“Điều hữu ích nhất cho cậu,” ông Diệc nói, ngay khi bắt đầu buổi tham vấn tiếp theo, “chính là nhận ra sự gắn kết giữa trò mà mọi người chơi với vị thế sống của họ. Cậu còn nhớ những vị thế sống mà tôi đã nói tới vào buổi trước chứ, Cóc?”

“Rất rõ là đằng khác,” chàng Cóc đáp, sau đó nó tiến đến gần chiếc bảng treo trên tường, lật qua các trang và giở tới sơ đồ mà ông Diệc đã vẽ vào tuần trước.

“Tốt lắm,” ông Diệc nói. “Từ sơ đồ này, cậu có thể thấy rõ bốn vị thế sống, mỗi vị thế đều được đại diện bởi mỗi góc phần tư. Điều mà tôi đề nghị chúng ta làm hôm nay chính là xét lần lượt từng vị thế ấy và cố gắng tìm hiểu loại trò chơi mà mọi người thường chơi. Cậu nghĩ sao về cách tiếp cận này?”

“Vâng, tôi thấy không có vấn đề gì,” chàng Cóc trả lời. “Tôi có thể chọn vị thế sống mà ta sẽ xét tới đầu tiên không?”

“Đương nhiên rồi,” ông Diệc đồng tình. “Vị thế cậu chọn là gì?”

Chàng Cóc lật sang một trang mới và cầm bút viết Tôi không ổn, bạn ổn. Sau đó nó quay sang ông Diệc: “Ý nghĩa thực sự của điều này là gì?”

“Nó có nghĩa là,” ông Diệc giải thích, “thái độ theo hành vi tự nghĩ bản thân thấp kém và cho rằng những người khác đều tốt hơn mình.”

“Tốt hơn ở điểm nào mới được chứ?”

“Gần như là mọi thứ,” ông Diệc đáp. “Những người có lòng tự tôn thấp thường không chỉ cảm thấy cuộc đời chia cho họ những lá bài xấu mà còn nghĩ rằng tất cả những người khác đều có lá đẹp hơn. Nói chung, những người ở vị thế này thường cảm thấy mình là nạn nhân của cuộc đời, thế nên họ chơi những trò chơi mà chính họ là nạn nhân.”

“Ví dụ là gì?” Chàng Cóc hỏi.

“Tôi thật đen đủi,” ông Diệc đáp.

“Ông vừa nói gì cơ?” Chàng Cóc nói, trông có vẻ bất ngờ.

“Đó là tên của trò chơi. Nó được chơi bởi những người tin rằng mình là kẻ kém may mắn và sẵn sàng kể cho cậu nghe hàng loạt những điều đen đủi đã xảy đến với họ. Chẳng hạn như khi gặp xui xẻo, một vài người đổ lỗi sự xui xẻo của mình cho ngôi nhà họ đang sống, hay thậm chí là vị trí địa lý trên một ranh giới vô hình hoặc bất cứ những thứ mê tín nào liên quan đến sự xui xẻo như làm vỡ gương hay đánh đổ lọ muối chẳng hạn.”

“Nhưng cũng có thể là do chúng ta đen đủi thật mà, phải không?” Chàng Cóc thắc mắc. “Ví dụ như tôi chưa bao giờ thắng xổ số lần nào trong đời và tôi nghĩ rằng mình sẽ chẳng bao giờ thắng cả.

“Tôi đang nói về những thứ nghiêm trọng hơn,” ông Diệc đáp. “Tôi đang muốn nói đến những người cố gắng chỉ chọn lọc và ghi nhớ những sự việc buồn bã bất hạnh, để rồi quên đi và coi nhẹ những điều tốt đẹp.

“Có vẻ như đó là một cách vô cùng phiền muộn để định hướng cho cuộc đời mình,” chàng Cóc nói.

