Parzival: Sử Thi Hiệp Sĩ (Tập 1/2)

Lượt đọc: 593 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Quyển Ii

❊ ❊ ❊

Trang 35, dòng 16 và trang 57, dòng 705 — 'Waleis và Norgals.' Đây là hai vương quốc của Nữ hoàng Herzeleide, được Wolfram đặt ở Tây Ban Nha, nhưng không nghi ngờ gì nữa, chúng chính là Wales và Bắc Wales (miền Bắc Galis theo Malory), vùng biên giới phía Bắc. Xuyên suốt tác phẩm, tước hiệu của Parzival là der Waleis, trong các bản tiếng Pháp là le Gallois, một chỉ dấu rõ ràng về nguồn gốc Celt của câu chuyện.

Trang 39, dòng 117-160. Trong số các anh hùng tham gia Hội trường (Tourney), Uther Pendragon đã được nhắc đến ở Quyển I, trang 31, trong phả hệ của Gamuret. Nhà thơ cẩn trọng kết nối người anh hùng của mình với dòng dõi hoàng gia truyền thống của nước Anh cũng như với Vương tộc Anjou quý phái. Mẹ của Arthur, bà Arnivè (không phải Igraine như trong hầu hết các phiên bản), đóng một vai trò tương đối quan trọng trong phần sau của tác phẩm; việc bà bị giam cầm trong lâu đài của Phù thủy Klingsor được bàn luận chi tiết, đối chiếu từ Quyển VI trở đi. Vua Lot xứ Na Uy (không phải xứ Orkney như trong truyền thuyết Anh) thường được nhắc đến như là cha của Gawain, nhưng cả ông và Uther Pendragon đều đã qua đời trước khi hành động thực sự của tác phẩm bắt đầu. Đây là lần xuất hiện đầu tiên của Gawain — nhân vật từ Quyển VI trở đi đóng một vai trò trong tác phẩm gần như không thua kém gì nhân vật chính Parzival. Các vị vua xứ Aragon và Gascony không xuất hiện trở lại, cũng không được nhắc đến, nhưng chúng ta sẽ gặp Brandelidelein xứ Punturtois trong Quyển XV với tư cách là chú của Vua Gramoflanz. Vua xứ Askalon không được nhầm lẫn với Vergulacht trong Quyển VIII; đây rõ ràng là một trong những tiền nhiệm của ông ta. Eidegast xứ Logrois thường xuyên được nhắc đến về sau; vụ sát hại ông bởi Gramoflanz và mong muốn trả thù cho ông của người tình, bà Orgeluse, tạo thành mô-típ cho các tình tiết sau này về Gawain. Đây là dịp duy nhất Lähelein xuất hiện trực tiếp trong tác phẩm, nhưng ông ta liên tục được nhắc đến trong suốt diễn biến câu chuyện (một số nhận xét về cách thức ông ta được giới thiệu sẽ được tìm thấy ở Phụ lục A, trang 293). Morhold, xem chú thích Quyển I. Lambekein, xem Quyển V, trang 152. Gurnemanz xứ Graharz đóng một vai trò quan trọng trong truyền thuyết Parzival, ông được giới thiệu ở đây lần đầu tiên, xem Quyển III.

Hội trường (The Tourney). Trong tác phẩm này, chúng ta thấy kỹ năng hiệp sĩ về cưỡi ngựa và sử dụng vũ khí được thể hiện dưới ba hình thức rõ rệt: Buhurd (Quyển XII và XV), Hội trường (Quyển II), và chiến trận nghiêm túc như trong các cuộc vây hãm Pelrapär (Quyển IV) và Beaurosch (Quyển VII). Hai hình thức đầu đơn thuần nhằm mục đích trưng bày kỹ năng hiệp sĩ, và bắt nguồn từ các trò chơi hiệp sĩ thế kỷ thứ chín. Buhurd có vẻ là hình thức nguyên thủy của người Đức, thoạt đầu mang tính chất hơi thô lỗ và kém văn minh, khi các kỵ sĩ cưỡi ngựa thành từng đoàn phi nước đại lao vào nhau, và toàn bộ sự việc là sự thể hiện sức mạnh hơn là kỹ năng.

