Đó là buổi sáng ngày 12 tháng Chín năm thứ 95 của Chúa chúng ta; ánh rạng đông lạnh lẽo đầu tiên đang chiếu rọi lên mặt biển Tyrrhenian xám ngắt như màu thép. Phía đông, trên bờ biển Campania uốn lượn nhẹ nhàng, bầu trời nhuốm một sắc xanh sương mai dịu ngọt, tiếp nối ngay sau lớp sao đang mờ dần; phía tây, làn nước vẫn chìm trong bóng tối mịt mờ. Mặt nước gần như lặng sóng ấy bất chợt bị rẽ đôi bởi một chiếc thuyền ba tầng chèo lớn,[1] vừa từ phương nam trờ tới, đối diện với Salernum, nằm giữa mũi đất Posidium[2] và đảo Capreae.[3] Tiếng mái chèo của các thủy thủ ngồi thành ba hàng ghế nhịp nhàng khua lên hạ xuống theo một khúc ca u sầu; người lái thuyền ngáp dài phóng tầm mắt nhìn ra xa, thầm mong chờ khoảnh khắc được giải thoát khỏi ca trực.

Một ô cửa nhỏ — được trang trí bằng các hoa văn bằng bạc — lúc này hé mở dẫn lên boong từ cabin nằm giữa các tầng tàu; một cái đầu tròn trĩnh, mập mạp với mái tóc ngắn ló ra khỏi khung cửa, và một đôi mắt chớp chớp tò mò đảo nhìn khắp tứ phía. Chẳng mấy chốc, cái đầu ấy được nối liền theo sau bởi một thân hình có độ tròn trịa lùn tịt tương xứng với chiếc đầu kỳ cục nọ.

– Này Chrysostomus, đã thấy bóng dáng Puteoli[4] đâu chưa? – người đàn ông mập mạp cất tiếng hỏi, bước lên boong tàu và phóng tầm mắt nhìn sang những vách đá đen sẫm của đảo Capreae.

– Ba tiếng nữa hãy hỏi lại câu đó, – người lái thuyền đáp. – Trừ phi ngài có tài nhìn xuyên qua góc khuất giống như vị phù thủy xứ Tyana,[5] bằng không ngài buộc phải đợi cho đến khi chúng ta đi qua hòn đảo kia đã.

– Sao cơ! – kẻ kia kêu lên, rút ra một tấm bản đồ bằng ngà voi nhỏ xíu[6] từ trong chiếc áo tunic[7] của mình. – Hóa ra những vách đá kia chỉ là Capreae thôi ư?

– Ngài nói phải, hỡi Herodianus! Ngoài kia, trên những mỏm cao bên phải, vốn hầu như chưa thể nhìn rõ, chính là cung điện của vị Caesar Tiberius hiển hách.[8] Ngài có thấy vách đá dựng đứng lao thẳng xuống biển kia không? Đó là nơi những kẻ vô tích sự như ngài từng bị đám nô lệ của Caesar ném thẳng xuống nước đấy.

– Này Chrysostomus, chớ có hỗn láo! Sao ngươi, một tên thủy thủ tầm thường, lại dám cả gan chế nhạo ta, người bạn đồng hành kiêm tri kỷ của ngài Caius Aurelius lỗi lạc? Thề có các vị thần![9] ta thật quá hạ mình khi phải trò chuyện với ngươi, một tên seaman vô học — kẻ chẳng mang theo nổi một tấm bảng sáp[10] nào bên mình, chỉ biết cầm tay lái chứ không biết cầm bút trâm — một tên người Gaul thấp h kém chẳng biết gì về lịch sử của các vị thần — một kẻ như ngươi vốn thậm chí không nên tồn tại, nếu xét theo tư cách là bạn của ngài Aurelius.

– Ồ ho! Ngươi đang mơ ngủ đấy à? Ngươi không phải bạn của ngài ấy, mà chỉ là một tên nô lệ được chuộc ra thôi.[11]

Herodianus mím chặt môi; khi đứng đó, khuôn mặt đỏ bừng vì giận dữ hướng về ngày mới đang dần tỏ, trông hắn chẳng khác nào một kẻ cay nghiệt và thù hận. Nhưng tính khí ôn hòa và bản chất vui vẻ nhanh chóng lấy lại quyền kiểm soát.