“Quả là một nhận xét tinh ý,” ông Diệc tán thành. “Bởi những người tham gia trò chơi này có cảm giác phiền muộn. Họ nghĩ rằng các thế lực xấu xa đang gây ảnh hưởng đến cuộc đời mình và họ chẳng thể làm được gì, điều này khiến họ lo lắng và tự thấy bản thân không đủ tốt.”

“Còn trò chơi nào nữa không?” Chàng Cóc hỏi sau một hồi im lặng.

“TTĐT,” ông Diệc đáp.

“À, tôi còn nhớ trò chơi này,” chàng Cóc nhanh chóng trả lời. “Nó có nghĩa là Tôi thật đáng thương, và trong một buổi tham vấn ông đã đổ thừa rằng tôi chơi trò ấy!”

“Đúng, tôi đã đề cập tới nó trong một buổi tham vấn trước đây, nhưng tôi không nghĩ mình đã đổ thừa cậu chơi trò này,” ông Diệc giải thích. “Mục đích của tôi không phải trách cứ cậu mà là để cậu nhận ra trò mình đang chơi là gì, nhờ đó cậu mới có thể ngừng nó lại.”

“Ông thực sự nghĩ tôi chơi trò chơi ấy sao?” Chàng Cóc hỏi.

“Chà, cậu nghĩ sao?” Ông Diệc hỏi lại. “Có đúng là vào những buổi tham vấn tâm lý đầu tiên, cậu luôn phải đối mặt với cơn tự thương hại vô cùng mãnh liệt không?”

“Đúng, có lẽ là vậy. Tôi đã cảm thấy mọi người đang chế nhạo tôi, đặc biệt là sau khi tôi vừa quay trở về từ những cuộc phiêu lưu của mình. Tôi thực sự đã cảm thấy vô cùng buồn phiền và nghĩ bản thân không đủ tốt. Tôi luôn muốn mọi người yêu quý tôi, dù tôi có làm gì đi chăng nữa.

“Giờ thì lại đến một trò chơi khác đây,” ông Diệc nêu vấn đề.

“Đó là gì vậy?”

“Yêu quý tôi dù tôi có làm gì. Một vài người gây ra cả mớ hỗn độn và tự dấn thân vào những mớ bòng bong chỉ để xem họ có thể làm được những gì, mãi tới khi ai đó ngừng tha thứ cho họ và bắt đầu phản bác họ. Lúc ấy họ sẽ nói: Đây rồi, điều này chứng minh mình thực sự tồi tệ và ngu dốt.”

“Mấy trò chơi này có vẻ vô cùng nguy hiểm,” chàng Cóc nhận xét. “Bởi nếu đến người mà ta yêu thương và tôn trọng cũng bỏ ta mà đi, chắc chắn chúng ta sẽ cảm thấy vô cùng đau khổ và cô độc.

“Tôi đồng ý” ông Diệc nói. “Cậu bắt đầu hiểu ra sự nguy hại của những trò chơi này khủng khiếp đến mức độ nào rồi đấy, thậm chí chúng có thể gây tổn hại đến sức khỏe của cậu. Họ ngưng lại một chút và cùng im lặng chìm vào suy ngẫm. Sau một hồi, ông Diệc hỏi: “Cóc, cậu nghĩ đâu là hành vi cực đoan nhất mà một người cảm thấy Không ổn sẽ làm?”

Chàng Cóc lí nhí trả lời: “Tự sát? Tôi nghĩ vậy.”

“Đúng,” ông Diệc đáp. “Tất nhiên, tôi không nói rằng tất cả những người cảm thấy Không ổn đều sẽ tự kết liễu đời mình. Nhưng cậu có biết tự sát là một trong các nguyên nhân tử vong chính của những người trẻ tuổi tại Anh không?”

“Không, tôi không biết điều này” chàng Cóc nói. “Nhưng tôi tin rằng đó là sự thật. Tôi đã từng ở trong tình cảnh ấy và nó thực sự vô cùng cô độc, cả đáng sợ nữa.” Nó lặng người và nhớ lại mình đã từng cận kề vực thẳm ra sao.

