Gió tây bắc đã thổi liên tiếp hai ngày, trong cái thôn nhỏ này, ngay cả tiếng chó sủa cũng khó lòng nghe thấy. Bầu trời, một màu chì không bờ bến, chỉ trên đường chân trời phía cực đông mới có một vệt vàng nhạt, yếu ớt nhưng đầy cố chấp, dường như muốn từ từ nung chảy cái nắp trời màu chì kia.

Lác đác bảy tám ngôi nhà thấp tè, nằm phục trên mặt đất như những con bọ hung. Những đống rơm mới trông như những cây nấm dại héo tàn; gần chúng và xa hơn một chút bên bờ sông, những cây ô cửu trút hết lá chỉ còn những cành nhánh trơ trọi như vừa chịu tổn thương, đang ngạo nghễ chống chọi với ngọn gió tây bắc. Những cây ô cửu là người mẹ hiền từ của nông dân; ngày thường, chúng chẳng cần người ta bận tâm chăm sóc, đợi đến mùa đông khi những quả ô cửu đen nhánh nứt ra lộ phần đầu trắng, chúng lại hy sinh toàn bộ những ngón tay nhỏ nhắn của mình, chịu đựng hàng nghìn vết dao cắt, dùng những quả chứa đầy dầu kia để bù đắp cho cuộc sống của người nông dân.

Dòng sông uốn lượn chảy về phía tây như một con mãng xà đen, bò qua những cánh đồng lúa đan xen ngang dọc và những vườn dâu hình thù không đều đặn. Càng về phía tây, lòng sông càng rộng, cuối cùng hòa làm một với đường chân trời. Vào thời điểm giao mùa hạ thu, dòng sông nhỏ bé vui vẻ và lương thiện này được điểm xuyết khắp nơi bởi những đám bèo tấm như đồng tiền và cỏ nước như những dải lụa, nhưng lúc này tất cả đã bị gió tây bắc thổi quét sạch sành sanh. Lòng sông trơ trọi dưới cái lạnh co rúm lại thành những đợt sóng lăn tăn như vảy cá, màu sắc cũng giận dữ chuyển sang đen ngòm.

Tài Hỷ, một gã đàn ông cao lớn gần bốn mươi tuổi, từ trong một ngôi nhà thấp bước ra. Gã sải bước tới đầu phía đông của sân phơi lúa, ngẩng mặt nhìn trời bốn phía một vòng. Vệt vàng nhạt ở đường chân trời cực đông lúc này cũng đã bị che lấp, bầu trời như một cái nắp chì khổng lồ, không một kẽ hở. Tài Hỷ nhìn một hồi, lại dùng mũi hít hà, muốn thử xem độ ẩm trong không khí thế nào.

"Mẹ kiếp! Trời sắp đổ tuyết rồi." Tài Hỷ lẩm bẩm một mình rồi quay trở lại ngôi nhà thấp. Một luồng gió tây bắc rít lên, phóng ra từ vườn dâu bên kia sông, lật tung vạt áo bông rách của Tài Hỷ. Một con chó vàng ghẻ vừa từ trong nhà chạy ra, lập tức rụt đầu lại, cong sống lưng; đám lông rối trên lưng nó dường như dựng đứng cả lên.

"Hừ, mày là đồ súc sinh, cũng sợ lạnh đến thế sao!" Tài Hỷ nói, đoạn giơ tay tóm lấy gáy con chó vàng. Như thể đang muốn tìm đối tượng để xả hết năng lượng trong người, gã nhấc bổng con chó vàng lên, tiện tay ném thẳng ra sân phơi lúa.

Con chó vàng lăn ra đất rồi xoay một vòng theo đà, cũng chẳng kêu lấy một tiếng, cụp đuôi chạy ngược về phía ngôi nhà thấp. Ha ha ha! - Tài Hỷ vừa cười vừa bước vào trong.

"Tú Sinh! Trời sắp đổi rồi. Hôm nay – đi vớt uẩn thảo thôi!" Giọng nói hùng tráng của Tài Hỷ khiến bầu không khí trong nhà lập tức trở nên sống động.

Ở góc nhà có một thứ đen sì đang cựa quậy, đó chính là Tú Sinh. Hắn là "chủ hộ" của gia đình này, nhưng cũng là cháu họ của Tài Hỷ. Kém Tài Hỷ chừng mười tuổi, nhưng trông mặt mũi lại già dặn hơn Tài Hỷ rất nhiều. Người nông dân này từ nhỏ đã mắc bệnh vàng da. Lúc này, hắn đang chia năm đấu gạo vào hai bao tải, thử xem trọng lượng hai bên có bằng nhau hay không. Hắn vươn vai trả lời:

"Hôm nay đi vớt uẩn thảo sao? Tôi còn phải vào thành bán gạo nữa."

"Trong thành để mai đi cũng được! Nếu tuyết rơi xuống thì xem cậu tính sao? – Còn tiền bán quả ô cửu lần trước đâu? Lại hết rồi à?"

