HỎI. Có vẻ hơi ghê rợn nhưng… nếu ADN của một ai đó đột nhiên biến mất thì họ có thể sống thêm được bao lâu nữa?
— Nina Charest
ĐÁP. Nếu bạn mất ADN của mình, bạn sẽ ngay lập tức nhẹ đi khoảng 150 gram.
Tôi không khuyến khích các bạn giảm cân theo cách này. Có nhiều cách dễ hơn để giảm đi một lạng rưỡi như:
Cởi áo Đi tè Cắt tóc (nếu tóc bạn rất dài) Hiến máu, nhưng làm tĩnh mạch bị nghẽn lại sau khi bị mất 150 ml máu và từ chối cho họ lấy thêm nữa Cầm một quả bóng có đường kính khoảng 1m chứa đầy khí heli Cắt hết các ngón tay của bạn
Bạn cũng sẽ nhẹ đi 150 gram nếu bạn đi từ vùng cực tới các vùng nhiệt đới. Điều này có hai nguyên nhân: một, Trái đất có hình dạng như thế này:
Nếu bạn đứng trên Bắc cực, bạn sẽ gần tâm Trái đất hơn 20 km so với khi bạn đứng ở đường xích đạo, và bạn sẽ cảm nhận thấy lực hấp dẫn mạnh hơn.
Hơn nữa, khi bạn đang đứng ở đường xích đạo, bạn còn bị văng ra bởi lực ly tâm[1].
Hệ quả của hai hiện tượng này là nếu bạn di chuyển giữa vùng cực và vùng xích đạo, bạn có thể tăng cân hoặc giảm khoảng 0,5% trọng lượng cơ thể.
Lý do mà tôi tập trung vào trọng lượng là nếu ADN của bạn biến mất, sự mất mát về vật chất sẽ không phải là thứ đầu tiên bạn nhận thấy. Có thể bạn sẽ cảm thấy một điều gì đó – một chấn động rất nhỏ đều khắp các tế bào khi chúng hơi co lại… nhưng cũng có thể không.
Nếu bạn mất hết ADN trong lúc đang đứng lên thì bạn có thể bị co giật nhẹ. Khi bạn đứng, cơ bắp co liên tục để giữ bạn đứng thẳng. Lực được tạo ra do các sợi cơ không thay đổi nhưng khối lượng chúng kéo – tay chân của bạn – thì có. Do F = ma nên các phần trên cơ thể bạn sẽ nhận được một gia tốc nhỏ.
Sau đó, bạn sẽ cảm thấy khá bình thường.
Trong một lúc.
Thiên thần phá hủy
Không có ai từng mất tất cả ADN của mình cả,[2] nên chúng ta không thể nói chắc chắn trình tự chính xác của những hậu quả về mặt sức khỏe được. Để hình dung ra những điều có thể diễn ra, chúng ta hãy chuyển qua nói về ngộ độc nấm.
Amanita bisporigera là một loài nấm ở phía đông Bắc Mỹ. Cùng với những loài khác cùng họ ở Mỹ và châu Âu, nó được biết tới dưới cái tên phổ biến là thiên thần phá hủy (destroying angel).
Thiên thần phá hủy là một loại nấm nhỏ màu trắng, trông có vẻ vô hại. Nếu bạn giống tôi, bạn đã được cảnh báo rằng không bao giờ được ăn nấm bạn tìm thấy trong rừng. Amanita chính là lý do cho chuyện này.[3]
Nếu bạn ăn một cây thiên thần phá hủy thì bạn vẫn sẽ cảm thấy ổn cả ngày. Nhưng tới đêm hoặc sáng hôm sau thì bạn bắt đầu xuất hiện những triệu chứng giống như bị bệnh tả: nôn, đau bụng và tiêu chảy nặng. Sau đó, bạn bắt đầu cảm thấy khá hơn.
