Những người viết sử vương quốc Điabêkia thuật lại rằng, ngày xưa, trị vì tại thành phố Haran có một nhà vua lỗi lạc và hùng cường. Vua thương dân, dân quý vua. Vua vốn là một con người rất đức độ. Tuy nhiên có một điều làm vẩn đục hạnh phúc của Người, ấy là mặc dù trong cung có cả nghìn cung tần mỹ nữ, vua vẫn không có con.

Vua thường xuyên cầu trời khấn phật cho được có một đứa con nối dõi. Một hôm vua đang ngủ thì chợt một con người dáng vẻ phúc hậu như một đấng tiên tri đến báo mộng:

- Tấm lòng thành kính của con đã thấu đến trời đất. Cuối cùng con sẽ được như sở nguyện. Lúc nào tỉnh giấc, con hãy dậy ngay. Hãy đọc kinh rồi phủ phục hai lần. Sau đó con đi ra vườn ngự uyển, gọi người làm vườn đến, bảo hái cho con một quả lựu. Con thích bao nhiêu hạt lựu thì cứ ăn hết bấy nhiêu. Con sẽ thấy ước nguyện của mình linh hiển.

Tỉnh giấc, nhớ lại giấc mộng, nhà vua tạ ơn trời đất và trở dậy ngay. Vua cầu linh, phủ phục đúng hai lần rồi đi ra vườn ngự. Vua sai gọi người làm vườn mang một quả lựu đến, bổ ra, đếm đủ năm mươi hạt và ăn hết tất cả.

Sau sự việc ấy, tất cả năm mươi cung phi của vua đều thụ thai. Duy chỉ có một người, tên là Piruzê, là có vẻ như vóc dáng bề ngoài không thấy thay đổi. Vua đâm ra ghét bỏ bà này, muốn cho bà chết. Vua nói:

- Người đàn bà này không thụ thai, có nghĩa là trời đất không muốn cho thị được làm mẹ một hoàng tử. Ta phải trừ khử một con người đã bị thần linh ghét bỏ như vậy.

Vua định cho thực hành ý định của mình thì tể tướng can ngăn. Ông nói đàn bà mỗi người một vẻ, chẳng ai giống ai. Biết đâu Piruzê đã thụ thai rồi nhưng chúng ta chưa nhìn rõ đó thôi. Vua nói:

- Nếu thế thì cho nó được sống. Nhưng nó phải ra khỏi cung điện của ta. Ta không thể chịu đựng được một người như thị sống trong hoàng cung.

Tể tướng khuyên nhà vua hãy gửi cung phi này sang bên phủ của hoàng tử Xame, em họ nhà vua hiện đang cai quản một xứ khác.

Vua chấp thuận, cho người dẫn Piruzê sang bên ông hoàng, kèm theo một bức thư dặn ông này phải đối xử tử tế với cung phi. Nếu nàng quả có thai và sinh nở, thì phải cấp báo cho vua hay.

Piruzê vừa đến phủ của ông hoàng Xame thì mọi người đều nhận thấy đúng là nàng đang mang thai. Đủ tháng đủ ngày, nàng sinh hạ được một hoàng tử cực kì xinh đẹp. Ông hoàng Xame vội báo tin cho quốc vương Haran rõ kèm theo lời chúc mừng nồng nhiệt. Nhà vua cũng rất đỗi mừng vui. Tuy nhiên vua trả lời ông em họ như sau:

- Chú ạ, tất cả cung nữ của ta mỗi người đều sinh cho ta một hoàng tử, bởi vậy ở bên này các cháu đông quá. Ta nhờ chú nuôi hộ đứa con do Piruzê sinh ra. Hãy đặt tên cho nó là Côđađát (Con cầu tự). Khi nào ta cho gọi thì chú gửi cháu sang cho ta.