– Ngươi đúng là một tên xấc láo, – hắn vừa cười vừa nói, – nhưng ta thừa biết ngươi chẳng có ý ác gì. Đám người miền biển các ngươi vốn là một giống loài thô lỗ. Ta sẽ dâng lễ tạ ơn lên tất cả các vị thần khi cái trò bập bềnh chết tiệt trên những con sóng này cuối cùng cũng chấm dứt. Đã bao giờ có một chuyến hải trình nào như thế này chưa! Từ Trajectum[12] đến Gades[13] mà không cập bờ lấy một lần! Và tại Gades, vừa mới đặt chân lên bờ, chúng ta đã lại nhận lệnh xuống tàu trở lại! Hơn nữa, giả sử Aurelius, người chủ cao quý của chúng ta, không có việc phải giải quyết ở Panormus[14] với người chủ nhà của người cha quá cố, ta tin rằng chúng ta đã thực hiện trọn vẹn chuyến hải trình từ Hispania về Rome mà không nghỉ chặng nào. Ta sẽ nhảy múa điên cuồng như những tu sĩ phái Corybantes,[15] khi một lần nữa được cảm thấy mình là một con người giữa muôn người! Còn bao lâu nữa chúng ta mới tới Ostia đây?[16]

– Hai ngày, không hơn đâu, – Chrysostomus đáp.

– Cầu xin nữ thần Aphrodite Euploia được thành tâm tạ ơn sâu sắc nhất!

– Ngươi đang lầm bầm cái gì thế? Ngươi đang ban phước cho ai vậy?

– Quả thật vậy, người anh em Chrysostomus kính mến của ta, – người kia đáp lại với nụ cười đắc thắng, – ta lại quên mất rằng một tên thủy thủ đến từ xứ sở người Gaul thì đời nào hiểu được tiếng Hy Lạp. Euploia, chiết tự ra, nghĩa là vị thần ban cho chúng ta một chuyến hải trình thuận buồm xuôi gió. Đừng có để bụng lời ta nói, nhưng chắc chắn ngươi cũng phải lượm lặt được ngần ấy tiếng Hy Lạp trong suốt những chuyến hải trình dài đằng đẵng cùng người cha quá cố của ngài Aurelius chứ.

– Toàn chuyện nhảm nhí! – Chrysostomus vặn lại. – Hơn nữa, ta chưa từng giương buồm đến vùng biển Hy Lạp bao giờ. Mười lần đến Ostia, tám lần tới Massilia,[17] mười hai lần đến Panormus và đôi mươi lần ngược lên phương bắc tới vùng biển của người Goth giáp lãnh thổ người Rugii[18] — đó là toàn bộ biên niên sử của ta. Nhưng tiếng Latinh được nói ở khắp mọi nơi; ngay cả người Frisii[19] cũng có thể dùng thứ ngôn ngữ của Rome để giao tiếp ít nhiều; còn ở chỗ người Rugii, dĩ nhiên là chúng ta nói chuyện bằng tiếng Goth.

– Thật là một cái cớ tồi tệ! – Herodianus nói với vẻ đầy cảm thán. – Dù sao thì ta nói nhiều đến mức khát cả cổ rồi đây! Ta sẽ có mặt trở lại ngay khi ngài chủ nhân xuất hiện.

Hắn cẩn thận nhét lại tấm bản đồ bằng ngà voi nhỏ bé vào trong vạt áo lót, và toan bước đi, thì một thiếu niên cao lớn, theo sau là hai hoặc ba tên nô lệ, xuất hiện ở bậc thang đi từ dưới khoang lên. Thủy thủ đoàn tung hô chủ nhân của họ bằng một tiếng reo hò vang dội, và Caius Aurelius, cất lời cảm ơn lời chào của họ, liền bước về phía trước trong khi đám nô lệ chuẩn bị bữa sáng[20] dưới một tấm bạt căng trên mái cabin; chỉ có duy nhất một tên đi theo ngài.