Đúng lúc bạn bắt đầu cảm thấy tốt hơn, thì đó là lúc sự tổn hại với cơ thể đã không còn có thể cứu vãn. Nấm Amanita chứa amatoxin,nó bám vào một enzyme được dùng để đọc thông tin từ ADN. Nó gây trở ngại cho các enzyme, làm gián đoạn quá trình các tế bào làm theo sự chỉ dẫn của ADN.
Amatoxin gây ra hậu quả không thể phục hồi đối với bất kể tế bào nào nó tiến vào. Vì hầu hết các bộ phận trên cơ thể bạn đều cấu tạo từ tế bào,[4] điều này thật tệ. Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tử vong thường là do suy gan hoặc thận – hai cơ quan nhạy cảm đầu tiên tích tụ các độc tố. Đôi khi việc chăm sóc tích cực và ghép gan có thể cứu sống được một bệnh nhân nhưng tỷ lệ tử vong của những người ăn nấm Amanita rất cao.
Điều đáng sợ khi ngộ độc nấm Amanita là giai đoạn “bóng ma biết đi” – một khoảng thời gian mà bạn có vẻ cảm thấy ổn (hoặc tình trạng trở nên khá hơn) nhưng các tế bào của bạn lại đang tích lũy những tổn thương không thể cứu vãn và dẫn đến tử vong.
Đây là hình mẫu điển hình cho những tổn hại ADN, và chúng ta có thể thấy triệu chứng tương tự như vậy ở người mất hết ADN.
Tổn hại ADN thậm chí còn được minh họa sinh động hơn nữa qua hai ví dụ: hóa trị và xạ trị.
Hóa trị
Các loại thuốc hóa trị không phải là liệu pháp chữa trị tốt. Một số thuốc tấn công tế bào gây bệnh hiệu quả, nhưng nhiều loại thường chỉ đơn giản là làm gián đoạn sự phân bào nói chung. Lý do mà thuốc có thể tiêu diệt các tế bào ung thư một cách có chọn lọc thay vì gây hại cho cả người bệnh và các tế bào ung thư là các tế bào ung thư phân chia liên tục, còn hầu hết các tế bào bình thường phân chia không thường xuyên.
Nhưng ở người cũng có một số loại tế bào phân chia liên tục. Các tế bào phân chia nhanh nhất nằm trong tủy xương, nhà máy sản xuất máu nuôi cơ thể.
[5]
Tủy xương rất quan trọng cho hệ miễn dịch của con người. Nếu không có nó, chúng ta mất đi khả năng sản xuất các tế bào bạch cầu và làm cho hệ miễn dịch sụp đổ. Hóa trị gây nguy hại cho hệ miễn dịch, làm cho bệnh nhân ung thư dễ bị nhiễm trùng thứ phát[6].
Trong cơ thể còn có một số loại tế bào khác phân bào nhanh chóng. Các nang lông và lớp đệm niêm mạc (lining) dạ dày cũng phân chia liên tục, đó là lý do hóa trị có thể gây rụng tóc và nôn mửa.
Doxorubicin là một trong những loại thuốc hóa trị liệu thông dụng và mạnh nhất hoạt động theo cơ chế liên kết các đoạn ADN ngẫu nhiên với nhau để chúng rối lên. Việc này cũng giống như nhỏ một giọt keo siêu dính vào một quả bóng bện bằng sợi, nó nối các đoạn ADN với nhau thành một mớ vô dụng.[7] Các tác dụng phụ ban đầu sau vài ngày điều trị bằng Doxorubicin là buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy, các triệu chứng này là dễ hiểu và thuốc đã tiêu diệt cả những tế bào trong đường tiêu hóa.
Việc mất ADN sẽ gây chết tế bào giống như vậy, và có lẽ cũng gây ra các triệu chứng tương tự.