Ông hoàng Xame không hề tiếc một việc gì không làm để nuôi dạy đứa cháu họ trưởng thành. Hoàng tử học cưỡi ngựa, bắn cung cũng như tất cả các môn võ nghệ mà một hoàng tử con vua nhất thiết phải thành thạo. Đến năm mười tám tuổi chàng đã trở thành một chàng dũng sĩ xuất sắc, xứng đáng với dòng dõi của mình. Một hôm chàng thưa với mẹ:

- Mẹ ơi, con chán ở đây lắm rồi. Con muốn đạt vinh quang. Xin mẹ cho con có cơ hội để qua việc lập chiến công mà đạt tới quang vinh ấy. Một số nước lân bang chẳng đang quấy nhiễu biên cương vương quốc ta đó ư? Tại sao cha con chưa cho gọi con về? Lẽ nào cha con vẫn cứ coi con như thiếu niên? Đáng lẽ ra, vào lúc này con đã phải có mặt ở triều đình cha con rồi. Trong khi các anh em của con đều được chiến đấu dưới quyền của cha con, thì riêng con phải ăn không ngồi rồi ở đây.

- Con ơi, mẹ cũng nóng lòng không khác gì con, được trông thấy con vinh hiển. – Bà Piruzê nói. – Mẹ rất muốn con lập chiến công hiển hách trong trận mạc đánh bại các kẻ thù của cha con, nhưng con còn phải chờ có lệnh của cha con triệu, mới về được.

- Không, thưa mẹ, con chờ đợi lâu quá rồi. Con nôn nóng được bái yết cha con. Con muốn tự mình đến ra mắt như một người xa lạ và xin được phục vụ dưới quyền Người. Chắc là cha con sẽ chấp nhận. Con sẽ chỉ để lộ tung tích dòng dõi của mình chừng nào con đã đánh thắng dư trăm trận. Con muốn được cha con quý trọng vì chiến công của con trước khi được Người thừa nhận con là con đẻ của Người.

Piruzê chấp thuận. Sợ nhỡ ra chú mình không đồng ý, một hôm hoàng tử làm như thể đi săn rồi bỏ đi luôn. Chàng ra đi, cưỡi trên mình một con tuấn mã trắng, thắng dây cương và bàn đạp vàng, yên đệm bọc sa tanh xanh đính ngọc trai. Tay chàng cầm một thanh bảo kiếm mà cái đốc được làm bằng nguyên một khối kim cương, còn vỏ kiếm thì chuất từ gỗ trầm hương nam hồng ngọc và bích ngọc. Vai chàng đeo cung tên. Trong bộ binh phục ấy, trông chàng thật khôi ngô dũng mãnh.

Chẳng bao lâu chàng tìm được cách ra mắt quốc vương Haran. Nhìn chàng thấy vẻ mặt tuấn tú, vóc dáng cao lớn, và có lẽ cũng do tình máu mủ dù vua chưa hay biết xui khiến, nhà vua đón tiếp chàng rất niềm nở. Vua hỏi chàng tên họ là chi và quê quán dòng dõi nơi đâu, Côđađát đáp:

- Tâu bệ hạ, tôi là con trai của một đại thần nước Ai Cập. Vì say mê được đi đó đi đây, tôi đã rời đất nước để chu du thiên hạ. Đi ngang qua quý quốc, được biết bệ hạ đang có chiến tranh với mấy nước láng giềng, tôi đến cúi xin được phục vụ dưới quyền sai khiến của bệ hạ.

Quốc vương vỗ về và cho chàng sung vào quân đội của mình.

Chẳng mấy chốc hoàng tử bộc lộ rõ tài năng xuất chúng. Các võ quan kính trọng chàng. Quân lính yêu quý chàng. Nhờ vừa tinh thông võ nghệ vừa giỏi cách ứng xử, chàng làm cho quốc vương hài lòng đến nỗi chẳng bao lâu thì chàng trở thành sủng thần của nhà vua. Tất cả các vị thượng thư cũng như các vị triều thần hàng ngày không một ai quên đến thăm chàng. Ai cũng muốn gây được cảm tình với chàng đến mức hầu như xao nhãng việc thăm viếng các hoàng tử khác. Các ông hoàng này không thể không buồn phiền khi nhận ra điều đó, và bởi họ nghĩ đây là một người nước ngoài xa lạ cho nên ai nấy đều đem lòng thù hận sâu sắc đối với chàng.

Trong khi đó thì quốc vương ngày càng yêu mến Côđađát. Hễ có dịp là vua tỏ rõ lòng quý trọng chàng. Vua muốn lúc nào cũng có chàng hầu bên cạnh. Vua khen chàng ăn nói thông minh, xử sự khôn ngoan. Vua tin cậy tài năng và đức độ của chàng đến mức giao phó cho chàng chỉ huy luôn các vị hoàng tử. Và mặc dù các chàng cùng trạc tuổi như nhau, thế là bỗng dưng hoàng tử Côđađát trở thành người có địa vị cao hơn mọi anh em khác.