"Hết lâu rồi. Tất cả đều là ý của anh, đòi chuộc áo mùa đông. Nhưng hôm nay dầu cũng hết, muối cũng sạch, hôm qua hương trưởng lại tới đòi tiền lãi nhà Trần lão gia, một đồng rưỡi: – Lần trước bán quả ô cửu chẳng phải tôi đã nói là trả lãi cho Trần lão gia trước, áo mùa đông từ từ chuộc ra, nhưng hai người..."

"Hừ! Nhưng lỡ hôm nay, uẩn thảo dưới sông còn đến lượt chúng ta không?" Tài Hỷ gắt gỏng quát rồi đi ra phía sau nhà.

Tú Sinh ngập ngừng nhìn bầu trời ngoài cửa. Hắn cũng sợ trời sẽ đổ tuyết, hơn nữa gió tây bắc đã thổi hai ngày nay, những nơi lòng sông hẹp và uốn khúc, uẩn thảo chắc đã chất thành đống rồi, chậm một ngày, dù trời không đổ tuyết cũng sẽ bị người ta tranh mất trước. Thế nhưng hắn lại không quên lời hương trưởng nói hôm qua: "Ngày mai không có tiền, được! Đem gạo ra gán nợ!" Gạo mà vào tay hương trưởng, đáng giá ba đồng mấy thì chỉ được tính là một đồng rưỡi.

"Gạo cũng phải bán, uẩn thảo cũng phải vớt;" Tú Sinh vừa nghĩ vừa lấy đòn gánh thử khiêng hai bao tải. Khi đặt đòn gánh xuống, hắn quyết định đi hỏi hàng xóm xem có ai vào thành không thì nhờ mang gạo đi bán hộ.

Tài Hỷ ra sau nhà, lách người vào chuồng cừu (đây là phòng ngủ của gã), từ trên tấm phản giường chộp lấy một chiếc đai lưng vải xanh, buộc chặt ngang lưng, gã thấy ấm áp hơn nhiều. Đã đủ hai năm nay không nuôi cừu – Tú Sinh không có dư tiền để mua cừu con, nhưng mùi hôi đặc trưng của cừu vẫn còn tồn tại. Tài Hỷ là người ưa sạch sẽ, không chỉ tấm phản tầng trên mà gã ngủ thường xuyên được mang ra phơi nắng, mà ngay cả nền đất nơi cừu nằm trước kia cũng được gã quét dọn vô cùng sạch sẽ. Nhưng gã làm vậy không phải vì cái mùi hôi cừu còn sót lại – gã lại khá thích cái mùi hôi cừu nhàn nhạt ấy – mà là vì cái mùi ẩm mốc thối rữa trên nền đất bùn lầy kia.

Tài Hỷ nghĩ nhân lúc trời chưa đổ tuyết, lấy hai bó rơm khô mới thêm vào chỗ nằm. Gã rời khỏi chuồng cừu, đi về phía đống rơm gần đó. Gã nghe thấy tiếng rên hừ hừ phát ra từ phía đống rơm. Gã nhìn thấy một chiếc xô đầy nước đặt trên nền đất gần đống rơm. Tiếp đó, gã ngửi thấy một mùi hương quen thuộc tựa như mùi hôi cừu nhàn nhạt. Gã lập tức hiểu đó là ai, ba bước chân chạy tới, quả nhiên nhìn thấy vợ Tú Sinh đang vừa rên hừ hừ vừa ngồi xổm bên đống rơm.

"Sao thế?" Tài Hỷ tóm lấy người đàn bà trẻ tuổi khỏe mạnh này, muốn kéo cô ta đứng dậy. Nhưng nhìn thấy người đàn bà hai tay ôm lấy cái bụng bầu lớn, gã liền buông tay, lo lắng hỏi: "Có phải đau bụng không? Có phải sắp sinh rồi không?"

Người đàn bà gật đầu; nhưng lại lắc đầu, cố gắng nói:

"Chắc không phải, – vẫn còn sớm mà! Chắc là động thai khí. Vừa nãy, đi xách một xô nước, mang tới đây, bụng – đau dữ dội."

Tài Hỷ như không biết làm sao, quay đầu nhìn lại xô nước kia.

"Đêm qua, anh ấy lại gây sự với tôi," người đàn bà cố gồng người đứng dậy, vừa nói vừa thở, "chửi bới một hồi, bụng dưới bị anh ấy đá một cái. Chắc là động thai khí rồi. Lúc đó đau một lát rồi thôi, nhưng vừa nãy..."

Người đàn bà như mất sức, than một tiếng rồi lại dựa vào đống rơm ngồi xổm xuống.

Tài Hỷ tức giận quát: "Sao? Cô không kêu lên? Để nó đánh? Nó là loại anh hùng hào kiệt nào mà dám đánh cô? Nó mắng chửi những gì?"

"Anh ấy nói, đứa con trong bụng tôi không phải của anh ấy, anh ấy không cần!"

"Hừ! Mặt dày mới dám nói ra câu đó! Bản thân hắn là một thằng đàn ông, còn chẳng tự để lại được cái giống cho mình nữa là!"

"Anh ấy nói, sẽ có ngày anh ấy 'dao trắng đâm vào, dao đỏ rút ra', – tôi sợ anh ấy, sẽ làm thật..."

