Đến đầu năm 2013, PoP đã dần tiến đến cột mốc 100 trường. Khi chúng tôi nhận ra ngôi trường cột mốc này sẽ được mở ở Ghana, tôi đã lên kế hoạch tham dự buổi lễ. Đã 15 tháng tôi không đến đó, và tôi háo hức đến mức không thể chợp mắt trên suốt chuyến bay qua đêm của hãng Delta từ JFK đến Accra. Khi tôi xuống máy bay, Freeman, giám đốc quốc gia của chúng tôi ở đây, trao cho tôi một cái ôm nồng ấm ở khu vực lấy hành lý.

“Chào mừng anh, Adam!” anh hét lên. “Chúng ta sẽ có một tuần bận rộn đấy, anh bạn ạ!”

Ngay khi bước ra ngoài, tôi đã được tắm trong cái nóng hầm hập, trái ngược hoàn toàn với cái lạnh giá của tiết trời tháng Giêng ở New York. Những người phụ nữ đội những giỏ soda và kẹo trên đầu các sản vật địa phương cho những chiếc xe buýt tại chốt đèn giao thông. Nhạc phát ra ầm ĩ từ những chiếc xe chạy ngang qua khi các chàng trai trẻ vung tay ra ngoài cửa, vẫy trêu những cô gái đang cười khúc khích – rõ là những cậu choai choai ở đâu cũng giống nhau.

Khi chúng tôi đến khách sạn nhỏ mà tôi sẽ ở tại Accra, Freeman khuyên tôi nên chợp mắt một chút bởi những ngày sắp tới sẽ rất dài và mệt mỏi. Chúng tôi sẽ phải đi thăm nhiều làng, đánh giá nhiều cộng đồng cũng như có nhiều cuộc trao đổi với chính quyền địa phương.

Trong nỗ lực chia sẻ cho mọi người biết về công việc tại chỗ của chúng tôi, tôi quyết định hằng đêm sẽ đăng lên YouTube một đoạn video dài một phút về 24 giờ trước đó. Bất chấp lời khuyên của Freeman, tôi đã thức đến ba giờ sáng để làm thông điệp video đầu tiên. Một mình trong phòng, ngồi trên chiếc giường cứng như bao chiếc giường mà tôi đã dần quen từ những ngày đi du lịch bụi, tôi nghe được những cuộc trò chuyện khe khẽ ở hành lang. Một nhóm lưu học sinh Mỹ đang bàn luận về kế hoạch của họ cho học kỳ tới ở Accra. Họ nói về những cập nhật mới nhất của bạn bè trên Facebook, những diễn viên hài họ theo dõi trên Twitter, và cuộc nói chuyện qua Skype với bố mẹ. Họ không biết vài tháng tới sẽ thế nào, nhưng họ muốn trải nghiệm mọi thứ. Họ muốn sống hết mình. Họ có vẻ giống những người thực hiện Những Ý Tưởng Không Tưởng.

Trong khi đó ở nhà, tại văn phòng PoP, các nhân viên vừa hứng khởi vừa lo lắng khi chúng tôi tiến dần đến buổi khánh thành ngôi trường thứ 100 – một mục tiêu mà chúng tôi đã đặt ra gần hai năm trước. Tất cả mọi người ở PoP đều cảm thấy vô cùng tự hào vì những gì chúng tôi đã làm được trong hơn bốn năm ngắn ngủi qua. Chúng tôi đã vượt mọi kỳ vọng mà người khác đặt trước mình, và – vượt qua cả những tham vọng của chính chúng tôi. Nhưng nếu việc đạt được phong độ đỉnh cao đã khó, việc duy trì phong độ đó còn khó hơn. Tôi cần xác định cách thức duy trì đà phát triển này. Tôi có thể đưa ra những mục tiêu táo bạo mới nào để vừa đảm bảo tạo được động lực cho nhân viên và người ủng hộ, vừa đảm bảo đó là mục tiêu có thể đạt được?

Phải mất hơn bốn năm chúng tôi mới có thể khởi công xây dựng ngôi trường thứ 100. Tuy nhiên, như những gì tôi biết được qua tất cả các khóa học kinh doanh và các dự án tư vấn, sự phát triển của tổ chức hiếm khi chạy thẳng theo đường tuyến tính. Gia tốc tăng trưởng, khi được thể hiện trên các bảng biểu, thường đi theo hình chữ S hoặc J bởi sự tăng trưởng có thể tăng theo cấp số nhân. Tôi không thể nhìn vào tốc độ của quá khứ để xác định tương lai. Chúng tôi phải tăng cường quy mô và đầu tư sâu hơn vào các cộng đồng hiện tại để tạo ra những trung tâm xuất sắc thật sự.