Điều đó càng làm tăng thêm lòng thù hận của các hoàng tử. “Quái thật, – họ bảo nhau – phụ vương ta không chỉ bằng lòng ở chỗ thương yêu một người nước ngoài hơn cả các con trai mình. Người lại còn muốn hắn ta đứng lên đầu, lên cổ chỉ huy chúng ta nữa chứ. Còn chúng ta thì không được làm bất cứ việc gì khi chưa có phép của hắn”.

Một chàng nói:

- Chúng ta chỉ còn có mỗi một việc là kéo nhau đến tìm hắn và sát hại hắn thôi.

- Không, không, chớ nên làm vậy. – Một người khác ngăn. – Chúng ta giết chết hắn thì phụ vương hẳn không bằng lòng. Người sẽ tuyên bố là chúng ta không đủ tư cách cai trị đất nước sau này. Chúng ta phải sát hại hắn một cách khôn ngoan hơn kia. Chi bằng chúng ta xin phép hắn đi săn. Khi ra khỏi kinh thành rồi, chúng ta sẽ cùng nhau sang hẳn một thành phố khác, và lưu lại đấy một thời gian. Phụ vương sẽ sốt ruột khi thấy chúng ta lâu trở về. Đến khi không còn đủ kiên nhẫn nữa, Người sẽ sai trị tội hắn, hoặc ít ra cũng đuổi hắn ra khỏi triều đình, vì hắn đã dám cả gan cho phép chúng ta rời bỏ cung điện đi lâu đến vậy.

Tất cả các hoàng tử đều tán thành mưu mẹo ấy. Họ cùng nhau đến gặp Côđađát xin được đi săn bắn vui chơi, và hứa sẽ trở về nội nhật trong ngày.

Hoàng tử con trai nàng Piruzê mắc bẫy. Chàng đồng ý cho phép các hoàng tử đi săn. Thế là họ ra đi và không trở về nữa.

Ba ngày trôi qua. Quốc vương chợt hỏi Côđađát:

- Các hoàng tử đi đâu cả? Đã lâu rồi ta không trông thấy ai.

Côđađát phủ phục xuống đất và thưa:

- Tâu bệ hạ, các vị đi săn đã ba ngày nay. Ấy thế mà các vị đã hứa với tôi là sẽ về nội nhật trong ngày.

Nhà vua lo lắng. Ngày hôm sau thấy các hoàng tử vẫn chưa trở về triều, nỗi lo của vua càng tăng thêm. Vua nổi cơn thịnh nộ:

- Tên ngoại quốc bất cẩn kia! – Vua quát. – Sao ngươi dám để các con ta đi xa mà không cùng đi với họ? Ngươi thi hành phận sự ta giao như thế ư? Hãy đi tìm các hoàng tử trở về ngay, nếu không thì ngươi mất đầu!

Lời vua phán làm hoàng tử Côđađát vô cùng kinh sợ. Chàng vội mặc binh phục, thắng yên cương, nhảy lên mình ngựa ra khỏi kinh thành.

Giống như một người mục đồng đánh lạc mất đàn gia súc mình được giao chăn dắt, chàng bổ đi tìm các anh em trai khắp mọi chốn mọi nơi. Đến làng nào chàng cũng hỏi thăm có ai nhìn thấy họ ở đâu không. Không được tin tức, chàng vô cùng lo lắng và đau khổ: “Ôi những người anh em ruột thịt của ta! Anh em ở đâu rồi? chẳng nhẽ anh em đã sa vào bẫy quân thù và bị bắt giữ hết rồi sao? Làm sao ta có thể trở về triều không có đông đủ anh em cùng trở về mà không làm cho vua cha tức giận?”

