Parzival: Sử Thi Hiệp Sĩ (Tập 1/2)

Lượt đọc: 614 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phụ Lục B Các Tên Riêng Trong 'Parzival'

❊ ❊ ❊

Một trong những đặc điểm nổi bật của trường ca do Wolfram sáng tác là số lượng tên riêng dày đặc trong tác phẩm; hiếm có nhân vật nào, dù vai trò có tầm thường đến đâu, mà lại không được đặt tên. Trong các dị bản khác của truyền thuyết Perceval, tình trạng này không xảy ra. Hệ quả là, rất nhiều cái tên xuất hiện trong Parzival không tìm thấy sự tương đồng ở bất kỳ nơi nào khác, và chúng là một yếu tố không hề nhỏ trong việc xác định nguồn gốc mà Wolfram đã dựa vào để soạn nên trường ca này. Sẽ là bất khả thi nếu muốn bàn luận kỹ lưỡng vấn đề này trong một Phụ lục ngắn, nhưng bảng phân loại dưới đây, dựa trên bài viết của Herr Bartsch về *Die Eigen-namen in Wolfram's Parzival*, sẽ cho thấy phạm vi rộng lớn mà những cái tên này bao hàm:—

I. Các tên riêng thuộc về truyền thuyết gốc, xuất hiện với rất ít biến thể trong mọi phiên bản. Thuộc nhóm này là các tên như Pendragon, Arthur, Guinivere, Perceval, Gawain, Kay, Segramor; và các địa danh như Karidöl=Carduel=Carlisle, Cumberland, Waleis, Norgals, Dianasdron.

II. Các tên riêng bắt nguồn từ một phiên bản tiếng Pháp của câu chuyện, có thể chia thành hai nhóm:

(a) Những tên riêng mà ta có thể tìm thấy tên tương đương trong các nguồn tiếng Pháp hiện có, đáng chú ý nhất là Chrêtien, người có tác phẩm song hành rất sát với Parzival; các ví dụ của nhóm này bao gồm Gurnemanz=tiếng Pháp, Gornemant; Peirapär=Beau-repaire; Klamidé=Clamadex; Kingron=Aguigrenon; Trebuchet; Meljanz de Lys; Lippaut=Tiebaut; Gramoflanz=Guiromelans hoặc Guiremelanz.

(b) Những tên riêng được hình thành do hiểu nhầm một nguyên bản tiếng Pháp: ví dụ như Soltane, từ forest soutaine=rừng vắng; Orilus de Lalande, từ Li orgueillous de la lande; và tương tự, Orgeluse of Logrois, từ La orguelleuse de Logres; Gringuljet, tên con ngựa của Gawain, từ Li gringalet, được giải thích là có nghĩa là *cheval maigre et alerte* (con ngựa gầy và nhanh nhẹn). Ligweiz-prelljus, là Li guez perellous, tức Bến Cạn Nguy Hiểm; và một ví dụ đáng chú ý của nhóm này là cái tên kỳ lạ Schionatulander, vốn là 'Li joenet de la lande,' 'Chàng trai nơi đồng cỏ,' hoặc 'Li joenet à l'alant,' 'Chàng trai cùng con chó săn,' ám chỉ nguyên nhân dẫn đến cái chết của người hiệp sĩ này. Nguồn gốc mà Wolfram lấy cái tên này vẫn còn là ẩn số.

III. Các tên riêng được vay mượn hoặc trích dẫn từ những tiểu thuyết lãng mạn khác cùng thời, trong đó những tác phẩm mà Wolfram thường xuyên ám chỉ đến nhất là Erec và Iwein của Hartmann von Aue; Tristan của Eilhart; Æneid của Heinrich von Veldeck; Cligès và Le Chevalier de la Charrette của Chrêtien de Troye; cùng với Niebelungenlied và Dietrich Sage. Ông còn nhắc đến những tiểu thuyết lãng mạn khác mà ngày nay không còn lưu truyền, chẳng hạn như những ẩn ý về các chuyến phiêu lưu liên quan đến Gawain trong Quyển VI; và cái chết của Ilinot, con trai Vua Arthur, một nhân vật mà chúng ta hoàn toàn không biết gì. (Những cái tên bắt nguồn từ các tiểu thuyết lãng mạn này đều đã được chú thích, và nguồn gốc của chúng được nêu ra ngay khi xuất hiện trong văn bản.) Quyển I chứa đựng một vài cái tên mang đậm chất Đức, chẳng hạn như Eisenhart, Hernant, và Herlindè, Friedebrand xứ Scotland và Heuteger; nguồn gốc của những tên này còn gây tranh cãi; một số xuất hiện trong chu kỳ Gudrun, nhưng có vẻ như trong cả hai trường hợp, chúng đều bắt nguồn từ một nguồn chung, và vì thuộc về chu kỳ vùng Biển Bắc, chúng có thể đã thâm nhập vào trường ca thông qua trung gian tiếng Pháp hoặc tiếng Đức.