Tài Hỷ lại cười: "Nó không dám đâu, không có gan đó." Thế là, khuôn mặt hơi sưng phù thiếu máu của Tú Sinh, đôi cánh tay khẳng khiu như cành củi khô, hiện lên trước mắt Tài Hỷ; đối chiếu với người phụ nữ tràn đầy sức sống thanh xuân này, người phụ nữ tỏa ra mùi hương da thịt nồng nàn gần như mùi hôi cừu, Tài Hỷ tin chắc rằng cặp đôi này thực sự không xứng; gã tin chắc một người đàn bà khỏe mạnh như vậy, làm việc còn giỏi hơn cả mấy chàng trai, thực sự không có lý do gì phải chịu đựng sự chửi bới đánh đập của gã chồng ốm yếu kia.

Tuy nhiên Tài Hỷ cũng hiểu tại sao người đàn bà này lại chịu đựng sự lăng nhục của chồng; cô thừa nhận bản thân có lỗi với hắn, cô dùng công việc vất vả và sự nhẫn nhịn phục tùng để bù đắp tổn thất cho hắn. Nhưng đây có phải là cách hay không? Tài Hỷ cảm thấy bối rối. Gã cảm thấy chỉ có thể tiếp tục sống lay lắt như vậy. Dù sao sự ốm yếu của Tú Sinh cũng không phải là lỗi do hắn.

Tài Hỷ khẽ thở dài nói:

"Nhưng, tôi không thể để nó không phân biệt nặng nhẹ mà đánh đấm loạn xạ được. Đánh hỏng thai thì làm sao? Con là của nó cũng được, là của tôi cũng được, tóm lại một câu, dù sao cũng là từ trong bụng cô chui ra, vẫn là dòng giống nhà chúng ta! – Ơ, lúc này hết đau chưa?"

Người đàn bà gật đầu, muốn đứng lên. Nhưng giống như đang ôm một cái trống lớn, cái bụng bầu khiến cử động của cô trở nên bất tiện. Tài Hỷ nắm lấy cánh tay cô kéo một cái, đúng lúc này, mùi hương kích thích nồng nàn trên người cô xộc thẳng vào mũi Tài Hỷ, khiến gã không kìm được mà ôm chặt lấy cô.

Tài Hỷ xách xô nước kia vào nhà trước.

Uẩn thảo vớt về là để chuẩn bị làm phân bón cho mùa xuân sang năm. Những cánh đồng lúa vùng Giang Nam, mỗi năm khi "cấy lúa" vào mùa xuân sẽ bón phân một lần, tháng bảy tháng tám khi lúa cao ngang thắt lưng người lại bón thêm lần nữa. Ở quê của Tú Sinh, phương pháp cũ vốn chú trọng lần bón thứ hai đó, phải dùng khô đậu. Có một năm, nơi sản xuất khô đậu xảy ra cái gọi là "sự biến", thế là giá khô đậu mỗi năm một đắt đỏ, nông dân không mua nổi, các tiệm buôn khô đậu cũng phá sản.

Những người nông dân nghèo khổ đành phải dùng phân một lần duy nhất, đó là lần đầu, gọi là "đầu ung" (bón đầu vụ); hơn nữa nguyên liệu tốt nhất cho "đầu ung" này, nghe nói chính là loại cỏ dưới sông, mà ở quê Tú Sinh gọi là "uẩn thảo".

Vớt uẩn thảo, bắt buộc phải vào mùa đông sau khi đã thổi gió tây bắc; khi đó gió thổi uẩn thảo tụ lại một chỗ, vớt rất dễ. Nhưng cái lạnh thấu xương của chốn đồng không mông quạnh vào mùa đông lại chẳng dễ chịu đựng chút nào.

Người nông dân mất đi khô đậu đành phải liều mạng chiến đấu với cuộc sống.

Tài Hỷ và Tú Sinh chèo một chiếc "thuyền trần" rách nát đi về phía tây. Dựa vào kinh nghiệm, họ biết ở một nhánh sông cách thôn hơn hai mươi dặm, uẩn thảo là nhiều nhất; nhưng họ cũng biết trước khi họ xuất phát, trong thôn đã có hai chiếc thuyền đi trước, vì vậy họ bắt buộc phải tăng tốc độ gấp đôi, đi thêm hơn mười dặm về phía tây rồi rẽ mười dặm về phía nam, mới có thể đuổi kịp và đến đích trước người ta. Đây đều là ý của Tài Hỷ.

Gió tây bắc vẫn rất mạnh, hai người họ đi ngược gió xuôi nước, Tài Hỷ chống sào, Tú Sinh chèo lái.

Gió tây bắc đùa giỡn với phần đầu chiếc đai lưng vải xanh trên người Tài Hỷ, thường xuyên quấn lấy cây sào tre. Tài Hỷ tiện tay nắm lấy đầu đai lưng, quệt mồ hôi trên mặt, rồi xoẹt một tiếng, cây sào đập vào lớp đất đóng băng bên bờ, mạn thuyền bắn lên những đợt sóng bạc trắng. Ồ – hơ! Từ lồng ngực vạm vỡ của Tài Hỷ phát ra một tiếng hú dài hùng tráng, cây sào tre bay vút lên, linh hoạt chuyển hướng, đánh mạnh xuống nước ở phía bên kia thuyền, hai tay Tài Hỷ ấn chặt đầu sào đẩy một cái, rồi kéo một cái, cây sào tre dài một trượng hai đẫm nước lại xoay chuyển trên đỉnh đầu.

