Alhambra

Lượt đọc: 29 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hành Trình

❊ ❊ ❊

Vào mùa xuân năm 1829, tác giả của tập sách này, người vì tò mò mà đặt chân đến Tây Ban Nha, đã thực hiện một chuyến thám hiểm lang thang từ Seville đến Granada cùng một người bạn vốn là thành viên của Đại sứ quán Nga tại Madrid. Hoàn cảnh ngẫu nhiên đã đưa hai chúng tôi từ những vùng đất xa xôi trên quả địa cầu xích lại gần nhau, và sự tương đồng về sở thích đã thúc đẩy chúng tôi cùng nhau lang thang giữa những ngọn núi đầy thơ mộng của xứ Andalusia. Nếu những trang viết này có lọt vào mắt anh ấy, dù anh có đang ở bất cứ xó xỉnh nào do nhiệm vụ công tác đưa đẩy, dù có đang hòa mình vào chốn lầu son gác tía tráng lệ, hay đang trầm ngâm trước những vẻ đẹp vĩ đại đích thực của tự nhiên, mong rằng chúng sẽ gợi lại khung cảnh của những ngày tháng đồng hành phiêu lưu, và cùng với đó là ký ức về một con người mà thời gian hay khoảng cách cũng không thể xóa nhòa trong tôi ấn tượng về sự tao nhã và phẩm chất cao quý của anh.

Và giờ đây, trước khi lên đường, xin cho phép tôi được bày tỏ vài lời nhận xét sơ lược về phong cảnh và việc đi lại tại Tây Ban Nha. Nhiều người hay tưởng tượng Tây Ban Nha là một miền đất phương nam dịu ngọt, được tô điểm bởi những nét quyến rũ nồng nàn của nước Ý gợi cảm. Trái lại, dẫu vẫn có ngoại lệ ở một vài vùng ven biển, nhưng nhìn chung, đây là một xứ sở khắc nghiệt và u sầu, với những dãy núi gập ghềnh, những đồng bằng trải dài tít tắp, không một bóng cây, tĩnh lặng và cô quạnh đến khôn tả, mang đậm nét hoang dã và cô độc của châu Phi. Điều làm tăng thêm vẻ tĩnh lặng và cô quạnh ấy chính là sự vắng bóng của các loài chim hốt ca, một hệ quả tất yếu của việc thiếu vắng những lùm cây và rặng dậu. Kền kền và đại bàng thỉnh thoảng lượn lờ quanh các vách núi, bay vút trên những cánh đồng, và từng đàn gà ô nhút nhát lững thững bước đi trên các bãi hoang; thế nhưng, hàng vạn loài chim nhỏ bé vốn thổi bừng sức sống cho khắp mặt đất ở các xứ sở khác lại chỉ có thể được tìm thấy ở một vài tỉnh thành tại Tây Ban Nha, và chủ yếu là trong các khu vườn cây ăn trái quanh nơi sinh sống của con người.

Ở các vùng nội địa, du khách đôi khi phải băng qua những dải đất rộng lớn trồng ngũ cốc trải dài đến tận chân trời, có lúc xanh mướt cỏ cây, có lúc trơ trọi cháy nắng, nhưng anh ta sẽ hoài công tìm kiếm bóng dáng của bàn tay đã cày xới mảnh đất này. Cuối cùng, anh cũng nhìn thấy một ngôi làng nằm trên sườn đồi dốc đứng hoặc mỏm đá gồ ghề, với những thành lũy mục nát và tháp canh đổ nát: một cứ điểm kiên cố từ thời xưa, để chống lại nội chiến hay các cuộc đột kích của người Moor; bởi thói quen quần tụ lại để bảo vệ lẫn nhau của tầng lớp nông dân vẫn được duy trì ở hầu hết các vùng của Tây Ban Nha, hệ quả từ nạn cướp bóc của những băng nhóm hoành hành ngang dọc.

Thế nhưng, dẫu phần lớn Tây Ban Nha thiếu vắng vẻ đẹp trang hoàng của những lùm cây rừng cùng nét duyên dáng dịu êm của các công trình canh tác, phong cảnh nơi đây vẫn mang một vẻ đẹp hùng vĩ trong sự khắc khổ, hòa hợp hoàn hảo với tính cách con người xứ này; và tôi cảm thấy mình thấu hiểu hơn về con người Tây Ban Nha kiêu hãnh, gan góc, tiết kiệm và điều độ, cùng sự bất chấp gian khổ và thái độ khinh miệt những thói quen xa hoa ủy mị của họ, kể từ khi tôi được tận mắt nhìn thấy mảnh đất mà họ đang sinh sống.

Đâu đó trong những nét khắc kỷ và giản dị của phong cảnh Tây Ban Nha còn ẩn chứa một sức mạnh thấm sâu vào tâm hồn, gợi lên cảm giác về sự vĩ đại. Những đồng bằng mênh mông của xứ Castile và La Mancha, trải dài đến tận tầm mắt, lại có được sức hút chính từ sự trơ trụi và bao la ấy, mang trong mình phần nào vẻ uy nghiêm tĩnh lặng của đại dương. Khi lướt qua những vùng đất hoang vu vô tận này, ánh mắt ta thỉnh thoảng bắt gặp một bàn tay chăn gia súc đơn độc bên đàn vật lơ thơ, đứng im liman như một bức tượng, với cây giáo dài mảnh mai chĩa vút lên bầu trời như một mũi lao; hoặc trông thấy một đoàn lừa lê bước chậm chạp qua cánh đồng hoang hệt như đoàn lạc đà trên sa mạc; hay một kỵ mã đơn độc, mang theo súng ngắn và dao găm, đang lảng vảng trên đồng bằng. Như vậy, đất nước, thói quen, và ngay cả diện mạo của con người nơi đây đều mang hơi hướng của xứ Ả Rập. Sự bất an bao trùm khắp đất nước được minh chứng qua việc sử dụng vũ khí phổ biến. Người chăn gia súc trên đồng, người chăn cừu ngoài bãi tha hồ mang theo súng trường và dao gót nhọn. Người dân làng giàu có hiếm khi dám tới thị trấn chợ búa mà không mang theo khẩu súng trường ngắn trabuco, và có lẽ cả một tên đầy tớ đi bộ vác súng trên vai; và ngay cả những chuyến đi nhỏ nhặt nhất cũng được chuẩn bị như một cuộc hành quân đánh trận.

Những hiểm nguy trên đường sá cũng sinh ra một hình thức du lịch có quy mô nhỏ, gợi nhớ đến các thương đoàn ở phương Đông. Những phu khuân vác, gọi là arrieros, tụ họp thành từng nhóm lớn và khởi hành thành các đoàn đông đảo, được trang bị vũ khí tận răng vào những ngày đã định; trong khi những du khách khác nhập đoàn để tăng thêm quân số và củng cố lực lượng. Theo cách thức nguyên thủy ấy, hoạt động thương mại của đất nước được duy trì. Người nài la là trung gian giao thương phổ biến, là kẻ lữ hành chính hiệu băng qua bán đảo từ xứ Pyrenees và Asturias đến Alpuxarras, Serrania de Ronda, và thậm chí đến tận cổng thành Gibraltar. Anh ta sống một cách kham khổ và đạm bạc: chiếc bị vải thô alforjas đựng lượng lương phẩm ít ỏi; một bình da treo bên yên ngựa đựng rượu hoặc nước để uống khi vượt qua những ngọn núi cằn cỗi và đồng bằng khát khô; một tấm thảm lừa trải trên mặt đất là chiếc giường ngủ ban đêm, và yên chở hàng là chiếc gối. Vóc dáng thấp đậm nhưng gân guốc, săn chắc toát lên sức mạnh; làn da ngăm đen vì nắng gió; ánh mắt kiên định nhưng điềm tĩnh, ngoại trừ khi bừng sáng bởi một xúc cảm bất chợt; tác phong thẳng thắn, hào hiệp và lịch thiệp, anh không bao giờ đi ngang qua bạn mà không dành một lời chào trang nghiêm: “Dios guarde à usted!” “Va usted con Dios, Caballero!” “Chúa phù hộ cho ngài!” “Chúa ở cùng ngài, thưa Hiệp sĩ!”

Vì những con người này thường đặt toàn bộ gia tài lên lưng búa của lũ la, họ luôn để sẵn vũ khí trong tầm tay, buộc bên yên ngựa, sẵn sàng rút ra để chiến đấu đến cùng; thế nhưng số lượng đông đảo giúp họ được an toàn trước các băng cướp vặt, và những tên cướp đơn độc mang vũ khí tận răng, cưỡi trên chiến mã xứ Andalusia, chỉ lảng vảng quanh họ hệt như hải tặc bám theo đoàn tàu buôn mà không dám ra tay tấn công.

Người nài la xứ Andalusia sở hữu một kho tàng ca khúc và ballad vô tận để xua đi sự mệt mỏi trong những chuyến hành trình bất tận. Các giai điệu thô mộc và giản dị, chỉ gồm vài nốt luyến láy. Anh ta cất giọng hát vang với âm điệu kéo dài lê thê, ngồi nghiêng mình trên lưng con lừa—con vật dường như đang chăm chú lắng nghe và bước đi nhịp nhàng theo giai điệu. Những lời ca được cất lên ấy thường là các khúc ca truyền thống lâu đời về người Moor, hoặc truyền thuyết về một vị thánh, hay một khúc tình ca; hoặc thường gặp hơn nữa, là một bài ballad về một tên buôn lậu gan dạ hay một tên cướp phách lối, bởi những kẻ buôn lậu và trộm cắp chính là những anh hùng lãng mạn trong mắt tầng lớp bình dân Tây Ban Nha. Thường thì khúc ca của người nài la được sáng tác ngay tại chỗ, liên quan đến một khung cảnh địa phương hay một sự kiện nào đó trên đường đi. Tài năng ca hát và ứng biến này rất phổ biến ở Tây Ban Nha và được cho là thừa hưởng từ người Moor. Có một nỗi hân hoan hoang dã khó tả khi lắng nghe những khúc dạo ca ấy giữa khung cảnh hoang vu và đơn độc mà chúng ngợi ca; hòa quyện cùng tiếng chuông lừa lanh canh vang lên đây đó.

Việc bắt gặp một đoàn nài la ở một đèo núi nào trước mắt cũng tạo nên hiệu ứng vô cùng đẹp mắt. Đầu tiên, bạn nghe thấy tiếng chuông của những con la dẫn đường phá vỡ sự tĩnh mịch của cao nguyên bằng giai điệu mộc mạc; hoặc có lẽ là tiếng người nài la quở trách con vật lười biếng hay đi lạc, hoặc cất cao giọng hát hết cỡ bằng một khúc ballad truyền thống. Cuối cùng, bạn nhìn thấy những con la đang chậm rãi uốn lượn dọc theo khe núi hiểm trở, có khi vượt qua những vách đá dựng đứng để nổi bật hẳn lên nền trời, có khi đang nhọc nhằn leo qua những vực sâu cằn cỗi bên dưới. Khi chúng tiến lại gần, bạn nhận ra những đồ trang trí sực nỡ bằng len, tua rua và thảm yên ngựa, trong khi ngang qua bạn, khẩu súng ngắn trabuco luôn sẵn sàng đằng sau những bọc đồ và yên cương lại gợi nhắc về sự bất an của con đường này.