Côđađát hết sức ân hận là đã để cho các hoàng tử đi săn mà không cùng đi để trông nom họ. Sau mấy ngày tìm kiếm bỏ công vô ích, chàng tới một cánh đồng rộng mênh mông. Giữa cánh đồng có một tòa lâu đài xây bằng cẩm thạch đen. Chàng đến gần và nhận ra ngồi kề cửa sổ một phụ nữ nhan sắc đẹp tuyệt trần nhưng đầu tóc không chải, áo quần trễ nải và tả tơi. Trên nét mặt nàng lộ vẻ buồn rầu khôn tả. Trông thấy chàng kị sĩ, và chờ cho đến khi chàng đến đã khá gần để có thể nghe rõ lời mình, nàng cất lời nói như sau:

- Hỡi chàng trai trẻ, hãy mau lánh xa cái lâu đài chết chóc này. Nếu không, chàng sẽ gặp phải sức mạnh hung hãn của con quái vật sống ở tòa lâu đài này. Nó là một tên mọi khát máu người. Nó quen bắt sống tất cả những ai chẳng may đi qua cánh đồng gần nhà hắn, rồi mang về nhốt vào trong các hố sâu, chờ lần lượt bị hắn lôi ra ăn thịt.

Côđađát đáp:

- Thưa bà, xin vui lòng cho biết bà là ai, còn thì xin chớ lo lắng gì về các chuyện khác.

- Tôi là con gái một nhà quyền quý ở Cairô. – Người phụ nữ đáp. – Trên đường tới Bátđa, tôi đi ngang qua cánh đồng này. Chẳng may gặp tên mọi, nó sát hại tất cả gia nhân của tôi và bắt tôi đến nhốt nơi đây. Tôi không sợ phải chết, nhưng điều tệ hại hơn là tên mọi cưỡng ép tôi hiến thân cho nó. Nếu đến sáng mai mà tôi vẫn không cam chịu, chắc chắn nó sẽ dùng đến vũ lực để đạt cho bằng được dục vọng xấu xa. Chàng ơi, – người phụ nữ nói tiếp – xin chàng hãy đi đi, hãy mau mau lánh xa chốn này, tên mọi sắp trở về rồi đó. Nó vừa từ nhà đi ra để đuổi bắt những người khách bộ hành mà hắn nhác thấy đằng xa. Chàng đừng để mất thời giờ, tôi sợ nếu chàng không chạy trốn ngay, e có khi chậm mất rồi đấy.

Nàng nói chưa dứt lời, đã thấy tên mọi xuất hiện. Đó là một con người cao lớn ngoại cỡ và mặt mày vô cùng hung ác. Hắn cưỡi trên mình một con ngựa khỏe thuộc nòi ngựa Tácta. Tay hắn cầm một chiếc mã tấu vừa to vừa nặng, chỉ có hắn mới sử dụng nổi thôi.

Trông thấy hắn, hoàng tử Côđađát cũng ngạc nhiên sao trên đời có con người cao lớn đến vậy. Rồi chàng rút gươm thủ thế. Coi thường chàng nhỏ bé, tên mọi ra lệnh cho chàng hãy đầu hàng ngay, chớ nên chống cự. Nhưng Côđađát bình tĩnh tiến đến gần và quật mạnh vào đầu gối hắn. Bị thương, tên mọi gầm lên một tiếng vang dội cả cánh đồng. Hắn điên tiết, sùi bọt mép. Đứng thẳng người trên mình ngựa hắn giương cây mã tấu khổng lồ định chém ngang người Côđađát. Đường mã tấu mạnh đến nỗi chắc là xong đời hoàng tử nếu chàng không nhanh chóng giật cương thúc con ngựa xoay mình, kịp thời tránh được. Cây mã tấu phát ra một tiếng rít trong không gian nghe đến kinh hồn. Thế là không để cho tên mọi kịp quay mã tấu chém nhát thứ hai, hoàng tử đưa kiếm phang một nhát vào cánh tay phải của hắn, chặt đứt cánh tay. Cây mã tấu rơi xuống đất. Tên mọi mất thăng bằng ngã xuống đất đánh sầm. Hoàng tử vội nhảy xuống ngựa, nhào tới kết liễu đời tên ăn thịt người.

Người phụ nữ nãy giờ vừa theo dõi cuộc chiến vừa khấn nguyện trời đất phù trợ cho chàng hiệp sĩ, reo lên một tiếng mừng vui:

- Thưa hoàng tử, qua chiến công của chàng, em tin chắc chàng là một hoàng tử, xin hãy thực hiện tiếp chiến công của chàng. Tên mọi có mang chùm chìa khóa trong người nó. Đấy, chàng hãy cầm lấy và giải thoát cho em ra khỏi chốn này.