Tôi biết mình cần sự trợ giúp trong giai đoạn tiếp theo này, vì vậy tôi đã nhờ đến các chuyên gia. Bridgespan Group, một hãng tư vấn phi lợi nhuận do các hội viên của Bain lập ra, đã chọn chúng tôi tham gia vào một chương trình đặc biệt được thiết kế để đưa các tổ chức xuất sắc lên cấp độ tiếp theo. Trở lại Bain theo điều kiện riêng của tôi tại thời điểm này của cuộc hành trình là điều gì đó thật thi vị. Nó nhắc tôi nhớ lại những bước đi đã dẫn tôi đến đây và mỗi bước đi đó – dù không phải lúc nào tôi cũng nhận ra – đều có ý nghĩa và cần thiết đến thế nào.

Sau nhiều tháng tiến hành các cuộc trao đổi chiến lược với Bridgespan, chúng tôi đã phát triển được một bộ các mục tiêu mới, lớn, nhưng chắc chắn có thể thực hiện được. Chúng tôi quyết định tập trung vào việc mở rộng công tác xây dựng trường truyền thống, đồng thời phát triển các chương trình mới, đào tạo giáo viên và cung cấp học bổng cho học sinh. Chúng tôi nhận ra rằng trẻ em không chỉ cần một nơi an toàn để học, các em còn cần cả những giáo viên có trình độ và các yếu tố hỗ trợ như đồng phục, sách giáo khoa và phương tiện đi lại. Chúng tôi đặt ra mục tiêu đến cuối năm 2015 sẽ xây dựng ngôi trường thứ 500, đào tạo 1.000 giáo viên, và cung cấp 10.000 học bổng cho học sinh. Để đạt được những cột mốc này, chúng tôi sẽ cần khởi công 100 trường nữa trong riêng năm 2013. Điều mà trước đây chúng tôi cần bốn năm để thực hiện, thì giờ đây chúng tôi hy vọng có thể hoàn thành chỉ trong một năm.

Tôi công bố mục tiêu mới này cho toàn đội một tuần trước khi đi Ghana, và dù một phần chuyến đi của tôi đến vùng đất này là để dự lễ khánh thành, song phần lớn lại được sử dụng một cách chiến lược cho việc phát động giai đoạn tiếp theo của chúng tôi. Sau cuộc họp đầu tiên với một tổ chức đồng đẳng ở Accra, chúng tôi đã dành ba ngày tiếp theo rong ruổi trên những con đường bụi mù, đến thăm các ngôi làng cần trường học mới ở Volta, khu vực đặt trụ sở văn phòng của PoP Ghana.

Cái nghèo bủa vây nơi đây. Các gia đình sống trong những ngôi nhà tranh vách đất, những chiếc lán dựng tạm lợp mái tôn hay những ngôi nhà trát thô xi măng. Điện và nước sinh hoạt là thứ xa xỉ. Những đứa trẻ trong những bộ quần áo rách bươm vơ vẩn đứng xung quanh, nhìn chúng tôi với ánh mắt hiếu kỳ. Ở một làng kia, chúng tôi chứng kiến hàng trăm em ngồi học bài dưới những cây xoài lớn. Các em không có những lớp học ra hồn, chỉ là vài cái bàn được xếp lại gần nhau trước một chiếc bảng phấn đóng đinh vào thân cây. Khi một giáo viên nói với tôi ông dạy những đứa trẻ lớn hơn môn công nghệ thông tin, tôi hỏi làm sao ông có thể dạy chứ. Ông giải thích các em chưa bao giờ nhìn thấy máy tính. Thay vào đó, ông vẽ bàn phím bằng phấn và cho các em tập gõ chữ lên bảng. “Thế khi trời quá nóng, quá bụi, hay mưa thì sao?” tôi hỏi. Ông nhìn tôi bâng quơ rồi đáp, “Thì tuần đó chúng tôi nghỉ học.”

Khi chúng tôi ra về, Freeman vỗ vai tôi nói: “Trong vòng bốn tháng nữa chúng ta sẽ xây một ngôi trường mới ở đây. Đầu năm học tới, bọn trẻ sẽ có lớp học thật sự đầu tiên của mình. Đó sẽ là một ngày rất vui.”