Sau một hồi, ông Diệc tiếp tục câu chuyện: “Cậu nghĩ những người chơi trò chơi nạn nhân này ở trong trạng thái Cái tôi nào?”

“Đứa trẻ buồn bã, tôi nghĩ vậy,” chàng Cóc đáp, sau đó nó nói thêm một cách hào hứng. “À không, tôi nghĩ mình cần phải tích cực hơn. Đó chắc chắn là trạng thái Đứa trẻ buồn bã. Tôi có thể rút ra được điều này từ chính kinh nghiệm của bản thân mình. Tôi hiểu điều đó.” Thế rồi nó lại im lặng.

“Chúng ta hãy tiếp tục với vị thế sống tiếp theo nhé?” Ông Diệc lên tiếng, rồi viết Tôi ổn, bạn không ổn lên tấm bảng lật. “Cậu có hiểu ý nghĩa của vị thế này là gì không Cóc?”

“Tôi nghĩ có,” chàng Cóc nói. “Chắc hẳn nó mô tả một ai đó nghĩ rằng họ tốt hơn những người khác. Vậy nên tôi nghĩ họ sẽ chơi một trò chơi để củng cố điều này. Có phải thế không?”

“Đúng, chính xác là như vậy,” ông Diệc trả lời. “Trong những trò này, người chơi thường sẽ tức giận, hay ít nhất là khắt khe và phán xét. Những người trong vị thế tâm lý ấy thường cố trở thành người nắm sức mạnh và quyền lực để họ có thể bắt đầu trò chơi của mình. Nói rồi ông viết lên tấm bảng dòng chữ CMĐĐKK.

“Cái gì vậy?” Chàng Cóc thắc mắc.

“Đó là những chữ cái đầu của tên trò chơi. Chúng viết tắt cho Chết mày đi, đồ khốn kiếp.”

“Quả là một cái tên xấu,” chàng Cóc nói. Nó khá khó tính trong việc sử dụng tên gọi một cách đúng đắn.

“Đúng thế,” ông Diệc đồng tình. “Thậm chí nó còn là một trò chơi tồi tệ nữa.”

“Vậy điều gì sẽ xảy ra?” Chàng Cóc hỏi.

“Chà,” ông Diệc bắt đầu giải thích. “Trò chơi này thường được chơi tại nơi làm việc. Đầu tiên là một ai đó mắc lỗi, mà cậu cũng có thể tưởng tượng được đấy, điều này thường xuyên xảy ra. Thế rồi cấp trên phát hiện, ông ta sẽ gọi cấp dưới tới và bắt đầu trách mắng họ, quát tháo rồi chửi bới dù lỗi sai họ gây ra không khủng khiếp đến vậy. Cậu thấy đó, trò chơi này cho phép người tức giận được quyền tức giận, với một lý do có vẻ chính đáng, từ ấy xác nhận vị thế sống ”Tôi ổn; bạn không ổn”. Họ có bằng chứng rằng về cơ bản thì những người khác không đủ năng lực và không đáng tin cậy, đồng thời cho rằng khiển trách và trừng phạt những người đó là trách nhiệm của họ. Cuối cùng họ nói ‘Nếu không làm thế, người mắc lỗi sẽ nghĩ chuyện này chẳng có gì là to tát cả!”

“Trời” chàng Cóc ca thán. “Tôi có thể đồng cảm với bất cứ ai từng phải chịu kết cục của trò chơi này. Nó khiến tôi nhớ lại cha tôi hồi tôi còn bé, và kể cả khi tôi đã lớn hơn một chút. Giờ thì tôi có thể thấy CMĐĐKK chính là một trong những trò chơi ưa thích của ông ấy.”

“Đáng tiếc là trò chơi này đang càng ngày càng được nhiều người tham gia, đặc biệt là trong các tổ chức,” ông Diệc đáp. “Thật quá dễ dàng để ai đó có thẩm quyền được đóng vai bậc cha mẹ, trừng phạt và đối xử với nhân viên như những đứa trẻ hư. Đầy rẫy những vụ việc bị ức hiếp được đăng trên mặt báo. Đương nhiên trong trường hợp của cậu, cậu chẳng thể kiện cáo điều này với ai cả.