Hoàng tử lục các túi của tên mọi và tìm thấy rất nhiều chìa khóa. Chàng mở cổng chính, bước vào một cái sân rộng. Người phụ nữ chạy ra đón. Nàng muốn phục xuống chân chàng để bày tỏ lòng biết ơn được cứu sống nhưng hoàng tử ngăn lại. Nàng hết lời ca ngợi chàng như bậc anh hùng đệ nhất trần gian. Chàng tạ từ. Đến càng gần, Côđađát trông thấy người phụ nữ càng đẹp hơn nhiều so với khi thoạt nhìn. Chàng lấy làm vui vì đã cứu được tính mạng của một bậc tuyệt thế giai nhân.

Lời trò chuyện của hai người bị ngắt đoạn bởi những tiếng kêu la rên xiết không rõ từ đâu đến.

Côđađát ngạc nhiên:

- Tiếng gì vậy? Ở đâu ra những tiếng khóc than kia?

- Thưa ngài, – người đàn bà trỏ một cánh cửa thấp và đáp – tiếng rên la là từ nơi ấy phát ra. Tôi không rõ có bao nhiêu người khốn khổ sa vào tay tên mọi và bị nó xiềng xích dưới ấy. Cứ mỗi ngày, nó xuống lôi lên một người mang đi ăn thịt.

- Tôi hết sức mừng vui là nhờ giết chết tên mọi mà có điều kiện giải thoát thêm những người bất hạnh này. Bà hãy đi với tôi, hãy cùng với tôi chia sẻ nỗi vui giải thoát cho họ. Bà sẽ thấy chúng ta làm cho họ vui sướng đến thế nào.

Hai người đi xuống cái hầm nhốt người. Càng đến gần càng nghe rõ tiếng rên xiết của người bị giam giữ trong đó. Côđađát rất xúc động. Chàng tra vội chìa vào ổ khóa để mở cánh cửa thành ra nhầm chìa, lại phải chọn tìm một cái khác. Những người bị giam giữ bên trong nghe tiếng khóa những tưởng đấy là tên mọi vẫn thường ngày mang thức ăn đến cho họ đồng thời bắt đi một người để ăn thịt, nên càng khóc lóc thảm thiết hơn. Tiếng than khóc của họ từ hầm sâu nghe như từ dưới mồ vọng lên.

Trong lúc ấy, hoàng tử đã mở được khóa. Chàng theo một cầu thang dốc đứng, xuống một căn hầm rộng và khá sâu. Qua ánh sáng mờ mờ rọi từ lỗ thông hơi, chàng nhận ra trong hầm có đến hơn một trăm người bị trói tay vào những cái cọc.

- Hỡi những người khách bộ hành bất hạnh trở thành nạn nhân kia, xin các bạn chớ nghĩ rằng các bạn sắp chết. Hãy tạ ơn trời đất đi. Thượng đế đã run rủi cho tôi tới đây giải thoát các bạn. Tên mọi hung hãn đã bị tôi bắt đền tội rồi. Bây giờ tôi sắp phá vỡ xiềng xích cho các bạn đây.

Nghe nói, tất cả tù nhân đều reo lên kinh ngạc và mừng vui. Côđađát và người phụ nữ tháo xiềng xích cho từng người, chẳng bao lâu tất cả đều được tự do. Họ cùng quỳ xuống tạ ơn Côđađát rồi tất cả lục tục kéo nhau lên khỏi hầm.

Khi mọi người đã lên cả trên sàn, Côđađát ngạc nhiên xiết bao khi nhận ra trong số những người vừa được chàng giải thoát có đông đủ những người anh em mà chàng ngỡ là đã mất.

- Ôi các hoàng tử, mắt tôi có nhầm chăng? Có phải đúng là anh em đấy chăng? Ôi, thật không có niềm vui nào lớn hơn niềm vui mà tôi sẽ mang về cho phụ vương các bạn! Người đang hết sức phiền vì không nhìn thấy các bạn. Nhưng, có thiếu mặt một ai không? Các bạn đông đủ cả đấy chứ? Nếu chỉ thiếu một người thôi thì niềm vui của tôi cũng không thể nào trọn vẹn.