Lúc này trời đã sáng rõ; toàn bộ bầu trời phía đông rực lên một thứ ánh sáng chói lọi phía sau những ngọn đồi Campania xanh thẳm, một làn gió nhẹ gợn mặt biển cũng đang rực rỡ không kém thành hàng ngàn con sóng và gợn lăn tăn, và mũi chiếc thuyền chiến, được trang trí bằng hình một chiếc đầu cừu đực khổng lồ[21] bằng đồng thau, tung bọt nước thành những tia lửa vàng lỏng. Cung điện của Tiberius trên đỉnh hòn đảo đá trông như thể bị bốc cháy bất ngờ, từng khoảnh khắc vẻ hào quang ấy lại lan rộng xuống thấp hơn, thắp sáng những đỉnh cao và ngọn tháp mới, rồi mặt trời từ từ nhô lên với tất cả sự uy nghi và lộng lẫy của sức mạnh phương nam từ phía sau những dãy núi Salernum.

Herodianus, kẻ đã đứng vào vị trí một cách đầy xun xoe ngay sát chủ nhân của mình, tỏ ra vô cùng mãn nguyện khi nghĩ đến việc sẽ diễn giải tâm trạng ngưỡng mộ thành kính của người thanh niên trẻ bằng một đoạn trích thơ Hy Lạp dài. Hắn vừa tạo dáng vẻ sầu muộn và đặt ngón tay lên má trầm ngâm, thì Aurelius ra hiệu bảo hắn hãy để mình yên tĩnh một mình. Viên quản gia bị tổn thương đôi chút, bèn lùi lại một hoặc hai bước trong khi Aurelius, đứng cạnh người nô lệ sủng ái Magus,[22] kẻ vẫn giữ vẻ im lặng kín đáo, liền tựa người vào mạn tàu đắm chìm trong suy tư suốt một khoảng thời gian dài, để ánh mắt mình lang thang khắp vùng biển rộng và vương vấn một lúc trên những hình thù kỳ ảo của các hòn đá và ngọn núi, thứ liên tục thay đổi hình dáng và cách bố cục khi chiếc thuyền chiến lao vút về phía trước.

Đảo Capreae đã nằm bên tay phải họ, và vịnh rộng lớn Parthenope,[23] với viễn cảnh vô tận những thị trấn và biệt thự, mở ra trước mắt họ như một chiếc vỏ ngọc trai khổng lồ; chóp núi Vesuvius[24] sẫm màu tro bụi sừng sững đầy thách thức phía trên vùng đồng bào, nơi cách đây không lâu, nó từng nuốt chửng những thị trấn trù phú Herculaneum, Pompeii và Stabiae. Giờ đây, từ đỉnh núi ấy chỉ còn bốc lên một làn khói mỏng manh, ửng đỏ trong ánh bình minh đang dâng cao. Xa hơn nữa, người ta có thể nhận ra các bến cảng của Puteoli, những tòa nhà nguy nga của Baiae[25] và các hòn đảo Aenaria cùng Prochyta.[26] Về phía bên trái, tầm nhìn là vô tận; những con tàu chở đầy lương thực từ Alexandria[27] và những chiếc thuyền buôn từ Massilia lướt ngang qua đường chân trời chậm rãi như những ảo ảnh; những chiếc khác, căng phồng mọi cánh buồm, lướt qua vùng vịnh để dỡ bỏ món hàng quý giá của chúng tại trung tâm thương mại Puteoli, nơi từ đó chúng sẽ được chở đến đặt dưới chân Rome, mụ chủ nhân toàn quyền tham lam và vô tận của thế giới.

Trong khi đó, đám nô lệ đã trải bàn dưới tấm bạt che với những tấm khăn trải bàn tinh xảo, sắp xếp các băng ghế và trường kỷ rồi rải rác vài bông hoa lên đó, và giờ đây đang đứng sẵn sàng để phục vụ bữa sáng theo hiệu lệnh của người chủ trẻ tuổi. Những tay chèo đêm mệt mỏi từ nửa tiếng trước đã được thay thế bằng một thủy thủ đoàn tươi mới, và con thuyền tuyệt đẹp lao đi với tốc độ gấp đôi, bởi một cơn gió tươi mát đã nổi lên và thổi căng đầy những cánh buồm. Trong chớp mắt, toàn bộ mặt nước đã thay đổi, và ngút tầm mắt là những ngọn sóng bạc đầu nhấp nhô.