Tài Hỷ như tìm được đối tượng để xả cơn giận, múa cây sào tre, càng lúc càng hăng hái, toàn thân đổ mồ hôi nóng chiến thắng.

Đi được khoảng hơn mười dặm, mặt sông rộng ra. Những cánh đồng lúa sau thu hoạch bao la bát ngát trải dài trước mắt. Những nhánh sông như dải lụa sáng lấp lánh đan xen trong vựa lúa ngàn mẫu tựa như bàn cờ. Những túp lều tranh dùng cho guồng nước như những chiếc đinh tán, cắm chỗ này chỗ kia gần mấy "dải lụa" ấy. Những cụm màu xám rải rác lưa thưa kia, chính là những ngôi làng nhỏ, thấp thoáng làn khói trắng.

Mà giữa cánh đồng mộc mạc này, những khối màu xanh thẫm đứng sừng sững xa gần, lại chính là nghĩa trang của nhà giàu.

Vài con chim nước vỗ cánh bay lên từ đống lau sậy khô, bất chợt tản ra, như những chấm đen nhỏ, rơi xuống nơi xa xăm rồi biến mất.

Tài Hỷ vắt ngang sào tre đứng trên mũi thuyền, chợt thấy cảnh vật trước mắt tuy quen thuộc nhưng lại mới mẻ. Đại tự nhiên dường như dùng thứ ngôn ngữ không lời kể cho gã nghe điều gì đó. Gã cảm thấy trong lồng ngực mình cũng có gì đó muốn trào ra.

"Ồ – hơ!" Gã hét một tiếng dài về phía cánh đồng trầm uất kia.

Gió tây bắc mang theo tiếng hú tan biến. Tài Hỷ từ từ hạ cây sào xuống. Lau sậy khô bên bờ rên rỉ xào xạc. Tiếng chèo từ phía sau thuyền đến rất trong trẻo, nhưng chậm chạp và yếu ớt.

Tài Hỷ đi đến đuôi thuyền, cùng Tú Sinh chèo lái. Nước như kẻ bại trận rít lên.

Chẳng bao lâu sau, họ đã đến đích.

"Nhanh tay vớt đi! Lát nữa họ cũng tới, mọi người tranh giành thì mất hòa khí."

Tài Hỷ nói với Tú Sinh, rồi cầm lấy một chiếc kẹp vớt uẩn thảo lớn nhất và nặng nhất. Họ đều đứng trên mũi thuyền, mỗi người một bên, cùng giang rộng kẹp, đâm xuống đống uẩn thảo dày đặc, sau đó khép kẹp lại, dùng sức xoắn, rồi kéo mạnh, nhấc bổng lên, cả bùn sông lẫn uẩn thảo đều bị ném vào lòng thuyền.

Bùn cỏ ở nhánh sông như thể đã sinh sôi nảy nở, chống lại sự xé kéo của sức người. Bùn sông và những mảnh băng vụn lại tăng thêm trọng lượng. Tài Hỷ phát điên lên mà xoắn, cằm gã nhô ra, gắng sức nghiến răng; mỗi lần nhấc lên, gã lại phát ra một tiếng gọi chiến thắng, chiếc kẹp tre trúc thô kệch kia cong lại như cái cung, kêu kẽo kẹt.

"Dùng sức vào, Tú Sinh, mau vớt đi!" Tài Hỷ nhổ một bãi nước miếng vào lòng bàn tay, xoa hai tay vào nhau, rồi lại đầy tinh thần nhấc chiếc kẹp uẩn thảo lên.

Trên khuôn mặt hơi sưng phù của Tú Sinh cũng rịn ra mồ hôi. Tuy nhiên, động tác của hắn chỉ nhanh bằng một nửa Tài Hỷ, mỗi lần kẹp uẩn thảo mà hắn vớt được cũng chỉ bằng một nửa của Tài Hỷ. Thế nhưng hắn đã thấy cánh tay đau nhức, tim trong lồng ngực đập như hoảng loạn, thỉnh thoảng hắn lại khẽ rên rỉ.

Đống uẩn thảo lẫn bùn sông và vụn băng dần cao lên trong lòng thuyền, mạn thuyền cũng dần chìm sâu xuống; mỗi lần Tài Hỷ nhấc lên một kẹp đầy ắp, dưới chân lại dồn sức, chiếc thuyền liền nghiêng sang một bên, nước sông lạnh giá liền tràn lên mũi thuyền, thấm ướt đôi chân đi giày cỏ của gã. Gã đã cởi bỏ áo bông rách, chỉ mặc chiếc áo đơn, nhưng chiếc đai lưng vải xanh vẫn thắt chặt; từ đầu đến eo, gã như một cái lồng hấp, tỏa ra hơi nóng bốc nghi ngút.