Đông đủ bốn mươi chín hoàng tử lần lượt đến ra mắt Côđađát. Chàng ôm hôn từng người, và một lần nữa nói cho họ biết nỗi lo âu của quốc vương. Mọi người đều cảm tạ chàng với những lời lẽ thốt tự đáy lòng, khiến cho những người tù khác nhìn thấy cảnh ấy không khỏi lấy làm xúc động.

Tiếp đó Côđađát cho mọi người đi viếng thăm lâu đài và thấy tòa nhà đầy rẫy của cải không thể nào đếm xuể: Vải lụa, thảm Ba Tư, vóc Trung Quốc cùng vô vàn của cải quý mà tên mọi đã cướp đoạt của các đoàn lữ hành thương nhân. Một phần của cải trong lâu đài vốn là tài sản của những người bị giam ở đây. Mỗi người đều nhận ra phần của cải của mình và ngỏ ý muốn xin lại Côđađát trả các kiện hàng cho từng người, lại còn phân phát cho họ nhiều thứ còn lại trong lâu đài.

Chàng lại hỏi:

- Các vị làm thế nào đây với bấy nhiêu hàng hóa? Ở đây ngựa lừa không có mà chúng ta lại đang ở giữa một cánh đồng hoang.

- Thưa ngài, – các thương nhân nói – tên mọi cướp hàng hóa cùng với lạc đà của chúng tôi. Chắc lạc đà còn nhốt trong chuồng.

- Có thể như vậy sao? Chúng ta phải làm sáng tỏ việc này.

Chàng cùng mọi người đến chuồng giữ súc vật. Không những có lạc đà của các thương nhân ở đây, mà còn đủ bốn mươi chín con ngựa của các hoàng tử con trai quốc vương Haran nữa. Các chàng vui mừng khôn xiết. Trông nom chuồng ngựa có mấy tên nô lệ. Trông thấy đoàn người, chúng chắc là tên mọi đã bị diệt rồi, vội đi tìm đường tháo thân. Chẳng ai nghĩ tới chuyện đuổi theo chúng làm gì.

Các nhà buôn tìm lại được lạc đà cùng hàng hóa cũng như sự tự do, xăm xắn lên đường. Trước khi đi, họ không quên cảm tạ một lần nữa hoàng tử Côđađát, vị ân nhân đã giải thoát họ.

Các thương gia đi hết rồi, hoàng tử hỏi người phụ nữ:

- Còn bà, bây giờ bà muốn về đâu, thưa bà? Bà đã có ý định đi về đâu trước khi sa vào tay tên mọi? Tôi sẽ đưa bà đền tận nơi nào bà muốn đến. Tôi tin là các hoàng tử đây cũng đồng ý với tôi điều ấy.

Các hoàng tử khác đều quả quyết rằng họ sẽ không rời bỏ nơi này chừng nào chưa giao trả được nàng cho gia đình hoặc người thân của nàng. Người phụ nữ đáp:

- Thưa các hoàng tử, quê hương xứ sở tôi cách đây xa xôi lắm. Tôi không thể nào dám lạm dụng tấm lòng hào hiệp của quý vị, để quý vị phải thân hành đến một chốn xa xôi diệu vợi như vậy. Hơn nữa, xin thú thực là tôi đã quyết rời bỏ quê hương để không bao giờ trở lại nữa.

Rồi hướng về hoàng tử Côđađát, nàng nói tiếp:

- Hồi nãy tôi thưa với ngài tôi là con gái một nhà quyền quý. Sau cái ơn tái sinh ngài vừa mang lại, tôi thật là con người không phải nếu còn dám che giấu ngài sự thật. Tôi vốn là công chúa. Một tên thoán đạt đã giết hại phụ vương tôi để cướp ngôi vua. Vì muốn bảo toàn tính mạng, tôi không có con đường nào khác phải trốn chạy khỏi nước nhà.

Nghe vậy, hoàng tử Côđađát và những người anh em của chàng đều yêu cầu nàng thuật lại cho nghe đầu đuôi câu chuyện. Các chàng hứa sẵn sàng làm đủ mọi việc để cho nàng được hạnh phúc. Sau khi cảm tạ tấm lòng hào hiệp của họ một lần nữa, người phụ nữ thấy không thể nào khước từ lời yêu cầu, liền kể lại như sau: