HỎI. Điều gì sẽ xảy ra nếu một trận động đất mạnh 15 độ Richter xảy ra ở nước Mỹ, tại New York chẳng hạn? Thế còn 20 độ? 25 độ thì sao?
— Alec Farid
ĐÁP. Thực ra thang Richter đã được thay bằng thang “chấn cấp tức thời”,[1] đo năng lượng sinh ra từ một trận động đất. Đó là một thang đo mở không có giới hạn trên, nhưng vì chúng ta thường hay nghe về các trận động đất với cường độ từ 3 đến 9, nên có lẽ nhiều người đã nghĩ rằng 10 là mức lớn nhất và 1 là mức nhỏ nhất.
Thực ra, 10 không phải là giới hạn trên của thang đo, nhưng có lẽ nên là như vậy thì hơn. Một trận động đất có chấn cấp là 9 đã đủ để đo được ảnh hưởng của nó tới sự quay của Trái đất; hai trận động đất có chấn cấp 9+ trong thế kỷ này đều đã làm độ dài của ngày thay đổi một phần tí teo của giây.
Một trận động đất có chấn cấp là 15 sẽ sản sinh ra 1032J năng lượng, tương đương với năng lượng liên kết hấp dẫn của Trái đất. Bạn có thể hình dung thế này,nó giống như con tàu Death Star gây nên cơn địa chấn có chấn cấp 15 trên hành tinh Alderaan.[2]
Về lý thuyết bạn có thể gặp một trận động đất mạnh hơn trên Trái đất, nhưng trên thực tế tất cả điều này chỉ có nghĩa là đám mây dãn nở từ các mảnh vụn tàn tích sẽ trở nên nóng hơn.
Mặt trời, với năng lượng liên kết hấp dẫn cao hơn, có thể có những chấn động có chấn cấp lên tới 20 (dù nó chắc chắn sẽ kích hoạt một vụ nổ tân tinh khủng khiếp nào đó). Những chấn động mạnh nhất trong vũ trụ mà loài người biết, xảy ra trong vật liệu của các sao neutron siêu nặng, có cường độ cỡ như thế. Đây là năng lượng tỏa ra nếu bạn gói gọn vô số những quả bom khinh khí sao cho có kích thước bằng cả Trái đất rồi kích nổ chung cùng một lượt.
Chúng ta đã tốn khá nhiều thời gian để nói về những thứ to lớn và khủng khiếp. Còn ở đáy của thang đo thì sao nhỉ? Liệu có một thứ gì đó tương tự như động đất có cường độ bằng 0?
Có đấy! Thực ra thì thang đo còn có thể xuống dưới cả 0. Hãy xem qua một số “trận động đất” có chấn cấp thấp, kèm theo một miêu tả về những gì mà chúng có thể gây ra cho ngôi nhà của bạn.
Giống như những vận động viên bóng bầu dục của đội Dallas Cowboys chạy đâm sầm vào ga-ra của hàng xóm nhà bạn.
Chấn cấp bằng -1
Một cầu thủ bóng bầu dục chạy đâm sầm vào gốc cây trong sân nhà bạn.
Chấn cấp bằng -2
Con mèo rớt khỏi tủ đựng quần áo.
Chấn cấp bằng -3
Con mèo hất rơi chiếc điện thoại của bạn xuống khỏi bàn trang điểm.
Chấn cấp bằng -4
Một đồng xu rớt khỏi lưng một chú chó.
Chấn cấp bằng -5
Một phím được nhấn trên bàn phím dòng M của IBM.
Chấn cấp bằng -6
Gõ một phím lên bàn phím laptop.
Chấn cấp bằng -7
Một chiếc lông rớt nhẹ xuống sân.
Chấn cấp bằng -8
Một hạt cát khô rớt lên đụn cát nhỏ ở đáy một chiếc đồng hồ cát tí xíu.
… và giờ thì hãy xuống luôn tới
Chấn cấp bằng -15
Một hạt bụi bay lững lờ chạm xuống mặt bàn.
Đôi khi sẽ là thật tuyệt khi “đổi gió” một tẹo bằng cách không phá hủy thế giới.
❀ ❀ ❀
[1] Tương tự, thang đo cường độ gió F (Fujita) đã được thay thế bằng thang EF (Fujita mở rộng). Đôi khi, một đơn vị đo trở nên lỗi thời bởi vì xài nó rất kinh khủng – chẳng hạn, “kip” (1.000 pound lực), “kcfs” (hàng nghìn foot khối mỗi giây), và “độ Rankine” (độ F trên độ không tuyệt đối). (Tôi đã phải đọc các bài báo kỹ thuật sử dụng các đơn vị này.) Những khi khác, bạn có thể nhận thấy rằng các nhà khoa học chỉ muốn có thứ gì đó để “chỉnh” mọi người.
[2] Trong phim Star Wars, con tàu Death Star bắn một chùm tia phá hủy toàn bộ Alderaan chỉ trong một phần tí teo của giây. (ND)