Tiếng chèo hòa tiếng nói chuyện từ trong gió dần đến gần. Trong bụi lau khô không xa phía trước, lóe lên một cái đầu đội mũ nỉ. Tiếp đó là một chiếc thuyền nhỏ chật vật chui ra, rồi lại một chiếc nữa.

"A ha, các người cũng tới à?" Tài Hỷ vui vẻ gọi lớn, dùng sức dậm chân, ném đầy ắp uẩn thảo vào lòng thuyền; đoạn, cười đầy gian xảo, nhấc chiếc kẹp tre nhắm thẳng chỗ uẩn thảo dày đã nhìn từ trước đâm xuống, cố hết sức mở rộng kẹp tre, khuấy thật mạnh.

"Hầy, lạ thật! Các người từ đâu tới vậy? Sao trên đường không gặp nhỉ?"

Người trên thuyền mới tới cũng lớn tiếng gọi. Thuyền cũng xen vào trận địa uẩn thảo. "Chúng tôi á? Chúng tôi là..." Tú Sinh hạ chiếc kẹp uẩn thảo xuống, thở hổn hển nói.

Thế nhưng giọng nói tràn trề nguyên khí của Tài Hỷ lập tức cắt ngang lời Tú Sinh:

"Chúng tôi là từ trên trời bay xuống đấy! Ha ha!"

Vừa nói, chiếc kẹp thứ hai, thứ ba lại nhắm chỗ uẩn thảo dày mà đâm xuống.

"Đừng khoác lác! Ai mà không biết các người là tay chuyên chui rúc bùn lầy!" Người trên thuyền mới tới cười nói, cũng lộn xộn vung chiếc kẹp uẩn thảo bằng tre trúc thô kệch.

Tài Hỷ không trả lời, vội vàng vớt thêm một kẹp vào chỗ uẩn thảo đã chọn, rồi vắt ngang kẹp nhìn lòng thuyền của mình, lại nhìn nhánh sông như được trải đầy vải vụn này. Đôi mắt giàu kinh nghiệm của gã biết nơi đây chỉ còn sót lại lớp váng bề mặt, hơn nữa phần lớn là những mảnh bèo và rêu cỏ nhỏ xíu.

Gã hạ chiếc kẹp tre xuống, túm lấy đầu đai lưng quệt mồ hôi đầy mặt, nhanh nhẹn đi đến đuôi thuyền.

Bùn nhão rơi trên ván đuôi thuyền dường như đã đóng băng, chiếc áo bông rách của Tài Hỷ cũng bị dính chặt vào ván thuyền; Tài Hỷ kéo nó ra, khoác lên lưng, ngồi xổm xuống nói: "Không vớt nữa. Cả nhánh sông này, đều nhường lại cho các người đấy."

"Hứ! Vớt sạch đồ tươi đi rồi, còn nói lời hay ho!" Người trên thuyền mới tới vừa bắt tay vào việc vừa trả lời.

Nhánh sông tĩnh lặng này lập tức trở nên náo nhiệt.

Tú Sinh mở ván thuyền, lấy ra những viên bánh bột thô đã mang theo từ trước. Thứ này cũng đông cứng như đá. Tú Sinh cố sức cắn. Tài Hỷ cũng ăn bánh bột, nhưng ngửa mặt nhìn bầu trời, đang trầm tư; gã đang ước lượng xem trong các nhánh sông gần đây còn chỗ nào nhiều uẩn thảo không.

Bầu trời mây đen dày đặc, gió tây bắc đã dịu đi đôi chút. Từ xa vọng lại tiếng còi tàu ầm ầm, đó là tàu thủy chở khách đi qua ở cửa sông ngoài.

"Ồ, sao đã đến trưa rồi? Đó chẳng phải tiếng còi tàu thủy sao!"

Những người vớt uẩn thảo xôn xao nói, ngẩng mặt nhìn trời.

"Tú Sinh! Chúng ta nên về thôi." Tài Hỷ đứng dậy nói, cầm lấy mái chèo.

Lần này đến lượt Tú Sinh chống sào. Thuyền ra khỏi nhánh sông, Tài Hỷ cười cuồng dại nói: "Về phía bắc, về phía bắc đi! Đoạn sông cụt bên kia chắc chắn còn nhiều."

"Lại đến đoạn sông cụt ư?" Tú Sinh kinh ngạc nói, "Thế thì chúng ta chỉ đành ngủ đêm trên thuyền thôi."

"Còn phải nói sao! Cậu không thấy trời sắp đổi à, hôm nay vớt đầy một thuyền, thì không sợ gì nữa!" Tài Hỷ quả quyết trả lời, dùng sức đẩy vài nhịp chèo, sớm đã lái thuyền vào một nhánh sông ngang rồi.

Tú Sinh lẳng lặng đi ra đuôi thuyền, cũng giúp chèo lái. Nhưng hắn thực sự đã dùng hết sức lực rồi, nói đúng hơn là hắn đang chèo, còn mái chèo trong tay Tài Hỷ biến thành một con rồng sống, đang chèo hắn thì đúng hơn.

