Trước khi xuống nông thôn, La Bân từng gánh đất bốn tháng tại công trường nơi chị gái cậu làm việc ở công ty công trình đô thị. Đó là dự án mở một con đường dẫn tới công xã Lôi Phong. Trước đây vốn có một con đường cấp phối dẫn tới quê hương của Lôi Phong, quanh co uốn lượn, lại còn hẹp, hễ mưa xuống là lầy lội không chịu nổi, thường xuyên khiến xe cộ của những người đến tham quan công xã Lôi Phong bị sa lầy, gây tắc nghẽn giao thông liên miên. Có lần, một vị lãnh đạo trung ương đến Hồ Nam thị sát công tác, trước khi về đã quyết định đi thăm quê hương Lôi Phong. Mấy chiếc xe con lúc đi thì phơi phới, nhưng lúc quay về lại bị tắc đường mất 3 tiếng đồng hồ, thế là chính quyền thành phố ra quyết định, giao công ty công trình đô thị mở một con đường mới thẳng tới công xã Lôi Phong với sáu làn xe.
La Bân tốt nghiệp cấp ba xong ở nhà được một tuần, cậu biến thành đầu bếp chính thức của gia đình, sáng trưa chiều tối đều phải đứng trước bếp lò đốt vỏ lạc cháy "hừng hực" mà làm việc đến rối bời, điều này khiến cậu vô cùng phiền não. Anh cả lúc đó đã về thành phố, tuy không ở nhà nhưng ngày nào cũng đưa vợ đến dùng bữa; anh hai và bạn gái anh ấy thì ngày nào cũng ngủ lại và ăn cơm ở nhà; chị gái cũng vậy, chỉ có điều người yêu của chị làm chức vụ nhỏ trong đơn vị nên không phải ngày nào cũng tới, nhưng đồng nghiệp nữ và bạn học cũ của chị thì thường xuyên ghé qua, chưa kể bạn bè cùng lớp của anh cả, đồng nghiệp của anh hai, và còn... Công việc mỗi ngày của La Bân là lo cơm nước cho mười người, làm cậu nóng giận bốc hỏa, trong lòng ngày càng bực bội, tất nhiên cậu muốn tống khứ gánh nặng này đi. Một hôm ăn tối xong, chị gái tắm rửa xong, đang ngồi xổm trước cửa bếp giặt quần áo, La Bân đang đứng ở cửa bếp rửa bát. "Chị, hay là cho em đến chỗ chị gánh đất nhé?" Cậu nhìn chị gái mình, "Em muốn kiếm chút tiền rồi mới xuống nông thôn." Chị gái nhìn cậu một cái: "Em đi gánh đất thì ở nhà ai lo cơm nước?" "Không chết đói đâu mà," La Bân nói, "Em cũng đâu thể ở nhà nấu ăn cả đời được." Chị gái nói: "Thời tiết nóng nực thế này, em tưởng đi gánh đất là trò vui à?" Cha không phản đối việc La Bân đi gánh đất, "Cho Tiểu Mao đi rèn luyện chút cũng tốt."
Chị gái nói: "Tiểu Mao đi gánh đất rồi thì ở nhà ai lo cơm nước?" "Mọi người về thì tự tay làm," cha nói, "Ăn muộn một chút cũng không sao." "Được rồi," chị gái nói, "Chỉ cần nó chịu được khổ này là được." Sáng hôm sau, cậu đi cùng chị tới công trường nơi chị làm việc. Lúc đó chị gái cậu không còn là công nhân sửa đường nữa, mà là nhân viên đo đạc tại công trường, chịu trách nhiệm đo khối lượng đất, là đối tượng mà đội trưởng đội đào đất muốn lấy lòng. Chị dẫn cậu tới trước mặt một người đàn ông họ Lưu rồi nói: "Này, đây là em trai tôi, nó sẽ gánh đất ở chỗ anh... anh không được phép bắt nạt em trai tôi đâu đấy." "Tôi dám sao?" Đội trưởng họ Lưu cười, "Em trai La tỷ mà tôi cũng dám bắt nạt à, tôi sợ chị nổi giận là tôi xui xẻo mất." Đợi chị gái La Bân vừa đi khỏi, đội trưởng họ Lưu nói: "Cậu vào lán công nhân lấy đòn gánh, đi theo người ta gánh đất là được. Đi đi."