Chúng tôi đã tổ chức những cuộc gặp mặt với các trưởng thôn, trưởng lão, hiệu trưởng, giáo viên và cha mẹ học sinh, và mỗi cộng đồng đều hết lòng vì sự học của con em họ. Nhưng quá trình đánh giá của chúng tôi đòi hỏi phải tiến hành vài cuộc họp trước khi một dự án có thể thực thi, và chúng tôi cần thu thập thêm thông tin về một vài nơi chúng tôi đã đến thăm để xác định cộng đồng nào phù hợp nhất cho việc xây trường.

Để hiểu rõ hơn, chúng tôi đã đến thăm Sở Giáo dục vùng Volta. Freeman đã sắp xếp để tôi có thể gặp giám đốc Sở cùng các cán bộ chủ chốt và đầu mối liên hệ trực tiếp của chúng tôi ở đây – một nhân viên trẻ, nhiệt huyết có cái tên khéo sao lại rất hợp là Bright Dey. Sau vài phút lái xe về hướng Ho, chiếc SUV cũ mèm của chúng tôi dừng lại bên đường và cánh cửa mở tung.

“Chào mừng anh đến Ghana,” Bright nói, nhảy vào xe của chúng tôi. “Chúng tôi rất vui khi anh tham gia cùng chúng tôi, Adam. Tôi đã nghe rất nhiều điều tuyệt vời về câu chuyện của anh với những chiếc bút chì. Chúng tôi cũng đồng ý rằng chúng ta nên tạo ra một thế giới mà đứa trẻ nào cũng được học hành, đặc biệt là trẻ em nghèo. Nhưng chúng ta phải làm việc này cùng nhau. Đúng, cùng nhau.”

Đúng, cùng nhau, tôi đã lặp lại câu nói ấy trong đầu khi chúng tôi lái xe. Khi chúng tôi đến Sở Giáo dục, Bright đưa chúng tôi vào một phòng chờ nhỏ, ánh sáng lờ mờ, rồi sau đó mời chúng tôi nghe một bài thuyết trình về hệ thống giáo dục vùng Volta. Sau một loạt những lời giới thiệu theo thông lệ, Bright trình bày một bài PowerPoint dài cho thấy những nhu cầu lớn nhất của vùng bằng các đồ thị, bảng biểu, và con số thống kê. Cơ sở hạ tầng tiểu học, đào tạo giáo viên và tuyển sinh trung học là những điểm được nhấn mạnh. Vùng này và đội ngũ ở đây rõ ràng là miếng ghép hoàn hảo, cực kỳ phù hợp với các kế hoạch mở rộng của chúng tôi ở khu vực. Giám đốc Sở sau đó bày tỏ mong muốn được hợp tác với các tổ chức đối tác như PoP. Cuộc họp kết thúc với những cái bắt tay ấm áp giữa mọi người và lời hứa sẽ gặp nhau lần nữa. Tôi thầm mong tất cả các cuộc họp của mình đều sẽ thế này. Thường thì tôi không có mặt trong những buổi họp tại địa phương bởi phần lớn trách nhiệm của tôi là ở New York.

Ở giai đoạn đầu mới thành lập công ty, người sáng lập thường là người tạo ra sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ. Một anh chủ chuỗi cửa hàng pizza lớn có thể đã bắt đầu từ việc tự làm và tự giao bánh pizza. Một chị quản lý một dòng sản phẩm thời trang lớn có thể đã bắt đầu bằng việc phác thảo mẫu thiết kế, cắt vải và bán những mẫu đầu tiên tại chính căn hộ của mình.

Trong công việc có một thực tế vui mà buồn đó là khi mọi thứ phát triển, nhà sáng lập sẽ thấy mình càng ngày càng rời xa hoạt động tạo ra sản phẩm. Giá trị lớn nhất mà họ có thể mang lại nằm ở nơi khác, thường là với tư cách người đại diện cho thương hiệu. Trong những năm đầu tiên của PoP, tôi là người duy nhất lăn lộn ở địa phương, dành gần như cả năm làm việc trực tiếp với các trưởng thôn, giáo viên và Sở giáo dục. Khi chúng tôi mở rộng, công việc đó đã trở thành trách nhiệm của các cán bộ tại địa phương.

