chúng tôi đã cử hành hôn lễ ở đó. Chúng tôi nhìn xa ra biểu tượng Venice là nhà thờ thánh Marco, chiếc đồng hồ điêu khắc màu xanh lam sâu thẳm, vòng quanh khắc số La Mã và mười hai chòm sao mạ vàng, kim vàng, vạch chia độ vàng. Trên tháp chuông đứng hai người Moor bằng đồng, năm trăm năm nay gõ chuông báo giờ, tuyệt không sai sót. Chúng tôi xem kịch Noh, buồn ngủ ngơ ngác. Chỉ biết phục trang của Noh thuộc triều Heian, rất phô trương, thời đó tương đương với triều Tống thanh tĩnh. Lại xem Kabuki, hai vở "Momijigari" và "Seishin Seijuro", vẻ đẹp uyển chuyển tinh tế của vai nữ (onnagata) thu nhỏ vạt áo đến mức như gót sen ba tấc, là thị hiếu của thương nhân Osaka thời Edo.
Wabi, Sabi, Sui. Để tăng thêm vẻ quyến rũ mà vụng trộm, sự ngoại tình của mỹ học.
Chúng tôi đi ngang qua Thung lũng các vị vua, viếng thăm điện mộ lớn của nữ vương Hatshepsut.
Cha của nữ vương không có con trai đích tôn, ngôi vị truyền cho bà. Do đàn bà không thể xưng vương, trong chữ hình nêm chưa bao giờ có từ "nữ vương", bà kết hôn với anh em cận huyết, chồng là Pharaon hợp pháp. Pharaon chết sớm, cũng không có con trai đích tôn, chọn con trai nhỏ của vương phi kế thừa là Thutmose III. Thực quyền nằm trong tay nữ vương, nắm giữ hai mươi hai năm, mặc trang phục Pharaon huy hiệu hoa ong bách hợp, đeo tóc giả và râu giả của Pharaon, vương miện trắng cao vút hình rắn hoặc chim ưng, văn kiện qua lại đều xưng vương gọi bà. Bà không hiếu chiến, mà thích những vật báu lạ, những đội thám hiểm lớn mang về từ bốn phương những con khỉ, báo, ngà voi, gỗ mun, lông đà điểu mà người Ai Cập chưa từng thấy. Bà thích xây điện thờ, cũng dựng hai cột tháp nhọn ở đền thờ thần Amun. Thutmose III kế vị, xuất chinh mười sáu lần, bản đồ lãnh thổ mở rộng đến Palestine Syria. Trở về Thebes, ông xóa bỏ tên nữ vương trong các đền thờ, khắc tên ông nội lên, và bắt đầu xây dựng điện thờ riêng của mình, khắc kín sự tích viễn chinh trong một cụm mật thất, biên niên sử trên vách đá.
Đêm hè, chúng tôi quay lại Karnak đã đến ban ngày, bờ phải sông Nile, show diễn âm thanh ánh sáng dẫn dắt du khách dạo một vòng.
Có giọng nói như từ bên kia bờ sông vang lên, mời gọi chúng tôi bước vào Karnak được canh giữ bởi một trăm hai mươi bốn đầu tượng sư tử mình cừu.
Giọng nói nói, ngươi không cần tiến lên nữa, bởi vì ngươi đã đến rồi, đây chính là khởi đầu của thời gian.
Tiếng sáo sậy vang lên, giọng nói nói, chính là ở đây, Karnak, thần tên là Amun ngồi trên ngọn đồi. Đây là nơi đầu tiên nước dâng lên vào tháng bảy, nơi vịt trời cư ngụ vào mùa lũ...
Giọng nói trào ra từ mọi góc, trên đỉnh đá khổng lồ, bức tường phế tích, vách đổ, cột gãy, mật đạo, bờ sông đối diện. Ánh đèn chuyển về phía một Pharaon hai tay bắt chéo nắm vương trượng và cây đập lúa - giọng nói nói, ta, Pharaon đã mất tên, mọi người tranh cãi trước bệ chân ta, ta để lại bức tượng khổng lồ này.