Ánh mặt trời chói chang tháng 7 như lửa đốt, dưới cái nắng đó nhiệt độ ít nhất cũng phải 60 độ C, còn phải mặc áo dài tay quần dài và đội nón lá để tránh bị lột da. Gánh vài gánh đất là áo đã ướt sũng, dính bết vào người rất khó chịu, lại còn hoa mắt chóng mặt chân cẳng sưng phù. Cậu rất muốn tìm chỗ ngồi nghỉ một lát, nhưng thấy mấy ông bác lớn tuổi và các cô các thím vẫn gánh đất đi đi lại lại, trông có vẻ không mệt mỏi là mấy, mình đành phải cắn răng làm theo. Cách duy nhất để trốn việc là đi tới lán công nhân uống một bát trà mát, ngắm nhìn cảnh vật xung quanh.
Cả buổi sáng, dù cậu có há miệng uống bao nhiêu nước cũng không cần đi tiểu, vì nước vừa uống vào dạ dày lập tức thấm ra từ hàng tỉ lỗ chân lông trên cơ thể, làm ướt đẫm thêm quần áo. Lúc ăn trưa cậu ăn một cân cơm, bụng căng tròn, uống thêm bát trà mát rồi bắt chước mấy người kia tìm một thảm cỏ dưới bóng cây nằm xuống, lấy nón lá che mặt mà ngủ. Lần đầu tiên cậu thấy gió thổi trên người dễ chịu đến thế. Lần đầu tiên nếm được dư vị ngọt ngào của việc nghỉ ngơi. Cậu nhanh chóng chìm vào giấc ngủ. Tiếng còi báo giờ làm việc đánh thức cậu, cậu cảm thấy vai, chân và thắt lưng chỗ nào cũng đau. Cậu ngồi dậy, nhìn ra cánh rừng hoang vắng, những ngôi nhà phía xa và những đám mây trắng lững lờ trôi trên trời, dường như cậu bỗng chốc hiểu ra nỗi gian nan của cuộc sống. Sau khi tiếng còi lại vang lên lần nữa, mọi người từ các bóng cây ùa ra, lầm bầm chửi thề rồi bước vào cái nắng chói chang. La Bân tất nhiên cũng lảo đảo bước vào nắng. Buổi chiều lúc gánh đất, vai phải cậu đã đỏ ửng sưng vù, đòn gánh vừa đè lên đã đau đến mức cậu nhăn mặt nghiến răng, đành phải đổi sang vai trái gánh, hơn nữa thân người cong lại như một con tôm lớn. Suốt cả buổi chiều cái đầu cậu cứ ong ong, mồ hôi chảy ròng ròng trên người, chốc chốc lại làm mờ cả mắt, khiến hốc mắt cậu đau nhức.
Chiều tối tan làm, chị gái dưới sự tháp tùng của đội trưởng đo đạc xong khối lượng đất, đi tới hỏi cậu: "Mệt lắm phải không?" Chị gái nhìn cậu bằng ánh mắt đầy mỉa mai. Cậu ra vẻ không quan tâm đáp: "Vẫn ổn." "Em không mệt à?" Chị gái nghi hoặc nhìn cậu, "Chị xem em trụ được mấy ngày?" "Chị cứ xem đi." Cậu ngẩng đầu đầy hiếu thắng. Về đến nhà, cậu liền lộ ra dáng vẻ bại trận của sự mệt mỏi, tắm rửa qua loa, ăn sạch 3 bát cơm lớn (cơm cha nấu), trèo lên phản tre nằm xuống không muốn nhúc nhích nữa. Ngày đầu tiên La Bân bước chân vào xã hội tự lực cánh sinh là một ngày sức mạnh và ý chí tranh đấu với lao động cường độ cao cùng sự mệt mỏi, ngày hôm đó cậu đã không khuất phục.
Vài ngày sau, ý chí cuối cùng đã chiến thắng sự mệt mỏi. Cậu đã thích nghi với công việc lao động nặng nhọc gánh đất đi lại dưới cái nắng gay gắt. Một ngày nọ trời mưa, cậu không đi, ngồi trong nhà vẽ tượng thạch cao của Gorki. Dương Tiểu Hán cầm ô, mặc quần soóc tây đi vào với vẻ đầy hứng khởi. "Đang ở nhà vẽ tranh à?" Dương Tiểu Hán nói, "Tranh của cậu lại tiến bộ thêm rồi kìa." "Tớ đang gánh đất đây," La Bân nói, đứng dậy pha cho Dương Tiểu Hán cốc trà, "Hôm nay trời mưa nên không đi." "Cậu gánh đất ở đâu thế?" Dương Tiểu Hán nhìn cậu đầy ngưỡng mộ. La Bân nói: "Ở công trường của chị tớ."
