Trước khi đến buổi tham vấn tiếp theo, Cóc đã dành cả tuần trời để đối phó với cơn giận dữ của chính mình và nhìn chung thì nó nhận thấy mình đã liên kết cảm xúc này với cảm giác tội lỗi. Ngoài cha, người luôn tức giận với nó từ khi bắt đầu trưởng thành chính là bác Lửng. Bác Lửng, con vật mạnh mẽ và to lớn ấy, từ lâu đã cố ngăn cản nó khỏi việc tận hưởng những chiếc mô tô và luôn nói chuyện với nó bằng một giọng nghiêm khắc đến mức nó đã phải rơi những giọt nước mắt hối hận rồi hứa hẹn sẽ thay đổi. Và còn nhiều ví dụ tương tự khác nữa! Thế rồi chàng Cóc nhanh chóng nhận ra rằng bác Lửng sẽ chẳng thể nào trở thành một người tham vấn tâm lý - bởi vì bác ấy không bao giờ chịu lắng nghe ai cả. Cũng giống như bao người lúc tức giận, bác Lửng chỉ muốn ra lệnh cho người khác phải làm gì và chỉ trích mọi người bởi những sai lầm họ mắc phải thôi.

Chàng Cóc vẫn còn nhớ một tình huống cụ thể với bác Lửng mà giờ đây nó đang hồi tưởng và suy ngẫm lại. Đó là vài năm trước khi nó phải trải qua khoảng thời gian tương đối khó khăn. Nó đã gặp một hoặc hai vụ đụng xe khủng khiếp, rồi đột nhiên bác Lửng bất ngờ xuất hiện cùng với Chuột Nước và Chuột Chũi, cố gắng làm nó thay đổi cuộc sống của mình.

Nó vẫn nhớ bác Lửng đã dẫn nó vào phòng hút thuốc trong Lâu đài Cóc rồi giảng giải cho nó nghe về những bài học đạo đức khiến chàng Cóc phải hối hận tới mức rơi nước mắt. Nhưng khi mọi chuyện kết thúc và bác Lửng nghiêm khắc trở thành một người cha tốt bụng, sự cứng đầu của chàng Cóc liền quay trở về và cố để thể hiện bản thân.

Khi đó, bác Lửng muốn Cóc thú nhận những điều tội lỗi mà nó đã làm với Chuột Nước và

Chuột Chũi, tiếp đến là thành thật thừa nhận những lỗi lầm mà nó đã gây ra. À, đương nhiên là nó không làm như vậy rồi. Cóc nhớ như in tình huống lúc ấy và thậm chí là nhớ từng chữ mình nói ra.

“Không!” Nó đã nói vậy. “Cháu không xin lỗi đâu. Hành động đó chẳng hề điên rồ một chút nào cả. Nó chỉ vô cùng huy hoàng thôi!” Chàng Cóc còn chẳng buồn suy nghĩ mà nói thêm khi thấy những lời mình nói dường như khiến bác Lửng chướng tai: “Ồ vâng, ở trong đầu, cháu sẽ nói mọi điều ở trong đầu!”

Và nó đã thực sự làm như vậy. Bởi chàng Cóc nhận ra rằng những hành động ăn năn hối lỗi bên ngoài kia thực tế chỉ là một cách để phản kháng lại sự chỉ trích của bác Lửng. Sự ăn năn ấy không hề xuất phát từ trái tim và cũng chẳng đại diện cho những thay đổi thực sự. Rồi chàng Cóc nghĩ: “Sao mình lại thế nhỉ, luôn là người khác tức giận chứ chẳng bao giờ là mình. Tại sao lại như vậy?”

Cuối cùng thì buổi tham vấn tâm lý cũng đã đến và chàng Cóc lại ngồi đối diện với người tham vấn trong căn phòng quen thuộc ở Bãi Diệc.

“Buổi sáng tốt lành, cậu Cóc!” Ông Diệc cất lời. “Tinh thần của cậu hôm nay thế nào?”

“Tôi cảm thấy vui vẻ hơn một chút rồi, tôi nghĩ vậy,” chàng Cóc đáp. “Tôi đã ngủ ngon hơn và bắt đầu hứng thú với một vài thứ, chẳng hạn như tôi đã bắt đầu nhận nhật báo và đọc chúng kĩ càng. Ngày trước tôi còn chẳng thèm động vào tờ báo nào.”

