Bất kể bạn lớn lên ở đâu, bạn sẽ luôn lấy môi trường xung quanh làm thước đo cho mình. Cha mẹ tôi, một người là nha sĩ, một người là bác sĩ chỉnh răng, song phần lớn cha mẹ bạn bè tôi lại là chủ ngân hàng đầu tư, nhà quản lý quỹ đầu cơ và CEO. Từ bé, chúng tôi đã biết rằng trong số các phụ huynh đang ngồi trên khán đài cổ vũ những trận đấu bóng của chúng tôi ở địa phương, có một vài tỷ phú. Khi hiểu rõ rằng cha mẹ của một số bạn kiếm được rất nhiều tiền trong khi số khác thì kiếm được chẳng đáng là bao, tình yêu của tôi dành cho những con số và các cuộc ganh đua sớm biến thành nỗi ám ảnh mới – Phố Wall. Đến khi học phổ thông, tôi đã chăm chăm nhắm đến mục tiêu làm việc trong ngành tài chính và trở thành tỷ phú.
Khi đó, tôi đã tập tọe mở một tài khoản ở E*TRADE để mua và bán cổ phiếu của Gap và Nike. Năm 16 tuổi, tôi bắt đầu làm việc tại một quỹ đầu tư trong thời gian nghỉ hè, cố gắng tìm hiểu mọi thứ có thể về các thị trường tài chính. Năm 19 tuổi, tôi làm việc tại một quỹ mẹ và đã đến New York, không phải để xem một chương trình giải trí hay mua đồng hồ nhái trên phố St. Mark’s Place, mà để ghé qua Sàn Chứng khoán New York và dành thời gian lê la ở sàn giao dịch này.
Trong suốt những năm đó, bản năng khởi nghiệp của tôi dần phát triển, và tôi bắt đầu những phi vụ làm ăn nhỏ lẻ liên tiếp. Công việc “làm công ăn lương” đầu tiên của tôi bắt đầu năm tôi 12 tuổi – đó là một công việc lao động chân tay, dọn sân và chuyển đồ với giá 6 đô-la/giờ. Nhưng tôi nhanh chóng nhận ra rằng với sự lên ngôi của eBay, tôi có thể ghi và bán những chiếc đĩa CD hiếm về các buổi biểu diễn trực tiếp với giá 40 đô-la/đĩa. Tôi ngay lập tức từ bỏ công việc chuyển ghế gấp vào tầng hầm và sớm kiếm được hàng ngàn đô-la một năm nhờ bán đĩa CD khắp cả nước. Cha mẹ tôi luôn nhắc nhở tôi rằng chẳng có bất kỳ quỹ tín thác nào chờ đợi chúng tôi đâu. Nếu muốn có cái gì, chúng tôi phải bỏ công bỏ của ra mua. Vì vậy, tôi chẳng bao giờ cảm thấy thoải mái khi chỉ làm một công việc bình thường. Nếu có một công việc kinh doanh nhỏ nào đó có thể khởi sự được, tôi sẽ liên tục đánh giá xem làm sao có thể thực hiện được nó.
Ước mơ trở thành một chủ ngân hàng đầu tư đã đưa tôi đến khoa Kinh tế Đại học Brown. Tôi được nhiều trường nhận vào để chơi bóng rổ, nhưng tôi chọn Brown bởi tôi có thể vừa thực hiện ước mơ chơi môn thể thao hạng nhất này vừa theo đuổi ngành học ưa thích. Ngay lập tức tôi bắt đầu tham gia các khóa học về xã hội học, quản lý và tinh thần khởi nghiệp, gồm cả môn Kỹ thuật 90 (thường được gọi là Động cơ 90) của Giáo sư Barrett Heseltine, đây cũng chính là lớp học dẫn đến sự ra đời của công ty nước ép hoa quả Nantucket Nectars. Mỗi sinh viên được yêu cầu viết kế hoạch kinh doanh cho một công ty tiềm năng, và lần đầu tiên tôi bắt đầu tìm hiểu các khía cạnh chính thức của hoạt động quản lý.
Con đường đến với một công việc hấp dẫn trong lĩnh vực tài chính của tôi khá bằng phẳng; tôi là một vận động viên-sinh viên đang trên con đường tiến tới cuộc sống mà tôi hằng mơ ước, với những chiếc xe hơi, du thuyền và một ngôi nhà sang trọng. Tôi làm nhiều công việc ở trường, đội bóng rổ của tôi đang trên đà tiến tới một trong những mùa giải thành công nhất trong lịch sử, mọi thứ dường như đều đi đúng theo ý muốn của tôi. Gia đình và bạn bè nghĩ kế hoạch lớn của tôi đã đâu vào đấy, nhưng trong thâm tâm, tôi bắt đầu tự vấn nhiều hơn về ý nghĩa cuộc sống, thay vì tiền bạc.