Còn có một trò chơi nữa trong vị thế Tôi ổn; bạn không ổn mà có thể cậu đã biết, ông Diệc nói thêm. “Chẳng hạn như Sao bạn luôn khiến tôi thất vọng?”

“Trời đất ơi,” chàng Cóc thốt lên. “Lại là cha tôi. Lúc nào ông ấy cũng nói với tôi như vậy.

“Hay chơi trò chơi ấy,” ông Diệc sửa lại.

“Đúng thế,” chàng Cóc trả lời. “Ông ấy thường xuyên chơi trò chơi này với tôi. Và lúc nào nó cũng hiệu quả cả. Tôi luôn cảm thấy mình thật vô dụng hay tội lỗi, đồng thời niềm tin của ông ấy rằng tôi là đứa con vô dụng còn ông ấy là người ở vị thế cao hơn đã được khẳng định. Ông có nghĩ vậy không, ông Diệc?”

“Tôi e là vậy,” ông Diệc đáp. “Nó khẳng định cảm giác cao cả về mặt đạo đức của cha cậu và thường liên quan đến một trò chơi khác là Sao mày dám!”

“Có vẻ như những người trong vị thế sống này luôn cần tấn công và lên án người khác,” chàng Cóc nói.

“Cậu nói hoàn toàn đúng,” ông Diệc đáp. “Luôn có những kẻ ức hiếp tận dụng bất cứ cơ hội nào để tạo ra các tình huống mà họ có thể phán xét hay trừng phạt ai đó. Thật thú vị khi tự hỏi đâu là những kẻ ức hiếp ở bên trong họ để đưa họ tới những hành vi này.” Sau khi dừng lại một hồi, ông hỏi: “Cậu nghĩ hành vi cực đoan nhất mà những người cảm thấy Tôi ổn; bạn không ổn có thể làm là gì?”

Chàng Cóc ngưng lại một hồi để suy ngẫm rồi trả lời: “Giết người, tôi nghĩ thế.”

“Đúng vậy,” ông Diệc đáp. “May mắn là chỉ có một số ít người đi xa đến như vậy. Nhưng cậu sẽ bắt gặp ai đó nói về sếp của họ ở chỗ làm, rằng ‘Làm việc cho ông ta khổ muốn chết! Và họ thực sự không hề đùa.”

“Vậy có phải những người ở vị thế này đều ở trong trạng thái Cha mẹ không?” Chàng Cóc tò mò hỏi.

“Và luôn luôn là Cha mẹ Phê phán,” ông Diệc bổ sung. “Những người đó luôn nhanh chóng chỉ trích, khao khát được nổi giận và muốn phán xét người khác theo những tiêu chuẩn tưởng chừng như không thể của mình. Đương nhiên, đôi khi họ có thể giả vờ như mình đang ở trong trạng thái Cha mẹ Dưỡng dục lúc họ nói những lời như ‘Bạn đau một thì tôi đau gấp mười hay ‘Tôi làm điều này chỉ vì muốn tốt cho bạn thôi, nhưng đa số chúng ta đều có thể nhận ra sự đạo đức giả khi nghe mấy câu ấy. Tuy vậy, vẫn còn một điều thú vị khác ở những người trong vị thế tâm lý đó,” ông Diệc nói tiếp, “họ rất hiếm khi, hoặc gần như không bao giờ, cảm thấy phiền muộn.”

“Tại sao lại như vậy?” Cóc ngạc nhiên hỏi.

