Mã Kiều Từ Điển

Lượt đọc: 796 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bạch Thoại

❊ ❊ ❊

Từ này có ba ý nghĩa:

(1) Chỉ tiếng Trung hiện đại, là một loại ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ đối lập với văn ngôn (văn cổ).

(2) Chỉ những lời tán gẫu không quan trọng, thậm chí không thể xét nét hay làm cho ra ngô ra khoai, nói ra chỉ để cho vui. Thậm chí đó còn là một sự lừa gạt, ví dụ như "nhiết bạch" (phịa chuyện). Ở đây, chữ "bạch" rõ ràng đã rời xa ý nghĩa "bạch bạch" (rõ ràng), "minh bạch" (hiểu rõ), mà làm nổi bật lên phẩm chất vô hiệu quả, vô nghĩa và phi đạo đức, cùng lắm chỉ là những lời nói đùa "nói cũng bằng hòa".

(3) Trong ngôn ngữ Mã Kiều, chữ "bạch" phát âm là Pa, đồng âm với chữ "bá", cho nên bạch thoại cũng là "thợ sợ" (sợ nói), phần lớn dùng để kể những câu chuyện kỳ quái và án mạng, mang lại cho người nghe sự kích thích và thú vị.

Bạch thoại của người Mã Kiều cũng giống như trò "bày long môn trận" của người Tứ Xuyên. Hoạt động này thường diễn ra vào ban đêm hoặc những ngày mưa, là một cách để giết thời gian, khiến tôi không khỏi hoài nghi rằng bạch thoại văn của Trung Quốc ngay từ đầu đã nảy mầm dưới những hiên tranh ảm đạm như thế, bám rễ vào những câu chuyện kỳ thú tầm phào để giải trí thông thường, thậm chí là cả những câu chuyện kinh dị. Trang Tử coi tiểu thuyết là những lời lẽ vụn vặt nông cạn, Ban Cố định nghĩa tiểu thuyết là "lời bàn ngoài đường, chuyện nghe đầu ngõ", đại khái là tiệm cận với tình trạng này. Từ "Sưu Thần Ký" thời Ngụy Tấn cho đến "Liêu Trai Chí Dị" đầu đời Thanh, với tư cách là cội nguồn của bạch thoại, quả thực cũng tràn ngập những yêu ma hoang đường và các vụ án kỳ lạ, lần này qua lần khác đập vào thần kinh sợ hãi của người nghe. Ở đây, không có sự cứu đời độ thế kiểu kinh bang tế thế, cũng chẳng có sự giữ mình thanh tịnh quả dục. Khác với văn ngôn, bạch thoại chưa bao giờ được coi là một thứ ngôn ngữ cao quý, chưa bao giờ có khả năng dẫn dắt cảm xúc hay chỉ lối cho tinh thần đạt đến cảnh giới tối cao.

Bạch thoại hầu như chỉ là một thứ hàng hóa tiêu dùng hàng ngày, một thứ ngôn ngữ chợ búa. Từ cận đại đến nay, sau khi được cải tạo bởi ngôn ngữ phương Tây để đạt được hình thái trưởng thành và hoàn chỉnh của mình, nó vẫn không làm thay đổi sự kỳ thị giá trị của rất nhiều người đối với nó — ít nhất là trong từ điển của người Mã Kiều, ít nhất là trước những năm chín mươi, bạch thoại vẫn cứ là bạch thoại, lời nói rõ ràng thì cũng là lời nói vô ích, là lời phịa đặt, nó vẫn chẳng liên quan gì đến bất kỳ chủ đề nghiêm túc vĩ đại nào, vẫn chỉ là từ đồng nghĩa của "lời bàn ngoài đường, chuyện nghe đầu ngõ". Người Mã Kiều vẫn chưa cảm thấy có một sự bức thiết phải dùng những danh nghĩa thực tế mới để phân biệt rõ ràng ba ý nghĩa của chữ "bạch" kể trên, nhằm bước ra khỏi sự hỗn độn về khái niệm. Có lẽ, họ tự cho mình là những kẻ thấp kém, những kẻ dốt nát thô lỗ. Họ chỉ có thể bước vào một thứ "bạch" dung tục mà hoàn toàn vô tích sự, bước vào sự sa ngã của ngôn ngữ — chẳng khác nào tự giáng tội và lưu đày chính ngôn ngữ của mình. Trong mắt họ, tri thức thực sự dường như phải được diễn đạt bằng một thứ ngôn ngữ bí ẩn khôn lường nào đó, chứ không thể do họ biểu đạt được.