Cuối năm thứ hai, có một lần tôi đến ký túc xá xem một bộ phim mang tên Baraka với Luke, một người bạn của tôi. Cậu ấy nói với tôi, “Đây là bộ phim tuyệt nhất mà tớ từng xem và chắc chắn nó sẽ thay đổi cách cậu nhìn thế giới.”
Trong nhiều ngôn ngữ, Baraka có nghĩa là “phước lành”. Bộ phim không có diễn viên chính, không có cốt truyện, và lúc đầu tôi không biết chuyện gì đang xảy ra, nhưng tôi biết nó thật ly kỳ. Bộ phim gồm một chuỗi những khung cảnh được quay từ khắp nơi trên khắp thế giới, với những kỳ quan tuyệt đẹp, xen kẽ với những nghi lễ và phong tục của các nền văn hóa bản địa. Bộ phim trải khắp 24 quốc gia – những tòa tháp điêu tàn ở Indonesia, những cánh đồng chết ở Campuchia, sự hỗn loạn và sắc màu ở Ấn Độ.
Có một cảnh trong đó đặc biệt cuốn hút tôi. Nó bắt đầu bằng hình ảnh một đám đông lội xuống một dòng sông nước trông rất bẩn, cầu nguyện và dâng đồ tế lễ. Một người đàn ông mang thứ gì đó được trang trí cầu kỳ trên vai và có khói bốc lên từ đó. Một người phụ nữ khum đôi tay run rẩy của mình vục lấy một vốc nước sông, tỏ rõ niềm tôn kính trước sự linh thiêng của nó. Lửa cháy rực hai bên bờ sông. Trong những giây cuối cùng của cảnh này, có thứ gì đó cháy đen xuất hiện. Phải mất một lúc tôi mới nhận ra, nhưng nó làm tôi xây xẩm. Có mặt; có chân. Đó là một người bị cháy đen.
Tôi có cảm giác như vừa bị ai thúc vào bụng. Tôi không biết cảnh này được quay ở đâu hay tại sao nó lại xảy ra, nhưng tôi biết nó có thật, và nó có ý nghĩa quan trọng về mặt tâm linh. Tất cả những gì tôi có thể nghĩ được là, Nếu tất cả những gì mình thấy trong bộ phim này thực sự đang xảy ra ở đâu đó trên hành tinh này, ngay bây giờ, lúc này đây, trong khi mình đang ngồi trong phòng ký túc xá này, thì mình cần đến đó, chứng kiến tận mắt. Làm sao tôi có thể lớn lên ở Connecticut, học đại học ở Rhode Island, và sau đó đến New York mà không thấy những nền văn hóa khác ngoài nền văn hóa của mình?
Tôi mua đĩa phim và mời những người khác đến xem cùng. Mỗi lần xem phim, tôi lại phát hiện ra thứ gì đó mới mẻ, và vì thế, tôi càng khao khát khám phá thế giới rộng lớn vượt ra khỏi môi trường hạn hẹp quanh mình.
Tôi tìm kiếm trên mạng địa điểm diễn ra cảnh quay dòng sông linh thiêng kia và phát hiện ra nó ở Varanasi, thủ đô tâm linh của người Ấn Độ. Thành phố nằm bên bờ trái sông Hằng, dòng nước linh thiêng nhất Ấn Độ. Bản thân con sông đã được coi là một vị thần, và theo truyền thuyết Hindu, chính thần Shiva là người đã tạo ra vùng này. Những người Hindu trẻ tuổi thì gột sạch tội lỗi của mình trong dòng nước thiêng, còn những người già và những người mắc bệnh thì mong được chết ở Varanasi như một cách để đến được cõi niết bàn. Tôi biết tôi cần phải đến đó.
Tôi bỏ đội bóng rổ với lý do cần thời gian dành cho bản thân, bắt đầu tìm hiểu về thế giới tâm linh và đức tin của mình. Tôi muốn tìm hiểu lý do tại sao tôi nên tin vào tôn giáo của mình hơn tất thảy những tôn giáo khác, vì vậy hằng tuần, tôi bắt đầu đến gặp một giáo sĩ Do Thái để nghiên cứu kinh Torah. Tôi cũng bắt đầu nghiên cứu sâu các tín ngưỡng khác, dành nhiều thời gian lên thư viện, nơi mỗi tháng tôi tập trung vào việc đọc kinh sách của một tôn giáo khác nhau: Đạo giáo, Ấn Độ giáo, Kitô giáo, Phật giáo, Hồi giáo, v.v… Thay vì cho rằng mọi thứ tôi được dạy đều đúng, tôi đảo ngược cách tiếp cận để thách thức mọi giả định hiện có của mình và chỉ chấp nhận sử dụng chúng nếu tự thuyết phục được bản thân.