Aurelius quấn chặt chiếc áo choàng du lịch Tarentine[28] của mình hơn và vô thức liếc nhìn Magus, tên nô lệ người Goth đang đứng bên cạnh; nhưng Magus dường như không nhìn thấy cái nhìn của chủ nhân, hắn đang đăm đăm nhìn về phía Baiae với đôi mày cau lại. Rồi hắn dùng tay phải che mắt tránh ánh nắng chói chang.

– Hva gasaihvis.[29] Ngươi thấy gì thế? – Aurelius hỏi, đôi khi ngài vẫn nói tiếng Goth với gã này.

– Gasaihva leitil skipκύβιον, – gã người Goth đáp. – Có một chiếc thuyền nhỏ ngoài kia cách mũi đất không xa. Nếu vùng biển phương nam của các ngài cũng giống như phương bắc của chúng tôi, thì những người bạn tốt này tốt nhất nên đưa cái vỏ trấu của họ vào bờ càng nhanh càng tốt. Khi biển phủ đầy lông tơ vịt trời trong một thời gian ngắn như thế này, thường thì chẳng có điềm gì lành đâu.

– Ngươi có đôi mắt sắc như chim ưng biển phương bắc. Quả đúng là một chiếc thuyền nhỏ, hầu như không thể nhìn thấy giữa những con sóng bạc đầu, nó chắc chắn có tối đa không quá tám tay chèo.

– Chỉ có bốn người thôi, thưa chủ nhân, – gã người Goth nói. – Và đi cùng họ là ba vị phu nhân.

Gió mỗi lúc một mạnh lên; con thuyền chiến rẽ nước lao đi như một mũi tên, và phần mũi tàu, lúc nhô lên lúc chìm xuống theo những ngọn sóng, ngập sâu trong làn nước vượt xa cả những họa tiết kim loại lớn.

– Quả thật đây có thể là một vấn đề nghiêm trọng, – Aurelius nói; – không phải đối với chúng ta — chắc phải có thứ gì tồi tệ hơn thế này mới đẩy được chiếc 'Batavia' kiêu hãnh vào cảnh nguy hiểm — mà là vì các vị phu nhân trên chiếc thuyền nhỏ kia....

Ngài quay người lại. – Amsivarius, – ngài gọi tay chèo trưởng. – Hãy bảo đám người của anh dốc toàn lực chèo; còn anh, Magus, hãy đi bảo Chrysostomus đổi hướng đi của chúng ta.

Chỉ trong vài giây, đầu mũi tàu đã được quay ngoắt đi một phần tư vòng tròn và rẽ thẳng vào vịnh. Tiếng đập búa dồn dập của người giữ nhịp vang lên làm âm đệm trầm đục cho tiếng gió rít; biển gầm thét và chao đảo, và bầu trời xanh ngắt, nơi vẫn chưa bóng mây, chiếu sáng rực rỡ đến kỳ lạ trên vùng biển động dữ dội. Lúc này họ chỉ còn cách chiếc thuyền nhỏ chừng một trăm thước, vốn là một trong những chiếc thuyền du ngoạn thanh lịch được đám du khách thích vui chơi tại Baiae sử dụng cho những chuyến đi dạo ngắn trong vịnh. Khi chiếc thuyền chiến tiến sát lại, các tay chèo đã từ bỏ cuộc đấu tranh vô vọng với những cuồng phong và chỉ cố gắng lật thuyền để tránh bị úp sấp. Các phu nhân, có thể thấy rõ, đang vô cùng hoảng loạn; hai người trong số họ, một phụ nữ ăn mặc lliệt quý phái khoảng bốn mươi tuổi và một thiếu niên trẻ trung tươi tắn đang ngồi ôm chặt lấy nhau, trong khi người thứ ba, ngã quỵ thành một đống dưới đáy thuyền, đang cầm một lá bùa hộ mệnh[31] trên tay, liên tục áp chặt nó lên môi với vẻ sùng bái.