Trong sự phỏng đoán của họ, ngoại trừ những lời lẽ vụn vặt do người xưa để lại, thứ ngôn ngữ ấy có lẽ đã biến mất, thứ ngôn ngữ mang điềm báo ấy có lẽ đã ẩn giấu trong bùa chú của thầy mo, lời sấm truyền của Mạnh Bà, ẩn dật trong tiếng sấm tiếng chớp của tự nhiên, và họ thì vĩnh viễn không thể hiểu nổi. Họ rất gầy, da ngăm đen, xương cốt rắn rỏi nhưng tròng mắt và tóc lại ngả vàng. Họ đã nhượng lại quyền cai trị tối cao của ngôn ngữ, nhượng lại cho những kẻ mà họ chẳng hề hay biết, rồi cắm cúi bước đi cho hết cuộc đời mình. Bất hạnh thay, nỗ lực viết tiểu thuyết của tôi, ký ức ngôn ngữ quan trọng nhất thời tuổi trẻ của tôi, lại bắt nguồn từ sự nuôi dưỡng của thứ bạch thoại ấy, xuất phát từ việc họ tụ tập năm ba người vào những đêm muộn hoặc ngày mưa, co ro cơ thể, hào hứng trao đổi với nhau những lời nhảm nhí. Chính vì cái xuất thân không thể thay đổi này, tiểu thuyết của tôi chắc chắn sẽ bị họ cười trừ, chỉ có thể xem là những bài văn nhảm nhí vô tích sự đối với cuộc đời và lòng người. Theo một ý nghĩa nào đó, tôi cảm ơn lời nhắc nhở và sự coi thường của họ. Dù tôi có yêu thích hình thức tiểu thuyết này đến đâu đi nữa, thì tiểu thuyết rốt cuộc cũng vẫn chỉ là tiểu thuyết, chỉ là tiểu thuyết mà thôi. Nhân loại đã có vô số những cuốn tiểu thuyết hay, nhưng các cuộc chiến tranh ở Bosnia hay Trung Đông hễ cứ muốn đánh là vẫn cứ đánh. Đọc qua Goethe hay Dostoyevsky thì bọn phát xít vẫn cứ tàn sát người như thường, đọc qua Tào Tuyết Cần hay Lỗ Tấn thì những kẻ gian thương vẫn cứ lừa đảo như thường. Tác dụng của tiểu thuyết không nên bị phóng đại quá mức.

Nói sâu hơn một chút, không chỉ tiểu thuyết, mà tất cả ngôn ngữ cũng chỉ là ngôn ngữ, chỉ là những ký hiệu dùng để mô tả sự thật, giống như chiếc đồng hồ chỉ là ký hiệu mô tả thời gian mà thôi. Cho dù chiếc đồng hồ có nhào nặn cảm giác của chúng ta về thời gian như thế nào đi nữa, có nhào nặn khoảng thời gian mà chúng ta có thể hiểu được ra sao đi nữa, thì chiếc đồng hồ rốt cuộc vẫn không phải là thời gian. Ngay cả khi tất cả những chiếc đồng hồ đều bị đập nát, ngay cả khi tất cả các công cụ đo thời gian đều bị đập nát, thì thời gian vẫn cứ trôi qua như thường lệ. Thế nên chúng ta phải nói rằng, tất cả ngôn ngữ xét theo ý nghĩa nghiêm ngặt cũng đều là "bạch thoại", và tác dụng của chúng không nên bị phóng đại quá mức.

Hơn mười năm nay, tôi chưa từng làm nhà văn nhưng cũng đã viết một số tiểu thuyết. Về mặt bản chất, tôi chẳng làm được nhiều hơn người Mã Kiều là bao, từng cuốn từng cuốn tiểu thuyết thực ra giống như việc Phục Tra lúc này đang làm — anh ta áng chừng tiến độ đào hố của chúng ta hôm nay, rồi thở phào nhẹ nhõm.

"Miệng mốc meo cả rồi, kể chuyện bạch thoại đi." Anh ta vứt chiếc đòn gánh xuống, duỗi hai tay, cười ha hả đầy hứng khởi.

Trong hang rất ấm áp. Chúng tôi không cần mặc thêm áo, đầu gối chạm đầu gối, nằm nghiêng trên lớp đất tơi xốp, dán mắt vào ngọn đèn mờ ảo đang chập chờn trên vách hang.

"Cậu kể cho tôi nghe một đoạn đi."

"Cậu kể trước đi."

"Cậu kể trước đi. Cậu đã đọc những cuốn sách đó, chắc chắn đã đọc rất nhiều chuyện bạch thoại."

Tôi cảm thấy câu này hình như có vấn đề gì đó, nhưng không biết phải đính thế nào cho đúng.

"Thôi được, tôi kể một câu chuyện cười nguyên bản vậy. Tháng trước tổ chức huấn luyện dân quân, cậu đi họp mất. Hắn mò đến sân phơi lúa, bảo tiếng hô khẩu lệnh của tôi chẳng có chút sức lực nào, bắt tôi đứng sang một bên để xem hắn hô thế nào. Hắn hô 'Đằng trái — quay', lại hô 'Đằng phải — quay', hô 'Đằng sau — quay', và cuối cùng hô 'Đằng trước — quay'. Lục Tể mấy đứa bọn chúng người ngả nghiêng chẳng biết phải quay đằng trước thế nào, Bản Nghĩa liền trợn trừng mắt, vẽ những vòng tròn xuống đất, bảo tụi mày đánh xe qua đây đi, đánh xe qua đây đi——"

Phục Tra cười ha hả, đầu đập vào vách hang.