"Bảo chị cậu giới thiệu tớ đi gánh đất xem nào?" Dương Tiểu Hán nhìn cậu đầy mong đợi, "Ông đây ở nhà chán chết đi được." La Bân ngáp một cái thật dài, "Gánh mệt lắm, cậu chịu được cái khổ này không?" "Cậu chịu được thì tớ cũng cố mà chịu được." Dương Tiểu Hán nói, "Dù sao ở nhà cũng không xong." Dương Tiểu Hán ngồi lì đến khi La Bân chuẩn bị nấu cơm trưa mới chịu rời đi. Tối đến, sau khi chị gái La Bân về, La Bân kể cho chị nghe chuyện Dương Tiểu Hán muốn cùng đi gánh đất với mình. "Một mình tớ chán lắm, mấy người kia toàn kiểu lưu manh, chẳng nói chuyện được." La Bân nói, "Chị cứ cho cậu ấy vào đi, tớ cũng có bạn có bè." Chị gái lườm cậu một cái, "Giới thiệu cậu đi gánh đất người ta đã nể mặt lắm rồi, giờ chị còn phải nhọc tâm vì cậu nữa, cậu nghĩ hay thật!" "Chị ơi, giúp em một tay đi mà." La Bân không giận, "Cậu ấy là bạn thân nhất của em, chứ đâu phải người dưng nước lã..." Chị gái không chịu nổi sự quấy rầy của em trai, "Để vài hôm nữa xem sao," chị gái đành chịu thua.
Vài ngày sau, Dương Tiểu Hán cũng trở thành một thành viên của đội đào đất. Cậu ta cũng như La Bân trước đây, mấy ngày đầu mắt cũng chỉ chằm chằm nhìn vào sự mệt mỏi và nắng gắt, hoa mắt chóng mặt, đau lưng mỏi gối các thứ. Một tuần sau, cậu ta cũng thích nghi với việc lao động dưới nắng gắt, đôi mắt bắt đầu chú ý đến những người đàn ông xung quanh.
La Bân kết thân được với một ông bác rất thú vị trong đội đào đất, họ Hà tên Quang Tông, cái tên này rất đi thẳng vào vấn đề, nghĩa là làm rạng rỡ tổ tiên. Ông là sinh viên tốt nghiệp trường Nghệ thuật Hàng Châu trước giải phóng, học sơn dầu, theo lời ông kể thì ông quen Từ Bi Hồng. "Tiên sinh Từ Bi Hồng từng chỉ đạo tôi vẽ tranh," ông khoe, "Khi đó tiên sinh Từ Bi Hồng còn nói với tôi rằng tôi sẽ làm nên sự nghiệp. Giờ sự nghiệp của tôi chính là sửa mặt đất." Chính điểm này khiến La Bân muốn gần gũi với ông. Ông kể cho La Bân nghe chuyện năm 1961 vì một câu nói lỡ lời mà bị quy là phản cách mạng, còn bị đưa đi lao động cưỡng bức ở nông trường Bạch Liên Hồ suốt 3 năm. "Nơi đông người chớ có tới," ông khuyên La Bân và Dương Tiểu Hán, "Tránh cho họa từ miệng mà ra. Biết người biết mặt không biết lòng, tiểu đệ à. Có đôi khi một câu nói vô tâm của cậu, chính cậu còn chưa kịp phản ứng gì, thì cơn ác mộng đã như đàn nhạn bay tới đậu trên đầu cậu rồi."
Đây đúng là kiến thức không có trong sách vở.
"Chú ơi, chú chỉ nói là chú đã né được mấy cơn ác mộng thôi à?" La Bân hỏi. Hà Quang Tông rít một hơi thuốc, nhìn hai cậu, "Một cơn cũng không né được." Ông không quan tâm nói, "Vận khí của tôi kém."