Tiếng nước vỗ rào rào, vài con chim nước không tên thỉnh thoảng lại hoảng sợ bay lên từ đám lau sậy khô trắng, kêu lên như tiếng khóc.

Hai cánh tay sắt của Tài Hỷ chuyển động đều đặn như đòn bẩy; trên mặt là mồ hôi dầu, trong ánh mắt là niềm vui. Gã bắt đầu hát một bài mà người trong thôn họ thường hát:

Chị em mười tám mười chín:

Mợ cả, run rẩy lại run rẩy,

Mông to, lắc lư lại lắc lư;

Sáng sớm gánh rau vào thành,

Chồng yêu, treo ở đầu đòn gánh.

Năm mươi dặm đường đi về.

Vội vã, chạm mặt nhân tình, –

Cửa chuồng cừu:

Một tay ôm chặt ngã nhào.

Tú Sinh lại thấy câu nào cũng như đang nhắm vào mình. Khuôn mặt hơi sưng phù của hắn càng trở nên tái nhợt, đôi chân cũng run rẩy. Đột nhiên eo hắn mềm nhũn, tay rời khỏi mái chèo như con rồng sống, thân hình lảo đảo về phía sau, ngồi sụp xuống ván thuyền.

"Sao? Tú Sinh!" Tài Hỷ ngưng tiếng hát, kinh ngạc hỏi, động tác tay vẫn không dừng.

Tú Sinh cúi đầu không trả lời.

"Chàng trai vô dụng," Tài Hỷ thương hại nói, "cậu nghỉ một chút đi." Thế là, Tài Hỷ như chợt nhớ ra điều gì, phóng tầm mắt nhìn ra xa nơi sông nước; một lát sau, tiếng hát lại lăn ra từ cổ họng gã.

"Tài – Hỷ!" Đột nhiên Tú Sinh đứng dậy, "Không hát không được sao! – Tôi, là người vô dụng, cục bệnh, không làm nổi việc, nhưng, vẫn còn một hơi thở, thà chết đói, không muốn làm thằng chồng mọc sừng!"

Sự đối đầu trực diện và biểu hiện kiên quyết như vậy, chưa bao giờ xảy ra. Tài Hỷ nhất thời không biết làm sao. Gã nhìn khuôn mặt Tú Sinh tái đi vì tức giận và cay đắng, lòng dâng lên nỗi ân hận; đúng rồi, bài hát kia tuy đã lưu truyền từ lâu, nhưng thực sự quá giống mối quan hệ đặc biệt giữa ba người họ, trách sao được Tú Sinh nghe chói tai. Tài Hỷ cảm thấy mình không nên hát một cách vui vẻ như vậy trước mặt Tú Sinh, như thể cố tình giễu cợt hắn, cố tình thị uy với hắn. Thế nhưng Tú Sinh chẳng phải nói "thà chết đói" sao? Thực tế, Tài Hỷ sống nhờ nhà Tú Sinh không biết đã tốn bao nhiêu công sức, nhưng giờ câu nói này của Tú Sinh giống như muốn đem thân phận "chủ nhà" ra, đuổi gã đi. Nghĩ đến đây, Tài Hỷ cũng nổi giận.

"Được, được, tôi đi thì đi!" Tài Hỷ lạnh lùng nói, động tác chèo thuyền không tự chủ được mà chậm lại một chút.

Tú Sinh dường như không lường trước được phản ứng như vậy, lại không biết trả lời thế nào, chán nản ngồi thụp xuống.

"Nhưng," Tài Hỷ lại lạnh lùng nhưng nghiêm túc nói, "cậu không được phép đánh vợ mình nữa! Một người đàn bà như thế, cậu còn chưa vừa ý? Trong bụng cô ta có con, đó là gốc rễ nhà chúng ta đấy..."

"Không cần anh quản!" Tú Sinh như phát điên nhảy dựng lên, giọng cao đến mức khản đặc, "Là vợ tôi, đánh chết có tôi đền mạng!"

"Cậu dám? Cậu dám!" Tài Hỷ cũng đột ngột quay người lại, nắm chặt nắm đấm, ánh mắt ép sát khuôn mặt Tú Sinh.

Tú Sinh dường như toàn thân đều run rẩy: "Tôi dám là dám, tôi chán sống rồi. Hết năm này đến năm khác, kẻ đòi lương, người thu thuế, đòi nợ, dồn ép tôi khổ sở! Ăn bữa hôm, không có bữa mai, cầm cố áo hè, không chuộc nổi áo đông, bản thân lại đầy bệnh tật, ... Tôi chán sống rồi! Sống là chịu tội!"

Đầu Tài Hỷ cũng từ từ cúi xuống, nắm đấm cũng buông lỏng, lòng vừa chua vừa cay, lại như lửa đốt. Con thuyền vì không có người cầm lái nên tự xoay ngang: Tài Hỷ vô thức nắm lấy mái chèo, đẩy một cái, nhưng ánh mắt không rời khỏi người cháu đáng thương của mình.