Trong khi môi trường trung học khuyến khích học sinh tuân thủ, thì ở đại học, việc nghi vấn những gì mình nghĩ là mình biết là chuyện thường tình, thậm chí được khuyến khích. Đó là một sự thức tỉnh. Lần đầu tiên, tôi bắt đầu khám phá và trân trọng những thói quen và sở thích khác lạ của mình. Tôi đọc những cuốn sách như On the Road (Trên đường), 1984 và Man’s Search for Meaning (Đi tìm lẽ sống), mỗi cuốn sách đều khuyến khích người đọc thể hiện cái tôi riêng và khám phá mục đích sống của riêng mình. Âm nhạc mà tôi nghe thay đổi từ các nghệ sĩ pop hiện đại sang các nghệ sĩ mà lời bài hát cũng mạnh mẽ như thứ nhạc cụ họ sử dụng, như Bob Dylan, Richie Havens và Van Morrison. Lời bài hát của họ đã trở thành Thánh kinh của tôi. Tôi bắt đầu thấy rằng thành công trong cuộc đời không phải là đáp ứng kỳ vọng của người khác, mà là đạt đến sự viên mãn của bản thân. Tuổi đôi mươi là thời gian để vừa đón nhận vừa đấu tranh tìm đường trở thành con người mà ta muốn trở thành. Thông qua những cuốn sách tôi đọc, thứ âm nhạc tôi lắng nghe và những cuộc trò chuyện thâu đêm với bạn bè quen thân và cả những người xa lạ, tôi bắt đầu vun đắp cho mình một căn tính tách biệt khỏi những ý thích bất chợt và kỳ vọng của người khác.
Việc bản thân trải qua quá nhiều thay đổi khiến tôi nghĩ đến chuyện năm sau đó sẽ đi ngao du các nước khác một thời gian. Tôi xem xét các địa điểm khác nhau ở Ấn Độ cũng như Nam Phi và Đông Nam Á. Cuối cùng, cha tôi đưa ra gợi ý: “Con nên xem qua chương trình Học kỳ trên biển (Semester at Sea(1) [SAS]) xem sao. Một bệnh nhân của cha mới từ đó trở về và say sưa không dứt về nó!”
Lúc đầu tôi bán tín bán nghi nhưng càng tìm hiểu về chương trình tôi càng ấn tượng trước cơ hội được đi du lịch đến 10 quốc gia khác nhau và sau đó tách ra đi du lịch bụi lần đầu tiên trong đời.
Tôi muốn được thử thách. Mặc dù nghe có vẻ lạ, nhưng tôi muốn biết thế nào là sống hoàn toàn không chút tiện nghi. Biết bao nhiêu người tôi ngưỡng mộ – các nhạc sĩ, nghệ sĩ, nhà văn – đã tạo ra kiệt tác trong những giai đoạn khó khăn, khổ ải, chứ không phải trong khoảng thời gian hạnh phúc, viên mãn. Đa số những bài hát tôi yêu thích là những khúc ca được truyền cảm hứng bởi chiến tranh, bởi những tình yêu không được đáp lại, hay những đớn đau, dằn vặt của cuộc sống.
Nhiều người trong chúng ta cả đời sống trong bong bóng quen thuộc – chúng ta bao quanh mình những người chung ý kiến với mình, nói theo cách của mình, nhìn theo cách của mình. Chúng ta sợ phải xa rời môi trường thân thuộc, đó là lẽ tất nhiên, thế nhưng nhờ khám phá những thứ lạ lẫm, chúng ta mới thôi tập trung vào những nhãn mác vốn hạn định chúng ta là gì và lên đường khám phá chúng ta là ai.
Tháng sau đó, tôi nộp đơn xin tham gia chương trình SAS và được nhận. Tôi không nói với bất cứ ai ngoài cha mẹ bởi tôi biết một số bạn từ thời trung học và cả bạn đại học của tôi cũng sẽ muốn tham gia. Tôi yêu quý và trân trọng họ, nhưng tôi muốn tham gia hành trình này một mình. Tôi muốn xem mình sẽ sống ra sao khi không còn sự quen thuộc của quá khứ định bước đường tôi đến với tương lai.
Trong những ngày sắp lên đường, tôi đã bồn chồn viết vài dòng nguệch ngoạc vào nhật ký của mình, “Bắt đầu trải nghiệm cuộc đời… Mình sẽ bỏ lại phía sau mọi thứ, những thành kiến, kỳ vọng, những ấm êm, bạn bè và người thân. Mình không biết 100 ngày này sẽ ảnh hưởng ra sao đến mình, nhưng mình chắc chắn sẽ thay đổi.”
Hành trình tự khám phá bản thân bắt đầu khi vùng trời bình yên của ta khép lại, và vùng trời bình yên của tôi sắp khép lại còn nhanh hơn cả dự kiến của tôi.
