Sau khi Khôi Nguyên rời nhà tôi, không hề về quê nhà. Khoảng mười ngày sau, có người gõ cửa phòng tôi, mở ra xem thì thấy một thiếu niên đầu bù tóc rối, đưa cho tôi một tờ giấy vỏ thuốc lá nhàu nát, trên đó có hai dòng chữ viết bằng bút bi. Ngòi bút rõ ràng đã hết mực, mấy lần làm rách cả giấy mà vẫn chưa để lại nét bút, bảo tôi hướng về chỗ sáng để đoán đọc.
"Thúc Thiếu Công, nhất định nhất định phải đến cưu (cứu) cháu, mau lên!" Người ký tên là cháu nhỏ "Khôi Nguyên". Tôi hỏi đây là chuyện gì thế. Người đến cũng nói không rõ. Cậu ta không quen biết Khôi Nguyên gì cả. Chỉ là hôm nay trước khi được thả, có người nhét cho cậu ta mười đồng, nhờ cậu ta chuyển tờ giấy, sự tình là như vậy. Cậu ta mà sớm biết nhà tôi khó tìm thế này, có cho ba mươi đồng cậu ta cũng không làm. Cậu ta cứ lề mề không chịu đi, cho đến khi tôi đưa thêm cho năm đồng mới rời đi.
Sự việc rất rõ ràng, Khôi Nguyên gây chuyện rồi, đã bị tống vào trong.
Tôi vừa giận vừa bực, nếu cái tên Khôi Nguyên đó lúc này đang ở trước mặt tôi, e là tôi đã không kìm được mà động tay động chân rồi. Thế nhưng sự việc đã đến nước này, rận bám trên người không giũ ra được, thể diện của tôi lại quan trọng. Hiện giờ đành phải cắn răng, qua lại với mấy tên tù nhân không ra gì. Trước hết, tôi phải dò la cho rõ nhà giam nằm ở đâu, bao gồm việc làm rõ sự khác biệt giữa nhà giam cấp tỉnh và cấp thành phố, lại còn sự khác biệt giữa trại tạm giam với trại tiếp nhận và trại thẩm tra v.v.. Tất cả những người quen trả lời tôi, đều qua loa cho qua trước lời giải thích kiên nhẫn của tôi, làm lộ ra đầy bụng nỗi nghi ngờ không nói thành lời. Sau đó, tôi đến cơ quan xin vài tờ giấy chứng nhận có thể có ích, mang theo tiền, thẳng tiến vùng ngoại ô cuồn cuộn gió cát. Vì xe máy phóng quá nhanh, dọc đường hai lần bị cảnh sát giao thông chặn lại phạt tiền, lúc tìm được trại tạm giam trời đã tối, không làm việc nữa, đành phải hôm sau lại đến. Hôm sau, tôi ném ra rất nhiều nụ cười xòa và rất nhiều lời hay ý đẹp, vung ra rất nhiều bao thuốc lá, nhại theo đủ loại phương ngôn để làm thân với từng chiếc mũ két lớn. Mới có thể từ ngoài đám đông đang vây kín văn phòng mà len lỏi chen vào, hơn nữa còn nói chuyện được với một nữ cảnh sát nói giọng Tứ Xuyên. Tôi cuối cùng cũng hiểu ra, vụ án của Khôi Nguyên là thế này. Tụ tập đánh bạc và ẩu đả ở bến tàu — tuy rằng thuộc phạm vi trấn áp nghiêm ngặt, nhưng xét thấy tình tiết chưa đến mức nặng, cộng thêm phòng giam cũng không chịu nổi sự chật chội, đối với những người như thế này cũng có thể — xử lý bằng hình thức phạt tiền. Tôi mừng khôn xiết trước bốn chữ cuối cùng này, liên tiếng nói cảm ơn bằng giọng Tứ Xuyên.