Hội trường, hay giải đấu (Tournament), bắt nguồn từ Pháp, và ở đây chúng ta thấy các kỵ sĩ trong bộ giáp kín thể hiện tài nghệ của mình từng người một. Dần dần, Buhurd thay đổi tính chất, và xuyên suốt tác phẩm này, chúng ta thấy Wolfram coi nó như một màn trình diễn trang trọng về kỹ năng cưỡi ngựa, thường là để tôn vinh một vị khách quý nào đó — như trong lễ đón tiếp Gawain và Orgeluse bởi các hiệp sĩ ở Château Merveil, Quyển XII; hoặc để tôn vinh Feirefis, Quyển XV. Dù vậy, ý tưởng về sức mạnh vẫn chưa bị loại bỏ hoàn toàn, và chúng ta thấy Gawain, trong Quyển VII, khi hứa với đứa trẻ Obilot rằng ông sẽ chiến đấu vì cha con bé, đã bảo con bé rằng nó phải cưỡi ngựa Buhurd vì ông; và như đã lưu ý ở trên, việc chiến đấu ở đây là thật sự. Trong hình thức muộn hơn của Buhurd, các kỵ sĩ không mặc giáp, và nhờ đó nó được phân biệt với Hội trường, nơi họ luôn mặc giáp đầy đủ.

Hội trường có các quy tắc phức tạp hơn nhiều, và không phải lúc nào cũng dễ phân biệt với chiến tranh thực sự mà nó thường xuyên chuyển hóa thành. Feirefis, trong Quyển XV, đề cập đến năm phương thức tấn công dường như tương ứng với các giai đoạn thông thường của một Hội trường. Niedner giải thích chúng như sau: (1) Một cuộc tấn công của nhóm này vào nhóm khác, với ngọn giáo đặt sẵn trên giá đỡ; (2) Một cuộc tấn công từ bên sườn, cũng bằng giáo; (3) Cuộc lao tới của một kỵ sĩ đơn độc vào một tốp kỵ mã, trong đó mục đích là đánh trúng đối thủ đã chọn đồng thời né tránh đòn đánh của những kẻ khác; (4) Cận chiến đích thực, hay đấu tay đôi; (5) Damenstick, một cú đánh vì vinh dự của người phụ nữ mà hiệp sĩ đã chọn, tiếp nối trận đấu tay đôi và được thách đấu đặc biệt bởi những hiệp sĩ có lòng dũng cảm phi thường. Trong Hội trường tại Kanvoleis (Hội trường đúng nghĩa duy nhất trong tác phẩm), Gamuret không tham gia hai giai đoạn đầu, anh chỉ hòa mình vào cuộc chiến khi thời điểm đến để thể hiện sự dũng cảm của những chiến binh đơn độc. Trận đấu tay đôi, hay cận chiến, là một nét đặc trưng của chiến tranh thực sự cũng như chiến tranh giả định, và không phải lúc nào cũng dễ phân biệt giữa hai hình thức này.