IV. Tên các địa danh và nhân vật có liên hệ với chính Wolfram, chẳng hạn như Abenberg, Wildberg, Erfurt, Bá tước xứ Wertheim, Herman xứ Thuringia, v.v. Tất nhiên, những cái tên này do Wolfram đưa vào và không thể tồn tại trong nguyên tác tiếng Pháp của ông.

V. Các tên riêng cổ điển và thần thoại như Antikonie=Antigone, Ekuba, Secundilla, Plato và các Sibyl, Pythagoras, v.v., Jupiter, Juno, Venus, Amor, Cupid, Lucifer, Ashtaroth, và những thiên thần sa ngã khác.

VI. Các tên riêng phương Đông. Trong Quyển IV, chúng ta có những tên gọi Ả Rập của bảy hành tinh, một sự trùng hợp kỳ lạ, nếu xét đến giả thuyết về nguồn gốc Ả Rập của huyền thoại Chén Thánh như đã nêu trong Quyển VIII và IX. Tên các thành phố như Alexandria, Bagdad, Askalon. Thành phố sau cùng này tất nhiên tương đương với Escavalon trong các phiên bản tiếng Pháp, và cái tên thực sự chắc chắn là Avalon, nhưng không hề vô lý khi cho rằng sự thay đổi này không phải do hiểu nhầm, mà bởi một người biết rõ thành phố phương Đông này, và nó phù hợp với nhiều dấu hiệu khác về ảnh hưởng của các cuộc Thập tự chinh có thể được truy vết xuyên suốt tác phẩm. Chúng ta có thể thêm vào đây tên các chất liệu phương Đông như Pfellel và Sendal.

Thế nhưng, ngay cả khi đã phân loại tất cả những cái tên này, vẫn còn lại vô số tên riêng chắc chắn có nguồn gốc tiếng Pháp mà không thể quy về bất kỳ nguồn nào đã biết, và nhiều trong số đó mang dấu ấn rõ nét của ảnh hưởng ngôn ngữ Lãng mạn hoặc Provençal. Những cái tên đó là Anfortas, tiếng Pháp enfertez=người bệnh, với hậu tố as của tiếng Provençal; Trevrezent, từ Prov. Treu=hòa bình, rezems=được cứu rỗi. Schoysiane, tiếng Prov. Jauziana, chồng của nàng là Kiot xứ Katelangen, Guiot=Guy xứ Catalonia. Con trai của Gurnemanz, Schenteflur, là tiếng Prov. gente-flors, đóa hoa đẹp. Tên vợ của Parzival, Kondwiramur, được Bartsch rút ra từ Coin de voire amour, Lý tưởng của tình yêu đích thực; một cách diễn giải thể hiện tuyệt vời sự gắn kết giữa hai người. Itonjè, em gái Gawain, là tên Idonie trong tiếng Pháp; trong tác phẩm của Chrêtien, nàng tên là Clarissant. Người hiệp sĩ bị Lähelein giết tại Brimbane là Libbèals xứ Prienlaskors, với Libbèals đơn giản là cụm Li-beals—le bel (người đẹp) trong tiếng Pháp cổ, và có lẽ không phải là tên riêng hơn Orilus, trong khi đất nước của chàng dường như bắt nguồn từ cụm Prov. priendre las cortz, tìm kiếm triều đình. Danh sách dài những vị vua bị chinh phục được liệt kê trong Quyển XV chứa đựng nhiều tên riêng có nguồn gốc Hy Lạp hoặc La Mã đã được chuyển ngữ qua tiếng Pháp, và nhiều tên khác có hình thức rõ ràng là thuộc ngôn ngữ Lãng mạn. Thật không thể tin rằng một thi sĩ người Đức lại tự mình phát minh ra những cái tên này, và lời giải thích hợp lý duy nhất dường như là Wolfram đã vay mượn rất nhiều, nếu không muốn nói là hoàn toàn, từ một trường ca tiếng Pháp hiện đã thất truyền, và ngôn ngữ được dùng để viết trường ca đó mang đậm tính chất Provençal—thuật ngữ Provençal ở đây, như Bartsch đã chỉ ra, không chỉ áp dụng cho tiếng Provençal chuẩn, mà còn cho các biến thể của Langue-d'oc.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.