Tôi biết chuyện này sẽ xảy ra. Trên thực tế, tôi tự hào khi các nhân viên PoP ở địa phương giờ đây đã đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn. Hiếm có điều gì mang lại cho tôi nhiều cảm hứng hơn việc chứng kiến một nhân viên từng lớn lên trong một túp lều tre không có nước hay điện sinh hoạt giờ có thể sắp xếp các hình ảnh kỹ thuật số vào các bài thuyết trình PowerPoint, đồng thời tải các tài liệu Excel lên Dropbox cho đội ngũ trên khắp thế giới tiếp cận. Nhưng tôi vẫn nhớ những khoảnh khắc đi thực địa, chia sẻ những câu chuyện và những tiếng cười với người dân ở khắp các nền văn hóa. Và trong sâu thẳm tôi phần nào lo lắng không biết liệu những người khác có cảm nhận về công việc của chúng tôi mãnh liệt như tôi.

Sáng hôm sau, khi chúng tôi đến ngôi làng Goviefe Todzi nằm chon von trên đỉnh đồi, bàn ghế, lều bạt đã được bố trí xung quanh sân trường để tránh nắng nóng cho các già làng. Ngồi sau tôi là George, người Ghana, sinh viên Đại học Ashesi, tôi đã gặp cậu khi tới giảng cho khóa SAS, trên một chiếc xe buýt đông chật những bạn cùng lớp người Ghana của cậu, những người đã thành lập một nhóm PoP tại đại học Ashesi. Họ đã tổ chức các buổi nhạc hội và bán áo sơ mi để gây quỹ xây ngôi trường này. Tôi không thể không cảm thấy cảm hứng trào dâng trước những cam kết của họ.

Buổi lễ bắt đầu với màn diễu hành của các học sinh vào sân trường, các em hát những bài hát truyền thống và nhảy múa theo nhịp trống djembe. Hai cụ bà cũng đứng dậy ra sân nhảy cùng các em, khiến tất cả những người tham dự nhớ rằng đây cũng là như một bữa tiệc gia đình – và dẫu xương có giòn thì các cụ vẫn có thể nhảy boogie. Khi nhạc kết thúc, phó trưởng thôn xướng tên từng vị khách quý. Một cán bộ huyện nói về hành trình riêng của mình, nhấn mạnh tầm quan trọng của học hành đối với cuộc đời mình, và kết luận bằng một câu trích dẫn mà tôi rất yêu thích: “Nếu nghĩ giáo dục là đắt tiền, các bạn hãy thử phớt lờ nó mà xem.”

Sau bài phát biểu, tôi giúp bọn trẻ mang những chiếc ghế gỗ vào trường để sắp xếp lớp học. Rồi sau đó có tiếng nhạc hip-hop địa phương xập xình vang lên trên loa. Tôi không biết nó phát ra từ đâu, nhưng có vẻ như là từ phía bên kia trường.

Tôi ngồi xuống cùng các trưởng thôn dự một bữa red-red ngon lành, đây là một món ăn phổ biến của người Ghana, với đậu hầm với chuối chiên. Các ông, các bà vừa kể chuyện cười vừa nhấm nháp những chai Coca-Cola và Fanta, nhưng càng cố tập trung vào các cuộc trò chuyện trước mặt, tâm trí tôi càng dạt về phía tiếng nhạc phát ra từ sân trường. Phần mà tôi thích nhất trong lễ khánh thành trường ở những nước mà chúng tôi hỗ trợ luôn là phần nhảy múa. “Tôi sẽ quay lại ngay,” tôi nói khẽ và lách ra khỏi bàn.

Khi tôi đến góc sân, tôi nhìn thấy một cảnh tượng không thể tin nổi. Hơn một trăm em, tuổi từ 5 đến 10, đang hào hứng nhảy khắp sân trường, các em đầm đìa mồ hôi, thấm qua cả bộ đồng phục màu cam sáng màu, khiến bụi sân trường bay mù mịt. Các em nhìn thấy tôi, nắm tay, kéo tôi vào giữa vòng tròn, hò reo cổ vũ. Không có người lớn nào ở đó, và không có những đôi mắt nhìn chằm chằm soi xét xung quanh chúng tôi, tôi đã nhảy sung hơn bao giờ hết trong suốt 20 phút sau đó. Một em học sinh dạy tôi một động tác, tôi lặp đi lặp lại động tác đó trước những tiếng cười giòn tan của bọn trẻ, và sau đó tôi dạy lại cậu một điệu khác. Kiểu gà vỗ cánh funky chicken, tootsie roll, disco fever – tất cả những điệu mà tôi ra sức mài giũa trong căn phòng ngủ suốt thời thơ ấu đều được giở ra ở Ghana. Tôi di chuyển và cả sân trường bắt chước lối di chuyển của tôi. Cái nóng giữa trưa khiến chúng tôi đầm đìa mồ hôi nhưng ai cũng cười thả ga. Khi bụi tung mù sân, chúng tôi chuyển sang một điệu đơn giản.

