Năm Chu Kính Vương thứ tư, Lạc Ấp xảy ra nội loạn. Lạc Ấp nằm ở phía bắc sông Lạc, cho nên còn gọi là Lạc Dương. Năm Chu Cảnh Vương thứ hai mươi, Chu Cảnh Vương muốn lập con trưởng thứ là Vương tử Triêu nhưng không thành thì băng ha, người trong nước b lập Đạo vương. Cùng năm, Vương tử Triêu giết Đạo vương để tự lập. Năm Chu Kính Vương đầu tiên, nước Tấn ủng lập Vương tử Cải làm Kính Vương. Năm Chu Kính Vương thứ tư, nước Tấn dẫn dắt chư hầu phò tá Kính Vương vào kinh đô Lạc Ấp, Vương tử Triêu mang theo điển tịch lễ khí nhà Châu bỏ chạy sang nước Sở.

Cùng năm, Lão Tử mang theo điển tịch Tàng thất rời khỏi Lạc Ấp.

Vì thư pháp nhà Châu thất lạc ở chỗ Vương tử Triêu, Lão Tử bèn từ chức về ở ẩn. Khổng Tử muốn hiến sách quý cho nhà Châu, đệ tử của ông là Tử Lộ mưu tính rằng: Con nghe nói quan Chinh tàng sử của nhà Châu có Lão Đam, đã từ chức về ở ẩn, phu tử muốn cất giữ sách, chi bằng thử đến nhân dịp này xem sao. Khổng Tử nói: Hay lắm. Lại đến yết kiến Lão Đam.

Mùa thu năm Chu Kính Vương thứ tư, Trần Ngang mang theo thạch hầu xuống Lạc Dương, đến yết kiến Lão Đam.

Con khỉ đó theo Trần Ngang cưỡi mây xuống Lạc Dương suốt dọc đường đi, những gì chứng kiến là chư hầu tranh chấp, tàn sát lẫn nhau. Càng đi về phía Lạc Dương, bốn bề lại càng tiêu điều hoang vắng, tường đổ vách tàn, giếng ngọc gãy nát, đường ruộng đứt đoạn, vườn tược hoang vu, cỏ khô xào xạc. Chỉ thấy con người giống loài vượn, mặc áo mão mà hành vi giống mình, dần sinh lòng thương cảm cho giống loài, từ bi lớn dần.

Mà Trần Ngang ngự mây mà đi, gặp núi lật núi, gặp nước vượt nước, cho dù Nam Thiệm Bộ Châu cực kỳ rộng lớn, con khỉ đó phải mất mấy năm trời mới đi qua, nhưng Trần Ngang chỉ đi trong một ngày một đêm là đã xong. Đến khi sang ngày thứ hai trời dần tối, đã đến ngoài thành Lạc Dương. Lúc này loạn Vương tử Triêu chưa lâu, vết tích chiến tranh nham nhở ngoài thành Lạc Dương vẫn chưa phai mờ.

Bốn phía bạch cốt bỏ hoang nơi đồng nội, ruộng đất hoang vu.

Trần Ngang cải trang thành đạo sĩ đi vào trong thành, vậy mà cũng không có ai ngăn cản. Con khỉ đó mặc áo quần, học theo dáng vẻ con người đi theo phía sau. Sau khi vào thành, Trần Ngang hơi dừng bước, ngẩng đầu quan sát sắc trời, đi thẳng đến một nơi trong thành.

Con khỉ đó không hiểu, bèn hỏi: "Bốn bề hoang vắng thế này, thầy làm sao biết lão Đam ở chỗ nào?"

"Nhìn khí sắc Lạc Dương, phía đông là quý nhất, hai luồng tử khí đan xen cuồn cuộn bốc cao ba vạn dặm. Một luồng uốn lượn như rồng, một luồng cuộn tròn như kỳ lân, chính là tướng mạo của thánh nhân. Đầu rồng dựa vào mây trắng làm điểm tựa, có thể biết vị thánh nhân đó ắt có tóc bạc, là dáng vẻ của ông lão; kỳ lân nằm gối đầu về phía đông hai chòm sao Hư, Nguy, chiếm cứ phân vực Quê, Lâu, hai ngôi sao Huyền Hỏa, Giáng Lâu dẫn đường ở phía trước, ắt là sinh ra ở đất Lỗ, đi từ đất Tề đến."

"Ta nghe đại hiền Khổng Khâu sinh ra ở nước Lỗ mà du lịch nước Tề, Lão Tử sinh ra đã có tướng lão, tóc đã bạc trắng, nơi tử khí cuộn tròn kia ắt là Khổng Khâu đến hỏi đạo Lão Đam. Ngươi con khỉ này thật là cơ duyên tốt... sao không mau chóng đi theo ta?"

Con khỉ mừng rỡ khôn tả, nhảy cẫng lên đi trước dẫn đường. Lúc này có một đại hán râu ria bên cạnh sụp lạy nói: "Hiền giả chậm bước! Tại hạ là Tử Lộ, là đệ tử của phu tử, vừa rồi nghe hiền giả định thiên văn phân dã, có thuật xem mây trông khí, ắt là hiền giả trên đời, nguyện làm kẻ tiên phong dẫn dắt yết kiến phu tử!"