La Bân và Dương Tiểu Hán thường xuyên ngồi dưới bóng cây trò chuyện với ông, ông rất hay chuyện, 50 tuổi rồi mà vẫn ra dáng vẻ thảnh thơi vui vẻ. "Một người gặp phải chuyện xui xẻo gì cũng phải nghĩ thoáng ra. Cậu xui, vẫn còn có người xui hơn cậu." Một ngày nghỉ trưa, ba người ngồi trong bóng râm dưới một cây long não nói chuyện, Hà Quang Tông ngậm thuốc, vẻ mặt nghiêm túc nhìn trời: "Hồi tôi ở trong tù, nghĩ mà không thông, nếu tôi giết người hay lừa tiền của nhà nước mà ngồi tù thì trong lòng còn dễ chịu hơn chút... chỉ vì một câu nói mà ngồi tù, so với mấy phạm nhân cải tạo thực sự làm việc xấu, tôi thấy hơi oan uổng, xui xẻo cũng xui một cách nhục nhã." Ông nhả một hơi thuốc, "Nhưng tôi có xui xẻo thế nào, so với người mù và những người nằm trên giường không thể cử động được mà nói, thì vẫn còn may mắn hơn nhiều. Nghĩ lại đời người chỉ có mấy chục năm dương thọ, mọi thứ đều xem nhẹ là được." "Cậu xui, vẫn còn người xui hơn cậu." Câu nói này quả thực là một chân lý rất hay, về cơ bản có thể an ủi được lòng La Bân.
Một buổi sáng giữa tháng 9, trên đường La Bân và Dương Tiểu Hán về nhà, khi đi ngang qua Linh Quan Độ, La Bân rất muốn đi bơi. "Đi bơi không?" Cậu liếc nhìn Dương Tiểu Hán đầy thân thiện, "Lâu lắm rồi không bơi." Dương Tiểu Hán đã lớn thành một chàng trai cao lớn, tất nhiên không còn sợ bơi lội nữa, "Tùy thôi." Dương Tiểu Hán nói. Hai người đi về phía bờ sông, chỉ mấy phút sau đã vui vẻ bước lên bờ đê, "Nước trong quá!" La Bân nói. Dương Tiểu Hán đáp: "Mặt trời sắp lặn rồi, muốn bơi thì bơi nhanh lên." Thế là hai người đi đến trên tấm bè gỗ, vội vàng cởi quần áo. La Bân vừa mới cởi chiếc quần dài dính đầy mồ hôi ra, ngẩng đầu lên thì thấy Vương Đại Lực đang cắt đầu đinh. "Lực ca." La Bân chào. Vương Đại Lực đã mãn hạn tù từ khi La Bân còn học cấp ba, hai người đã vài lần chạm mặt ngoài phố nhưng đều giả vờ không nhìn thấy. Mấy ngày Vương Đại Lực mới từ tù về, từng buông lời gió với đám thanh niên trong ngõ rằng hắn sẽ đánh La Bân một trận, nói "Cái thằng nhóc La Bân này hại tao, có ngày tao phải xả cơn giận này." Một buổi trưa La Bân đi học về, hai người chạm mặt trên phố, Vương Đại Lực áp sát, nhìn cậu đầy hung dữ. "Mày cái thằng nhóc con!" Vương Đại Lực ấn bàn tay to lớn của hắn lên vai La Bân, tay kia nắm chặt thành nắm đấm, giơ cao lên. "Mày chán sống rồi." Nói xong, nắm đấm ấy đập vào ngực La Bân, nhưng cú đấm đó không nặng, vì hắn không thực sự đánh. "Lực ca." La Bân gọi một tiếng hơi sợ hãi, vừa lúc có một dân phòng đồn công an đi tới, La Bân vội vàng chạy thoát. La Bân rất ít khi ra sông bơi, chính là vì sợ gặp Vương Đại Lực mà bị hắn hại một trận không chống đỡ nổi. "Thằng nhóc con," Vương Đại Lực nhìn cậu đầy ác ý, "Mày không sợ chết đuối à?" Mặt La Bân đỏ bừng, "Em chỉ tới xem thôi." "Mày xuống đây." Vương Đại Lực vẫy tay nói.
La Bân không nhúc nhích, ném ánh nhìn lên bầu trời vàng rực. "Mày thấy tao ở đây mà vẫn dám bơi à?" Vương Đại Lực điểm vào tử huyệt của La Bân, "Mày sợ tao đến thế cơ à?" Câu này đánh trúng nỗi đau của La Bân, khiến máu nóng trong người cậu sục sôi, tức thì cảm thấy toàn thân tràn đầy sức lực. Vương Đại Lực thấp hơn La Bân một đoạn đậu phụ, hai tháng gánh đất này khiến La Bân nhận ra mình đã tăng thêm không ít sức mạnh. La Bân đang suy nghĩ xem liệu mình có đánh thắng hắn không, thì Vương Đại Lực lại nói: "Không đánh mày cái thằng tạp chủng này nữa, muốn đánh thì tao đã đánh lâu rồi." Nói xong, Vương Đại Lực thực hiện vài động tác bơi ra đằng xa rồi không thấy đâu nữa. La Bân nhìn sang đầu đảo Quất Tử ở bờ sông bên kia, ráng chiều nhuốm lên đó một vệt hồng nhạt. Mao Chủ tịch năm xưa quả đúng là một trang hảo hán, La Bân nghĩ vậy. Tất nhiên liền dũng cảm nhảy xuống sông.