Vương quốc cổ Granada, nơi chúng tôi chuẩn bị thám hiểm, là một trong những vùng núi hiểm trở nhất Tây Ban Nha. Những dãy sierra bạt ngàn, không một bóng cây hay bụi cỏ, đốm lốm đốm những khối đá hoa cương và cẩm thạch đủ màu, vươn những đỉnh núi cháy nắng lên bầu trời xanh thẳm; thế nhưng ẩn sâu trong lòng những thung lũng gồ ghề ấy lại là những thung lũng xanh tươi và màu mỡ, nơi sa mạc và khu vườn tranh giành vị thế, và ngay cả vách đá cũng bị khuất phục để trổ quả sung, cam, chanh, và khoe sắc cùng hoa sim hoa hồng.

Giữa những đèo núi hoang dã ấy, hình ảnh những thị trấn và làng mạc có tường bao quanh, mọc lên như tổ đại bàng giữa các vách đá và được bao bọc bởi những thành lũy của người Moor, hay những ngọn tháp canh đổ nát chênh vênh trên đỉnh cao, đưa tâm trí ta trở về những ngày tháng hào hiệp của các cuộc chiến tranh giữa Kitô giáo và Hồi giáo, cùng cuộc đấu tranh lãng mạn để chinh phục Granada. Khi vượt qua những ngọn núi sierra cao vút này, du khách thường buộc phải xuống ngựa, dắt theo con vật lên xuống những bậc thỏm dốc đá gập ghềnh hệt như những bậc thang đổ nát. Đôi khi con đường uốn lượn dọc theo những vách vực chóng mặt không có lan can bảo vệ khỏi vực sâu bên dưới, rồi lao mình xuống những sườn dốc hiểm trở, tối tăm và nguy hiểm. Đôi khi nó phải luồn lách qua những khe núi cằn cỗi barrancos do dòng nước lũ mùa đông khoét sâu, lối đi khuất tất của bọn buôn lậu; trong khi chốc chốc, những cây thánh tự gieo rắc điềm gở, đài tưởng niệm của những vụ cướp của giết người đắp trên đống đá ở một khúc đường vơ vơ nào đó, lại nhắc nhở du khách rằng họ đang ở giữa sào huyệt của bọn cướp, và rất có thể ngay lúc đó đang lọt vào tầm ngắm của một tên cướp ẩn nấp đâu đây. Đôi khi, khi đang luồn lách qua những thung lũng hẹp, du khách giật mình bởi tiếng rống trầm đục và nhìn thấy bên trên mình, trên một triền núi xanh mươi nào đó, cả một đàn bò tót Andalusia hung dữ được nuôi cho các trận đấu đấu trường. Tôi đã cảm thấy, nếu có thể diễn tả như vậy, một nỗi sợ hãi dễ chịu khi ngắm nhìn cận cảnh những sinh vật đáng sợ này, khoác lên mình sức mạnh phi thường và tung hoành trên những đồng cỏ quê hương với bản tính hoang dã chưa được thuần hóa, hầu như xa lạ với bóng dáng con người: chúng chẳng biết ai ngoài kẻ chăn gia súc đơn độc chăm sóc chúng, và ngay cả hắn đôi khi cũng chẳng dám bén mảng lại gần. Tiếng rống trầm đục của những con bò tót cùng vẻ bề ngoài đe dọa khi chúng nhìn xuống từ đỉnh núi đá càng làm tăng thêm vẻ hoang dã cho khung cảnh kỳ vĩ.

Tôi đã vô thức sa đà vào một bài luận dài hơn dự định về những nét đặc trưng của việc đi lại tại Tây Ban Nha; nhưng có một sự lãng mạn bao trùm lên mọi ký ức về Bán đảo này, thật thân thương đối với trí tưởng tượng.

Vì lộ trình dự kiến đến Granada của chúng tôi đi qua các vùng đồi núi, nơi đường sá chẳng khá hơn đường mòn cho la đi là bao và được đồn đại là thường xuyên bị cướp bóc phục kích, chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ các biện pháp phòng ngừa cho chuyến đi. Gửi trước phần hành lý có giá trị nhất đi trước một hoặc hai ngày nhờ các phu khuân vác arrieros, chúng tôi chỉ giữ lại quần áo, những vật dụng thiết yếu cho hành trình cùng tiền chi dọc đường; kèm theo một ít tiền xu lẻ dắt túi để làm "túi tiền cướp", nhằm chiều lòng những "quý ông đường lộ" nếu chẳng may bị tấn công. Thật bất hạnh cho vị lữ khách quá cẩn trọng nào tiếc rẻ biện pháp này để rồi rơi vào tay chúng với cái túi rỗng tuếch; bọn chúng thường sẽ cho nạn nhân một trận đòn nhừ tử vì tội dám quỵt tiền đóng góp của chúng. “Những tay Caballeros như bọn chúng không thể đi lang thang trên đường và liều mạng với cái giá treo cổ mà chẳng thu được gì.”

Một cặp chiến mã lực lưỡng được chuẩn bị cho chúng tôi cưỡi, và con thứ ba để chở số hành lý ít ỏi cùng một thiếu niên người xứ Biscay vạm vỡ khoảng đôi mươi, người sẽ đóng vai trò là hướng dẫn viên, người dắt ngựa, kẻ hầu, và là người bảo vệ chúng tôi bất cứ lúc nào. Cho nhiệm vụ sau cùng, cậu ta được trang bị một khẩu súng trường ngắn trabuco vô cùng đáng sợ, thứ mà cậu ta hứa sẽ dùng để bảo vệ chúng tôi trước đám rateros hay bọn cướp vặt đi bộ; nhưng đối với những băng nhóm hùng mạnh như “Những đứa con của Ecija”, cậu ta thú nhận rằng chúng hoàn toàn vượt quá sức lực của mình. Cậu ta khoác lác rất nhiều về thứ vũ khí của mình lúc mới khởi hành; mặc dù, thật tai hại cho tài thao lược của cậu ta, khẩu súng lại được thả lỏng không nạp đạn treo đằng sau yên ngựa.

Theo thỏa thuận của chúng tôi, người cho thuê ngựa sẽ phải chịu chi phí thức ăn và chuồng trại cho chúng trong suốt chuyến hành trình, cũng như chi phí sinh hoạt cho cậu thiếu niên xứ Biscay của chúng tôi, người tất nhiên đã được cấp tiền cho mục đích đó; tuy nhiên, chúng tôi cẩn thận thì thầm với cậu ta rằng, dẫu chúng tôi có kỳ kèo trả giá gắt gao với ông chủ của cậu, thì tất cả đều có lợi cho cậu thôi, vì nếu cậu là một người tận tụy và đáng tin cậy, cả cậu lẫn lũ ngựa sẽ sống bằng tiền của chúng tôi, và số tiền dành cho việc nuôi dưỡng chúng sẽ nằm yên trong túi cậu. Khoản thưởng bất ngờ này, cùng với những điếu xì gà được tặng thỉnh thoảng, đã hoàn toàn chinh phục được trái tim cậu ta. Cậu ta quả thực là một sinh vật trung thành, vui vẻ, tốt bụng, và dồi dào những câu tục ngữ, châm ngôn hệt như bậc thầy của những kẻ tùy tùng, chính là lão Sancho lừng danh—cái tên mà nhân tiện chúng tôi đã gán cho cậu ta, và giống như một người Tây Ban Nha thực thụ, dù được chúng tôi đối xử với sự thân thiết như bạn đồng hành, cậu ta chưa bao giờ dù chỉ một khoảnh khắc trong niềm vui sướng tột cùng vượt quá giới hạn của sự kính cẩn và chừng mực.

Đó là những sự chuẩn bị nhỏ nhặt cho chuyến đi, nhưng trên hết, chúng tôi đã dự trữ một lượng lớn sự vui tính và một tâm thế chân thành sẵn sàng đón nhận niềm vui; quyết tâm du lịch theo đúng phong cách của một tên contrabandista thứ thiệt; đón nhận mọi sự việc theo cách chúng diễn ra, dù gập ghềnh hay bằng phẳng, và hòa mình vào mọi tầng lớp, mọi hoàn cảnh trong một kiểu đồng hành lang thang phiêu bồng. Đó mới chính là cách đi du lịch đích thực ở Tây Ban Nha. Với tâm thế và quyết tâm ấy, đây quả là một đất nước tuyệt vời biết bao cho kẻ lữ hành, nơi mà ngay cả quán trọ tồi tàn nhất cũng ngập tràn phiêu lưu hệt như một lâu đài phép thuật, và mỗi bữa ăn tựa như một chiến công! Hãy để kẻ khác than vãn về việc thiếu vắng những con đường trải nhựa và khách sạn sang trọng, cùng mọi tiện nghi cầu kỳ của một đất nước đã được canh hóa và văn minh hóa trở nên tẻ nhạt, tầm thường; nhưng hãy trao cho tôi những cung đường núi gập ghềnh; những chuyến lang thang phiêu lưu ngẫu hứng; những nét phong tục nửa hoang dã nhưng bộc trực và hiếu khách, thứ đã thổi bùng hương vị hoang dã thực sự vào xứ sở Tây Ban Nha lãng mạn đáng yêu!

Được trang bị và có người hầu cận như vậy, chúng tôi thong thả giục ngựa rời khỏi “thành phố Seville xinh đẹp” vào lúc sáu giờ rưỡi sáng của một ngày tháng Năm rực rỡ, đồng hành cùng một cặp vợ chồng quen biết, những người đã cưỡi ngựa đi cùng chúng tôi vài dặm theo phong tục chia tay của người Tây Ban Nha. Lộ trình của chúng tôi đi qua thị trấn cổ Alcala de Guadaira (Alcala trên sông Aira), ân nhân của Seville, nơi cung cấp bánh mì và nước uống cho thành phố này. Nơi đây sinh sống những thợ làm bánh cung cấp cho Seville thứ bánh mì ngon tuyệt nức tiếng; nơi đây chế tạo ra những chiếc bánh vòng roscas nổi tiếng với cái tên rất xứng đáng pan de Dios (bánh mì của Chúa); mà nhân tiện, chúng tôi đã dặn anh chàng Sancho của mình chất đầy vào bị alforjas cho chuyến đi. Thật xứng đáng biết bao khi thành phố nhỏ bé đầy ân huệ này được mệnh danh là “Lò nướng của Seville”; thật xứng đáng khi nó được gọi là Alcala de los Panaderos (Alcala của những người thợ làm bánh), bởi phần lớn cư dân nơi đây hành nghề đó, và con đường lớn từ đây đến Seville luôn tấp nập những hàng la và lừa chở đầy những giỏ bánh mì lớn và bánh roscas.

Tôi đã nói Alcala cung cấp nước cho Seville. Nơi đây có những bồn chứa hoặc hồ chứa nước lớn, mang kiến trúc La Mã và Moorish, từ đó nước được dẫn về Seville bằng những hệ thống cống dẫn nước uy nghi. Các con suối của Alcala được ca ngợi chẳng kém gì những lò nướng của nó; và sự tinh khiết, ngọt ngào, nhẹ nhàng của nguồn nước ấy phần nào tạo nên sự tinh tế cho chiếc bánh mì nơi đây.