Tiếng tù và vang lên lảnh lót, giọng người già nói, ta, Ramesses II, ngọn lửa của vương triều thứ mười chín, ba ngàn năm trước đã xây dựng tháp cổng thứ hai mà các ngươi sắp bước vào. Ta đội vương miện kép của Thượng Hạ Ai Cập, ba vị hoàng hậu từng ngủ trên giường ta, hoàng hậu thứ ba là con gái của bá chủ Tiểu Á lúc bấy giờ là người Hitti. Sau này ta từng cưới bốn đứa con gái của mình, ta tổng cộng có chín mươi ba người con trai, một trăm lẻ sáu người con gái.
Giọng nói nói, ta, vị vua thời hoàng hôn của Ai Cập cổ đại, Ptolemy III Euergetes, xây dựng cánh cổng này, lấy từ gỗ tuyết tùng thật của Lebanon, khảm đồng vàng châu Á. Đêm nay cánh cổng này mở ra cho ngươi, ngươi sẽ bước vào nơi kỳ diệu động lòng người nhất trong mê cung Karnak.
Giọng nói trẻ tuổi nói, ta, Tutankhamun, trong sân này, ta chỉ để lại một bức tượng nhân sư bằng đá canxit.
Tutankhamun chết năm mười tám tuổi, vì bị trộm nên được khai quật ra nhiều bảo vật và bích họa nhất, mà danh tiếng vang xa hơn bất kỳ Pharaon nào khác. Hầm mộ ở Thung lũng các vị vua, chúng tôi đi sâu vào lòng đất xem cậu rất lâu, rất lâu.
Tôi đến Kushinagar ở Bắc Ấn Độ, nơi Phật đà nhập diệt. Tôi cũng vượt qua bình nguyên sông Hằng đến Bodh Gaya, nơi Phật đà giác ngộ. Vào những ngày Vĩnh Quất đi Tứ Xuyên, Vân Nam, Miến Điện quay Con đường tơ lụa phía nam rời xa tôi lâu nhất, tôi nhân kỳ nghỉ đông tạm thời lập một đoàn hành hương đi Nepal Ấn Độ.
Du ngoạn các nơi văn minh cổ đại của trái đất, chúng tôi cũng từng ngồi thưởng thức show diễn âm thanh ánh sáng trước đền Athena. Chứng kiến phế tích Olympic nở hoa bồ công anh màu tím, thành Troy chỉ còn gió hoang thổi quét di tích đá cát quanh năm. Rừng ô liu lay động những con sóng xanh đen thấp lùn của nó, hay lật mặt sau màu bạc xám. Còn về phía bờ bên kia eo biển mà Vĩnh Quất vì công việc, vì nhiệt huyết mà gần như đã đặt chân đến khắp nơi, tôi lại chưa từng đi lần nào. Trên con đường núi, người qua lại nườm nượp. Thế nhưng tôi, chính là chưa từng đi.
Đúng vậy, trên bản đồ thế giới của tôi, tôi chỉ nhảy qua đúng dải đất lớn đó.
Bây giờ, nó ở đó, một bộ da thanh xuân tôi đã trút bỏ, tàn dư của tình yêu, nó vứt ngổn ngang một đống ở đó.
Tôi lạnh lùng đi ngang qua nó, cảm thấy nó còn xa lạ hơn bất kỳ quốc gia xa xôi nào trên thế giới, tôi không hề muốn đến đó.
Tôi đang sử dụng chữ viết của nó, đang sử dụng. Nó, ở đây.
Nó ở trong tất cả những gì mà chữ viết mang theo, trải qua muôn ngàn năm cho đến khoảnh khắc hiện tại chảy ra không ngừng nghỉ, ở đây.
Hoàn toàn, hoàn toàn không còn cơ hội nữa, tôi chỉ có thể ở đây.
Tôi cuối cùng cũng ngộ ra, nơi mà quá khứ tôi khao khát được đặt chân đến, nơi hồn mơ mộng đó, căn bản, căn bản chưa từng thực sự tồn tại. Nơi không thể cầu đó, từ trước đến nay chỉ sống trong chữ viết mà thôi.