Aurelius cất tiếng gọi từ trên thuyền chiến, đám thủy thủ trên thuyền nhỏ háo hức đáp lời, và một thủy thủ trên chiếc Batavia liền tung một sợi thừng bằng bàn tay điêu luyện về phía người đứng đầu[Tr 15] trên con thuyền nhỏ hơn — tên nô lệ vội vã buộc chặt lại và hét lên “sẵn sàng”, người thủy thủ kéo mạnh và đều tay, sợi thừng căng cứng, chiếc thuyền nhỏ trờ tới và chỉ trong vài phút đã nằm gọn dưới mạn thuyền chiến như một con cá được câu và kéo lên bờ một cách khéo léo. Chỉ hai phút sau, nó đã được buộc chặt vào mạn thuyền chiến, và các phu nhân cùng thủy thủ đoàn đã được đưa đến nơi an toàn.

Aurelius, tựa người vào mạn chắn đuôi tàu, đã theo dõi tiến trình sự việc với sự quan tâm lo lắng và giờ đây, khi các phu nhân, kiệt sức vì những cú chao đảo, ngã người xuống những chiếc ghế dài dưới mái lều che, ngài lịch sự bước lên phía trước và mời những vị khách bất ngờ đi xuống những căn phòng cabin kín gió hơn của chiếc thuyền chiến. Vị phu nhân trẻ tuổi đứng dậy ngay lập tức, và với một vẻ sốt sắng đầy trang nghiêm bày tỏ lòng biết ơn. Chẳng mấy chốc vị phu nhân lớn tuổi cũng đã hoàn toàn bình tĩnh trở lại; chỉ có người phụ nữ lớn tuổi đang cầm lá bùa hộ mệnh là giấu khuôn mặt tái nhợt của mình vào gối như thể bị choáng váng, trong khi toàn thân run lẩy bẩy.

– Nào, đứng lên đi, Baucis, – cô thiếu niên ân cần nói. – Nguy hiểm qua rồi mà.

– Nguyện xin nữ thần Isis nhân từ[32] cứu rỗi và che chở cho chúng con! – mụ già rên rỉ, xoay xoay lá bùa trong kẽ tay. – Xin hãy bảo vệ chúng con khỏi cái chết bất đắc kỳ tử và giải thoát chúng con trong cơn hoạn nạn! Ta sẽ dâng cúng cho người một con tàu bằng sáp,[33] và tế cừu cùng hoa quả nhiều như người mong muốn!

– Ồ, mụ ngốc mê tín này! – cô gái thì thầm vào tai mụ. – Làm thế nào để ta kéo mụ về với thực tại đây? Hãy cầu nguyện với đấng Jupiter toàn năng thì hơn, mong ngài soi sáng cho sự u muội của mụ! Nhưng thôi nào — vị khách quý đã cứu chúng ta lên tàu đang tỏ ra mất kiên nhẫn kìa.

Một tiếng thét lanh lảnh là câu trả lời duy nhất, bởi con tàu vừa tròng cành một cú đột ngột và mụ già, đang ngồi co ro chân dưới ghế dài, bị hất văng xuống khá mạnh.

– Ồ, hỡi nữ thần Isis trăm nghìn danh hiệu! – mụ rên rỉ thảm thiết. – Cú đó tốn của ta ít nhất hai ba chiếc xương sườn và ngần ấy tuần nằm liệt giường mất thôi! Barbillus — ngươi là tên thầy tu lừa đảo — lá bùa của ngươi chỉ có bấy nhiêu tác dụng thôi sao? Chẳng lẽ vì thế mà trán ta được vẩy nước từ dòng sông Nile thiêng,[34] và ta phải trả tận năm mươi sesterces[35] cho mỗi lần vẩy ư? Chẳng lẽ vì thế mà ta dâng bánh mì tươi lên các bệ thờ? Ôi khốn khổ cho tôi, đau quá đi mất thôi!

Trong lúc mụ ta đang oanh tạc trời cao bằng những lời than vãn, gã Magus người Goth đã dùng một tay lực lưỡng đỡ mụ đứng dậy.