Tại đây chúng tôi dừng chân một lúc bên tàn tích của lâu đài cổ người Moor, một điểm đến ưa thích cho các buổi cắm trại dã ngoại từ Seville, nơi chúng tôi từng trải qua bao giờ phút vui vẻ. Những bức tường có quy mô lớn, trổ đầy các ô hoa tiêu; bao bọc lấy một tòa tháp vuông khổng lồ hay tháp canh giữ, với những dấu tích của masmoras, tức những kho lúa ngầm dưới lòng đất. Dòng Guadaira uốn lượn uốn quanh chân đồi, ngay dưới chân những tàn tích này, róc rách giữa đám sậy, cỏ lác và súng nước, bị che khuất bởi hoa đỗ quyên, tầm xuân, hoa sim vàng và vô số loài hoa dại cùng cây cỏ thơm ngát; trong khi dọc theo bờ sông là những lùm cây cam, chanh, lựu, giữa không gian đó chúng tôi nghe thấy tiếng hót sớm mai của chim họa mi.

Một chiếc cầu đẹp như tranh vẽ được bắc qua con sông nhỏ, ở một đầu cầu là cối xay cổ của người Moor thuộc lâu đài, được bảo vệ bằng một ngọn tháp đá màu vàng; một tấm lưới đánh cá treo vắt vẻo trên tường để phơi khô, và ngay gần đó dưới sông là chiếc thuyền của người đánh cá; một nhóm phụ nữ nông dân trong trang phục rực rỡ đang băng qua cây cầu vòm được phản chiếu trên mặt nước phẳng lặng. Nhìn chung, đây là một khung cảnh tuyệt vời cho một họa sĩ phong cảnh.

Những cối xay gió cổ của người Moor, thường được tìm thấy bên những dòng suối hẻo lánh, là những đối tượng đặc trưng trong phong cảnh Tây Ban Nha, gợi nhắc về thời kỳ hiểm nguy trong quá khứ. Chúng được làm bằng đá, thường có hình tháp với các ô hoa tiêu và tường chắn, có khả năng phòng thủ trong những ngày tháng chiến tranh khi mà đất nước ở cả hai phía biên giới phải chịu đựng những cuộc đột kích bất ngờ và tàn phá chớp nhoáng, và khi con người buộc phải lao động với vũ khí trong tầm tay cùng một nơi trú ẩn tạm thời.

Điểm dừng chân tiếp theo của chúng tôi là Gandul, nơi có tàn tích của một lâu đài Moorish khác, với tháp canh đổ nát, là chốn trú ngụ của loài cò, và phóng tầm mắt bao quát một vùng campiña mênh mông hay đồng bằng màu mỡ, với những dãy núi Ronda ở đằng xa. Những lâu đài này là những cứ điểm kiên cố nhằm bảo vệ các vùng đồng bằng khỏi các cuộc talas hay cướp bóc mà chúng phải gánh chịu, khi mà những cánh đồng ngô bị tàn phá, các đàn cừu và gia súc bị quét sạch khỏi những đồng cỏ bao la, và cùng với những người nông dân bị bắt làm tù binh, bị lùa đi trong những đoàn cavalgadas dài qua các vùng biên giới.

Tại Gandul, chúng tôi tìm được một quán trọ posada tươm tất; những người dân tốt bụng ở đây chẳng thể biết bây giờ là mấy giờ, chiếc đồng hồ chỉ đánh chuông đúng một lần trong ngày, hai giờ sau buổi trưa; cho đến thời điểm đó mọi thứ đều là phỏng đoán. Chúng tôi đoán rằng đã đến giờ ăn uống; thế nên, vừa xuống ngựa, chúng tôi liền gọi một bữa ăn. Trong lúc bữa ăn được chuẩn bị, chúng tôi ghé thăm cung điện từng là dinh thự của Hầu tước Gandul. Mọi thứ đã đi vào hoang phế; chỉ còn lại hai hoặc ba phòng có thể ở được, và nội thất rất tồi tàn. Thế nhưng nơi đây vẫn còn sót lại những dấu vết của sự tráng lệ xưa: một khoảng hiên, nơi các vị phu nhân xinh đẹp và những hiệp sĩ lịch thiệp từng dạo bước; một hồ nuôi cá và khu vườn hoang phế, với những giàn nho và cây chà già trĩu quả. Tại đây chúng tôi được gia nhập bởi một vị linh mục mập mạp, người đã hái một bó hồng và trao tặng một cách đầy hào hoa cho người phụ nữ đi cùng chúng tôi.

Bên dưới cung điện là cối xay, với những cây cam và lô hội ở phía trước, cùng một dòng suối nước trong vắt xinh xắn. Chúng tôi chọn một chỗ ngồi dưới bóng râm; và những người thợ xay, tất cả đều rời khỏi công việc, ngồi xuống và hút thuốc cùng chúng tôi; bởi người dân Andalusia luôn sẵn sàng trò chuyện. Họ đang chờ đợi chuyến ghé thăm thường lệ của người thợ cạo, người đến mỗi tuần một lần để cạo râu cho tất cả bọn họ. Chàng ta đến chẳng lâu sau đó: một thiếu niên mười bảy tuổi, cưỡi trên một con lừa, háo hức khoe chiếc alforjas hay túi đeo yên mới mua tại một phiên chợ; giá một đô la, sẽ được trả vào ngày lễ Thánh John (vào tháng Sáu), thời điểm mà cậu ta tin rằng mình đã cạo đủ số râu để kiếm vốn.

Vào thời điểm chiếc đồng hồ kiệm lời của lâu đài điểm hai giờ, chúng tôi đã dùng xong bữa tối. Thế nên, chào tạm biệt những người bạn Seville, và để lại những người thợ xay vẫn đang nằm dưới bàn tay của thợ cạo, chúng tôi khởi hành cho chuyến cưỡi ngựa băng qua vùng campiña. Đó là một trong những vùng đồng bằng bao la, quen thuộc ở Tây Ban Nha, nơi mà qua hàng dặm đường chẳng có lấy một ngôi nhà hay bóng cây. Thật bất hạnh cho người lữ hành nào phải băng qua nó, chịu đựng những trận mưa nặng hạt và liên tiếp như chúng tôi. Chẳng có nơi trốn tránh hay trú ẩn. Sự bảo vệ duy nhất của chúng tôi là những chiếc áo choàng Tây Ban Nha, gần như che kín cả người lẫn ngựa, nhưng lại nặng thêm sau mỗi dặm đường. Khi chúng tôi vừa chống chọi qua một trận mưa, chúng tôi lại thấy một trận khác từ từ nhưng không thể tránh khỏi đang kéo đến; thật may là giữa khoảng trống ấy sẽ có những tia nắng ấm áp, rực rỡ của miền Andalusia bừng lên, khiến những chiếc áo choàng của chúng tôi bốc hơi nghi ngút, nhưng cũng phần nào làm khô chúng trước trận mưa tầm tã tiếp theo.

Chẳng bao lâu sau hoàng hôn, chúng tôi đến Arahal, một thị trấn nhỏ nằm giữa các ngọn núi. Chúng tôi thấy nơi đây đang nhộn nhịp với một nhóm lính miquelets, những kẻ đang tuần tra khắp vùng để lùng sục bọn cướp. Sự xuất hiện của những người nước ngoài như chúng tôi là một sự kiện bất thường tại một thị trấn nội địa; và những thị trấn nhỏ của Tây Ban Nha kiểu này rất dễ rơi vào trạng thái xôn xao và kinh ngạc trước một sự việc như vậy. Chủ quán, cùng hai hoặc ba lão thông thái mặc áo choàng nâu, nghiên cứu kỹ hộ chiếu của chúng tôi ở một góc quán trọ, trong khi một viên Alguazil ghi chép dưới ánh đèn mờ ảo. Những cuốn hộ chiếu viết bằng tiếng nước ngoài khiến họ bối rối, nhưng anh chàng tùy tùng Sancho của chúng tôi đã giúp họ trong việc nghiên cứu, đồng thời phóng đại tầm quan trọng của chúng tôi bằng thứ ngôn ngữ khoa trương của một người Tây Ban Nha. Trong lúc đó, việc phân phát hào phóng một vài điếu xì gà đã chinh phục trái tim của tất cả mọi người xung quanh; chẳng mấy chốc, toàn bộ cộng đồng dường như được khuấy động để chào đón chúng tôi. Bản thân viên quan tòa corregidor đã đến thăm chúng tôi, và một chiếc ghế bành lớn đệm lót rơm được mụ chủ quán phô trương khiêng vào phòng chúng tôi, để dành riêng cho nhân vật quan trọng đó. Viên chỉ huy đội tuần tra đã dùng bữa tối với chúng tôi: một người Andalusia hoạt bát, hay nói, thích cười, từng tham gia chiến dịch ở Nam Mỹ, và kể lại những chiến tích tình trường lẫn chiến trận của mình với rất nhiều từ ngữ hoa mỹ, cử chỉ mãnh liệt và cái liếc mắt đầy bí ẩn. Ông ta nói với chúng tôi rằng ông ta có trong tay danh sách của tất cả những tên cướp trong vùng và có ý định tóm gọn từng tên một; ông ta cũng đồng thời đề nghị cung cấp một vài người lính làm hộescort cho chúng tôi. “Một người là đủ để bảo vệ các ngài, thưa các Señor; lũ cướp biết tôi, và biết cả người của tôi; chỉ cần nhìn thấy một người là đủ gieo rắc nỗi kinh hoàng khắp một dãy sierra.” Chúng tôi cảm ơn lời đề nghị của ông ta, nhưng khẳng định lại theo cách nói của chính ông rằng với sự bảo vệ của viên tùy tùng đáng sợ Sancho, chúng tôi chẳng sợ gì hết thảy bọn cướp ladrones của xứ Andalusia.