Dương Tiểu Hán cũng theo xuống sông, nói nhỏ với cậu: "Cậu đừng bơi xa, coi chừng Vương Đại Lực hại cậu." La Bân không đáp, cậu bơi giữa tấm bè gỗ và tàu bến, ánh mắt liếc nhìn vị trí của Vương Đại Lực không rời. Vương Đại Lực đột nhiên lặn xuống bơi đến trước mặt cậu, không nói lời nào đã ôm chầm lấy, dìm xuống nước. La Bân định vùng thoát, Vương Đại Lực lại ôm chặt không buông, hai người cùng rơi xuống đáy nước. Vương Đại Lực có sự chuẩn bị nên đã hít đầy một hơi, La Bân tức thì thấy trong bụng chẳng còn hơi nào, tự nhiên thấy vô cùng khó chịu, trong cơn nguy cấp, cậu dùng đầu mình húc mạnh vào mặt Vương Đại Lực, tay đẩy một cái, thoát khỏi Vương Đại Lực. La Bân lao lên mặt nước, vội vàng bám vào sợi dây sắt cố định tàu bến, cảnh giác nhìn Vương Đại Lực vừa nổi lên. Vương Đại Lực rất tức giận, vì cú húc dũng mãnh của La Bân đã làm mũi hắn bật máu. Vương Đại Lực bơi tới, đấm một phát vào vai La Bân, "Thằng tạp chủng này," hắn hung hăng nói, "Ông đây đấm chết mày." "Lực ca, bỏ đi," La Bân không muốn đấu với hắn, "Anh hại em thì được ích gì chứ? Em thừa nhận là em sợ anh được chưa?" Vương Đại Lực lại giáng một cú đấm vào vai cậu, "Mày cái thằng tạp chủng làm mũi tao chảy cả máu đây này." La Bân tiếp tục giảng hòa, "Lực ca, em có lỗi với anh được chưa? Hồi đó em chẳng hiểu cái quái gì cả, chúng ta làm bạn lại từ đầu, anh thấy được không?" Vương Đại Lực trong lòng thấy dễ chịu hơn một chút, liền bơi sang bên cạnh rửa mũi. Dương Tiểu Hán bơi lại bên cạnh La Bân, bám vào sợi xích sắt, "Đi không? Lát nữa hắn lại giở trò đấy." "Tớ cũng không sợ hắn lắm đâu." La Bân nói, liếc nhìn bầu trời sắp tối đen. Hai người trèo lên tàu bến ngồi nghỉ, Vương Đại Lực cũng nhảy lên tàu, vừa che cái mũi đỏ ửng đang chảy máu, vừa nghiêng đầu đổ nước trong tai ra.
"Thằng nhóc mày giờ làm gì?" Hắn liếc nhìn La Bân hỏi. La Bân nói: "Gánh đất." Vương Đại Lực nói: "Gánh ở đâu?" "Bờ Tây, ở công trường của chị gái tớ." La Bân nói. Vương Đại Lực đã là thanh niên 21 tuổi, trên gương mặt rắn chắc lộ đầy vẻ phiền muộn. Hắn ra tù được 3 năm rồi, nhưng không đơn vị nào chịu nhận một kẻ từng đi tù, ngay cả công ty xây dựng tuyển công nhân cũng không nhận loại người từng làm trộm như hắn. "Giới thiệu ông đây đi gánh đất xem?" Vương Đại Lực thăm dò nói, "Mày giới thiệu thành công, ân oán giữa tao và mày xóa bỏ hết, được không?" La Bân không thể trả lời chắc chắn, nói: "Em sẽ cố gắng giúp anh việc này." "Ông đây dẫn bạn gái tối đi xem phim, toàn là cô ấy móc tiền." Vương Đại Lực nhìn cậu đầy hổ thẹn, "Nhìn xem, thật khó chịu."