"Được rồi, tôi cũng kể một câu chuyện thế này." Anh ta húng hắng hắng giọng đầy hào hứng, kể một câu chuyện ma. Anh ta bảo ở bên trấn Song Long có một người nọ dựng nhà tựa vách núi, xây một gác lửng rất cao. Anh ta ở trên lầu, có một hôm nọ tỉnh giấc vào ban đêm, nhìn thấy ngoài cửa sổ có một cái đầu đang ngó đông ngó tây, tưởng là trẻ con, nhưng nghĩ lại thấy không đúng, anh ta ngủ ở trên lầu, cửa sổ cách mặt đất phải đến hơn hai mét, tên trộm này sao lại có cái chân dài đến thế nhỉ? Anh ta sờ tìm chiếc đèn pin, bất ngờ bật phụt lên, cậu đoán xem thế nào?

"Thế nào?" Lượng tóc gáy tôi dựng cả lên.

"Tên trộm này không có mắt, cũng chẳng có mũi miệng, trên mặt là một khoảng phẳng lì..."

Cửa hang vang lên tiếng bước chân. Lắng nghe một lúc, tôi biết là Phòng Anh từ nhà quay lại rồi. Vừa rồi cô ấy bảo đi về nhà lấy chút bánh ba-ba để ăn.

Phục Tra xé chiếc bánh ba-ba vẫn còn bốc khói trong tay, cười nói: "Bọn tôi đang kể chuyện ma, cậu có nghe không?"

Cô ấy vội vã đáp "Hử" một tiếng, tiếng bước chân tiến sâu vào bóng tối.

"Ngoài kia có ma đấy, cậu không sợ à?"

Tiếng bước chân dừng lại.

Phục Tra cười hì hì.

"Ngoài kia đang rơi tuyết phải không?"

Không có tiếng trả lời.

"Sắp sáng rồi à?"

Vẫn không có tiếng trả lời.

"Thôi được rồi, chúng ta không kể chuyện ma nữa, cậu xích vào đây một chút, trong này ấm lắm."

Yên lặng một lát, âm thanh sột soạt tiến lại gần hơn một chút. Nhưng tôi vẫn không nhìn thấy Phòng Anh, chỉ có chiếc khóa kim loại trên giày của cô ấy lóe lên từ trong bóng tối rồi chớp một cái. Thế là tôi biết một bàn chân của cô ấy đang ở cách tôi không xa.

Chẳng biết từ lúc nào, trên đỉnh đầu vang lên một tiếng "đùng", qua một lúc sau, lại vang lên một tiếng "đùng" nặng nề, chấn động đến mức ngọn đèn chao đảo, nhưng âm thanh ấy hình như không phát ra từ đỉnh đầu, mà là từ phía trước, hoặc từ bên trái, bên phải, từ tất cả các hướng. Vẻ mặt Phục Tra có chút căng thẳng, hỏi tôi đây là chuyện gì thế. Tôi bảo không biết. Cậu ta bảo trên đây là núi, lại là ban đêm, đáng lẽ không nên có âm thanh gì mới phải. Tôi bảo đúng là không nên có âm thanh gì mới đúng. Cậu ta bảo có phải chúng ta đào vào trong ngôi mộ nào rồi không? Thực sự đụng phải ma rồi sao? Tôi bảo tôi không tin. Cậu ta bảo các cụ già từng nói, trên Thiên Tử Lĩnh ngày xưa có một cái hang có thể thông ra sông, có phải chúng ta cũng sắp đào thông rồi không? Nói không chừng bên ngoài chính là Bắc Kinh, hoặc là nước Mỹ ấy chứ? Tôi bảo cậu thế mà cũng từng học cao trung đấy, mới đào có mấy chục mét thế này? E là còn chưa đào tới cái hố phân cạnh nhà Bổn Nhân ấy chứ.

Cậu ta cười ngượng nghịu, bảo đôi khi cậu ta cứ nghĩ mãi mà không tài nào hiểu nổi, cách nhau xa như thế, tại sao vĩnh viễn vẫn cứ xa xôi như vậy? Cách nhau lâu như thế, tại sao vĩnh viễn vẫn lâu lắc như vậy? Chẳng lẽ không có cách nào sao, ví dụ như dùng cách đào hố, hứa hẹn cứ đào một cái là đào thẳng sang một thế giới khác hay sao?

Đây là ảo tưởng thuở nhỏ của tôi — thường hay chui đầu vào trong chăn, hy vọng khi chui ra từ đầu bên kia của chiếc chăn, ngay lập tức sẽ nhìn thấy một kỳ tích rực rỡ nào đó.

Chúng tôi chờ đợi những âm thanh mới, ngẩn người ra một lúc lâu, hóa ra chẳng có gì cả.

Phục Tra chán nản ngáp dài một tiếng, "Thôi đi, giờ cũng gần đến lúc rồi, giải tán thôi."

Tôi bảo: "Cậu cầm đèn đi."

Cậu ta bảo: "Cậu mặc quần áo vào đi, bên ngoài lạnh lắm."

Ngọn đèn dịch chuyển ra sau lưng tôi. Thế là cái bóng của tôi bỗng nhiên phóng đại vô hạn ở phía trước, nuốt chửng lấy tôi vào trong.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.