Trong khi chúng tôi đang dùng bữa tối cùng vị chiến thần khoác lác của mình, chúng tôi nghe thấy tiếng đàn ghi-ta, tiếng lách cách của castanets, và ngay sau đó là một dàn hợp xướng cất lên một giai điệu bình dân. Thực ra, ông chủ quán đã tập hợp những ca sĩ, nhạc công nghiệp dư và những thiếu nữ thôn quê trong vùng, và khi bước ra ngoài, sân trong patio của quán trọ hiện lên một khung cảnh lễ hội Tây Ban Nha đích thực. Chúng tôi chọn chỗ ngồi cùng chủ quán, bà chủ quán và viên chỉ huy đội tuần tra, dưới một mái vòm mở ra khoảng sân trong; cây ghi-ta chuyền qua chuyền lại từ tay người này sang tay người khác, nhưng một anh thợ giày vui tính chính là vị thần Orpheus của chốn này. Anh ta là một chàng trai có diện mạo dễ chịu, với bộ râu mai đen nhánh; hai tay áo xắn cao lên tận khuỷu. Anh ta gảy đàn ghi-ta với kỹ thuật bậc thầy và cất lên một khúc tình ca nhỏ với cái liếc mắt đầy biểu cảm về phía những người phụ nữ, những người mà anh ta rõ ràng là một nhân vật được yêu thích. Sau đó anh ta nhảy một điệu fandango với một thiếu nữ Andalusia phơi phới, trong sự thích thú tột cùng của khán giả. Thế nhưng chẳng có người phụ nữ nào có mặt có thể sánh được với cô con gái xinh đẹp của chủ quán, Pepita, người đã lẩn đi trang điểm cho dịp đặc biệt này và cài những bông hồng lên mái tóc; cô nàng đã xuất sắc thể hiện bản thân trong điệu bolero cùng một chàng kịch sĩ trẻ tuổi bảnh bao. Chúng tôi ra lệnh cho chủ quán mang rượu và đồ ăn thức uống phục vụ thoải mái cho mọi người, tuy nhiên, dẫu có một đám đông tạp nham gồm binh lính, phu nài la và dân làng, không ai vượt quá giới hạn của sự thưởng thức chừng mực. Khung cảnh này quả là một đề tài nghiên cứu cho họa sĩ: nhóm vũ công đầy màu sắc, những người lính trong trang phục bán quân sự, nông dân quấn trong những chiếc áo choàng màu nâu; và tôi cũng không thể quên nhắc đến viên Alguazil già còm cõi, khoác chiếc áo choàng đen ngắn, chẳng màng đến những gì đang diễn ra mà ngồi một góc chăm chỉ viết lách dưới ánh đèn đồng khổng lồ mờ ảo, thứ có thể đã xuất hiện từ thời Don Quixote.

Buổi sáng hôm sau thật tươi sáng và dịu ngọt, đúng như một buổi sáng tháng Năm theo lời các nhà thơ. Rời Arahal lúc bảy giờ, với toàn bộ quán trọ đứng ở cửa để cổ vũ chúng tôi lên đường, chúng tôi tiếp tục hành trình qua một vùng đất màu mỡ, phủ đầy lúa mì xanh mướt tuyệt đẹp; nhưng vào mùa hè, khi vụ gặt đã qua và những cánh đồng khô cằn ngả màu nâu, nơi đây hẳn sẽ đơn điệu và cô quạnh biết bao; bởi vì, cũng như chuyến đi ngày hôm qua, chẳng có lấy một ngôi nhà hay bóng người nào xuất hiện. Tất cả bọn họ đều tụ tập trong các ngôi làng và cứ điểm trên những ngọn núi, cứ như thể những vùng đồng bằng màu mỡ này vẫn đang phải hứng chịu những cuộc tàn phá của người Moor.

Đến trưa, chúng tôi đến một nơi có một cụm cây cạnh dòng suối nhỏ trong một đồng cỏ trù phú. Tại đây chúng tôi xuống ngựa để dùng bữa trưa. Đây quả thực là một nơi sang trọng, giữa những loài hoa dại và thảo mộc thơm ngát, với tiếng chim hót ríu rít xung quanh. Biết được kho dự trữ nghèo nàn của các quán trọ Tây Ban Nha cùng những vùng đất không bóng người mà chúng tôi có thể phải băng qua, chúng tôi đã cẩn thận bảo anh chàng tùy tùng chuẩn bị đầy đủ cho chiếc alforjas những món ăn nguội, và chiếc bình bota, loại có thể chứa một gallon, được rót đầy đến cổ bằng thứ rượu hảo hạng Valdepeñas.[2] Vì chúng tôi trông cậy vào những thứ này cho sự thoải mái của mình nhiều hơn cả khẩu súng trabuco của anh ta, chúng tôi giục anh ta phải chú ý hơn trong việc giữ cho chúng luôn đầy ắp; và tôi phải công bằng mà nói rằng người có cùng tên với anh ta, lão Sancho Panza ham mê ăn uống, chưa bao giờ là một kẻ lo liệu chu toàn hơn thế. Mặc dù chiếc alforjas và bình bota liên tục bị tấn công mạnh mẽ trong suốt chuyến đi, chúng lại có khả năng tự đầy kỳ diệu, khi anh chàng tùy tùng cảnh giác của chúng tôi vơ vét mọi thứ còn sót lại sau các bữa ăn ở quán trọ để cung cấp cho những buổi tiệc tùng ven đường mà anh ta vô cùng yêu thích.

Trong dịp này, anh ta bày la liệt một mâm đồ thừa thịnh soạn trên thảm cỏ xanh trước mặt chúng tôi, được điểm xuyết bằng một chiếc đùi cừu muối tuyệt hảo mang từ Seville; rồi ngồi xuống một khoảng cách ngắn, tự thưởng cho mình những gì còn lại trong alforjas. Một hoặc hai lần ghé thăm bình bota khiến anh ta vui vẻ và líu lo như một con châu chấu ngậm sương. Khi tôi so sánh đống đồ trong alforjas của anh ta với việc Sancho vét sạch những nồi thịt mỡ trong đám cưới của Cammacho, tôi nhận ra anh ta rất am hiểu về lịch sử của Don Quixote, nhưng giống như nhiều người dân bình dân ở Tây Ban Nha, anh ta đinh ninh rằng đó là một câu chuyện có thật.

“Tất cả chuyện đó đã xảy ra từ rất lâu rồi, thưa Señor,” cậu ta nói với một ánh mắt dò hỏi.

“Từ rất lâu rồi,” tôi đáp.

“Tôi dám chắc là hơn một nghìn năm,”—vẫn với ánh mắt đầy hoài nghi.

“Tôi dám chắc là không ít hơn thế.”

Anh chàng tùy tùng tỏ ra vô cùng thỏa mãn. Chẳng gì khiến gã ngốc tốt bụng này vui mừng hơn việc tôi so sánh hắn với lão Sancho lừng danh về độ cuồng ăn uống; và hắn chẳng gọi mình bằng cái tên nào khác trong suốt chuyến hành trình.

Bữa ăn đã xong, chúng tôi trải áo choàng lên bãi cỏ xanh dưới gốc cây và tận hưởng một giấc ngủ trưa siesta sang trọng theo kiểu Tây Ban Nha. Tuy nhiên, thời tiết chuyển mây đã cảnh báo chúng tôi phải lên đường, và một cơn gió dữ dội nổi lên từ hướng đông nam. Khoảng năm giờ, chúng tôi đến Osuna, một thị trấn mười lăm nghìn dân, nằm sườn đồi, có một nhà thờ và một lâu đài đổ nát. Quán trọ nằm ngoài tường thành; nó mang một vẻ ảm đạm. Buổi chiều trời lạnh, cư dân tụ tập quây quần quanh chiếc lò sưởi brasero ở góc bếp; và bà chủ quán là một mụ già khô đét trông giống như xác ướp. Ai nấy đều liếc nhìn chúng tôi bằng nửa con mắt khi bước vào, đúng như cách người Tây Ban Nha hay nhìn người lạ; một lời chào hỏi vui vẻ, kính cẩn từ phía chúng tôi, gọi họ là caballero và chạm vành mũ sombrero, đã làm dịu đi lòng tự ái của người Tây Ban Nha; và khi chúng tôi ngồi xuống giữa họ, châm những điếu xì gà và chuyền hộp xì gà vòng quanh, chiến thắng của chúng tôi đã hoàn toàn trọn vẹn. Tôi chưa từng thấy một người Tây Ban Nha nào, bất kể địa vị hay hoàn cảnh, lại chịu thua kém về sự lịch thiệp; và đối với người dân bình dân Tây Ban Nha, món quà là một điếu xì gà (puro) là thứ không thể chối từ. Tuy nhiên, cần phải cẩn thận không bao giờ được tặng quà với vẻ bề trên và kẻ cả; anh ta quá ư là một caballero để nhận ơn huệ mà tổn hại đến phẩm giá của mình.

Rời Osuna vào sáng sớm hôm sau, chúng tôi bước vào vùng sierra hay dãy núi. Con đường uốn lượn qua phong cảnh đẹp như tranh vẽ nhưng cô quạnh; và cây thánh giá đây đó bên vệ đường, dấu hiệu của một vụ án mạng, cho thấy chúng tôi đang tiến vào những “sào huyệt của bọn cướp”. Vùng đất hoang vu và phức tạp này, với những đồng bằng tĩnh lặng và thung lũng bị chia cắt bởi những ngọn núi, từ lâu đã nổi tiếng với bọn cướp bóc. Chính nơi đây, Omar Ibn Hassan, một thủ lĩnh cướp người Hồi giáo, từng cai trị tàn độc vào thế kỷ thứ chín, tranh giành quyền bá chủ ngay cả với các caliph xứ Cordova. Đây cũng là một phần của vùng đất thường xuyên bị tàn phá dưới triều đại của Ferdinand và Isabella bởi Ali Atar, vị alcayde già người Moor ở Loxa, bố vợ của Boabdil, thế nên nơi đây được gọi là khu vườn của Ali Atar, và chính tại đây “Jose Maria”, nổi tiếng trong các câu chuyện về cướp bóc ở Tây Ban Nha, đã có những nơi ẩn náu ưa thích của mình.

Trong ngày hôm đó, chúng tôi đi qua Fuente la Piedra, gần một hồ nước mặn nhỏ cùng tên, một tấm gương nước tuyệt đẹp phản chiếu những ngọn núi ở đằng xa. Giờ đây chúng tôi đã bắt gặp Antiquera, thành phố cổ nổi tiếng về tinh thần chiến trận, nằm lọt thỏm trong lòng dãy sierra lớn chạy dài qua xứ Andalusia. Một thung lũng Vega uy nghi trải dài trước mắt, bức tranh về sự trù phú dịu êm được đặt trong chiếc khung bằng những ngọn núi đá. Băng qua một con sông nhỏ, chúng tôi tiến lại gần thành phố giữa những rặng dậu và khu vườn, nơi chim họa mi đang cất cao tiếng hót buổi chiều tà. Khoảng chập tối, chúng tôi đến cổng thành. Mọi thứ ở thành phố cổ kính này đều mang đậm dấu ấn Tây Ban Nha rõ rệt. Nơi đây nằm khá xa những tuyến đường du lịch quen thuộc nên các tập tục cũ vẫn chưa bị giẫm đạp lên. Tại đây tôi quan sát thấy những cụ già vẫn đội chiếc montero, hay chiếc mũ săn cổ từng phổ biến khắp Tây Ban Nha; trong khi những thanh niên đội chiếc mũ vành tròn nhỏ, với vành lật ngược lên ở mọi phía giống như một chiếc tách úp ngược trên đĩa lót; trong khi vành mũ được điểm xuyết những chiếc tua rua đen nhỏ giống như nơ quân hàm. Phụ nữ cũng đều mặc trang phục mantillas và basquinas. Thời trang Paris vẫn chưa vươn tới Antiquera.

Tiếp tục hành trình qua một con đường rộng rãi, chúng tôi trọ tại posada San Fernando. Vì Antiquera, dẫu là một thành phố lớn, nhưng như tôi đã quan sát, có phần nằm ngoài tuyến đường du lịch, tôi đã tiên liệu sẽ gặp phải những chỗ ở tồi tàn và thức ăn kém chất lượng tại quán trọ. Vì thế, tôi đã vô cùng ngạc nhiên và hài lòng khi thấy bàn ăn được chuẩn bị tươm tất, và điều còn đáng hoan nghênh hơn thế là những căn phòng sạch sẽ, thoải mái cùng chiếc giường êm ái. Anh chàng Sancho của chúng tôi cảm thấy mình sung sướng chẳng kém gì bản sao của hắn khi được vẫy vùng trong nhà bếp của công tước, và đã thì thầm với tôi khi tôi lui về phòng đi ngủ rằng đây là một khoảng thời gian kiêu hãnh cho chiếc alforjas.