Số tiền tôi mang theo không đủ, buổi chiều lại rút một khoản tiền mang đến, nộp đủ tiền phạt, tiền sinh hoạt phí, tiền tài liệu giáo dục v.v. cho nó, dẫn nó ra ngoài. Trước khi dẫn nó đi còn có một khúc chiết nhỏ: có lẽ vì tù nhân quá đông, đăng ký nhầm lẫn, nhân viên quản giám không biết nó bị giam ở phòng giam nào nữa. Họ bận không xuể, bắt tôi chờ dài cổ hai ba tiếng đồng hồ, cuối cùng tỏm lòng thương hại. Cho phép tôi phá lệ đi vào khu nhà giam, tự mình tìm từng số phòng giam. Tôi nhìn thấy hai dãy cửa sắt màu xám kéo dài đến tận nơi xa xôi, trên mỗi cánh cửa đều có một ô cửa sổ nhỏ, chật ních những khuôn mặt, hay nói cách khác, là vô số đôi mắt từ mọi góc độ nhào nặn thành một khối hình vuông, mức độ dày đặc vượt qua cả khối thịt vừa lấy ra từ tủ đông. Tôi bị tất cả ánh mắt cắn chặt, bị chúng chờ mong. Tôi bắt đầu từ phòng số một, tốn sức yêu cầu từng khối thịt hình vuông tạm thời phân tách ra một chút, nứt ra một khe hở, để tôi áp sát vào khe hở đó hô lớn một tiếng tên Hồ Khôi Nguyên, rồi áp tai vào đó, tĩnh nghe động tĩnh bên trong. Tôi nghe thấy tiếng ồn ào vo vo, ngửi thấy mùi chua nồng nào đó của nước tiểu và mồ hôi, còn có sự thất vọng hết lần này đến lần khác của chính mình — không một ai đáp lại.
Hơn hai mươi ô cửa sổ đã qua đi, khi cổ họng tôi đã bắt đầu nứt nẻ đau rát, một tiếng đáp lại yếu ớt mới từ nơi dường như rất xa rất xa ở chân trời vọng lại, trở thành lời thì thầm có như không của cửa sổ sắt đối với tôi. Tôi vô cùng ngạc nhiên, mỗi phòng giam lớn lắm cũng chỉ tầm hai ba mươi mét vuông, sao âm thanh lại truyền đến từ nơi xa thế? Sao lại giống như đến từ một thế giới khác xa xôi vô hạn đằng sau cửa sổ sắt?
"Hừ hừ hừ —" Nó hình như bị ai đó bóp lấy cổ họng.
Nó nhận lại từ chỗ cảnh sát chiếc túi da màu đen không kéo được khóa kéo, nói với cảnh sát rất nhiều lời hối cải để đời, rồi không dám lên tiếng nữa, rụt rè ngồi lên yên sau xe máy, lén lút dò xét sắc mặt tôi. Đi liền mấy cây số sau đó, tôi mới cảm thấy người đằng sau mình nhích nhích chân, mùi hôi thối đã bị gió thổi tản bớt đi phần nào.
Về đến nhà, việc đầu tiên của tôi là ra lệnh cho nó đứng ở cửa không được động đậy, không được ngồi, không được chạm vào bất cứ thứ gì trong nhà tôi, lập tức cởi quần áo bước vào phòng tắm, toàn bộ quần áo cũng được vợ tôi thu gom thành một bọc lớn nhét vào máy giặt.
Quả nhiên không nằm ngoài dự đoán, vợ tôi đã phát hiện ra rận và rệp, còn phát hiện cả vết máu trên quần áo, liền kêu lên kinh hãi ở phía máy giặt. Khôi Nguyên chui từ phòng tắm ra, ngượng ngùng cười trừ, vừa chải đầu vừa nói: "Gương đâu?"
Tôi chỉ tay về hướng chiếc gương.
Điểm xui xẻo, lần này lại bị tống vào trại dân chủ..."
Tôi nghe không hiểu.
"Không chết cũng lột một lớp da."
"Trại dân chủ gì chứ?"
"Cậu không biết trại dân chủ à?"
"Tôi chưa từng phạm pháp."
"Chính là... chính là... mọi người dân chủ ấy mà."
"Ý gì?"
"Cứ dân chủ là rận rệp nhiều, là đánh nhau, là đổ máu."
Tôi vẫn không nghe hiểu.