Xạ trị
Một liều lớn bức xạ gamma cũng gây hại cho bạn khi làm tổn thương ADN. Nhiễm độc phóng xạ có lẽ là loại chấn thương thực tế gần giống nhất với kịch bản của Nina. Các tế bào nhạy cảm nhất với bức xạ, cũng giống như trường hợp hóa trị, là những tế bào tủy xương, tiếp theo là những tế bào trong đường tiêu hóa.[8]
Nhiễm độc phóng xạ, giống như nhiễm độc nấm thiên thần phá hủy, có một khoảng thời gian ủ bệnh – giai đoạn “bóng ma biết đi.” Trong khoảng thời gian này, cơ thể vẫn hoạt động bình thường nhưng không có protein nào được tổng hợp mới và hệ thống miễn dịch đang dần sụp đổ.
Trong trường hợp nhiễm độc phóng xạ nghiêm trọng, sự sụp đổ của hệ thống miễn dịch là nguyên nhân chính gây ra tử vong. Nếu không có nguồn cung cấp bạch cầu, cơ thể không thể chống lại các bệnh nhiễm trùng, và những vi khuẩn bình thường cũng có thể xâm nhập vào và thoải mái tung hoành.
Kết quả cuối cùng
Việc mất đi ADN hầu như sẽ dẫn tới hiện tượng đau bụng, buồn nôn, chóng mặt, sự sụp đổ nhanh chóng hệ thống miễn dịch và cuối cùng tử vong trong vài ngày hoặc vài giờ do nhiễm trùng hoặc suy đa tạng.
Mặt khác, ít nhất bạn còn có một chút may mắn. Nếu chúng ta phải sống trong một tương lai đen tối, nơi những chính phủ Orwell[9] thu thập các thông tin di truyền và sử dụng chúng để điều khiển chúng ta…
[10]
… bạn sẽ vô hình.
❀ ❀ ❀
[1] Tương tự, thang đo cường độ gió F (Fujita) đã được thay thế bằng thang EF (Fujita mở rộng). Đôi khi, một đơn vị đo trở nên lỗi thời bởi vì xài nó rất kinh khủng – chẳng hạn, “kip” (1.000 pound lực), “kcfs” (hàng nghìn foot khối mỗi giây), và “độ Rankine” (độ F trên độ không tuyệt đối). (Tôi đã phải đọc các bài báo kỹ thuật sử dụng các đơn vị này.) Những khi khác, bạn có thể nhận thấy rằng các nhà khoa học chỉ muốn có thứ gì đó để “chỉnh” mọi người.
[2] Trong phim Star Wars, con tàu Death Star bắn một chùm tia phá hủy toàn bộ Alderaan chỉ trong một phần tí teo của giây. (ND)
[3] Một khẩu súng vạn năng, không thể bị phá hủy nhưng ta có thể nắm giữ mà không lo cánh tay bị xé nát. Đừng lo lắng, chuyện đó sau này sẽ xảy ra ngay!
[4] …trừ phi Kyp Durron sử dụng Thần lực để lôi nó lên.
[5] Xin lỗi nhé, Mặt trăng!
[6] Nguyên văn: Tickling the dragon’s tail.
[7] Khi kéo tay ra, hãy để ý đến những triệu chứng của bệnh giảm áp suất do các bọt nitơ trong mạch máu ở tay.
[8] Hy vọng thế.
[9] Qua nhiều thập kỷ, trọng lực sẽ tăng lên nhanh hơn mức bạn nghĩ đôi chút, vì vật chất trên Trái đất sẽ bị nén lại dưới khối lượng của chính nó. Lực nén bên trong các hành tinh thì gần như tỷ lệ thuận với bình phương diện tích bề mặt, vậy nên nhân Trái đất sẽ bị nén lại chặt hơn. Tham khảo tại đây.
[10] Mặc dù một số nguyên tố phóng xạ như urani khá nặng, chúng bị ép ra khỏi các lớp phía dưới vì các nguyên tử của chúng không tương thích với các mạng nguyên tử của phần đá ở độ sâu này. Để tìm hiểu thêm, xem bài viết này.