Sáng sớm (ngày 4 tháng 5), tôi đi dạo đến tàn tích của lâu đài cổ Moorish, bản thân nó từng được dựng lên trên tàn tích của một pháo đài La Mã. Tại đây, chọn cho mình một chỗ ngồi trên tàn tích của một ngọn tháp đang mục nát, tôi thưởng ngoạn một phong cảnh hoành tráng và đa dạng, đẹp đẽ tự thân và đầy ắp những liên tưởng lịch sử lãng mạn; bởi lúc bấy giờ tôi đang ở ngay trung tâm của vùng đất nổi tiếng với các cuộc tranh tài hiệp sĩ giữa người Moor và Kitô giáo. Dưới chân tôi, lọt thỏm trong vòng tay của những ngọn đồi, là thành phố chiến binh cổ đại được nhắc đến quá nhiều trong các biên niên sử và bài ca. Ra khỏi cánh cổng kia và xuống sườn đồi nọ chính là đoàn kỵ sĩ Tây Ban Nha, mang cấp bậc cao nhất và phong thái kiêu hùng nhất, để thực hiện cuộc đột kích trong thời kỳ chiến tranh và chinh phục Granada, kết thúc bằng vụ thảm sát bi thảm giữa những ngọn núi Malaga và bao trùm toàn bộ Andalusia trong tang tóc. Phía bên kia là thung lũng Vega trải dài, phủ đầy những khu vườn, vườn cây ăn trái, cánh đồng lúa mì và những đồng cỏ rực rỡ, chỉ kém phần nổi tiếng so với Vega xứ Granada. Phía bên phải, Hòn đá của những người tình nhô ra như một mỏm đá gập ghềnh vươn ra đồng bằng, nơi con gái của vị alcayde người Moor và người tình của nàng, khi bị truy đuổi ráo riết, đã gieo mình xuống vực thẳm trong tuyệt vọng.

Tiếng chuông ban mai từ nhà thờ và tu viện phía dưới ngân nga ngọt ngào trong bầu không khí buổi sớm, khi tôi đi xuống. Khu chợ bắt đầu tấp nập những người dân buôn bán nông sản dồi dào từ thung lũng vega; bởi đây là trung tâm thương mại của một vùng nông nghiệp. Trong khu chợ có vô số những bông hồng mới hở được bày bán để phục vụ nhu cầu; bởi chẳng có phu nhân hay tiểu thư nào ở Andalusia lại nghĩ rằng trang phục dạ hội của họ sẽ hoàn chỉnh nếu thiếu đi một bông hồng tỏa sáng như ngọc giữa mái tóc đen tuyền.

Khi trở lại quán trọ, tôi bắt gặp anh chàng Sancho của chúng tôi đang huyên thuyên trò chuyện với chủ quán và hai hoặc ba kẻ bám đuôi ông ta. Cậu ta vừa kể một câu chuyện kỳ diệu nào đó về Seville, khiến chủ quán có vẻ như muốn đấu khẩu bằng một câu chuyện kỳ diệu không kém về Antiquera. Có một lần, ông ta kể, có một đài phun nước ở một trong các quảng trường công cộng, gọi là Il fuente del toro (đài phun nước của con bò tót), bởi vì nước phun ra từ miệng của một đầu bò được chạm khắc bằng đá. Bên dưới cái đầu có khắc dòng chữ,—

En frente del toro

Se hallen tesoro.

(Trước mặt con bò tót có kho báu.) Nhiều kẻ đã đào bới trước đài phun nước, nhưng hoài công vô ích chẳng tìm thấy đồng nào. Cuối cùng, một gã tinh ranh đã diễn giải câu khẩu hiệu theo một cách khác. Kho báu nằm ngay trên trán (frente) của con bò tót, gã tự nhủ với bản thân, và ta chính là kẻ sẽ tìm ra nó. Theo đó, gã đến vào đêm muộn với một cái búa tạ và đập nát cái đầu ra thành từng mảnh; và các người đoán xem gã đã tìm thấy gì?

“Vô số vàng và kim cương!” Sancho háo hức kêu lên.

“Gã chẳng tìm thấy gì sất,” chủ quán lạnh lùng đáp lại, “và gã đã phá hỏng đài phun nước.”

Đến đây một tràng cười lớn vang lên từ những kẻ bám đuôi chủ quán; những kẻ coi Sancho đã hoàn toàn mắc bẫy bởi thứ mà tôi đoán là một trong những trò đùa cửa miệng của chủ quán.

Rời Antiquera lúc tám giờ, chúng tôi có một chuyến cưỡi ngựa tuyệt thú dọc theo con sông nhỏ, qua những khu vườn và vườn cây ăn trái ngào ngạt hương thơm mùa xuân và rộn rã tiếng hót của chim họa mi. Con đường của chúng tôi đi vòng qua Hòn đá của những người tình (el peñon de los enamorados), nhô lên thành một vách đá sừng sững trước mặt chúng tôi. Trong suốt buổi sáng, chúng tôi đi qua Archidona, nằm lọt thỏm trong lòng một ngọn đồi cao, với một ngọn núi ba chóp sừng sững vươn lên phía trên cùng tàn tích của một pháo đài Moorish. Thật là một sự nhọc nhằn lớn khi phải leo lên con phố dốc đá dẫn vào thành phố, mặc dù nó mang cái tên đầy khích lệ Calle Real del Llano (con đường hoàng gia của đồng bằng), nhưng việc đi xuống từ thành phố miền núi này ở phía bên kia còn là một sự nhọc nhằn lớn hơn nữa.

Đến trưa, chúng tôi dừng chân trong tầm mắt của Archidona, tại một đồng cỏ nhỏ xinh xắn giữa những ngọn đồi phủ đầy cây ô liu. Áo choàng của chúng tôi được trải trên bãi cỏ, dưới một gốc cây du bên cạnh dòng suối róc rách; ngựa của chúng tôi được buộc để chúng có thể gặm cỏ, và Sancho được bảo hãy mang alforjas ra. Cậu ta đã im lặng một cách bất thường từ sáng nay kể từ sau tràng cười châm chọc nhắm vào mình, nhưng giờ đây khuôn mặt cậu ta rạng rỡ hẳn lên và hân hoan trưng ra chiếc alforjas với vẻ đắc thắng. Chúng chứa đựng những chiến lợi phẩm từ bốn ngày đường, nhưng đã được làm phong phú một cách xuất sắc nhờ công cuộc đi kiếm ăn vào tối hôm trước tại quán trọ trù phú ở Antiquera; và điều này dường như giúp cậu ta đáp trả lại lời trêu chọc của chủ quán.

En frente del toro

Se hallen tesoro

cậu ta thốt lên với một tiếng cười khúc khích, khi lần lượt rút ra những món đồ tạp nham trong một chuỗi dường như chẳng có điểm dừng. Đầu tiên là một chiếc vai dê quay, chẳng hề hấn gì mấy; tiếp đến là một con gà gô nguyên vẹn; sau đó là một miếng cá tuyết muối lớn được gói trong giấy; rồi phần còn lại của một chiếc đùi cừu; tiếp đó là nửa con gà lôi, cùng với vài ổ bánh mì, và một đám đông hỗn tạp gồm cam, vả, nho khô và quả óc chó. Bình bota của cậu ta cũng đã được tiếp tế thêm thứ rượu Malaga thượng hạng. Sau mỗi món đồ xuất hiện từ cái kho lương thực của mình, cậu ta lại tận hưởng sự ngạc nhiên đến buồn cười của chúng tôi, ngả người ra sau bãi cỏ, cười lớn và kêu lên, “Frente del toro!—frente del toro! À các Señor, bọn chúng tưởng Sancho là một tên ngốc ở Antiquera; nhưng Sancho mới là kẻ biết nơi tìm thấy tesoro.”

Trong lúc chúng tôi đang giải trí bằng sự hài hước ngây ngô của cậu ta, một kẻ ăn xin đơn độc đến gần, trông hắn hầu như hệt như một người hành hương. Hắn có bộ râu xám đáng kính và rõ ràng là đã rất già, chống tay vào gậy, thế nhưng tuổi già không làm hắn còng lưng; hắn cao lớn, thẳng thắn và mang dáng dấp của một vóc dáng từng tráng kiện. Hắn đội chiếc mũ tròn Andalusia, mặc áo khoác da cừu, quần chẽn da, đi bít tất chân và dép quai hậu. Trang phục của hắn, dù cũ kỹ và chắp vá, nhưng tươm tất, phong thái nam tính, và hắn chào chúng tôi bằng sự lịch thiệp trang nghiêm thường thấy ở những người dân Tây Ban Nha thấp kém nhất. Chúng tôi đang ở trong tâm trạng thuận lợi cho một vị khách như vậy; và trong một cơn hứng khởi rộng lượng thất thường, chúng tôi cho hắn một ít tiền bạc, một ổ bánh mì lúa mì ngon và một chén rượu Malaga hảo hạng của chúng tôi. Hắn đón nhận chúng với lòng biết ơn, nhưng chẳng có chút cúi đầu luồn cúi nào. Nếm thử ngụm rượu, hắn đưa nó lên ngắm nghía dưới ánh sáng, với một tia ngạc nhiên thoáng qua trong mắt; rồi ngửa cổ nốc cạn một hơi, “Đã nhiều năm rồi,” hắn nói, “tôi chưa được nếm lại thứ rượu nào như thế này. Nó giống như một liều thuốc bổ cho trái tim của một ông già.” Sau đó, nhìn vào ổ bánh mì lúa mì tuyệt đẹp, “bendito sea tal pan!” “chúc phúc cho thứ bánh mì này!” Nói xong, hắn bỏ nó vào cái bị của mình. Chúng tôi giục hắn ăn ngay tại chỗ. “Không, thưa các Señor,” hắn đáp, “rượu thì tôi phải uống hoặc bỏ lại; nhưng bánh mì thì tôi có thể mang về nhà để chia sẻ cùng gia đình.”

Anh chàng Sancho của chúng tôi nhìn ánh mắt chúng tôi, và đọc được sự cho phép trong đó, liền tặng lão già một phần trong số thức ăn thừa phong phú của bữa ăn, với điều kiện duy nhất là hắn phải ngồi xuống và làm một bữa no nê.