“Bởi cơn giận là một sự phòng bị chống lại những suy nghĩ buồn bã,” ông Diệc đáp. “Những người tức giận chẳng bao giờ cảm thấy tội lỗi, bởi họ luôn đổ lỗi cho người khác. Họ bảo vệ bản thân bằng cách chuyển hướng những nỗi sợ bên trong mình sang phía người khác, để họ có thể nổi giận với những người này thay vì với chính mình. Trông chàng Cóc đầy bối rối, nên ông Diệc nói thêm: “Để tôi đưa ra một ví dụ cho điều vừa rồi. Giả sử như ai đó trong vị thế Tôi ổn; bạn không ổn vừa đặt một chiếc tắc-xi nhưng tài xế không đến đón. Khi điều này xảy ra, họ sẽ cảm thấy như thế nào?”

“Có thể là vô cùng tức giận,” chàng Cóc trả lời. “Tôi có thể tưởng tượng ra cảnh bác Lửng gần như sẽ nổi trận lôi đình và chơi trò CMĐĐKK với hãng tắc-xi qua điện thoại.”

“Chính xác,” ông Diệc nói. “Giờ hãy thử tưởng tượng tình huống tương tự, nhưng lần này người kia ở trong vị thế Tôi không ổn; bạn ổn. Họ sẽ cảm thấy như thế nào?”

Chàng Cóc suy ngẫm về tình huống mới này và không hề thấy thích thú với điều mà nó nhận ra.

“Họ sẽ không nổi giận” nó trả lời, “chắc chắn là vậy. Nhưng sau đó thì, tôi không biết họ sẽ làm gì nữa.”

Ông Diệc nói tiếp: “Hãy tưởng tượng người đó là cậu đi. Cậu đợi một chiếc tắc-xi nhưng nó không tới, trong tình huống ấy cậu sẽ cảm thấy như thế nào?”

Chàng Cóc ngẫm nghĩ một lúc rồi trả lời: “Tôi nghĩ mình sẽ cảm thấy buồn và tự hỏi tại sao tài xế lại bỏ quên tôi. Tôi nghĩ anh ta có nhiều cuộc gọi quan trọng khác và tôi xếp ở cuối danh sách này”. Sau khi ngừng lại một lúc, nó nói tiếp: “Thậm chí tôi còn có thể tự trách bản thân và nghĩ rằng hẳn là do mình đã không sắp xếp lịch hẹn đúng cách.

“Cậu đã thấy sự khác biệt chưa?”

“Vâng, đương nhiên là rồi,” chàng Cóc quyết liệt đáp. “Vậy bài học mà tôi rút ra được là gì? Rằng tôi nên nổi nóng như bác Lửng, nói cho mọi người biết điều tôi nghĩ về họ và la mắng chửi bới à? Đó có phải là điều mà ông nghĩ tôi nên làm không?” Nó dừng lại và nhìn thẳng vào ông Diệc rồi nói: “Có phải ông nghĩ tôi Không ổn và tôi là một thằng kém cỏi không?”

“Không, hoàn toàn không phải như vậy,” ông Diệc đáp. “Những ý tưởng này không dùng để gắn mác ai cả, hoặc để tấn công hay xúc phạm ai. Chúng chỉ đơn thuần là cách để cố gắng thấu hiểu những hành vi, đặc biệt là hành vi của chính mình.”

“Ông nói nghe có vẻ đề phòng,” Cóc nói. “Tôi không hề công kích ông, nhưng tôi phải nói rằng ngay tại giây phút này, tôi cảm thấy khá tức giận với ông. Tôi để nó âm ỉ cũng lâu rồi và giờ tôi muốn xả hết nó ra. Ông Diệc cố giấu đi vẻ ngạc nhiên của mình. “Có vẻ như ông luôn muốn tôi phải thừa nhận những sai sót và thất bại của mình, chàng Cóc nói tiếp, “thế nhưng ông chẳng bao giờ nói tôi nghe điều mà ông nghĩ về tôi. Từ trước đến nay, ông luôn hỏi ‘Cậu nghĩ sao hả Cóc?’ và ‘Cậu cảm thấy thế nào?’. Ông chưa bao giờ nói ông nghĩ gì về tôi, trong khi ông là người tham vấn tâm lý có chuyên môn, dù nghĩa của nó là gì đi chăng nữa. Đôi khi ông cũng giống hệt như cha tôi vậy. Và giờ thì tôi chẳng thể chịu đựng thêm được nữa!” Nó ngồi trên ghế và trực tiếp đối đầu với ông Diệc.

