Sau bữa tối, Hàn giáo sư cố ý gọi tôi và Hoàng Bác Nhã sang một bên, vẻ mặt vô cùng nghiêm túc tháo chiếc túi vẫn luôn vắt chéo trên người xuống, lấy những thứ bên trong ra, lần lượt đưa cho hai chúng tôi và nói: "Cảm ơn hai cháu, chuyến khảo sát lần này may mà có Tiểu Hạ bỏ tiền bỏ người, Tiểu Hạ cháu thì bỏ sức, nếu không có cháu, có lẽ tất cả chúng ta không ai có thể sống sót trở về được. Hạo~ chỉ tiếc cho Tiểu Tĩnh, Tử Minh và Đại Thất Vi, những đứa trẻ tốt làm sao! Đều là những tinh anh học thuật tiền đồ rộng mở, không ngờ rằng..." Lúc này ông cụ rốt cuộc cũng biết thế nào mới là quan trọng nhất.

Hai chúng tôi nghe xong cũng trầm mặc một hồi, Hoàng Bác Nhã và bọn họ đều là bạn học có quan hệ rất tốt, người chết là điều không ai muốn nhìn thấy.

Giáo sư trông giống như già đi chỉ sau một ngày, lúc này hốc mắt trũng sâu, thẫn thờ nhìn đống lửa trại và nói: "Đã bao nhiêu năm nay, tôi vẫn luôn cho rằng bản thân trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử các nước cổ đại Tây Vực cũng được coi là có chỗ đứng, nhưng trải qua chuyện lần này tôi mới cuối cùng hiểu rõ, hóa ra những dã ký tạp văn mà bản thân trước giờ vẫn luôn coi thường, thậm chí khinh thường không thèm đọc ấy lại ẩn chứa một nguồn năng lượng khổng lồ như vậy. Giống như Tiểu Hạ và bạn của cháu, không một ai trong các cháu chuyên học về cái này, nhưng hễ xảy ra tình huống, thì thường đều do các cháu giải quyết, có thể thấy cái tháp già như tôi mấy chục năm nay thực sự là nghiên cứu mò mẫm rồi."

"Thầy ơi..." Hoàng Bác Nhã muốn khuyên Hàn giáo sư vài câu, vừa mở miệng đã bị ông xua tay ngăn lại: "Cháu để tôi nói hết đã. Đến ngày hôm nay tôi mới thực sự hiểu ra, cái gọi là lịch sử, những gì chúng ta nhìn thấy, vĩnh viễn chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, cháu vĩnh viễn sẽ không biết lúc đó con người ta đang nghĩ gì, tại sao họ lại làm như vậy. Nếu chỉ dựa vào suy đoán, lại thành ra mất công bằng, những chuyện trong hai ngày nay, nếu không phải tự mình trải nghiệm, cho dù các cháu có nói với tôi vạn lần, tôi cũng khó mà tin nổi. Điều này khiến cho sự nghiên cứu của tôi đối với lịch sử ngày càng thiếu tự tin và kiên nhẫn, sinh ra một thứ cảm giác lực bất tòng tâm, luôn cảm thấy dù nghiên cứu và phỏng đoán thế nào đi nữa, thì rốt cuộc vẫn tồn tại khoảng cách cực lớn với sự thật, cho nên, tôi nghĩ đây là lúc nên dừng lại nghỉ ngơi rồi."p

Hai chúng tôi cạn lời, sự nghiệp theo đuổi cả đời thậm chí từng lấy làm kiêu hãnh, cuối cùng lại phát hiện ra sơ khai như trẻ con tập vỡ lòng, đả kích đối với một con người có thể tưởng tượng được.

Lại thở dài một hơi, Hàn giáo sư chỉ vào tập tài liệu trong tay hai chúng tôi mà ông vừa đưa nãy và nói: "Đây là nghiên cứu cả đời của tôi về Quy Tư cùng các nước cổ đại Tây Vực khác, vốn định xuất bản, bây giờ nghĩ lại, cảm thấy bản thân không mất nổi cái mặt mũi này. Chỉ khảo chứng xem ai tên là gì, đã làm những chuyện gì, đó chính là lịch sử sao? Hehe, nghĩ đến thôi cũng thấy nực cười! Đồ đạc đưa cho các cháu cả đấy, về vương phủ Lưu Ly, có hứng thú thì hai cháu cứ tiếp tục tìm, tìm được rồi về kể cho ông già tôi nghe như nghe kể chuyện là được. Tôi không định dây dưa đến mấy thứ này nữa rồi, người đã xấp xỉ bảy mươi tuổi, câu cá đánh cờ làm gì không xong? Nghiên cứu mấy kẻ chết này làm gì chứ? Các cháu nói có phải không?!"