Theo đó, hắn ngồi xuống cách chúng tôi một khoảng cách nhỏ và bắt đầu ăn một cách chậm rãi, với sự điềm tĩnh và chừng mực xứng đáng là một quý tộc hidalgo. Nhìn chung, có một phong thái đoan trang và sự tự chủ điềm đạm ở lão già khiến tôi nghĩ rằng hắn từng trải qua những ngày tháng huy hoàng hơn: ngôn từ của hắn, dù giản dị, đôi khi cũng mang những nét đẹp đẽ và gần như mang chất thơ trong cách diễn đạt. Tôi thầm đoán hắn có lẽ là một hiệp sĩ sa cơ lỡ vận. Tôi đã nhầm; đó chẳng qua chỉ là sự lịch thiệp bẩm sinh của một người Tây Ban Nha, cùng dòng suy nghĩ và ngôn ngữ mang tính thi ca thường thấy ở những tầng lớp thấp nhất của dân tộc thông minh sắc sảo này. Trong suốt năm mươi năm, hắn kể, hắn từng là một người chăn cừu, nhưng giờ đây đã thất nghiệp và khốn cùng. “Khi tôi còn trẻ,” hắn nói, “chẳng có gì có thể làm hại hay làm tôi phiền muộn; tôi luôn khỏe mạnh, luôn vui tươi; nhưng giờ đây tôi đã bảy mươi chín tuổi, một kẻ ăn mày, và trái tim tôi bắt đầu chùng xuống.”

Dẫu vậy, hắn không phải là một kẻ ăn mày chuyên nghiệp; chỉ gần đây cảnh nghèo túng mới đẩy hắn vào bước đường tha hóa này; và hắn đã vẽ nên một bức tranh cảm động về cuộc đấu tranh giữa cơn đói và lòng kiêu hãnh khi sự khốn cùng tột cùng lần đầu ập đến với hắn. Hắn đang trên đường từ Malaga trở về mà không một xu dính túi; hắn đã không được nếm thức ăn trong một thời gian dài, và đang băng qua một trong những đồng bằng lớn của Tây Ban Nha, nơi có rất ít nhà cửa. Khi sắp chết vì đói, hắn gõ cửa một quán trọ venta đồng quê. “Perdón usted por Dios hermano!” (Xin lỗi bác vì ơn Chúa!) là câu trả lời—cách thức thông thường ở Tây Ban Nha khi từ chối kẻ ăn mày. “Tôi quay lưng đi,” hắn nói, “với sự hổ thẹn còn lớn hơn cả cơn đói, bởi trái tim tôi lúc đó vẫn còn quá kiêu hãnh. Tôi đến một con sông có bờ cao, dòng chảy sâu và xiết, và cảm thấy bị cám dỗ muốn nhảy mình xuống: ‘Một kẻ già nua, vô dụng, khốn khổ như ta còn sống để làm gì?’ Thế nhưng khi tôi đang ở bên bờ vực của dòng nước, tôi nghĩ đến Đức Mẹ Đồng Trinh, và quay bước đi. Tôi tiếp tục hành trình cho đến khi nhìn thấy một trang trại nhỏ cách xa đường cái, và bước qua cánh cổng vòng ngoài của sân trong. Cánh cửa đóng kín, nhưng có hai vị tiểu thư señoras đang đứng ở cửa sổ. Tôi tiến lại gần và xin ăn—‘Perdón usted por Dios hermano!’—và cửa sổ sập lại. Tôi lủi thủi bò ra khỏi sân trong, nhưng cơn đói lấn át tôi, và trái tim tôi suy sụp: tôi nghĩ rằng giờ tận thế của mình đã điểm, thế nên tôi ngã mình xuống trước cổng, phó thác bản thân cho Đức Mẹ Đồng Trinh, và trùm đầu lại để chờ chết. Chẳng lâu sau đó, chủ nhà trở về: nhìn thấy tôi nằm trước cổng, ông vén khăn trùm đầu của tôi lên, thương xót cho mái tóc bạc phơ của tôi, đưa tôi vào nhà và cho tôi đồ ăn. Thế nên, các Señor thấy đấy, người ta nên luôn đặt trọn niềm tin vào sự bảo vệ của Đức Mẹ.”

Lão già đang trên đường về quê hương Archidona, nơi hiện ra rõ mồn một trên ngọn núi dốc đứng gồ ghề của nó. Hắn chỉ tay về phía tàn tích của lâu đài. “Lâu đài đó,” hắn nói, “từng bị trị bởi một vị vua người Moor vào thời chiến tranh Granada. Nữ hoàng Isabella đã xâm lược nó với một đại quân; nhưng nhà vua nhìn xuống từ lâu đài của mình giữa những tầng mây và cười nhạo bà! Ngay lúc đó, Đức Mẹ xuất hiện trước nữ hoàng, dẫn dắt bà và quân đội đi qua một con đường huyền bí trên núi mà trước đó chưa từng ai biết đến. Khi người Moor nhìn thấy bà tiến đến, hắn kinh ngạc, và nhảy cùng con ngựa từ vách đá xuống, vỡ tan tành thành từng mảnh! Dấu vết móng ngựa của hắn,” lão già nói, “vẫn còn có thể nhìn thấy trên vách đá cho đến tận ngày nay. Và kìa, thưa các Señor, đằng kia chính là con đường mà nữ hoàng và đạo quân của bà đã leo lên: các ngài thấy nó giống như một dải ruy băng vắt ngang sườn núi; nhưng phép màu là, dù có thể nhìn thấy từ đằng xa, khi các ngài đến gần nó lại biến mất!”

Con đường lý tưởng mà hắn chỉ tay rõ ràng là một khe núi cát trên núi, trông hẹp và rõ nét từ đằng xa, nhưng lại trở nên rộng thênh thang và mờ mịt khi đến gần.

Khi trái tim lão già được sưởi ấm bởi rượu ngon và những bữa tiệc, hắn tiếp tục kể cho chúng tôi nghe một câu chuyện về kho báu bị chôn vùi dưới lâu đài bởi vị vua người Moor. Ngôi nhà của chính hắn nằm ngay cạnh móng của lâu đài. Vị linh mục và viên công chứng đã mơ thấy kho báu ba lần, và bắt đầu đào bới tại nơi được chỉ định trong giấc mơ của họ. Con rể của chính hắn đã nghe thấy tiếng cuốc xẻng của họ vào ban đêm. Những gì họ tìm thấy, chẳng ai hay biết; họ đột nhiên trở nên giàu có nhưng giữ kín bí mật cho riêng mình. Thế nên lão già từng có lúc ở ngay sát vách với vận may, nhưng lại bị định mệnh sai khiến chẳng bao giờ được bước chung dưới một mái nhà.

Tôi đã nhận xét rằng những câu chuyện về kho báu bị chôn vùi bởi người Moor, vốn rất phổ biến khắp Tây Ban Nha, lại xuất hiện nhiều nhất trong số những người nghèo khổ nhất. Thiên nhiên nhân từ luôn an ủi con người bằng những cái bóng để bù đắp cho sự thiếu vắng của thực tại. Kẻ khát nước mơ về những đài phun nước và dòng suối chảy; kẻ đói khát mơ về những bữa tiệc banquet; và người nghèo mơ về những đống vàng ẩn giấu: chắc chắn không có gì giàu có hơn trí tưởng tượng của một kẻ ăn xin.

Chuyến đi buổi chiều đưa chúng tôi qua một đèo núi dốc đứng và gồ ghề mang tên Puerte del Rey, Đèo của Nhà Vua; đây là một trong những đèo lớn dẫn vào lãnh thổ Granada và là con đường mà vua Ferdinand từng dẫn quân đoàn của mình đi qua. Khoảng hoàng hôn, con đường uốn lượn quanh một ngọn đồi đã đưa chúng tôi vào tầm mắt của thành phố biên giới nhỏ bé nổi tiếng Loxa, nơi từng đẩy lùi Ferdinand khỏi tường thành của nó. Tên tiếng Ả Rập của nó có nghĩa là người bảo vệ, và quả thực nó đúng là như vậy đối với thung lũng Vega xứ Granada, là một trong những tiền đồn của nơi này. Đó là cứ điểm kiên cố của lão cự chiến binh hung hãn, lão Ali Atar già nua, bố vợ của Boabdil; và chính tại đây là nơi lão tập hợp quân đội của mình, xuất phát trong cuộc đột kích thảm họa kết thúc bằng cái chết của viên alcayde già và sự giam cầm của chính bản thân hắn. Từ vị trí đắc địa của nó ngay cửa ngõ của đèo núi này, Loxa không ngoa khi được gọi là chìa khóa của Granada. Nó mang một vẻ đẹp hoang dã kỳ vĩ; được xây dựng dọc theo bề mặt của một ngọn núi cằn cỗi. Tàn tích của một alcazar hay pháo đài Moorish ngự trị trên một gò đá mọc lên từ trung tâm thị trấn. Dòng Xenil gột rửa chân đèo, uốn lượn giữa những tảng đá, lùm cây, khu vườn, đồng cỏ và bị bắc qua bởi một cây cầu Moorish. Phía trên thành phố tất cả đều hoang dã và cằn cỗi, phía dưới là thảm thực vật trù phú nhất và màu xanh tươi mát nhất. Một sự tương phản tương tự được thể hiện qua dòng sông: phía trên cầu nó phẳng lặng và ngập tràn cỏ xanh, phản chiếu những lùm cây và khu vườn; phía dưới nó chảy xiết, ồn ào và cuồng nhiệt. Dãy Sierra Nevada, những ngọn núi hoàng gia của Granada, được đội vương miện bởi tuyết vĩnh cửu, tạo thành ranh giới xa xôi cho bức tranh phong cảnh đa dạng này, một trong những cảnh sắc đặc trưng nhất của xứ sở Tây Ban Nha lãng mạn.

Xuống ngựa ở lối vào thành phố, chúng tôi giao ngựa cho Sancho dắt đến quán trọ, trong khi chúng tôi đi dạo để tận hưởng vẻ đẹp kỳ lạ của vùng ngoại ô. Khi chúng tôi băng qua cây cầu đến một đại lộ alameda tuyệt đẹp, hay lối đi bộ công cộng, chuông nhà thờ đổ dồn báo hiệu giờ cầu nguyện orison. Theo tiếng chuông, những người lữ hành, dù đang bận rộn hay vui chơi, đều dừng bước, cất mũ, làm dấu thánh và lặp lại lời cầu nguyện buổi tối: một phong tục tôn giáo vẫn được tuân thủ nghiêm ngặt ở những vùng hẻo lánh của Tây Ban Nha. Nhìn chung, đó là một khung cảnh buổi tối trang nghiêm và tuyệt đẹp, và chúng tôi lang thang khi màn đêm dần buông xuống và vầng trăng non bắt đầu lấp lánh giữa những hàng cây du cao vút của đại lộ alameda. Chúng tôi bị đánh thức khỏi trạng thái thưởng ngoạn tĩnh lặng này bởi tiếng gọi của anh chàng tùy tùng trung thành từ đằng xa. Cậu ta chạy đến chỗ chúng tôi, thở hổn hển. “Ái chà, thưa các Señor,” cậu ta kêu lên, “el pobre Sancho no es nada sin Don Quixote.” (Thưa các Señor, tội nghiệp Sancho chẳng là gì nếu thiếu Don Quixote.) Cậu ta đã hoảng sợ vì chúng tôi không đến quán trọ; Loxa là một chốn miền núi hoang dã đến vậy, đầy rẫy những contrabandistas, phù thủy và cả infiernos; cậu ta không biết chuyện gì đã xảy ra và khởi hành để tìm chúng tôi, hỏi han tung tích của chúng tôi từ bất kỳ ai gặp trên đường, cho đến khi lần theo dấu chân chúng tôi qua cây cầu và, đến sự vui mừng tột cùng của cậu, bắt gặp chúng tôi đang đi dạo trong đại lộ alameda.

Quán trọ mà cậu ta dẫn chúng tôi đến có tên là Corona, tức Vương miện, và chúng tôi thấy nó hoàn toàn phù hợp với tính cách của vùng đất này, nơi cư dân dường như vẫn giữ được tinh thần táo bạo, rực lửa của thời xưa. Bà chủ quán là một góa phụ trẻ tuổi và xinh đẹp người Andalusia, với chiếc váy basquiña gọn gàng bằng lụa đen viền cườm nhựa, tôn lên những đường nét uyển chuyển của cơ thể cùng đôi chân tròn trịa dẻo dai. Bước đi của nàng vững chãi và đầy tính đàn hồi; đôi mắt đen ngập tràn lửa tình; và vẻ đong đưa đầy khiêu gợi của phong thái nàng, cùng những món trang sức đa dạng trên cơ thể, cho thấy nàng đã quen thuộc với việc được tán dương.

Nàng ta rất xứng đôi với một người em trai có độ tuổi gần tương đương; họ là những hình mẫu hoàn hảo của một Majo và Maja xứ Andalusia. Chàng trai cao lớn, vạm vỡ và có vóc dáng cân đối, với làn da ngăm đen trong trẻo, đôi mắt rực sáng và bộ râu quai nón xoăn màu hạt dẻ chạm dưới cằm. Chàng mặc một chiếc áo khoác ngắn bằng nhung xanh ôm sát cơ thể, được trang trí bằng vô số cúc bạc, với một chiếc khăn tay trắng trong mỗi túi. Chàng mặc quần chẽn cùng chất liệu với hàng cúc chạy dọc từ hông đến đầu gối; một chiếc khăn tay lụa màu hồng quấn quanh cổ, luồn qua một chiếc nhẫn trên ngực chiếc áo sơ mi xếp li gọn gàng; một chiếc khăn thắt lưng phù hợp; đôi bottinas, hay ủng đi mưa, bằng da rám nắng tinh tế nhất, được chạm trổ thanh lịch và mở rộng ở phần bắp chân để lộ chiếc tất; và đôi giày da rám nắng tôn lên đôi bàn chân được tạo hình hoàn hảo.

Trong lúc chàng đang đứng ở cửa, một kỵ mã cưỡi ngựa tiến đến và trò chuyện nhỏ nhẹ nhưng nghiêm túc với chàng. Kỵ mã này mặc trang phục tương tự và sự lộng lẫy gần như ngang ngửa; một người đàn ông khoảng ba mươi tuổi, vóc dáng vuông vức, với những đường nét khuôn mặt mang đậm phong cách La Mã, đẹp trai dẫu có chút rỗ mặt vì bệnh đậu mùa; mang phong thái tự do, táo bạo và có phần liều lĩnh. Con ngựa đen dũng mãnh của anh ta được trang trí bằng những chiếc tua rua và dây dợ cầu kỳ, cùng một cặp súng ngắn miệng loe treo đằng sau yên ngựa. Anh ta mang dáng dấp của một trong những tay contrabandistas mà tôi từng thấy ở những ngọn núi Ronda, và rõ ràng có mối quan hệ tốt đẹp với người em trai của bà chủ quán; thậm chí, nếu tôi không nhầm, anh ta là một kẻ ái mộ được ưu ái của người góa phụ. Thực chất, toàn bộ quán trọ và những cư dân nơi đây đều mang chút hơi hướng của một contrabandista, và một khẩu súng ngắn đứng sừng sững ở góc phòng bên cạnh cây đàn ghi-ta. Kỵ mã mà tôi vừa nhắc đến đã trải qua buổi tối tại posada và cất lên vài khúc ballad miền núi đầy táo bạo với khí thế ngút trời. Trong lúc chúng tôi đang dùng bữa tối, hai người xứ Asturias nghèo khổ bước vào trong hoàn cảnh túng quẫn, cầu xin thức ăn và chỗ ngủ qua đêm. Họ đã bị bọn cướp phục kích khi đi từ một phiên chợ trong núi về, cướp mất con ngựa chở toàn bộ vốn liếng kinh doanh, lột sạch tiền bạc và phần lớn quần áo, bị đánh đập vì dám chống trả và bị bỏ lại trong tình trạng hầu như khỏa thân trên đường. Người bạn đồng hành của tôi, với lòng rộng lượng bẩm sinh, đã gọi cho họ một bữa tối và một chiếc giường ngủ, đồng thời trao cho họ một khoản tiền để giúp họ tiếp tục hành trình trở về nhà.

Khi đêm dần về khuya, số lượng các nhân vật dramatis personæ càng lúc càng đông. Một người đàn ông to lớn, khoảng sáu mươi tuổi, vóc dáng lực lưỡng, bước vào để trò chuyện với bà chủ quán. Ông ta mặc trang phục truyền thống của người Andalusia, nhưng giắt một thanh kiếm khổng lồ dưới nách; để bộ râu mép lớn và mang phong thái kiêu ngạo, nghênh ngang. Ai nấy dường như đều nhìn ông ta với sự kính trọng lớn.

Anh chàng Sancho của chúng tôi thì thầm với chúng tôi rằng đó chính là Don Ventura Rodriguez, người anh hùng và nhà vô địch của Loxa, nổi tiếng với sự dũng mãnh và sức mạnh của đôi tay. Vào thời kỳ người Pháp xâm lược, ông ta đã đánh úp sáu tên lính kỵ binh đang ngủ say; đầu tiên ông ta cướp lấy ngựa của chúng, sau đó tấn công chúng bằng thanh kiếm của mình, tiêu diệt một số tên và bắt sống phần còn lại. Vì chiến công này, nhà vua cho phép ông ta nhận một khoản tiền peseta (một phần năm của đồng duro, hay đô la) mỗi ngày và phong cho ông danh hiệu Don.

Tôi cảm thấy vô cùng thú vị khi ngắm nhìn ngôn từ và phong thái phô trương của ông ta. Ông ta rõ ràng là một người Andalusia chính hiệu, khoác lác cũng như dũng cảm. Thanh kiếm của ông ta luôn nằm trong tay hoặc dưới nách. Ông ta luôn mang nó theo bên mình hệt như một đứa trẻ mang con búp bê, gọi nó là Santa Teresa của mình, và nói rằng, “Khi ta rút nó ra, mặt đất rung chuyển” (tiembla la tierra).

Tôi ngồi cho đến tận khuộn đêm để lắng nghe những chủ đề đa dạng của nhóm người tạp nham này, những người hòa quyện vào nhau với sự cởi mở tự nhiên của một quán trọ Tây Ban Nha. Chúng tôi có những bài hát contrabandista, những câu chuyện về cướp bóc, các chiến tích du kích và truyền thuyết Moorish. Những câu chuyện cuối cùng xuất phát từ bà chủ quán xinh đẹp của chúng tôi, người đã kể một câu chuyện mang tính thi ca về infiernos, hay các tầng địa ngục của Loxa—những hang động tối tăm nơi các dòng suối ngầm và thác nước tạo ra những âm thanh đầy bí ẩn. Người dân bình dân kể rằng có những kẻ làm tiền giả bị nhốt ở đó từ thời của người Moor; và rằng các vị vua người Moor đã cất giấu kho báu của họ trong những hang động đó.

Tôi lui về phòng đi ngủ với trí tưởng tượng bị kích thích bởi tất cả những gì tôi đã thấy và nghe ở thành phố chiến binh cổ đại này. Chẳng mấy chốc khi tôi vừa chìm vào giấc ngủ thì bị đánh thức bởi một tiếng động huyên náo và ồn ào khủng khiếp, thứ có thể làm bối rối cả vị anh hùng xứ La Mancha, người có kinh nghiệm về các quán trọ Tây Ban Nha là một chuỗi những tiếng ồn ào liên miên. Có vẻ như trong một khoảnh khắc người Moor lại đang tràn vào thị trấn một lần nữa; hoặc những cõi địa ngục infiernos mà bà chủ quán nhắc đến đã xổng chuồng. Tôi lao ra ngoài, mặc quần áo dở dang, để dò la tình hình. Chẳng có gì hơn kém ngoài một buổi lễ charivari để ăn mừng đám cưới của một lão già với một thiếu nữ phơi phới. Chúc phúc cho hắn cùng cô dâu và khúc nhạc serenata của hắn, tôi trở lại chiếc giường yên tĩnh hơn của mình và ngủ một giấc thật say cho đến sáng.

Trong lúc đang mặc quần áo, tôi giải trí bằng cách dò la người dân qua cửa sổ. Có những nhóm thanh niên ngoại hình khôi ngô trong trang phục Andalusia trang nhã cầu kỳ, với những chiếc áo choàng nâu quấn quanh người theo đúng phong cách Tây Ban Nha đích thực không thể bắt chước được, và những chiếc mũ majo tròn nhỏ được đội với một vẻ tinh ranh kỳ lạ. Họ mang cùng một vẻ mặt kiêu hãnh mà tôi từng nhận xét ở những gã trai núi non dệu dợ của Ronda. Thật vậy, toàn bộ phần này của Andalusia tràn ngập những nhân vật có vẻ ngoài cợt nhả như vậy. Họ lảng vảng quanh các thị trấn và làng mạc; có vẻ như có rất nhiều thời gian và rất nhiều tiền bạc; “ngựa để cưỡi và vũ khí để mang”. Những kẻ buôn chuyện vĩ đại, những người hút thuốc vĩ đại, rất cừ trong việc gảy đàn ghi-ta, ca hát những câu thơ tình ca cho các thiếu nữ maja của họ, và là những vũ công nổi tiếng của điệu bolero. Khắp mọi nơi ở Tây Ban Nha, đàn ông dù nghèo đến đâu cũng có một lượng thời gian rảnh rỗi đậm chất quý tộc; có vẻ như họ coi đó là đặc tính của một caballero thực sự là không bao giờ được phép vội vã; thế nhưng người Andalusia vừa vui vẻ vừa thảnh thơi, và chẳng có chút dấu hiệu nhếch nhác nào của sự lười biếng. Hoạt động buôn lậu mạo hiểm vốn thịnh hành khắp các vùng núi này và dọc theo các vùng biên giới hàng hải của Andalusia chắc chắn là cội nguồn của tính cách hào hiệp này.

Trái ngược với trang phục của những nhóm người này là trang phục của hai gã người Valencia chân dài đang dắt một con lừa chở hàng hóa; khẩu súng trường của họ được vắt chéo ngang lưng, sẵn sàng cho chiến đấu. Họ mặc áo khoác ngắn (jalecos), quần lụa rộng bragas suýt chạm đầu gối trông giống như váy kilt, thắt lưng đỏ fajas quấn chặt quanh eo, dép espartal hoặc cỏ bass, khăn choàng đầu có màu sắc theo kiểu khăn turban nhưng để hở phần đỉnh đầu; tóm lại, toàn bộ diện mạo của họ mang đậm dấu truyền thống Moorish.

Khi rời Loxa, chúng tôi được gia nhập bởi một kỵ mã cưỡi ngựa đẹp và trang bị vũ khí tận răng, đi theo sau là một escopetero hay lính bắn súng hỏa mai. Anh ta chào chúng tôi một cách lịch thiệp và chẳng mấy chốc đã hé lộ về thân phận của mình. Anh ta là đội trưởng hải quan, hoặc đúng hơn, tôi đoán vậy, là đội trưởng của một đội vũ trang có nhiệm vụ tuần tra đường sá và săn lùng bọn contrabandistas. Escopetero là một trong những lính canh của anh ta. Trong chuyến đi buổi sáng, tôi đã gặng hỏi anh ta một số chi tiết liên quan đến những kẻ buôn lậu, những kẻ đã vươn lên thành một dạng hiệp sĩ lai tạp ở Tây Ban Nha. Họ đến Andalusia, anh ta nói, từ nhiều nơi khác nhau, nhưng đặc biệt là từ La Mancha; đôi khi để nhận hàng hóa, được buôn lậu vào một đêm đã định qua đường biên giới tại quảng trường hoặc bãi biển Gibraltar; đôi khi để gặp một con tàu, loại sẽ lảng vảng vào một đêm nhất định ngoài khơi một phần bờ biển nào đó. Họ đi cùng nhau và di chuyển vào ban đêm. Ban vào ban ngày, họ nằm im lìm trong barrancos, các khe núi hoặc những trang trại cô lập; nơi họ thường được đón tiếp nồng hậu, bởi họ tặng cho gia đình những món quà hào phóng là hàng hóa buôn lậu của họ. Thật vậy, phần lớn những món đồ trang sức và phụ kiện được đeo bởi vợ và con gái của các thôn xóm miền núi và trang trại là những món quà từ những tay contrabandistas vui tính và hào phóng.

Đến phần bờ biển nơi một con tàu sẽ gặp họ, họ ngóng chờ vào ban đêm từ một mỏm đá hoặc mũi đất nào đó. Nếu họ trông thấy một cánh buồm gần bờ, họ sẽ phát ra một tín hiệu đã thỏa thuận trước; đôi khi nó bao gồm việc bất ngờ giương một chiếc đèn lồng ba lần từ bên dưới những nếp áo choàng. Nếu tín hiệu được đáp lại, họ tiến xuống bờ biển và chuẩn bị cho công việc diễn ra nhanh chóng. Con tàu áp sát vào; tất cả các thuyền của nó bận rộn đưa hàng hóa buôn lậu lên bờ, được đóng gói gọn gàng để vận chuyển bằng ngựa. Những gói hàng này nhanh chóng được ném lên bãi cát, được thu gom vội vã và chất lên lưng ngựa, và sau đó những contrabandistas phi nước đại phóng vút vào các vùng núi. Họ di chuyển bằng những con đường gập ghềnh, hoang dã và cô độc nhất, nơi việc truy đuổi họ hầu như là vô ích. Lính canh hải quan không cố gắng làm điều đó: họ chọn một hướng đi khác. Khi họ nghe tin một trong những băng nhóm này đang trở về với đầy hàng hóa qua những vùng núi, họ xuất quân với lực lượng đông đảo, đôi khi mười hai lính bộ binh và tám kỵ binh, và chiếm giữ vị trí tại nơi đèo núi mở ra vùng đồng bằng. Bộ binh, những kẻ phục kích cách một khoảng trong đèo núi, để cho băng nhóm đi qua, sau đó đứng dậy và nổ súng vào họ. Những contrabandistas lao tới, nhưng bị chặn lại ở phía trước bởi lực lượng kỵ binh. Một cuộc giao tranh hỗn chiến diễn ra. Những contrabandistas, nếu bị ép sát, sẽ trở nên liều lĩnh. Một số xuống ngựa, sử dụng con ngựa của họ làm chiến lũy và nổ súng qua lưng chúng; những người khác cắt dây, để các gói hàng rơi xuống nhằm làm chậm bước tiến của kẻ thù, và cố gắng trốn thoát cùng chiến mã của mình. Một số thoát thân bằng cách đó với cái giá là mất đi các gói hàng; một số bị bắt, cả ngựa, gói hàng và tất cả; những kẻ khác từ bỏ mọi thứ và tẩu thoát bằng cách leo lên những ngọn núi. “Và sau đó,” Sancho kêu lên với đôi tai háu hức lắng nghe, “se hacen ladrones legítimos,”—và rồi chúng trở thành những tên cướp chính cống.

Tôi không thể ngừng cười trước ý tưởng của Sancho về một nghề nghiệp chính cống kiểu này; nhưng đội trưởng hải quan nói với tôi rằng thực tế là những kẻ buôn lậu, khi bị dồn vào bước đường cùng như vậy, nghĩ rằng họ có một dạng quyền lợi để ra đường và bắt lữ khách cống nạp, cho đến khi họ thu thập đủ quỹ để trang bị và sắm sửa ngựa theo phong cách contrabandista.

Khoảng trưa, người bạn đồng hành lữ hành của chúng tôi chào tạm biệt chúng tôi và rẽ vào một khe núi dốc, đi theo sau là escopetero của anh ta; và chẳng mấy chốc chúng tôi thoát khỏi những ngọn núi và bước vào thung lũng Vega nổi tiếng của Granada.

Bữa trưa cuối cùng của chúng tôi được dùng dưới một lùm cây ô liu bên bờ suối. Chúng tôi đang ở trong một khu vực mang tính cổ điển; vì không xa đó là những lùm cây và vườn cây ăn trái của Soto de Roma. Theo truyền thuyết thần thoại, đây là một khu nghỉ dưỡng được sáng lập bởi Bá tước Julian để an ủi con gái ông ta, Florinda. Đó là một khu nghỉ dưỡng đồng quê của các vị vua người Moor ở Granada; và trong thờimodern đã được ban tặng cho Công tước xứ Wellington.

Anh chàng tùy tùng đáng kính của chúng tôi làm mặt buồn bã một nửa khi lần cuối cùng lôi ra những thứ bên trong chiếc alforjas của mình, than thở rằng cuộc thám hiểm của chúng tôi sắp kết thúc, vì với những vị kỵ sĩ như vậy, cậu ta nói, cậu ta có thể đi đến tận cùng thế giới. Tuy nhiên, bữa ăn của chúng tôi rất vui vẻ; được thực hiện dưới những bảo chứng tuyệt vời như vậy. Ngày hôm đó không một bóng mây. Cái nóng của mặt trời được làm dịu bởi những cơn gió mát rượi từ những ngọn núi. Trực diện trước chúng tôi là thung lũng Vega hào hùng. Ở đằng xa là Granada lãng mạn được bao đỉnh bởi những ngọn tháp đỏ rực của Alhambra trong khi cao tận trên kia những đỉnh núi phủ tuyết của Sierra Nevada tỏa sáng như bạc.

Bữa ăn kết thúc, chúng tôi trải áo choàng và tận hưởng giấc ngủ siesta cuối cùng alfresco, được ru ngủ bởi tiếng vo ve của ong bướm giữa những bông hoa và tiếng kêu của chim bồ câu giữa những lùm cây ô liu. Khi những giờ khắc oi bức qua đi, chúng tôi tiếp tục hành trình. Sau một lúc chúng tôi bắt kịp một gã đàn ông lùn mập mạp có hình dáng chẳng khác gì một con cóc và cưỡi trên một con lừa. Hắn bắt chuyện với Sancho, và nhận ra chúng tôi là những người lạ, đã nhận nhiệm vụ dẫn đường cho chúng tôi đến một posada tốt. Hắn là một escribano (công chứng viên), hắn nói, và hiểu rõ thành phố như trong túi áo của mình. “Ái chà Chúa ơi, thưa các Señor! Thật là một thành phố các ngài sắp được chiêm ngưỡng. Những con đường tuyệt làm sao! Những quảng trường tuyệt làm sao! Những cung điện tuyệt làm sao! Và cả phụ nữ nữa—á Santa Maria purísima—những người phụ nữ nào chứ!”—“Nhưng cái posada mà anh đang bàn tới,” tôi nói, “anh chắc chắn nó tốt chứ?”

“Tốt chứ! Santa Maria! Tốt nhất ở Granada. Salones grandes—camas de luxo—colchones de pluma (những sảnh lớn—phòng ngủ sang trọng—giường nệm lông vũ). Á, thưa các Señor, các ngài sẽ được thết đãi như Vua Chico trong cung điện Alhambra.”

“Và ngựa của tôi sẽ được thết đãi thế nào?” Sancho kêu lên.

“Giống như ngựa của Vua Chico. Chocolate con leche y bollos para almuerza” (sô-cô-la và sữa với bánh đường cho bữa sáng), vừa nói vừa nháy mắt và liếc xéo một cái đầy hiểu biết với anh chàng tùy tùng.

Sau những lời tường thuật đầy thỏa mãn như vậy, chẳng còn gì mong muốn hơn về vấn đề đó. Thế nên chúng tôi thong thả cưỡi ngựa đi tiếp, gã công chứng lùn tịt dẫn đầu, quay lại nhìn chúng tôi từng phút một với những lời cảm thán mới mẻ về sự tráng lệ của Granada và những khoảnh khắc tuyệt vời mà chúng tôi sắp trải qua tại posada.

Được hộ tống như vậy, chúng tôi đi qua giữa những hàng dậu lô hội và vả Ấn Độ, và qua vùng hoang mạc những khu vườn mà thung lũng Vega được thêu dệt nên, và đến cổng thành vào khoảng hoàng hôn. Người dẫn đường lắm điều của chúng tôi đưa chúng tôi qua con phố này đến con phố khác, cho đến khi rẽ vào sân trong của một quán trọ nơi hắn tỏ ra hoàn toàn quen thuộc như ở nhà. Gọi chủ quán bằng tên thánh, hắn phó thác chúng tôi cho sự chăm sóc của ông ta như những cavalleros de mucho valor, xứng đáng với những căn phòng tuyệt vời nhất và những món ăn tráng lệ nhất của ông ta. Chúng tôi ngay lập tức nhớ đến người lạ mặt bảo trợ đã giới thiệu Gil Blas với một màn kèn trống hoành tráng với chủ quán trọ tại Pennaflor, gọi món cá hồi cho bữa tối của mình và ăn uống ngấu nghiến bằng chi phí của người khác. “Các ngài không biết mình đang sở hữu cái gì đâu,” hắn kêu lên với chủ quán và vợ ông ta. “Các ngài có một kho báu trong nhà. Hãy chiêm ngưỡng ở vị thanh niên trẻ tuổi này kỳ quan thứ tám của thế giới—chẳng có gì trong ngôi nhà này là quá tốt đối với Señor Gil Blas xứ Santillane, người xứng đáng được tiếp đón như một vị hoàng tử.”

Quyết tâm không để gã công chứng nhỏ bé ăn cá hồi bằng chi phí của chúng tôi giống như nguyên mẫu của hắn ở Pennaflor, chúng tôi kiềm chế không mời hắn ăn tối; và chúng tôi cũng chẳng có lý do gì để tự trách mình vì sự vô ơn, bởi chúng tôi nhận ra trước khi trời sáng rằng gã tiểu nhân nhỏ bé đó, người mà chắc chắn là một người bạn thân thiết của chủ quán, đã dụ dỗ chúng tôi bước vào một trong những posada tồi tàn nhất ở Granada.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.