“Tốt lắm,” ông Diệc đáp. “Vậy cậu đang ở đâu trên chiếc Nhiệt kế cảm xúc của chúng ta?” Ông lật giở từng trang giấy và mở đến trang chứa hình ảnh mà ông đã vẽ trong buổi tham vấn đầu tiên. Nó chỉ đơn thuần là một đường thẳng đứng với số một ở dưới cùng và số mười ở trên đỉnh.

“Tôi nghĩ mình đang ở tầm năm hoặc sáu,” Cóc trả lời.

“Cậu có nhớ mình đã ở đâu trong buổi tham vấn đầu tiên không?” Ông Diệc hỏi, sau đó chỉ vào điểm mà Cóc đã đánh dấu vào tuần đầu tiên nó đến đây. Giữa một và hai. Một sự im lặng bao trùm lên cả hai người, nhưng chàng Cóc cảm nhận được rằng đây là một sự im lặng thân thiện khi cả hai đang cùng nhìn nhau.

Cuối cùng Cóc cũng lên tiếng: “Ông Diệc, liệu tôi có được phép quyết định điều mà ta sẽ làm trong buổi tham vấn ngày hôm nay không?”

“Tất nhiên là có rồi. Và tôi sẽ rất mừng nếu cậu làm vậy,” ông Diệc trả lời. “Thế nhưng thực chất cậu vẫn luôn là người đưa ra quyết định mà. Trong mỗi buổi tham vấn, tôi luôn cố gắng giúp cậu đối mặt với các vấn đề cậu đang gặp phải để từ đó cung cấp cho cậu những cái nhìn sâu sắc và bài học hữu ích nhất. Nếu cậu đã có thể tự nhận định được chúng thì rõ ràng chúng ta đang tạo nên sự tiến bộ.”

“Nếu vậy thì,” Cóc đề nghị, “tôi muốn phân tích về cơn giận của bản thân, hay chính xác hơn là tại sao tôi lại không có nó. Vào buổi tham vấn trước, chúng ta đã nhìn vào cách tôi thích nghi và điều chỉnh hành vi của mình để đối phó với cha mẹ đầy khắt khe, điều mà ông gọi là hành vi tuân thủ.”

“Đúng, tôi vẫn nhớ,” ông Diệc nói. “Tôi vẫn giữ phần đó trong sổ.” Nói đoạn ông lật đến trang có tiêu đề Hành vi tuân thủ, ở dưới là những dòng chữ Đồng tình, Làm hài lòng, Hối lỗi và Phụ thuộc. “Tôi cho rằng đây là cách cậu bảo vệ bản thân khỏi cơn tức giận và sự nóng nảy của cha mẹ mình. Vậy câu hỏi cậu đặt ra là gì hả Cóc?”

“Là một câu hỏi đơn giản nhưng tôi chẳng thể tìm ra được câu trả lời. Tại sao tôi lại không nổi giận? Chỉ có vậy thôi.”

“Cậu chưa bao giờ nổi giận sao?” Ông Diệc hỏi.

“Chưa bao giờ như bác Lửng cả. Mỗi khi bác Lửng tức giận, trông bác ấy rất nghiêm khắc và gay gắt, bác ấy sẽ lớn tiếng và rồi chỉ tay vào mặt ông một cách đầy giận dữ. Phải nói thật, bác ấy dọa tôi sợ chết khiếp!”

“Còn cậu? Cậu không bao giờ như vậy sao?”

Chàng Cóc suy nghĩ một hồi lâu. “Hình như có một lần. Đó là khi tôi cùng bạn bè chiến đấu với những kẻ ở Rừng Hoang vì họ đã chiếm đóng căn nhà của tôi. Tôi đã tức giận đến nỗi thốt lên lời khiêu chiến và xông thẳng tới con chồn thủ lĩnh. Tôi cho hắn một đòn đau đớn và đuổi hắn ra khỏi nhà mình, cùng với đồng bọn của hắn ta nữa. Nhưng đó chỉ là một trường hợp hiếm hoi thôi. Khi mọi chuyện kết thúc, tôi kiệt sức đến nỗi chẳng thể thức dậy cho đến tận giờ ăn trưa. Điều này hoàn toàn trái ngược với bản chất của tôi. Tôi không phải một kẻ hung hãn, nhưng thú thật, tôi tự hào với những gì mình đã làm vào tối hôm đó. Thực chất thì phải là vô cùng tự hào mới đúng.”

