Lão La bằng phương pháp giáo dục độc đoán của mình đã rèn luyện cho con trai sự kiên cường và khả năng chịu thương chịu khó trong thời gian dài, nhưng hội họa lại thay đổi cả cuộc đời La Tiểu Mao. Nếu lúc đó La Tiểu Mao không bị cha hạn chế tự do, tính cách hiếu động bẩm sinh của La Tiểu Mao tuyệt đối sẽ không mê mẩn hội họa, không nghi ngờ gì nữa, cuộc sống ngày nay của cậu chắc chắn sẽ phải viết lại. Có lẽ đó là một bức tranh sơn dầu tông màu ảm đạm, cứ như Vương Đại Lực vậy, ra ra vào vào nhà giam. Vậy thì hôm nay cậu ấy sẽ không phải là La Bân mà tôi đã viết trong tác phẩm trung thiên tiếp theo "Khai sáng bản thân". Đó là nhiệm vụ của một cuốn tiểu thuyết khác.

Năm 1972, khi La Tiểu Mao vào sơ trung, cậu đổi tên, La Tiểu Mao biến thành "La Bân".

Đây là một đường phân giới trong cuộc đời cậu. Bạn bè thời sơ trung, cao trung, bạn thanh niên trí thức, bạn đại học cũng như đồng nghiệp và bạn bè sau này đều chỉ biết cậu tên "La Bân", trong khi bạn học tiểu học, thầy cô và người lớn trẻ nhỏ ở H Sư phạm thì chỉ gọi cậu là "La Tiểu Mao". La Tiểu Mao đổi tên thuần túy là do hội họa gây ra. Mùa hè dài đằng đẵng trước khi lên sơ trung, La Tiểu Mao bỗng nhiên nảy sinh sự hứng thú mãnh liệt với hội họa. Cha cậu quy định rõ ràng là cậu không được ra khỏi nhà. Mặc dù mỗi ngày cậu đều phải nấu ba bữa cơm, nhưng đó dù sao cũng chỉ là chuyện hai ba tiếng đồng hồ. Quãng thời gian còn lại rất nhiều bao vây lấy cậu như khí amoniac nhìn thấy rõ, khiến cậu buồn chán đến cực điểm. Thế là cậu bắt đầu ngồi trước bàn dùng bút máy vẽ súng ngắn, súng trường, máy bay, đại bác và xe tăng, những loại vũ khí để giết thời gian vô ích đang vây hãm mình. Một hôm, chiếc khăn tay mới của chị gái để quên trên bàn, đó là chiếc khăn tay mới tinh, bên trên in họa tiết "Hằng Nga bôn nguyệt". Chính chiếc khăn này đã "tiêm" vào người cậu dòng máu mới. Cậu bắt đầu nằm sấp trên bàn vẽ nó, đầu tiên là vẽ vào vở vẽ, vẽ xong cậu cảm thấy rất đẹp, liền nảy ra nguyện vọng muốn vẽ một bức lớn dán lên tường. "Con muốn mua một tờ giấy vẽ và một hộp màu nước." Cậu nói với mẹ, "Con ở trong nhà chẳng có tí cảm hứng nào." Cha ở bên cạnh nói: "Con muốn vẽ tranh, vậy thì chúng ta ủng hộ."

Hôm sau mẹ mua một tờ giấy vẽ và một hộp màu nước cho cậu, cậu vội vàng cắt ra một dải dài trải lên bàn vuông, cầm bút chì tỉ mỉ sao chép "Hằng Nga bôn nguyệt". Cậu vẽ mất hai ngày, vẽ xong liền treo nó ở đầu giường, đắc ý thưởng thức không thôi. Cha từ trong căn hầm trú ẩn ẩm ướt trở về nhà, cả người dính đầy bùn đất. Ngay cả mũ bảo hộ bằng mây cũng quên tháo ra, cứ thế đứng sau lưng con trai cùng con trai thưởng thức. Khuôn mặt vuông vức dày dạn của người cha lộ ra chút nét ôn hòa. Con trai ngắm nhìn bức tranh của mình thuần túy là một kiểu tự giải trí. Người cha lại nhìn thấu tương lai của con trai từ bức tranh này. "Chữ viết bằng bút lông của con vẫn cần phải luyện tập." Cha liếc nhìn mấy chữ "Hằng Nga bôn nguyệt" xiêu vẹo viết bằng bút lông mà nói. La Tiểu Mao nói: "Con sẽ luyện mà."