Có Tử Lộ đi trước dẫn đường, Trần Ngang mang theo con thạch hầu đi thẳng đến chỗ ở ẩn của Lão Tử. Dọc đường Tử Lộ mấy lần thỉnh giáo Trần Ngang, mới biết thiên văn địa lý, văn pháp các nước không gì là không biết, lại càng thêm kính trọng. Đến bên ngoài nhà cỏ đó, hắn hành lễ tạ lỗi với Trần Ngang trước, sau đó đi vào trong nhà cỏ, mời hai vị thánh nhân đi ra.

Trần Ngang đứng chưa bao lâu, con khỉ kia vốn là kẻ không có tính kiên định, may là bây giờ nó đã biết lễ nghĩa hiểu tình lý, miễn cưỡng kiềm chế bản thân, chỉ có điều bản tính con khỉ không đổi, nháy mắt ra hiệu là khó tránh khỏi. Chẳng mấy chốc, trong nhà cỏ đã có người đi ra. Đi đầu là một vị lão giả thanh tú, hình mạo huyền kỳ, mình mang dị tướng. Chỉ thấy tóc râu vàng trắng, lông mày kéo dài, trán rộng tai dài, mắt to răng thưa, miệng vuông môi dày.

Người ở phía sau là một người trung niên, đỉnh đầu nhô cao, thể hình cao lớn khác hẳn người thường.

Tử Lộ đi theo sau hai người, giống như đệ tử vậy.

Hiếm hoi là, Trần Ngang tiến lên hành lễ cung kính trước, nói: "Trần Ngang kính bái hai vị đại hiền Lão Đam, Khổng Khâu..." Lại hành lễ với Lão Tử lần nữa, nói: "Ra mắt Thượng Thanh chân nhân!"

Con khỉ ở phía sau, tâm linh tương thông, cũng học theo con người lạy xuống.

Khổng Khâu y phục ngay ngắn, cũng đáp lễ, mà Lão Tử chỉ gật đầu mỉm cười, ngược lại thể hiện khí độ khác nhau của hai người.

Ba người vào nhà tranh xong, con khỉ lén lút hỏi: "Lúc thầy gặp Bồ Đề tổ sư, không thấy hành lễ, lời lẽ khinh mỉt, sao hôm nay gặp hai vị phu tử phàm nhân này lại hành đại lễ như thế? Lại vì sao hành một lễ với Lão Đam trước, rồi lại hành nửa lễ?"

"Bồ Đề chỉ là vãn bối của ta, sao có thể nhận lễ của ta?" Trần Ngang mỉm cười nói: "Chẳng qua là một vị Chính giác giả, dính chút duyên phận đồng đạo mà thôi. Ta hành hai lễ với Lão Đam, trước kính Lão Tử, sau tôn Thái Khôi. Khổng Khâu Lão Đam là tiên hiền của ta, tự nhiên đáng nhận một lễ của ta. Thượng Thanh chân nhân tuy rộng lớn, nhưng chỉ là đồng đạo mà thôi, không đáng nhận một lễ của ta, chỉ có thể nửa lễ tôn kính, trong đó phần lớn còn phải xem vào vị thế chủ khách giữa ngã và hắn."

Con thạch hầu tất nhiên không biết, lễ thứ nhất, chính là do người Hán Trần Ngang hành, kính chính là tiên hiền; nửa lễ sau, là do Trần Ngang thay mặt Trần giáo chủ hành. Trần giáo chủ và Thượng Thanh chân nhân là đồng đạo, chỉ vì đến thế giới do Thượng Thanh chân nhân khai mở, mới kính cái tôn vị chủ nhân của hắn. Lão Tử chỉ gật đầu, là bởi vì ông không coi Trần Ngang là Trần giáo chủ, không cần đáp lễ.

Hôm đó tuy trời đã tối, nhưng ba người vẫn ngồi bàn về đạo lý, trò chuyện một lúc đến khi đèn dầu mờ ảo không tiện đi lại, lúc này mới thôi.

Ba người luận đạo suốt ba ngày, khát thì có Tử Lộ múc nước suối giếng cổ trong thành, đói thì có con khỉ kia đi hái quả dại gần đó, cùng với Tử Lộ nấu cơm tẻ trong nhà cỏ của Lão Đam, thịt muối do Khổng Khâu mang đến. Con khỉ đó tự nhiên rất vất vả, sáng sớm phải quét tước nhà cỏ, cùng Tử Lộ gánh nước khiêng vương, nhóm lửa nấu cơm, lại còn phải theo Tử Lộ đọc sách học chữ, nghe Lão Đam, Khổng Khâu, Trần Ngang giảng giải Chí đạo.

Ba người này, một người là Chí nhân vô kỷ, một người là Thần nhân vô công, một người là Thánh nhân vô danh.