Khi nhảy với lũ trẻ, tôi nhìn quanh và nhận ra rằng những gì tồn tại quanh ta là bằng chứng cho thấy những gì tồn tại trong ta. Có một thứ năng lượng nền tảng thôi thúc chúng ta bước đi, lắc mình, và chuyển đổi. Và một khi được kích lên, nó sẽ tạo ra cảm giác như nó có một đời sống riêng. Tôi vẫn nhớ buổi lễ khánh thành ngôi trường đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt như thế nào với mình, một món quà dành tặng Ma, và tôi nhận ra bất cứ ai trong 99 người còn lại cũng cảm thấy ý nghĩa đặc biệt như thế. Nó cũng có ý nghĩa như thế với những nhà tài trợ đã mua xi măng, những phụ huynh đã đặt viên gạch, những đứa trẻ giờ đã biết đọc chữ cái đầu tiên từ cuốn sách đầu tiên của mình.

Tôi nghĩ đến Ma, Joel Puac và Lanoy, tự hào cầm trên tay cuốn sổ Cá mập của chị. Nhưng tôi cũng sẵn sàng bước tiếp từ những câu chuyện cũ, những ngôi trường cũ và cả những thành quả cũ. Giờ đây tôi nhìn toàn bộ như một sự tiếp diễn. Lúc này đây, tôi nghĩ về hàng ngàn học sinh ở các ngôi trường do PoP xây dựng. Tôi mường tượng một trăm ngôi trường tiếp theo của chúng tôi và một trăm ngôi trường học tiếp sau đó, cũng như những tác động mà chúng tạo ra trên khắp thế giới.

Ellen Johnson Sirleaf, người phụ nữ đầu tiên được bầu làm nguyên thủ một nước châu Phi, cho biết, “Nếu ước mơ của bạn chưa khiến bạn phải sợ, chúng hẳn là chưa đủ lớn.” Chúng tôi đã đạt được một mục tiêu tưởng như không tưởng một lần, giờ là lúc mở rộng công việc của chúng tôi hơn nữa. Động cơ đích thực không nằm ở việc đạt được một mục tiêu, mà nằm ở việc đến được nơi mà từ đó ta có thể tự tin và táo bạo tiến đến vạch đích ở đằng xa thêm một lần nữa. Đó là không gian giữa cái biết và cái không biết, nơi ta có thể phác thảo ra một tầm nhìn mà ta hy vọng sẽ tạo ra cho tương lai, và sau đó đeo đuổi nó bằng lòng nhiệt thành không ngừng nghỉ. Dù tôi không biết chúng tôi sẽ tìm đường đi trong mọi ngã rẽ sắp tới như thế nào, nhưng tôi biết chúng tôi đã có trong tay lộ trình để đạt được những ước vọng lớn nhất của mình.

Bằng cách trao cho những con người ở mọi lứa tuổi và nền tảng một tổ chức mà qua đó họ có thể để lại dấu ấn riêng, những cá nhân mà tôi chưa biết đến sẽ đưa từng ngôi trường mới trở thành hiện thực, biến câu chuyện của chúng tôi trở thành câu chuyện của họ. Thông qua PoP, họ sẽ thay đổi cuộc sống của những người khác tương tự như cách mà Chelsea Canada, Rich Lent hay Kennedy Donnelly đã làm. Họ sẽ trở thành Brad Haugen hoặc Hope Taitz hoặc Ray Chambers trong những câu chuyện tiếp theo của PoP. Họ sẽ trở thành người gác cổng thứ năng lượng dễ lây lan đã đẩy tổ chức tiến về trước ngay từ khi bắt đầu.

Miễn là ở đâu còn có một đứa trẻ đứng chìa tay chẳng xin gì khác ngoài một cây bút chì, sứ mệnh của chúng tôi sẽ vẫn còn tiếp tục.