"Tên La Tiểu Mao này cũng nên đổi mới tốt," Cha nhìn chằm chằm vào tên của con trai ở chỗ đề bút mà suy tư nói, "Sau này nếu con vẽ ra chút thành tựu, cái tên này trông không giống tên của một họa sĩ." Cha với dáng vẻ thâm mưu viễn lự lại nói: "Tên tuổi phải tỏ ra chính quy mới tốt." Tối hôm đó, lần đầu tiên trong đời ông tham khảo ý kiến của con trai, "Tiểu Mao, con lại đây."

Lão La ngồi trước bàn, giơ tờ giấy viết mấy cái tên, để con trai lựa chọn, "Con xem tên nào tốt?" "Tùy cha thôi ạ," con trai được sủng ái mà kinh ngạc đến đỏ cả mặt. Cha liếc cậu một cái, "Vậy thì lấy chữ Bân trong văn võ đi." Năm đó La Tiểu Mao vừa vào trung học, liền điền tên "La Bân" vào danh sách ghi danh.

Năm 1972, nhà La Tiểu Mao có vài thay đổi đáng mừng. Đầu tiên là nhị ca (đứa con ngoan của mẹ) bị bệnh được nghỉ hưu về thành phố. Mùa đông năm 1971, nhị ca ở nông thôn Thường Đức tu sửa hồ chứa nước, vì một cái đòn gánh gánh 6 cái sọt đất, không chú ý một chút liền làm "nổ" thắt lưng. Nhị ca nằm ở Bệnh viện Nhân dân huyện Thường Đức một tháng. Đầu năm 1972, nhị ca cầm giấy chứng nhận "không được tiếp tục làm công việc thể lực nặng nhọc" do bệnh viện cấp cùng hồ sơ và hộ khẩu do công xã trả lại, trở về thành phố Trường Sa. Nhị ca sinh ra rất tuấn tú, một cây sáo trúc thổi nghe ủ ủ, nụ cười trên mặt luôn rạng rỡ và ấm áp, chọc cho mấy cô gái trẻ thường chạy đến nhà họ La tìm anh.

Nhị ca tâm tính khá cao, đối với mấy cô gái chủ động đến tìm mình thì trăm phần không vừa mắt, dù trong số đó không thiếu những cô gái có dáng người và ngoại hình coi được. Để dọa chạy những cô gái này, nhị ca lấy ra ba bộ đai bảo vệ thắt lưng mà mẹ đã mua trước sau cho mình ra triển lãm. "Bộ rộng nhất này đeo khi trời tuyết, bộ cỡ trung này đeo khi trời gió bấc, bộ nhỏ này đeo khi trời mưa." Nhị ca giải thích, anh là một bệnh nhân một năm phải đeo ba bộ đai thắt lưng. Nhưng điều này không hề dọa được các cô gái, ngược lại còn cung cấp cho họ một cơ hội bày tỏ tình yêu. Nhị ca vì không muốn nghe liền "ai da ai da" mà hừ hừ, làm ra vẻ đau đớn không chịu nổi. Nỗi khổ của nhị ca La Tiểu Mao chính là muốn thoát khỏi sự theo đuổi của mấy cô gái. Nhị ca trở về thành phố liền giả vờ tích cực, ngày nào cũng tham gia việc học tập do khu phố tổ chức. Cùng với các bà các cụ học "Mao tuyển".