"Ài, Tú Sinh! Chỉ biết oán trách số mệnh cũng chẳng ích gì. Hơn nữa, những nỗi khổ đó cũng không phải do vợ cậu hại cậu; cô ấy chịu đủ mọi khổ cực, giúp cậu đối phó. Cậu mắng cô ấy, cô ấy không bao giờ cãi lại, cậu đánh cô ấy, cô ấy không bao giờ chống tay lại. Mùa hè năm nay cậu ốm, cô ấy phục vụ cậu, mấy đêm không ngủ?"

Tú Sinh ngẩn người nghe, trong mắt dần tràn đầy nước mắt, hắn như tan chảy ra, mềm nhũn ngồi liệt trên ván thuyền, cúi đầu; một lát sau, hắn bi ai lẩm bẩm:

"Chết là sạch sẽ, dù sao tôi cũng chẳng có người thân nào! Tôi chết rồi, để các người đều vui vẻ."

"Tú Sinh! Cậu nói câu này không sợ tội lỗi sao? Đừng nghĩ ngợi lung tung, không ai mong cậu chết cả. Sống thì cùng sống, chết thì cùng chết!"

"Hừ! Không ai mong tôi chết sao? Miệng không nói, trong lòng thì nghĩ thế đấy."

"Cậu nói ai?" Tài Hỷ quay mặt lại, tay chèo thuyền cũng dừng lại.

"Nếu không ở trước mắt, thì cũng ở trong nhà."

"Ái chà! Cậu đừng oan uổng người tốt! Cô ấy đối với cậu thực sự là một tấm lòng lương thiện."

"Lương thiện? Đàn bà cho chồng đội khăn xanh, cũng là lương thiện!" Giọng Tú Sinh lại cao lên, nhưng không giận dữ, mà là từ bi thương, không tự tin, chuyển thành lạnh lùng.

"Ai!" Tài Hỷ chỉ thốt lên một tiếng như vậy, rồi im bặt. Đối với mối quan hệ giữa mình và vợ Tú Sinh, đôi khi gã cũng vô cùng hối hận, nhưng gã rất không tán thành quan điểm như vậy của Tú Sinh. Trong mắt gã, việc vợ của một người đàn ông gần như tàn phế có ngoại tình, và việc người đàn bà này có lương thiện hay không, hoàn toàn là hai chuyện khác nhau. Chẳng phải sao, vợ Tú Sinh ngoài việc ngủ với một người đàn ông khác nhiều hơn một chút, chẳng có gì thay đổi, vẫn là vợ của Tú Sinh, phàm là việc trong bổn phận của mình, cô đều tận lực làm và làm rất tốt.

Tuy nhiên Tài Hỷ dù có ý đó, nhưng không có khả năng dùng lời lẽ để biểu đạt; mà nhìn Tú Sinh đau khổ như vậy, hiểu lầm về "người đàn bà tốt" đó như vậy, Tài Hỷ lại cho rằng nói cho rõ ràng là việc thực sự cần thiết.

Dưới sự kẹp đôi như thế, Tài Hỷ trở nên cáu bẳn, gã như trút giận mà dùng sức chèo – cứ một mực liều mạng chèo, đến cả phương hướng cũng quên mất.

"Ái chà! Mẹ kiếp, tuyết rơi rồi!" Tài Hỷ ngẩng khuôn mặt nóng bừng vì phiền não lên, bản năng hét lên như vậy.

"Hả!" Tú Sinh cũng như có phản ứng mà ngẩng đầu lên.

Lúc này gió cũng mạnh lên, xa gần đều là gió cuốn bông tuyết, khiến mắt người ta hoa lên. Trong vựa lúa ngàn mẫu chằng chịt nhánh sông này, những ngôi miếu nhỏ, đình nghỉ mát, nghĩa trang, cầu đá, thậm chí những cây đại thụ lâu đời vốn là vật chỉ hướng, đều bị bông tuyết đầy trời xoay vần đến mức nhìn không rõ.

"Tú Sinh! Mau về thôi!" Tài Hỷ vừa gọi vừa nhảy lên mũi thuyền, vơ lấy một cây sào tre, trái điểm phải đâm, lập tức lái thuyền vào một nhánh sông ngang nhỏ. Qua một khúc cua nữa là lòng sông rộng hơn. Tài Hỷ nhìn thấy trong bóng tuyết phía trước dường như có hai chiếc thuyền, đó chắc chắn là thuyền vớt uẩn thảo của người trong thôn rồi.

Tài Hỷ lại nhảy về đuôi thuyền, lúc đó Tú Sinh đã sớm tái mặt cắn răng tự mình chèo lái chiếc mái chèo lớn. Tài Hỷ lao lên, bảo Tú Sinh "kéo căng" [1] –

[1] "Kéo căng", là đẩy kéo sợi dây thừng lớn treo mái chèo, trên thuyền chèo, là công việc ít tốn sức nhất. – Ghi chú của tác giả.

"Ồ – hơ!" Tài Hỷ dồn toàn bộ nguyên khí trong lồng ngực phát ra một tiếng hú dài, mái chèo trong tay gã như một con rồng giận dữ, văng bọt nước tung tóe trên mũi thuyền.

Tuy nhiên ngay cả việc "kéo căng", Tú Sinh cũng không chống đỡ nổi nữa.

"Cậu đi nghỉ chút đi, tôi một mình là đủ rồi!" Tài Hỷ nói.