– Thôi, nín khóc đi nào, u già, – hắn vui vẻ nói. – Xương cốt người La Mã đâu có dễ gãy thế! Nhưng mau mau xuống dưới khoang đi; cơn bão đang mạnh lên nhanh lắm. Kìa, chủ nhân của tôi đang dẫn các phu nhân của bà xuống kìa.

Và khi Baucis không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ nghe theo lời khuyên của tên nô lệ, mụ bỗng thấy mình bị nhấc bổng lên nhẹ như lông hồng trong vòng tay rắn chắc gân guốc của hắn rồi khiêng thẳng về phía cửa sập, trong sự thích thú tột cùng của những kẻ đứng xem.

– Thưa phu nhân, – Aurelius nói với vị phu nhân lớn tuổi khi các vị khách đã yên vị ấm cúng trong phòng ăn, – tôi là một hiệp sĩ La Mã[36] đến từ thị trấn Trajectum ở Batavia, nằm tận phía bắc xa xôi này, không xa biên giới xứ Belgae là mấy. Tên tôi là Caius Aurelius Menapius, và tôi đang trên đường đến Rome với tư cách là trung tâm của thế giới có người ở, nhằm trau dồi và mở rộng kiến thức của bản thân cũng như có lẽ để phụng sự cho quê hương. Liệu tôi có mạo muội xin phu nhân và vị đồng hành xinh đẹp của phu nhân cho biết quý danh, những người đã được vận may đưa lối đẩy đưa đến với tôi như thế này không?

– Thưa ngài,[37] – vị phu nhân đáp với vẻ trang nghiêm gần như thành kính, – chúng tôi mang dòng dõi nguyên lão viện. Ta là Octavia, vợ của Titus Claudius Mucianus,[38] thầy tư tế của thần Jupiter, còn đây là con gái chúng tôi. Chúng tôi đã lưu trú tại Baiae từ cuối tháng Tư vì lý do sức khỏe. Không khí biển, hơi thở thơm ngát của những cánh rừng và sự yên tĩnh tuyệt vời của căn biệt thự vốn hơi tách biệt của chúng tôi, đã nhanh chóng phục hồi sức lực cho ta, và ta vô cùng thích thú với những chuyến du ngoạn buổi sáng trên vịnh. Chúng tôi khởi hành hôm nay trong thời tiết tuyệt đẹp để chèo thuyền đến tận Prochyta; rồi cơn bão ập đến, như ngài đã biết, khi chúng tôi còn cách xa bờ, và chúng tôi nợ ngài cùng con tàu tốt lành của ngài ơn cứu mạng vì đã thoát khỏi hiểm họa một cách êm đẹp như vậy. Xin hãy nhận một lần nữa lời cảm ơn chân thành nhất của chúng tôi, và xin hãy trao cho chúng tôi cơ hội được đáp đắp lòng hiếu khách mà ngài đã dành cho chúng tôi trên chiếc thuyền chiến của ngài ngay tại biệt thự của chúng tôi ở Baiae.

– Vô cùng hân hạnh, – Aurelius hào hứng nói, – và lại càng vinh dự hơn, khi tôi vốn có ý định dừng chân nghỉ ngơi tại Baiae... – nhưng ngài đỏ bừng mặt khi nói thế, bởi đó không phải là sự thật — ngài liếc nhìn với chút lúng túng sang phía Magus, người đang đứng khiêm nhường ở một góc phòng và chuẩn bị dọn chút đồ ăn nhẹ. Ánh mắt của người chủ và tên nô lệ giao nhau, và người chủ càng đỏ mặt sâu hơn, trong khi tên nô lệ thầm cười với một vẻ mãn nguyện nhất định. Hai người hầu khác sắp xếp các ghế xung quanh bàn theo phong tục cổ của người La Mã, bởi tập tục nằm ngả người trên ghế dài khi ăn không hề phổ biến ở các tỉnh lẻ, và Aurelius biết rằng ngay cả ở Rome những phụ nữ có địa vị cao và phẩm hạnh nghiêm túc cũng khinh bỉ thói quen xa hoa này.