Trong mọi trường hợp, điểm cốt lõi là việc thể hiện kỹ năng cưỡi ngựa và sử dụng lao hoặc giáo. Các kỵ sĩ phi nước đại về phía nhau, và mục tiêu của mỗi người là đánh trúng đối thủ vào chính giữa tấm khiên — 'Bốn chiếc đinh' (Quyển III, trang 98) — hoặc vào chỗ thắt của chiếc mũ sắt (Quyển IX, trang 257 và Quyển XII). Dù trong trường hợp nào, nếu đòn đánh được ngắm chuẩn xác và tung ra với lực đủ mạnh, kỵ sĩ kia sẽ bị hất ngã ngửa khỏi yên ngựa. Cũng có thể xảy ra trường hợp cả hai kỵ sĩ đều bị đánh trúng nhưng vẫn giữ được chỗ ngồi trên lưng ngựa, trong khi những cây giáo của họ bị gãy vụn; khi đó một hiệp đấu thứ hai phải được tiến hành. Nếu một trong hai kỵ sĩ bị hất văng khỏi yên, hoặc ngựa của anh ta ngã theo, thì anh ta được coi là kẻ bại trận; nhưng nếu, như thường thấy, đai yên ngựa bị đứt và người kỵ sĩ bị hất ngã, thì trận đấu được coi là bất phân thắng bại, và trong trường hợp chiến tranh thực sự, kết cục sẽ được quyết định bằng kiếm dưới đất. Hãy đối chiếu trận chiến giữa Parzival và Klamidé (Quyển IV, trang 119, 120). Trong Quyển V, chúng ta thấy Parzival và Orilus chiến đấu bằng kiếm trên lưng ngựa: đây là điều bất thường. Trong chiến tranh thực sự, các kỵ sĩ sẽ chiến đấu cho đến khi một người bỏ mạng, hoặc cho đến khi kết cục được định đoạt không thể chối cãi bằng việc một người bị hạ gục xuống đất. Thỉnh thoảng chúng ta thấy trận chiến được quyết định bằng chính sức mạnh cơ bắp, khi một kỵ sĩ ôm chặt lấy người kia và quật ngã xuống đất; cứ thế Parzival chinh phục Orilus (Quyển V, trang 149), và Gawain khuất phục Lischois (Quyển X). Cả trong Hội trường lẫn chiến tranh thực sự, trận chiến thường khép lại bằng việc kẻ bại trận đưa ra lời thề hoặc vật bảo đảm cho kẻ chiến thắng, người mà thường không ngần ngại sai kẻ thua cuộc đến đầu hàng một người phụ nữ được quý trọng nào đó — chẳng hạn Parzival đã sai Kingron, Klamidé và Orilus đến chỗ Kunnewaaré. Nếu kỵ sĩ bại trận từ chối đầu hàng, anh ta sẽ bị giết, nhưng điều này không thường xuyên xảy ra. Cái chết của Ither xứ Gaheviess là do một tai nạn rủi ro. Áo giáp và ngựa chiến là chiến lợi phẩm của kẻ thắng trận, mặc dù trong trường hợp kẻ thù bị giết, việc lấy chúng bị coi là hành vi phi hiệp sĩ; 'vụ cướp bóc người chết' như vậy được gọi là rêroup, và Trevrezent (Quyển IX, trang 273) đã lên án mạnh mẽ cả Lähelein lẫn Parzival vì hành động đó.

Hội trường thường được tổ chức đơn thuần vì danh dự, với phần thưởng tương đối nhỏ nhặt chẳng hạn như một con chim ưng — đối chiếu Hội trường tại Kanedig được nhắc đến ở Quyển III, trang 77, và một lần nữa ở Quyển V, trang 155 — nhưng thỉnh thoảng phần thưởng lại cao hơn rất nhiều, như tại Kanvoleis nơi lãnh địa và các vương quốc của Nữ hoàng Herzeleide là giải thưởng dành cho người chiến thắng. Mọi tranh chấp sẽ được đưa ra trước một hội đồng trọng tài mà phán quyết của họ là tối cao, không thể kháng án. Trong những Hội trường như vậy, người ta thường không giữ lại ngựa và áo giáp, mà chấp nhận một khoản tiền chuộc do chính chủ nhân ấn định. Điều này rõ ràng được ám chỉ trong Quyển II, câu 45, nơi chúng ta thấy những quy tắc này bị phớt lờ trong sức nóng của cuộc xung đột.

Trái ngược với Hội trường 'vì danh dự' này là Hội trường 'vì chiến lợi phẩm', khi mục tiêu của các kỵ sĩ là bắt càng nhiều ngựa chiến và bắt sống càng nhiều tù binh càng tốt, với tiền chuộc do kẻ bắt giữ quy định. Wolfram không đề cập đến một Hội trường như vậy, nhưng cùng với sự suy đồi của tinh thần hiệp sĩ, những cuộc đụng độ kiểu này dường như đã gần như thay thế hoàn toàn cuộc chiến cao quý hơn.