Tôi cuối cùng cũng nghe ra rồi, Hàn giáo sư nói trắng ra là có chút nản lòng thoái chí, bởi vì ông phát hiện ra nghiên cứu lịch sử cái gọi là hiện đại và tình hình thực tế chênh lệch quá xa. Trước đây ông luôn cho rằng thông qua việc khảo chứng các kênh và tài liệu khác nhau, có thể phỏng đoán người xưa đúng đến tám chín phần mười, đây cũng là điểm tựa cho sở thích và cảm giác thành tựu của rất nhiều người khi nghiên cứu lịch sử. Nhưng bây giờ ông đã hiểu, thực ra đối với người xưa mà nói, có rất nhiều chuyện, là không thể, cũng không muốn bị người khác biết, cho nên nghiên cứu nữa cũng chỉ uổng công, các cháu vĩnh viễn không thể hoàn toàn dò xét một người từ hơn một nghìn năm trước rốt cuộc có tâm tư gì.

Có lẽ cũng có người nói, tại sao cứ phải làm rõ hết mọi chuyện? Thế giới này vốn dĩ đã khiếm khuyết, sự khiếm khuyết bản thân nó cũng là một loại mỹ lệ.

Đạo lý thì không sai, nhưng dùng lên người những kẻ làm học thuật thì không được, bọn họ chỉ yêu cầu sự chính xác, đầy đủ, một trăm điểm chính là một trăm điểm. Đặt vào trước kia, Hàn giáo sư có lẽ cảm thấy dù chỉ có chín mươi điểm cũng không sao, ông có tự tin tìm lại mười điểm cuối cùng đó để bù vào. Nhưng bây giờ thì khác, đối với sự hiểu biết về một người cổ xưa, ông tưởng rằng đã có tám chín mươi điểm, nhưng thực ra mười điểm còn chưa tới. Chính sự nhận thức được định sẵn là vĩnh viễn không thể hoàn toàn giải khai này đã đánh gục hoàn toàn ông.

Hoàng Bác Nhã không ngờ Hàn giáo sư nghiên cứu lịch sử cả đời, nói buông tay là buông tay, không nhịn được khuyên ông: "Thầy ơi, thầy chính là chuyên gia uy quyền trong lĩnh vực này ở châu Âu, sao thầy có thể..."

Lần này là tôi ngắt lời cô ấy, đọc một nửa câu thơ mà Cửu gia hay niệm để tặng ông cụ: "Chớ bảo hồng trần lắm chuyện tục, chẳng từ há biết lúc nào ngơi?" Đại ý là đã ghét trên đời này lắm chuyện, chi bằng dứt khoát cho bản thân sự thanh tịnh, đừng trông mong có ngày tất cả mọi người không tìm đến mình thì sẽ thanh tịnh. Chỉ cần còn ở một ngày, thì chắc chắn sẽ nhiều thêm chuyện một ngày. Không thử chủ động cho bản thân nghỉ phép, thì vĩnh viễn không biết bản thân khi nào có thể nghỉ ngơi.

Hàn giáo sư xem ra đã sớm suy nghĩ kỹ từ lâu, hoàn toàn không có cảm xúc lưu luyến, giơ ngón cái về phía tôi tỏ ý đồng tình.

Thực ra ông cụ có hơi chui vào sừng trâu, ý định ban đầu của việc nghiên cứu lịch sử chính là cố gắng hết sức để dò xét chân tướng lịch sử. Nhưng đối với một ông lão đã qua tuổi bảy mươi mà nói, làm cả đời đã là quá đủ rồi, những chuyện còn lại giao cho người trẻ tuổi là được.

Đại tiểu thư họ Hoàng lườm tôi một cái hàm ý là "Cậu không giúp tôi khuyên thì thôi, còn châm dầu vào lửa!" Tôi mặc kệ cô ấy nhiều như vậy, chuyện này phải tôn trọng ý kiến của người trong cuộc, tôi tin rằng Hàn giáo sư đưa ra quyết định này đã qua suy nghĩ đắn đo kỹ lưỡng.

Gánh nặng cuối cùng cũng được gạt bỏ, Hàn giáo sư dường như vô cùng nhẹ nhõm, cả túi tài liệu đầy ắp đó giao cho chúng tôi, giống như tống khứ một quả bom hẹn giờ đi vậy, mặc cho Hoàng Bác Nhã có khuyên thế nào đi nữa, ông cụ cũng không hề có một chút hối hận nào, nhìn cái dáng vẻ này là đã triệt để buông bỏ thật rồi.

Thả lỏng tâm trạng ngủ một giấc, sáng sớm ngày hôm sau, mấy người chúng tôi tận dụng hết mức có thể áo khoác để đựng thêm một ít rau dại quả dại, bước ra khỏi thung lũng để tìm con đường xuống núi.