Sự tròng cành của con thuyền đã chấm dứt, bởi nó đã được lái vào một vùng vịnh nhỏ kín gió, và chẳng mấy chốc một bữa sáng hấp dẫn đã được bày biện trên tấm khăn trải thêu tinh xảo; cá, sữa, mật ong, trứng, trái cây và một đĩa tôm luộc, thứ có lớp giáp đỏ rực tương phản đầy nghệ thuật với chiếc đĩa bạc chạm nổi tinh xảo mà chúng được bày lên.

Aurelius nài nỉ các vị khách ngồi xuống và dẫn Octavia đến chiếc ghế danh dự ở đầu trên bàn. Bên trái bà, nàng Claudia xinh đẹp, tiểu thư đài các, an vị; Aurelius ngồi ở phía bên kia và ở cạnh bàn. Herodianus và Baucis, người vẫn còn rất bấn loạn, nhận chỗ ở đầu bên kia của bàn và ở một khoảng cách đầy kính trọng.

– Các vị phải dùng tạm chút ít món mà tôi có thể mời, thưa các phu nhân, – người gốc Batavia nói. – Người phương bắc chúng tôi vốn là những kẻ mộc mạc...

– Ngài đang đùa đấy à! – Octavia ngắt lời. – Ngài tưởng tượng rằng tất cả cư dân của kinh thành đế chế đều là những kẻ sành ăn theo kiểu của Gavius Apicius chắc?[39]

– Chà, – Aurelius đáp với chút bối rối, – ít ra chúng tôi cũng biết rằng Rome là bậc thầy được thừa nhận của mọi nghệ thuật thụ hưởng tinh tế, và trên hết là sự xa hoa vô độ nhất trong chuyện ăn uống...

– Không bằng một nửa những gì ngài tưởng tượng đâu, – Octavia nói. – Các ngài, những quý ông đến từ các tỉnh, không ngoại trừ một ai, đều vướng vào sự lầm lẫn kỳ lạ đó. Một phụ nữ La Mã đối với các ngài cũng theo cách đó trở thành hình mẫu của mọi điều tồi tệ, chỉ vì một vài người phụ nữ bạt mạng đã khiến người ta bàn tán về họ. Các ngài quên mất rằng bản chất của đức hạnh vốn là nằm ẩn giấu và không được chú ý tới. Nhưng hãy nói cho ta nghe, thưa ngài, ngài mua loại mật ong tuyệt hảo này ở đâu vậy?

– Nó xuất phát từ Hymettus,[40] – Aurelius đáp, có phần lúng túng trước dáng vẻ và phong thái của vị phu nhân. – Người bạn của tôi ở đây, vị Herodianus đáng kính, đã mua nó tại Panormus.

– À! – Octavia nói, đưa một viên ngọc lục bảo được mài nhẵn gắn vàng[41] lên mắt, bởi bà bị cận thị: – Bạn của ngài rất am hiểu vấn đề đấy, ta phải thừa nhận điều đó — ngài có nghĩ vậy không, Claudia ái nữ của ta?

Nàng tiểu thư đáp lại với vẻ lơ đễnh mơ hồ, đã mấy phút nay nàng ngồi đắm chìm trong suy tư. Nàng hầu như chẳng chạm vào những món ngon được dọn ra trước mặt, và giờ đây nàng im lặng phẩy tay từ chối người nô lệ đang mời món mật ong được ca tụng hết lời. Ngay cả cuộc chiến đầy quyết liệt mà Herodianus đang dấn thân vào với một con tôm hùm khổng lồ[42] cũng không thể kéo nổi một nụ cười trên môi nàng, và thế mà biểu cảm của nàng chưa bao giờ rạng rỡ hay bừng sáng đến thế. Hết lần này đến lần khác, ánh mắt nàng dừng lại trên gương mặt của người thanh niên gốc Batavia đang say sưa trò chuyện với mẹ mình, rồi lại hướng về ô cửa sổ trên mái cabin, nơi tấm kính tháp[43] lấp lánh như một viên kim cương dưới ánh nắng mặt trời.