“Cậu có quyền được cảm thấy như vậy,” ông Diệc ôn tồn. “Nhưng tôi vẫn chưa hiểu chính xác đâu là vấn đề khiến cậu bận tâm. Cậu có thể nhắc lại câu hỏi của mình một cách chi tiết hơn không?”

“Được chứ,” chàng Cóc đáp ứng ngay. “Vài buổi trước, ông có nói và tôi cũng đồng ý với ông, rằng tức giận chính là một trong những cảm xúc cơ bản của chúng ta. Tôi nhớ rằng ông nói những cảm xúc này cũng giống như những màu sắc cơ bản trên bảng màu của họa sĩ. Thế nên câu hỏi của tôi là: Nếu tức giận là một yếu tố căn bản trong hành vi của tôi, vậy tại sao tôi lại không nổi giận?”

“Một câu hỏi rất thú vị đấy, Cóc ạ,” ông Diệc trả lời. “Tuy nhiên, giống như các câu hỏi khác, câu trả lời sẽ cho cậu cái nhìn sâu sắc nhưng cũng có thể sẽ khá đau buồn về bản thân mình. Cậu có sẵn sàng để đón nhận nó không?”

Chàng Cóc nhìn ông với ánh mắt kiên định. “Tôi đã đi tới bước này rồi, không thể dừng lại ở đây được,” nó đáp.

“Vậy được rồi. Có lẽ cách tốt nhất để bắt đầu là sử dụng bộ não và lý lẽ của chúng ta, mặc dù câu hỏi chỉ xoay quanh về cảm xúc và tình cảm. Chúng ta hãy bắt đầu với tình huống này. Cậu đang bị giam cầm bởi những tên bạo chúa đầy nhân từ. Chúng hoàn toàn điều khiển cậu, nhưng đồng thời cũng quan tâm và chăm sóc cậu. Cậu sẽ cảm thấy như thế nào?”

“Tôi nghĩ những cảm xúc của mình sẽ vô cùng lẫn lộn,” Cóc thành thực trả lời.

“Chính xác! Và đó cũng chính là điều mà cậu đã phải trải qua khi còn nhỏ. Làm sao cậu có thể tức giận với những kẻ thống trị đầy tử tế - cha mẹ cậu - người hoàn toàn có ưu thế hơn cậu và cũng là người mà cậu đang phụ thuộc vào chứ? Họ thậm chí còn là những người cậu yêu thương nữa kìa.”

Chàng Cóc lại ngồi trầm ngâm và chìm sâu vào trong suy nghĩ của mình. “Có vẻ như đây là một tình huống vô cùng tiến thoái lưỡng nan,” nó nói. “Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu như cơn giận của tôi phải đương đầu với sự uy quyền bất khả chiến bại của cha mẹ mình?”

“Theo như tôi nghĩ, chỉ có một câu trả lời có khả năng xảy ra thôi.”

“Đó là gì vậy?” Cóc tò mò.

“Cậu phải học cách tức giận một cách không hung hăng!”

“Nhưng điều này là không thể!” Cóc nhanh chóng phân bua. “Đương nhiên tức giận đồng nghĩa với việc trở nên hung hăng rồi. Không phải điều này có nghĩa là tôi cần học cách hoàn toàn kìm nén cơn giận của mình lại sao?”

“Tôi thì lại không hề nghĩ vậy,” ông Diệc giải thích. “Tức giận là một phần không thể thiếu trong hành vi của chúng ta và nó sẽ chẳng bao giờ bị dập tắt hoàn toàn. Hãy dùng một phép ẩn dụ khác nhé, lần này liên quan đến khoa học đi. Thử tưởng tượng một bình ga đang dần nóng lên, áp suất ngày càng tăng và bắt đầu có nguy cơ nổ. Phải làm gì để nhanh chóng hạ áp suất xuống?”

“Điều đầu tiên cần làm,” Cóc trả lời, “đương nhiên là mở van càng lỏng càng tốt để xả thật mạnh ga vào trong không khí.”

“Vậy thì,” ông Diệc tiếp tục, “đây cũng là cách con người dùng để đối phó với cơn giận của chính mình. Họ giải phóng nó như xả mạnh một luồng khí ga, theo hướng một mục tiêu đã chọn, rồi sau đấy lại tiếp tục các hành vi thông thường của mình. Điều họ quên mất, hay cố tình bỏ qua, chính là thiệt hại mà họ đã gây ra và tác động tiêu cực mà hành vi này đem lại cho các mối quan hệ.”

“Thế nên tức giận chính là hung hăng, như tôi đã nói?” Cóc tò mò, lo lắng rằng mình sẽ không theo kịp.

“Đúng vậy, chắc chắn là thế trong ví dụ tôi đang nói và đây cũng là điều mà tôi muốn mô tả, nhưng giờ hãy thử cân nhắc điều này. Một lần nữa tưởng tượng đến bình ga đang nóng lên và áp suất dần tích tụ bên trong. Liệu có còn cách nào khác để hạ áp suất xuống, cách nào đó nhẹ nhàng hơn không?”

“Tôi nghĩ rằng nếu muốn cẩn thận, ta có thể từ từ mở van ga và đợi một lúc lâu để khí thoát hết ra ngoài. Đó có phải là điều mà ông đang muốn nói tới không?”

“Đúng là như vậy. Cậu Cóc, cậu không thấy sao? Cậu đang tìm được ra câu trả lời rồi đó! Điều cậu và cả những người khác đều có thể rút ra chính là tức giận một cách không hung hăng. Cậu đã học được phương pháp để giải phóng cơn giận của mình một cách từ từ và nhẹ nhàng, gần như không thể bị phát hiện và cũng chẳng hề gây hấn với bất kỳ ai.”

“Nhưng bằng cách nào cơ chứ?” Cóc than vãn. “Tôi không nhớ mình đã cư xử như vậy.”

“Thế thì,” ông Diệc tiếp lời, “cậu đã bao giờ ăn vạ chưa?”

“Gì cơ, đó cũng là tức giận sao?” Chàng Cóc ngạc nhiên hỏi lại. “Ý tôi là, ăn vạ chỉ tổ vô ích và chẳng đem lại lợi ích gì.”

“Cậu Cóc thân yêu ơi, đó là điều tôi muốn nói đến đấy,” ông Diệc từ tốn đáp. “Ăn vạ chính là thể hiện sự tức giận một cách trẻ con, thường là cách những đứa trẻ phản ứng lại đối với các câu nói như Không được làm vậy! của người lớn. Điều này khiến đứa trẻ giận dữ, đồng thời cũng khiến nó cảm thấy bất lực vì không thể trở nên bạo lực hay hung hăng với những người gây ra sự tức giận này. Tất cả những gì đứa trẻ ấy có thể làm là nằm lăn ra sàn nhà, đá đấm và la hét. Nhưng khi người trưởng thành làm những hành động đó, đôi khi người ta gọi nó là làm quá.

“Được rồi,” Cóc nhỏ giọng. “Tôi nghĩ tôi đã làm điều này vài lần trong đời. Nhưng…” - nó phân bua - “gần đây thì không.” Sau đó tiếp tục: “Ông có nói rằng những cơn tức giận không hung hăng này được kéo dài theo thời gian. Nhưng những lần ăn vạ đâu có kéo dài.”

“Đúng thế. Mặc dù đôi khi những cơn ăn vạ có thể diễn ra trong một khoảng thời gian dài. Hãy nghĩ tới một hành động phản ứng có thể kéo dài nhiều giờ hay thậm chí là nhiều ngày.”

“Phản ứng nào được chứ?” Chàng Cóc thắc mắc.

“Hờn dỗi thì sao?”

“Hờn dỗi ư?” Cóc hỏi lại. “Tôi chưa từng nghĩ hờn dỗi là một cách thể hiện sự giận dữ đấy.”

“Còn tôi thì tin rằng như vậy,” ông Diệc giải thích. “Hờn dỗi là hành vi ủ rũ và buồn rầu, khi đó người hờn dỗi thường sẽ im lặng. Cóc à, tôi nghĩ trong tất cả những hành vi của Đứa trẻ thích nghi, hờn dỗi là ví dụ minh họa rõ ràng nhất cho cách một đứa trẻ tận dụng thời gian để làm nguôi cơn giận của mình. Đây thường là cách một đứa trẻ phản ứng trước những người nắm quyền khi điều nó muốn không được thỏa mãn. Đối với người trưởng thành, hành vi này thường xảy ra bởi lý do tương tự, có thể là khi ai đó thua trong một cuộc tranh giành quyền lực. Về cơ bản, hờn dỗi chính là phản ứng của kẻ thua cuộc khi kẻ mạnh hơn chiến thắng.

Nó hoàn toàn trùng khớp với những điều mà chúng ta đang nói tới. Hờn dỗi làm nguôi ngoai cơn giận bằng cách từ từ giải phóng nó với cường độ thấp, và đương nhiên cũng làm giảm cả sự hung hăng.”

Căn phòng lại được bao trùm bởi sự im lặng khi cả hai cùng suy ngẫm về điều mà ông Diệc vừa nói. Chàng Cóc bắt đầu nhận ra những hành vi bắt nguồn từ Đứa trẻ thích nghi của nó ngày càng nhiều. Ông Diệc đang cố gắng quan sát để biết chàng Cóc hiểu những vấn đề này đến đâu, và tự hỏi bản thân rằng liệu ông, người tham vấn tâm lý Diệc, có đang nói quá nhiều lý thuyết suông hay không.

Cuối cùng thì chàng Cóc cũng lên tiếng: “Có cách nào khác để một đứa trẻ học được phương pháp làm thế nào để nổi giận không?”

“Tôi tin rằng có hàng trăm cách,” ông đáp. “Nếu cậu để ý, cậu sẽ thấy mỗi chúng ta đều phải thích ứng với một hoàn cảnh cụ thể trong thời thơ ấu. Nó giống như một bức tranh [1] lớn thể hiện rõ nét hành vi của chúng ta, được ghép lại bởi các tình cảm và cảm xúc liên quan.

“Vậy tôi có thể hỏi ông cách mà chúng ta phân tích nó không?” Cóc hỏi.

“Đương nhiên rồi,” ông Diệc đáp. “Để tôi vẽ một biểu đồ cho cậu thấy.”

Và đây là những gì mà ông vẽ.

Thế rồi ông ấy tiếp tục: “Đương nhiên điểm mấu chốt ở đây, và tôi có thể thấy cậu đang dần hiểu ra điều này rồi đấy Cóc ạ, chính là mọi chiến lược hành vi này thực chất đều là các cơ chế phòng bị được hình thành ngay từ thời thơ ấu của chúng ta. Đó là những cách chúng ta dùng để bảo vệ mình khỏi những mối nguy mà chúng ta nhận thấy, dù cho nó là thực hay tưởng tượng. Khi ta thấy một người trưởng thành hờn dỗi, ăn vạ hay ủ rũ, nói rằng họ cảm thấy buồn chán, có thể chúng ta sẽ tự hỏi liệu những hành vi này của bọn họ có phù hợp không hay họ đang bị ép phải thực hiện lại những hành vi từ thuở thơ ấu.”

“Ừ thì… Làm như vậy có gì sai chứ?” Cóc nóng nảy phản bác, nó cảm thấy như mình đang bị ông Diệc nắm thóp. “Ai trong chúng ta chẳng có đôi lúc hành xử trẻ con, không phải vậy sao?”

“Nó chẳng có gì sai nếu xét trong bất cứ khía cạnh đạo đức nào,” ông Diệc bình tĩnh trả lời. “Phân tích không đồng nghĩa với phán xét. Tuy nhiên những hành vi này đều đem lại hai hậu quả và cả hai đều mang tính tiêu cực. Đầu tiên là chúng mang tới sự chế giễu. Một người trưởng thành ăn vạ hay giận dỗi thật buồn cười và vô cùng bẽ mặt. Nhưng trên hết, những hành vi ấy thể hiện và cho thấy ai mới là kẻ thua cuộc.

“Nó khiến tôi cảm thấy vô cùng tồi tệ!” Cóc thành thật. “Chúng ta đã dành cả buổi phân tích chỉ để nhận ra rằng tôi đã làm những điều ngu ngốc gần như suốt cả cuộc đời mình. Tôi phải làm gì đây hả ông Diệc? Khi nào thì tôi mới học được cách trưởng thành?”

“Chúng ta sẽ nói vấn đề này vào buổi tham vấn tiếp theo, được chứ?” Ông Diệc đáp, sau đó tiễn Cóc ra cửa với một nụ cười.

❀ ❀ ❀

[1] Mosaic là một tác phẩm nghệ thuật hoặc hình ảnh được tạo nên từ việc tập hợp những mảnh nhiều màu sắc từ kinh, đá hoặc các vật liệu khác nhau.