Thay đổi thứ hai của nhà La Tiểu Mao là chị gái La Lệ Lệ vào mùa thu năm đó được tuyển dụng vào Công ty Công trình Đô thị thành phố Trường Sa để sửa đường, tuy đây không phải công việc gì tốt đẹp, nhưng dù sao cũng đã bưng được "bát cơm sắt", không cần phải lo lắng vì chị không có việc làm nữa.

Năm 1972, thay đổi thứ ba trong nhà thể hiện trên người cha của La Tiểu Mao. Năm 1972, Quân Tuyên Đội rút đi, căn hầm trú ẩn ngừng đào. Cha được sắp xếp vào xưởng của trường lao động, từ đó không cần phải làm cái trò "tê tê" nữa. Xưởng của trường lúc đó chẳng có việc gì làm, mười mấy người lề mề làm vài tiếng là xong mọi chuyện, không giống như trong căn hầm trú ẩn ẩm ướt suốt ngày đào bới bùn đất. Khoảng thời gian đó, cha của La Tiểu Mao giống như con trai mê mẩn hội họa mà mê mẩn nghề may. Chiếc máy khâu nhãn hiệu Con Bướm năm đó mua cho chị gái coi như là mua cho cha. Ban đầu ông chỉ làm cho mình và mẹ vài chiếc quần đùi giống như "bao tải gạo", sau đó ông tham khảo một cuốn sách dạy may để tự cắt cho mình một chiếc quần dài, thế mà lại làm ra được, sau đó liền rầm rộ bắt tay vào làm, mua mấy cuốn sách dạy may, phấn vẽ, thước dây, cứ tan làm về nhà là vội đeo kính lão, đặt chồng vải lên tấm ván cửa sạch sẽ suy tính, làm mãi không chán...

La Tiểu Mao khi học sơ trung, cha cậu vẫn quản lý cậu rất chặt. Trường 17 cách nhà La Tiểu Mao chỉ 5 phút đường, từ nhà họ La đi ra qua hai con phố, rẽ lên một con dốc là đến trước hai cánh cổng gỗ của trường trung học 17. Lão La đích thân dẫn con trai đi làm thủ tục nhập học, dọc đường không ngừng giáo huấn con trai. Khi lão La nhấc chân bước vào cổng trường 17, cúi đầu nhìn đồng hồ, từ nhà xuất phát đến cổng trường mất 5 phút, từ cổng trường đi đến trước lớp học của con trai, người cha lại nhìn đồng hồ: 1 phút 20 giây. Chủ nhiệm lớp của La Tiểu Mao là một nam giáo viên đeo kính, họ Cao, xung quanh thầy đứng hơn mười bạn học nam nữ đã nhập học. Họ đều dùng ánh mắt như xác ve nhìn nam sinh này, người mà đến việc nhập học cũng phải để cha dẫn đi. Họ không hiểu dụng ý của cha La Tiểu Mao khi "áp giải" con trai đến, thực tế chính La Tiểu Mao cũng không hiểu dụng ý của cha. Khi hai cha con về đến nhà, nấu xong thức ăn như đánh trận trước bếp lửa vỏ đậu phộng, ngồi vào bàn ăn cơm, con trai mới biết mục đích cha đi cùng mình nhập học. "Từ nhà đến cổng trường chỉ mất 5 phút, đến lớp học con nhập học chỉ mất 1 phút 20 giây." Cha dặn dò, nhìn con trai, "Cha cho con thêm 5 phút đi vệ sinh, như vậy là đủ rồi. 10 phút đi, 10 phút về, dư dả rồi. Cha chép một bản thời gian biểu, 12 giờ trưa tan học, 4 rưỡi chiều tan học. Con phải về nhà lúc 12 giờ 10 phút hoặc 4 giờ 40 phút. Nghe rõ chưa?" Con trai rất thê lương cúi đầu, "Nghe rõ rồi ạ." "Về quá giờ cha quy định," lão La nhìn chằm chằm con trai đầy hung dữ, "Cha sẽ đánh chết con." Lão La lại nói: "Sẽ không cho con có thời gian đi làm việc xấu nữa. Con phải hiểu!" "Con hiểu," La Tiểu Mao đau khổ nói thêm.

Thời đó đi học trung học hoàn toàn không vất vả như học sinh trung học bây giờ. Những năm tháng đó đọc sách không thấy ánh rạng đông. Học đại học trở thành công nông binh được tiến cử lên đại học, tốt nghiệp tiểu học chỉ cần "gốc rễ đỏ mầm mống chính" là có thể học đại học. Do đó, giáo viên dạy học và học sinh đọc sách đều biểu hiện ra sự vô trách nhiệm. La Bân học sơ trung hai năm, rất ít khi làm bài tập về nhà, phần lớn bạn học của cậu cũng rất ít khi để ý đến bài tập giáo viên giao. Cán bộ môn, đặc biệt là cán bộ môn tiếng Anh chỉ hữu danh vô thực, cả lớp 50 học sinh, mỗi ngày lại chỉ có mười cuốn vở, thậm chí vài cuốn vở nộp cho giáo viên tiếng Anh chấm. Thầy Cao chủ nhiệm dạy môn Chính trị, một tháng hiếm khi giao một lần bài tập. Giáo viên Toán phạm chút lỗi tác phong, cho nên trên bục giảng khá buông thả bản thân, tự làm mình "thối" một cách tệ hại. Giáo viên Vật lý cũng giao bài tập, nhưng chưa bao giờ thu vở xem. Giáo viên Vật lý vì thế tìm bậc thang xuống cho mình mà nói: "Mỗi học sinh đều phải học cách tự mình suy nghĩ độc lập, đừng trông cậy vào giáo viên." Giáo viên Ngữ văn ban đầu ôm một tấm lòng trách nhiệm coi việc dạy người là nhiệm vụ, rất muốn dạy ra chút thành tựu, thường xuyên trên bục giảng giảng giải những lỗi sai không đáng có trong bài tập về nhà, vừa điểm mặt gọi tên khiển trách người này phê bình người nọ, điều này tự nhiên khiến nhiều học sinh phản cảm với cô, đến sau này không một ai nộp vở bài tập cho cô xem nữa. "Sao em không nộp vở bài tập?" "Quên mang rồi ạ." "Còn em?" "Không mang ạ." "Vậy còn em vì lý do gì?" "Vở bài tập bị người khác làm mất rồi." "Em không biết đi mua cuốn khác à?" "Cha em bảo thôi ạ," bạn học đó nói, "Cha em bảo dù sao học hay không học thì cũng đều xuống nông thôn." Giáo viên Ngữ văn tức đến mức mắt trợn to như hạt dẻ... Cha của La Bân mặc dù miệng nói muốn La Bân tập trung đọc sách, thực ra ông cũng chịu ảnh hưởng của thuyết "đọc sách vô dụng", thấy con trai căn bản không làm bài tập, suốt ngày cầm cây bút chì vẽ cái này cái nọ, nên cũng không đi phản đối. Những năm tháng đó trong bảng tuyển dụng có một mục rất khiến người dân thường phải vắt óc suy nghĩ, đó là điền "có sở trường gì", người có sở trường tự nhiên chiếm ưu thế hơn người không có, sau khi vào xưởng cũng được lãnh đạo xưởng trọng dụng. Thành phố Trường Sa từng lưu truyền một câu chuyện cười như thế này: Một nhà máy tuyển dụng, một nữ thanh niên điền bảng trong mục "có sở trường gì" đã viết "biết hát giỏi múa lại còn biết chữa bệnh, biết đàn nhị kiêm vẽ tranh". Trong số một triệu bốn trăm nghìn dân Trường Sa có một nửa người biết nội hàm của câu chuyện cười này. Câu chuyện cười này là do nhị ca của La Bân cống hiến cho cả nhà, vì sở trường đối với một người quan trọng như vậy, cha ủng hộ con trai vẽ tranh cũng là điều đương nhiên.