Lão Đam, Khổng Khâu, Trần Ngang ba người, người nào mà không phải là kẻ trí tuệ thông suốt nhất đời này? Một người là Đạo gia đạo tổ, một người là Nho giáo tiên sư, người cuối cùng lấy văn minh làm bàn cờ, viết lên sự tung hoành trong lòng, thử nghiệm con đường phát triển văn minh, hành vi điên cuồng mất trí, nhưng trí tuệ dung hội quán thông từ đó lại có thể gọi là huyền diệu viên dung, không một chút hư giả.

Bọn họ bàn về đạo trị quốc, Tử Lộ nghe đến say sưa mê mẩn; bàn về đạo đức lễ pháp, Tử Lộ nghe đến múa tay múa chân, quên cả trời đất.

Chỉ có con khỉ đó, tuy nghe toàn là luận bàn tinh diệu nhất của tam giáo, nhưng vì không thông nhân đạo, phần lớn thời gian đều ngơ ngác ở đó, duy chỉ có lúc ba người nói về thiên địa vũ trụ, tự nhiên tạo hóa, đạo lý vạn vật, thì có thể nghe ra chỗ diệu kỳ trong đó, vui mừng khôn xiết. Nó là linh minh thạch hầu, trí tuệ ngộ tính thật sự là lựa chọn xuất sắc nhất, chỉ vì tính khỉ trong lòng không đổi, hiếu động khó định, mới làm lỡ mất cái tài tải đạo này.

Khổng Khâu tuy là tiên hiền, nhưng dù sao tinh lực cũng đặt hết vào nhân đạo, đối với thiên đạo cao xa, tự nhiên ảo diệu, thì kém xa hóa thân Thái Khôi chân nhân khai thiên tích địa của Lão Đam, huống chi là loại người điên cuồng mất trí như Trần Ngang, mấy hóa thân hoặc là tiên đạo giáo chủ thánh nhân, hoặc là thần thượng chi thần, hoặc là người tìm tòi phát huy lực lượng khoa học tự nhiên đến cùng cực.

Sau đó bèn ít nói nhiều nghe, lại có một phen trí tuệ phát biểu.

Mà con thạch hầu kia tuy nghe chuyện nhân đạo hiểu nửa phần không hiểu nửa phần, nhưng nó một phần học Khổng Khâu làm người, một phần học Lão Đam vô vi từ bi như thần, thêm một phần nữa, bị Trần Ngang mang theo thú tính chưa lột xác, lại tăng thêm ma tính. Trên bề mặt là một kẻ biết lễ nghĩa, là cái tài tải đạo, bên trong thì một phần ngông cuồng bất kham ngày càng cắm sâu vào xương tủy, có một phần ma tính coi thường vạn vật.

Đúng như câu nói: Thần ma nhân hầu đều là ta, đập vỡ hòn đá chẳng Ngô Không!

Một hôm, Thái Khôi chân nhân thấy con khỉ đó đang quét tước ngoài cửa, bỗng gọi nó vào. Thạch hầu sụp lạy trên mặt đất, chỉ nghe Thái Khôi chân nhân nói: "Ta và ngươi có chút duyên phận, ý của Trần đạo hữu, ta đã biết hết... Ta hỏi ngươi, ngươi họ gì?"

Con khỉ đó ngẩng đầu, có chút do dự nói: "Ta là con khỉ sinh ra từ trời đất, làm sao có họ tên được, chỉ mong ngày nào đó thầy thấy đệ tử cần cù lanh lợi, ban cho con một họ tên!" Nói xong nhìn Trần Ngang với ánh mắt mong mỏi. Khiến cho Trần Ngang thầm lắc đầu bực mình nói: "Ngươi nhìn ta làm gì? Ta đã nói rồi, người trước mặt này tính là một nửa cha mẹ của ngươi, ngươi sao lại không mang họ của ông ấy?"

Sắc mặt con khỉ đại biến: "Chẳng lẽ bắt ta cũng mang họ Lão sao? Ta vẫn là một con khỉ nhỏ, chỉ mong được trường sinh bất lão, nếu mang họ này, sau này trở về người ta gọi ta là đại vương, lại phải thêm chữ Lão vào đằng trước, thành ra đại vương già; gọi ta là khỉ con hầu tôn, lại thành ra khỉ già, hầu già! Bối phận tự nhiên lớn thêm một đời. Ta ra biển học thuật trường sinh bất lão, như vậy chẳng phải chuốc lấy tiếng cười của đám con cháu ta sao? Điềm báo cũng không cát lợi..."

Thái Khôi chân nhân cười nói: "Ngươi đã không muốn họ Lão, lại muốn trường sinh bất lão, vậy thì họ Tôn đi!"

Trần Ngang cũng nói: "Nhìn bề ngoài ngươi là cái tài tải đạo, bên trong lại là tính tình ngông cuồng bất kham, thà gãy chứ không cong, sau này ắt sẽ gây ra tai họa lớn. Đây là phần hung tính thiên bẩm của ngươi, một phần tính bướng bỉnh của hòn đá, còn có ma tính học được từ chỗ sư phụ. Ngươi là hình dáng con vượn, sư phụ cũng không trông mong ngươi thành đạo đức chân nhân, đập vỡ hòn đá chẳng Ngô Không — ngươi liền gọi là Tôn Ngô Không đi"