Cần phải hiểu rằng, dẫu cho một trận đấu tay đôi có thể được sắp xếp trước — như trong trường hợp lời thách đấu của Kingrimursel và Gramoflanz với Gawain — hoặc diễn ra do một cuộc chạm trán tình cờ — như khi Vergulacht và hiệp sĩ xứ Monsalväsch chiến đấu với Parzival — thì một Hội trường luôn được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước và các kỵ sĩ được triệu tập qua thiệp mời. Các kỵ sĩ thường tập trung vào ngày Thứ Bảy, và Hội trường sẽ diễn ra vào ngày Thứ Hai, khoảng thời gian ở giữa được dùng để điều tra cẩn thận về tư cách tham gia trò chơi hiệp sĩ của những người có mặt. Các kỵ sĩ được chia thành hai phe có sức mạnh ngang nhau, do các chiến binh kỳ cựu nhất có mặt dẫn đầu, và các chiến binh đơn lẻ thường thử tài lẫn nhau ngay vào đêm trước ngày diễn ra Hội trường chính thức. Không ít lần cảm xúc của các kỵ sĩ bị kích động đến mức trò chơi chiều tối (Vesper-spiel) này biến thành một cuộc chạm trán nghiêm trọng, khiến các chiến binh kiệt sức đến nỗi Hội trường không thể diễn ra, như trường hợp đã xảy ra ở Kanvoleis. Do những tệ nạn liên quan đến các buổi họp mặt này — vốn không hiếm khi thoái hóa thành chiến tranh đẫm máu và gây ra tổn thất sinh mạng vô nghĩa — chúng không được Giáo hội ủng hộ và trong một số trường hợp còn bị cấm đoán tuyệt đối.

Trang 42, dòng 236 — 'Rivalein', theo Eilhart, là cha của Tristan.

Trang 44, dòng 279 — 'Ta đã nêu tên cho các ngươi một người phụ nữ.' Đây là vương hậu nước Pháp, Anflisé, người có mối liên hệ với Gamuret được ám chỉ trong Quyển I, trang 9. Tình tiết này có lẽ được gợi ý từ các sự kiện trong lịch sử nhà Anjou, xem Phụ lục. Một tham chiếu đến mối quan hệ của họ sẽ được tìm thấy trong Quyển VIII, trang 233.

Trang 46, dòng 351-60. Galoes, vua xứ Anjou, chưa từng được nhắc tên trước đó. Cái tên này xuất hiện trong tác phẩm Erec của Hartmann, và có thể đã được mượn từ đó. Tên người tình của ông được nhắc đến trong Quyển VII, trang 199. Kẻ sát hại Galoes là Orilus, Quyển III, trang 77.

Trang 48, dòng 406 — 'Nàng không phải vợ mà là một thiếu nữ.' Quyển IX, trang 283, nơi sẽ tìm thấy một bản tường thuật đầy đủ về cuộc hôn nhân của Herzeleide, 'Herzeleide'. Cách thể hiện tiếng Đức hiện đại của cái tên này tự mang theo ý nghĩa của nó qua lối chơi chữ quen thuộc từ vở Parsifal của Wagner: 'Ihr brach das Leid das Herz und Herzeleide starb' (Nỗi đau đã làm tan nát trái tim nàng và Herzeleide đã chết). Nhưng dạng thức nguyên thủy, Herzeloyde, theo quan điểm của Bartsch, biểu thị một sự biến đổi ở miền Nam nước Pháp, trong đó loyde là một biến thể của hildis, oildis. Cái tên Rischoydè, như chúng ta biết dưới dạng Richilda, và Herzeloyde dường như xuất phát từ cùng một gốc. Giáo sư Rhys (Truyện lãng mạn Arthur, tr. 180) đã đề xuất nguồn gốc từ từ argelwythes trong tiếng Wales = 'quý bà', nhưng đề xuất này chưa nhận được sự đồng thuận chung.

Trang 54, dòng 614 — 'Nàng thiếu nữ và những vùng đất đã thuộc về chàng.' Độc giả chắc chắn sẽ lưu ý thực tế rằng mặc dù chúng ta bắt gặp rất nhiều ẩn dụ về hôn nhân và lễ hội cưới xuyên suốt tác phẩm, nhưng không có một trường hợp nào lễ cưới đi kèm với nghi lễ tôn giáo cả. Đây là một chỉ dấu về niên đại nguyên thủy của câu chuyện, làm chứng cho một giai đoạn phát triển xã hội rất sớm. Quan niệm ban đầu về hôn nhân chính là một khỏa ước được thiết lập bằng sự đồng thuận lẫn nhau một cách công khai trước các nhân chứng, như chúng ta thấy ở đây trong các cuộc hôn nhân giữa Gamuret với Belakané và Herzeleide, hoặc sau đó trong Quyển IV, cuộc hôn nhân giữa Parzival và Kondwiramur. Khi lời hứa hẹn đôi bên được đưa ra và có nhân chứng, khỏa ước được hoàn tất, và hôn nhân có thể được cử hành ngay lập tức. Vai trò của Giáo hội thoạt đầu dường như chỉ giới hạn ở việc ban phép lành cho một liên minh đã được hoàn tất từ trước, và do đó chúng ta thấy rằng, ngay cả mãi đến thế kỷ thứ mười ba, nghi lễ tôn giáo vẫn diễn ra sau, chứ không phải trước, đêm tân hôn. San Marte, trong chú thích của ông về vấn đề này, đã trích dẫn nhiều hơn một tác phẩm lãng mạn thời kỳ này có tình huống như vậy, và phải mãi cho đến khi quan niệm về hôn nhân như một bí tích thay thế cho quan niệm hôn nhân là một hợp đồng dân sự thì nghi lễ tôn giáo mới trở thành điều thiết yếu cho một liên minh hợp pháp. Thực tế là Wolfram, với những quan niệm cao cả về tính ràng buộc của lời thề nguyện hôn nhân, chưa từng một lần đề cập đến nghi lễ tôn giáo là một luận điểm mạnh mẽ ủng hộ giả định rằng cốt truyện của Parzival còn cổ xưa hơn nhiều so với cách xử lý đề tài của ông. Hôn nhân giữa một tín đồ Cơ đốc giáo và một kẻ ngoại đạo bị coi là vô hiệu, và theo quan niệm thời đại ấy, Herzeleide hoàn toàn có quyền đòi Gamuret làm chồng mình và coi cuộc hôn nhân trước đó của chàng là không hề tồn tại. Những món quà đắt giá do chú rể trao tặng, đơn cử như việc trao tặng Waleis và Norgals cho Herzeleide bởi người chồng đầu tiên của nàng, dường như là tàn dư của quan niệm coi người phụ nữ là một thứ tài sản, sẽ được mua lại bởi người chồng tương lai. Về phần mình, cô dâu cũng trao những món quà giá trị không kém, chẳng hạn ta thấy Kondwiramur ban tặng lâu đài và đất đai cho Parzival, và việc trao đổi những món quà qua lại lẫn nhau này là một phần thiết yếu của hợp đồng hôn nhân.

Trang 56, dòng 674 — 'Con báo hoa mai.' Huy hiệu của Vương tộc Anjou là một con báo.

Trang 59, dòng 744, 745. Quan niệm cho rằng kim cương có thể trở nên mềm đi khi bôi máu dê đực là một quan niệm rất cổ xưa. San Marte cho biết nó được nhắc đến bởi Pliny. Hartmann đề cập đến nó trong tác phẩm Erec của mình, và đây dường như là một niềm tin phổ biến thời Trung cổ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.