Chiếc khăn tay nhỏ "Hằng Nga bôn nguyệt" của chị gái La Bân, đã bắt đầu sự nghiệp trang trí mà đến nay La Bân vẫn còn bát cơm. La Bân vẽ bốn bức "Hằng Nga bôn nguyệt", bức đầu tiên một người bạn học của chị gái cậu lấy đi. Bức thứ hai vừa mới treo lên tường lại bị một người bạn học khác của chị gái lừa lấy mất, bức thứ ba bị đồng nghiệp của mẹ - một giáo viên có chồng làm việc trong quân đội - thổi phồng ca ngợi một hồi rồi lấy đi. Bức thứ tư "Hằng Nga bôn nguyệt" vừa vẽ xong liền bị nhị ca chiếm làm của riêng. Lúc đó vợ chồng nhà họ Lữ sống phía trước nhà cậu, một người ung thư trực tràng một người ung thư thực quản lần lượt qua đời, hai căn phòng nhà họ Lữ ở liền chia làm hai, trong đó một căn chia cho nhà họ La. Nhị ca của La Bân coi căn phòng đó thành "cung điện" của mình. Anh đào đất sâu nửa thước, vận chuyển vôi, xỉ lò và bùn vàng tới, đầm chặt lại thật chặt, trải thành loại đất tam hợp khô ráo vô cùng ngay cả trong mùa xuân. Tiếp đó nhị ca lại quét vôi tường và trần nhà mới tinh, sơn cửa ra vào và cửa sổ bóng loáng. Bức "Hằng Nga bôn nguyệt" La Bân vẽ đương nhiên cũng được chọn vào "cung điện" của anh. Nhị ca suýt chút nữa là mỹ nam tử rồi, đương nhiên mẹ đặc biệt yêu quý nhị ca. Mẹ mua cho nhị ca một chiếc xe đạp Phượng Hoàng cỡ 28 lúc đó khá thời thượng, mua cho nhị ca một chiếc đồng hồ hiệu Thượng Hải, mua cho nhị ca một chiếc đài radio hiệu Hồng Đăng âm thanh trong trẻo, còn mua cho nhị ca một cây sáo đồng âm thanh sắc nhọn. Nhưng mẹ lại không nỡ tiêu tiền trên người La Bân, La Bân mua bút chì hay mua màu nước, đều phải đấu tranh với mẹ nửa ngày trời. "Cái kiểu biểu hiện này của con," mẹ nhìn con trai mà nói không ra hơi, "Vẽ cái thứ tranh ma quỷ gì?" "Con muốn vẽ, đưa tiền cho con." Con trai nói. Mẹ không chịu đưa tiền, "Con chỉ cần không làm tội phạm cải tạo lao động là tích đức rồi." Trọng tài giữa mẹ và con đương nhiên là cha, "La Tiểu Mao vẽ tranh vẫn là phải ủng hộ, lão Hoàng." Mẹ không tình nguyện nói: "Thái độ nó đòi tiền tệ quá, giống như làm mẹ mà nợ nó tám kiếp vậy." Cha nghiêng mặt nhìn con trai, "Thái độ của con với mẹ phải tốt." "Thái độ của con tốt mà," La Bân biện bạch, "Con muốn mua màu nước." Thế là, trên tường của La Bân dần dần dán đầy những bức tranh đỏ xanh: "Hằng Nga bôn nguyệt", "Tiên nữ rải hoa", "Tuế hàn tam hữu" cùng mèo, hổ, ngựa phi, vân vân. Tương lai của cậu bắt đầu "lộ diện" ngay đầu giường mình.