Sự im lặng bao phủ toàn bộ căn phòng. Sau một hồi, ông Diệc cũng lên tiếng: “Vậy cậu định làm gì với chuyện này nào?” Chàng Cóc gần như nổi điên. “Lại nữa. Lại thêm một câu hỏi. Để tôi nói cho ông nghe nhé. Tôi phát chán với những câu hỏi quái quỷ của ông rồi.” Nó nhìn ông Diệc với cái nhìn đầy thách thức. Nó có thể cảm nhận được tim mình đang đập mạnh, nhưng không hề dồn dập. Nó nhận ra rằng dù nó thực sự tức giận nhưng nó vẫn hoàn toàn kiểm soát được bản thân. Nó vẫn ý thức được dù không hoàn toàn hiểu, rằng điều mình vừa làm có ý nghĩa vô cùng lớn lao và liên quan tới cả ông Diệc lẫn cha mình.

Nếu phải thành thật, một phần bên trong nó cảm thấy khiếp sợ điều mình vừa làm. Nó không chỉ thô lỗ với ông Diệc mà còn chống lại chính bản thân mình, và bằng một cách nào đó, nó tự đạp đổ chính mình, điều này có thể liên quan tới cha của nó. Đột nhiên, Cóc cảm thấy không còn cần phải đóng vai phụ nữa. Nó có thể khẳng định bản thân và nói những điều mình muốn. Mặc dù Cóc nhận ra rằng có thể nó sẽ phải đối mặt với một tình huống hoàn toàn mới mà điều này chắc chắn sẽ đem lại. Chẳng hạn như việc nó sẽ phải đối mặt với ông Diệc thế nào đây?

“Xin thứ lỗi vì đã nói vậy,” cuối cùng nó cũng mở lời. “Nhưng tôi không xin lỗi đâu. Tôi đã muốn nói điều này với ông từ rất lâu rồi, và đây có vẻ là thời điểm thích hợp. Ông hiểu chứ?”

“Tôi cũng nghĩ thế,” ông Diệc trả lời. “Cậu có muốn câu trả lời rõ ràng không?”

“Không, tôi không cần,” chàng Cóc đáp. “Tôi giữ vững những điều mà tôi vừa nói, và tôi nghĩ đây cũng chính là lúc chúng ta nên kết thúc quá trình tham vấn tâm lý này?”

“Tôi cũng đã nghĩ thế,” ông Diệc nói. “Nhưng sau khi suy nghĩ lại, tôi muốn chúng ta có thêm một buổi tham vấn nữa.”

“Tại sao vậy?” Chàng Cóc thắc mắc. “Tôi thực sự nghĩ công việc của chúng ta đến đây là kết thúc rồi.”

“Đúng là kết thúc, nhưng chưa hoàn tất,” ông Diệc đáp. “Có hai lý do mà tôi nghĩ chúng ta nên có thêm một buổi tham vấn cuối cùng. Thứ nhất là tôi muốn cậu có cơ hội để nhìn lại những gì đã học hỏi được ở đây và những gì cậu sẽ làm với chúng. Nói cách khác, đó là những thay đổi mà cậu sẽ thực hiện.”

“Được thôi, tôi đồng ý với điều này,” chàng Cóc nói. “Còn lý do thứ hai là gì?”

“Lý do thứ hai là tôi nghĩ chúng ta nên cùng nhau tạo dựng một mối quan hệ mới, có vẻ như nó vừa được hình thành, và cố tìm hiểu xem điều gì đã xảy ra.”

“Tôi đồng ý,” chàng Cóc đáp, sau đó nói thêm, “cảm ơn ông, ông Diệc!” Và họ bắt tay nhau một cách đầy trịnh trọng.