Octavia đang nói về Rome, trong khi Herodianus giải trí cho Baucis bằng một câu chuyện về những vở hài kịch của Menander;[44] nhờ thế Claudia có thể tiếp tục chuỗi ngày mộng mơ của mình theo ý thích. Trong tâm trí, nàng đang sống lại qua các sự kiện của một tiếng đồng hồ vừa qua — nàng tự hình dung mình đang ở trên chiếc thuyền nhỏ mở nắp tròng cành trên những con sóng giận dữ; xa xăm ngoài vùng biển đang sùng sục sôi, nàng nhìn thấy chiếc thuyền chiến cao lớn — nhìn thấy nó đổi hướng để tiến vào vịnh. Tất cả hiện lên vô cùng sống động trước mắt nàng. Và rồi khoảnh khắc khi tên nô lệ tung sợi thừng cứu mạng! Ai là kẻ đã đứng đó, điềm tĩnh và kiêu hãnh, tựa mình vào mạn tàu, không hề nao núng trước cơn giận dữ của tự nhiên? Nàng nhớ chính xác cậu ta đã trông ra sao — cách mà trước tầm vóc cao quý ấy, thứ tựa như có thể ngự trị cả cơn bão, một cảm giác an toàn bất chợt tràn ngập lấy nàng, giống như một thứ bùa phép kỳ diệu. Rồi khi nàng nhận ra mình đã ở trên tàu! Ban đầu nàng cảm thấy chực chờ nức nở và khóc lóc như Baucis; nhưng âm thanh giọng nói của cậu ấy, ánh nhìn kỳ diệu đầy sức mạnh dịu dàng tỏa ra từ gương mặt cậu, đã kiềm chế nàng vào trạng thái bình tĩnh. Chỉ có một lần duy nhất trong đời nàng từng cảm thấy như thế này trước đây; đó là hai hoặc ba năm trước, khi nàng đi dã ngoại đến Tibur[45] cùng người cha vĩ đại của mình. Những con ngựa giống xứ Cappadocia[46] của họ đã hoảng sợ, chồm lên, rồi phi nước đại điên cuồng như gió lốc. Người đánh xe bị hất văng khỏi ghế — chiếc xe ngựa lao đi sát mép một vách đá cao chót vót — cha nàng đã chộp lấy dây cương đang lơi lỏng vừa kịp lúc, và điềm tĩnh cất lời: “Đừng sợ, con gái yêu,” chỉ trong vòng năm giây những con ngựa đã đứng yên im lìm như thể bị đóng cọc xuống mặt đất. Cảm giác nàng từng có khi ấy, ngày hôm nay lại sống dậy một cách vô cùng sống động — và dẫu vậy, hai người đàn ông ấy mới khác biệt làm sao về tuổi tác, diện mạo và địa vị! — Thật là kỳ lạ. Và một lần nữa nàng liếc nhìn gương mặt của người chủ nhà, thứ đang bừng sáng vì hào hứng khi anh trò chuyện.

Bỗng nhiên cái búa đánh dấu nhịp của tay chèo trưởng ngừng lại; đốm sáng rực rỡ do mặt trời hắt qua ô kính giếng trời lên bức tường ốp gỗ, vạch một vòng tròn ngắn rồi biến mất; con tàu đã quay đầu vòng lại và thả neo.

– Thưa phu nhân, – Aurelius nói với Octavia, – xin phép cho tôi được cung kính phục vụ các vị. Người phương bắc chúng tôi hiếm khi dùng kiệu,[47] dẫu vậy — theo nguyên tắc rằng một người khôn ngoan nên sẵn sàng cho mọi tình huống — Herodianus đã trang bị cho chiếc thuyền chiến của tôi tiện nghi đó.

– Và những chiếc kiệu đã sẵn sàng chờ đợi mệnh lệnh của các ngài trên boong rồi ạ, – vị quản gia nói thêm.

– Ngươi lại vượt qua chính mình rồi đấy, Herodianus! Chà, vậy thì, bất cứ lúc nào các vị thấy thuận tiện...

– Vậy là quyết định thế nhé, – Octavia nói, bước về phía cửa. – Trong vài ngày tới ngài sẽ là khách của ta.

– Trong bao lâu tùy phu nhân cho phép, – Aurelius suýt thì thốt lên; nhưng ngài kịp nghĩ lại và chỉ cúi đầu đáp lễ.