Nó bắt đầu ăn cơm. Nó nói, trong lao tù người hưởng phúc nhất là đại bàng nhà tù (lão bá), nói chung, lúc đại bàng nhà tù ăn cơm có người quạt mát, có người dâng ca, có người đưa khăn mặt lau mặt. Đồ ăn đến trước tiên do đại bàng nhà tù chọn ăn, đương nhiên là trước tiên chọn món ngon như thịt để ăn. Sau đó đến lượt "tứ đại kim cương" hoặc "bát đại kim cương" dưới trướng đại bàng nhà tù ăn, lại chọn một vòng. Cuối cùng để lại một ít nước canh thừa cơm cặn, mới là phần ăn của những nhân vật nhỏ nhặt khác. Đại bàng nhà tù muốn đi ngủ, chỗ đẹp nhất chính là của hắn. Đại bàng nhà tù muốn ngắm nữ tù, ô cửa sổ thì do một mình hắn độc chiếm, lại còn phải có người ở bên dưới cõng hắn, để hắn bò lên đến độ cao của ô cửa sổ, có khi cõng liền hai tiếng đồng hồ, hai chân mỏi nhừ run lẩy bẩy.
Kẻ mới đến không phục cũng không được. Hoàn toàn không cần đại bàng nhà tù ra tay, bọn kim cương hoặc những phạm nhân muốn thăng chức thành kim cương từ lâu đã đánh cho bạn gần chết. Cái này gọi là ăn trước một gậy sát uy. Hoặc là giở trò tố cáo giả, giơ một cây đinh hoặc lưỡi lam lên, tố cáo tội danh vi phạm nội quy nhà giam của bạn, hại cho bạn vì thế mà mang cùm chân hoặc đeo gông xiềng. Nó nói đại bàng nhà tù tuy độc ác, nhưng phàm là phòng giam có đại bàng nhà tù, ngược lại còn khiến người ta sống yên ổn đôi chút, nói chung việc gì cũng có người lãnh đạo, sẽ không đánh nhau hội đồng, tương đối sạch sẽ vệ sinh, khăn mặt treo ngay ngắn, chăn xếp gọn gàng đâu ra đấy, khiến cán bộ quản giáo nhìn vào thấy vui mắt. Phạm nhân sợ nhất là trại dân chủ, đại bàng nhà tù còn chưa được sinh ra, hoặc hai ba đại bàng nhà tù trong một ổ vẫn chưa phân thắng bại, ở đó thì đâu phải là cuộc sống mà con người ta có thể sống? Nói sai một câu, là hô đánh hô giết, dân chủ chừng một tháng trời, mà có thể giữ lại được mắt mũi, lại còn giữ được tay chân bước ra, thì coi như là giỏi lắm rồi... Khôi Nguyên xoa cái đầu đến nay vẫn còn lưu lại dấu vết, sợ hãi nói, phòng giam mà lần này nó phải ngồi không ở phía trước, cũng chẳng ở phía sau, lại ngay tắp lự là trại dân chủ. Trong đó có một đám người Tứ Xuyên, có một đám người Quảng Đông, lại còn có một đám người Đông Bắc, đã đánh "Ba chiến dịch lớn" rồi mà vẫn chưa có kết quả. Cán bộ quản giáo đã cùm chân mấy kẻ cầm đầu đánh nhau, nhưng vẫn không giải quyết được vấn đề. Nó ở trong đó ngày nào cũng chịu sợ hãi, chưa từng được ngủ một giấc ngon lành nào.
Tôi cười lạnh một tiếng, "Cậu ngồi tù mà cũng có nhiều kinh nghiệm gớm nhỉ?"
Nó vội vàng biện minh: "Không có, không có, cháu là người tuân thủ pháp luật nhất, tiền của người ta rơi trước mặt cháu, cháu cũng không dám nhặt."
Là "vào cung" lần mấy rồi?"
"Lần đầu, tuyệt đối là lần đầu tiên. Cháu mà nói dối thì bị trời tru đất diệt có được không? Một số chuyện trong tù, cháu cũng nghe anh Diêm Ngọ kể từ trước thôi."
Tôi không nhớ nổi cái tên này.
Nó vô cùng khó hiểu, "Anh Diêm Ngọ mà chú cũng không nhớ á? Tổng giám đốc ấy mà, chính là em trai của Diêm Tảo đấy! Đúng rồi, hồi đó chú còn từng chơi bóng với anh ấy cơ mà!"
Nhắc đến Diêm Tảo, tôi liền nhớ ra, Diêm Tảo hình như có một người em trai như thế. Lúc tôi mới đến Mã Kiều, cậu ta vẫn đang đi học, sau này nghe nói, cậu ta từng viết khẩu hiệu phản động gì đó trên một sân khấu kịch, lại còn từng ngồi tù — lúc đó tôi đã được điều chuyển đi rồi. Tôi nhận ra trí nhớ của mình càng ngày càng tồi tệ.