Trời sắp mưa đấy, để xem có mưa hay không nào. (Về thời tiết)
No rồi, no rồi, chỉ muốn ăn thêm một bát nữa thôi. (Về việc ăn uống)
Tôi thấy ô tô sẽ không đến đâu, tốt nhất là anh cứ đợi đấy. (Về việc đợi xe)
Bài báo này viết hay thật, tôi đọc mà chẳng hiểu nổi một câu. (Về việc đọc báo)
Con người hắn ta là người thật thà, chỉ là không hay nói lời thật thà mà thôi. (Về Trọng Kỳ)
---❊ ❖ ❊---
Người bước vào Mã Kiều đều phải quen với việc nghe loại lời lẽ ba phải thế này: mập mờ, mơ hồ, lơ lửng, du di, thế này mà lại là thế kia. Kiểu cách khiến người ta sốt ruột này chính là cái mà người Mã Kiều gọi là "hoa dành dành hoa nhài". Tôi phát hiện ra rằng, nhìn chung thì người Mã Kiều không mấy sốt ruột về chuyện này, thậm chí còn chẳng thấy kỳ lạ chút nào. Họ có vẻ rất thích nói những lời nghe không giống ai, chẳng đúng logic gì sất. Họ dường như không quen với quy tắc phải thế này hoặc thế kia, đôi khi buộc phải nói rõ ràng một chút thì đó là chuyện chẳng đặng đừng, là một thứ lao dịch cực nhọc, là sự miễn cưỡng nhân nhượng đối với thế giới bên ngoài. Tôi không thể không hoài nghi rằng, xét cho cùng thì họ thường cảm thấy việc nói năng ngập ngừng úp mở mới chính là sự chính xác của họ.
Cũng vì điểm này mà tôi mãi vẫn không hiểu Mã Trọng Kỳ đã chết thế nào. Tóm lại ý mọi người là: Trọng Kỳ có tham lam thì cũng có một chút, mà lại bảo không tham lam mấy thì cũng chẳng phải; tư tưởng vẫn luôn rất tiến bộ, chỉ là trò quỷ quái hơi nhiều một chút; chưa từng chịu thiệt thòi gì bao giờ, chỉ là vận số không tốt; cái thân thể đầy bệnh tật của người vợ rõ ràng là chữa khỏi được, ngặt nỗi lại không tìm được đúng thầy đúng thuốc; đi đến đâu cũng ra dáng cán bộ, chỉ là không có cái tướng làm cán bộ; nhà mới thì đúng là cất được một gian, cất xong lại chẳng phải của mình; Hoàng Lão Ngũ đối với anh ta là tốt nhất, chẳng qua cũng chẳng giúp được gì nhiều; là một kẻ có thể diện, mà chẳng có tí trọng lượng lời nói nào; bảo anh ta ăn trộm thì thật là oan uổng, anh ta chẳng qua chỉ kéo đi một miếng thịt ở lò mổ mà chưa trả tiền; rượu đằng hoàng là do anh ta tự uống, bảo anh ta tự sát thì hoàn toàn không đúng sự thật…… Nghe xong những lời này, tôi đã hiểu chưa? Hay là chưa hiểu?
Tôi đại khái biết được rằng, Trọng Kỳ chăm sóc người vợ nằm liệt giường lâu năm, cuộc sống vô cùng chật vật, đến tiền mua thịt cũng không có nổi. Cận kề Tết Trùng Dương, anh ta không nhịn được bèn ăn trộm một miếng thịt ở lò mổ, bị bắt quả tang tại trận, phải viết bản kiểm điểm dán lên tường. Chắc là cảm thấy không còn mặt mũi nào để làm người nên ngày hôm hôm sau anh ta đã uống nước rượu đằng hoàng. Sự việc chỉ đơn giản có vậy. Sự việc đơn giản thế mà lại không được người Mã Kiều kể cho rõ mười mươi, trái lại càng ngày càng trở nên mập mờ trong một kiểu cách hoa dành dành hoa nhài, chỉ có thể chứng minh rằng người Mã Kiều không thể chấp nhận sự thật này, hay nói cách khác là không nỡ chấp nhận một sự thật đơn giản như vậy. Có lẽ, họ cảm thấy ngoài từng mắt xích của sự thật ra, vẫn còn rất nhiều sự thật không thể nói rõ nói bày, rất nhiều lời nói của họ đã bị những sự thật vô hình ấy quấy rối, phá hoại và phân giải, để rồi chỉ có thể trở nên râu ông nọ cắm cằm bà kia.
Trọng Kỳ từng dùng bút phê duyệt vô số chữ "đồng ý", chữ "đồng ý" cuối cùng lại là điều ở trên phê vào bản kiểm điểm ăn trộm thịt của chính mình, rồi dán lên đầu tường cho thiên hạ xem. Trong bản kiểm điểm, anh ta mắng mình là tên trộm, là kẻ vô liêm sỉ, là phần tử phản động có lỗi với Đảng, với chính phủ và có lỗi với cả tổ tiên. Có những lời viết quá đà, khiến người ta có thể tưởng tượng ra mức độ hoảng sợ lúc bấy giờ. Kỳ thực, cả đời anh ta biết quá nhiều bí mật của người khác, biết quá nhiều hành vi ác độc che trời qua biển ở gần ở xa, nhưng bản thân lại luôn thủ phận an phận, đến một cọng cỏ không đáng mặt cũng chẳng dám lấy. Sự bổn phận của anh ta đã mang lại lợi ích gì cho anh ta chưa? Không có. Anh ta bị bỏ lại bởi từng nhóm người mà anh ta nhìn thấu suốt nhưng chẳng thèm chấp, trơ mắt nhìn họ phát tài, còn cuộc sống của bản thân thì ngày càng túng quẫn, đến cái hũ mỡ lợn cũng chẳng có lấy chút mùi tanh. Liệu anh ta có cần phải thay đổi một chút không? Trong trí tưởng tượng của tôi, anh ta đã bước vào lò mổ, móc cái túi áo trống rỗng của mình, hít thở bầu không khí lễ hội nóng bỏng bức người, để rồi cuối cùng quyết định bắt đầu sự thay đổi của mình từ một miếng thịt. Đáng tiếc thay, anh ta chẳng thu được miếng thịt nào, mà chỉ nhận lấy nỗi sỉ nhục vô hạn dưới ánh mắt của muôn người và ngàn ngón tay chỉ trích của thiên hạ.
Vậy anh ta nên làm thế nào đây?
Anh ta nên tiếp tục sự bổn phận của mình, hay tiếp tục sự không bổn phận?
Nếu như anh ta vẫn đang ở trước mặt tôi, nếu như anh ta đưa ra cho tôi một câu hỏi như vậy, rất có thể tôi sẽ chần chừ trong chốc lát. Tôi rất khó đưa ra một câu trả lời rạch ròi theo kiểu phải thế này hoặc thế kia. Vào lúc này, tôi có lẽ sẽ thầm cảm thấy một thứ cảm giác hoang mang theo kiểu hoa dành dành hoa nhài đang ập đến áp đảo tôi, không sao cản nổi.