Như bước chân nhanh và đều đặn của một con tuấn mã, đôi cánh tay sắt của Tài Hỷ mạnh mẽ và đều đặn chèo mái chèo. Gió có nhỏ đi một chút, nhưng những bông tuyết lại to ra.

Tài Hỷ một tay cầm mái chèo, một tay cởi chiếc áo bông rách trên người xuống, quay đầu lại nhìn, Tú Sinh đang co ro ngồi một đống đã đầy tuyết trên người, liền phủ chiếc áo bông rách đó lên người Tú Sinh.

"Thật đáng thương quá, bệnh, nghèo, trong lòng lại còn phiền não!" Tài Hỷ nghĩ thầm. Gã cảm thấy mình có lỗi với người cháu họ này mười hai phần. Dù một năm trước gã đến ở nhờ nhà Tú Sinh, xuất hết sức lực giúp việc, hoàn toàn là xuất phát từ một tấm lòng tốt, nhưng quỷ xui quỷ khiến thế nào gã lại có chuyện đó với vợ Tú Sinh, điều này chẳng khác nào việc gã xuất hết sức lực đều là có ý đồ khác. Hơn nữa sự phiền não của Tú Sinh, việc vợ Tú Sinh bị chửi bới đánh đập, cũng đều là vì chuyện này.

Tài Hỷ nghĩ đến đây, liền như có một dòng nước đá chảy qua sống lưng.

"Hay là mình đi đi?" Gã tự hỏi trong lòng. Nhưng vừa thoáng nghĩ, liền tự trả lời: Không! Gã mà đi, những công việc trên đồng trên ruộng đó, một mình Tú Sinh làm nổi không? Vợ Tú Sinh tuy khỏe, rốt cuộc cũng không chống đỡ nổi đâu! Huống hồ cô ấy lại có con.

"Con là một đóa hoa! Tú Sinh, thím Tú Sinh, cũng nên sống thật tốt! Mình đi làm mẹ gì chứ?" Tài Hỷ thầm hét lên trong lòng, cái cằm nhô ra của gã gắng sức nghiến, đôi mắt gã tỏa sáng.

Như có một đống lửa đốt trong lòng, gã liều mạng chèo; một lát sau đã đuổi kịp hai chiếc thuyền phía trước, rồi một lát lại bỏ xa chúng ở phía sau.

Tuyết hôm đó, đến hoàng hôn thì ngừng. Ngôi làng nhỏ này, lại đã biến thành một thế giới bạc trắng. Tuyết phủ trên mái ngói những ngôi nhà thấp, chỗ sửa chữa không tốt, liền treo những dải băng dài như ngón tay, người ta co ro dưới mái nhà như vậy, chẳng khác nào bị đông cứng trong tủ lạnh. Người ta bị lạnh tỉnh giấc vào giữa đêm, nghe thấy gió bắc già rít lên ầm ầm trên đỉnh đầu.

Sáng sớm hôm sau, ánh nắng vàng rực rỡ đã ghé thăm ngôi làng nhỏ lạnh lẽo này. Trên sân phơi lúa có một hai con chó đang lăn lộn. Bên bờ sông có một hai người đàn bà đập vỡ lớp băng để lấy nước; ba chiếc thuyền nhỏ chở uẩn thảo ép chặt vào nhau, dường như đã đông cứng thành một khối. Cũng có người định tuyên chiến với cái lạnh giá, vận chuyển uẩn thảo từ thuyền nhỏ sang cái ao vuông đã đào sẵn trên ruộng, nhưng uẩn thảo dính đầy bùn đầy nước đóng băng cứng hơn cả sắt, người ta dùng bừa sắt đập mấy cái, liền xoa xoa tay nói:

"Mẹ kiếp, đến cái bừa cũng bị cắn chặt rồi sao? – Này, Tài Hỷ!"

Có người trên thuyền hàng xóm gọi như vậy. Trên một chiếc thuyền khác lại có người nói: "À, Tài Hỷ! Gánh này của bọn này anh mang đi hộ với? Dù sao anh cũng tiện đường mà."

Tài Hỷ mồ hôi dầu đầy mặt nhảy qua, cống hiến sự trợ giúp của mình.

Ông mặt trời bốc hơi mùi bùn đất, cũng bốc hơi mùi mồ hôi trên người mọi người. Trên cây ô cửu vài con chim sẻ đang kêu ríu rít.

Mọi người đẩy nhanh tiến độ công việc, mong đợi trước khi mặt trời lặn có thể sắp đặt xong hết uẩn thảo, và mong ngày mai vẫn là một ngày nắng đẹp, để có thể chèo thuyền đến nơi xa hơn có nhiều uẩn thảo.

Họ cười, họ hét, họ làm việc, họ cũng hát những câu hát không ý nghĩa biên soạn tùy tiện, mà trong tất cả âm thanh ấy, tiếng hú của Tài Hỷ thỉnh thoảng lại vút lên phá tan không trung, bi tráng và hùng tráng, như là sự kêu oan, cũng như là sự thị uy.

Hoàn thành ngày 26 tháng 2 năm 1936.