Sáng hôm sau, Quintus thức dậy từ rất lâu trước khi mặt trời mọc, lúc các nô lệ ở sảnh lớn atrium vẫn đang bận rộn lau chùi tường nhà và sàn khảm mosaic, nên chàng thong thả dạo bước một lát ở hàng hiên peristyle. Ánh mắt chàng thẫn thờ ngắm nhìn những tán cây khẽ đuống đưa, nổi bật đầy u sầu trên nền trời xanh ngọc; những đám mây trắng mỏng manh trôi lững lờ trong bầu không khí trong suốt, và đâu đó phía trên đầu chàng, một vì sao vẫn còn chớp nhấp nháy đầy thất thường.

Quintus ngồi xuống một chiếc ghế băng, ngả đầu ra phía sau vì cơ thể đang mệt mỏi và bứt rứt; một nỗi bồn chồn khác thường đã kéo chàng ra khỏi giường. Buổi rạng đông sớm mai sao mà tĩnh lặng và thuần khiết làm sao! Ở Roma, theo suy nghĩ của Quintus, buổi sớm mai luôn mang một vẻ kỳ quái và ảm đạm gì đó — ánh xám của bình minh hiện lên như hồi kết của một đêm cuồng hoan sa đọa. Còn ở đây, trên những ngọn đồi Baiae, các vì sao nhấp nháy tựa những đôi mắt hiền từ và màn sương chiều tà xoa dịu tâm hồn! Thế nhưng, không; bởi vì ở đây cũng có sự hiện diện của kinh đô lớn; ở đây cũng có những giông bão và bất an. Roma, con quái vật nhiều vòi ấy, đã vươn những chiếc xúc tu tham lam ra tận những vùng xa xôi nhất của thế giới, và len lỏi vào cả những chốn thâm sơn cùng cốc tĩnh lặng và yên bình nhất. Ngay cả ở chốn này, bên bờ biển, sự hoang đàng đã giăng sẵn những cạm bẫy lấp lánh; ở đây, nghĩa vụ và chân lý cũng bị phản bội, để rồi mưu mô và sự tàn nhẫn dung dưỡng những cuộc cuồng hoan. Quintus nhớ đến người nô lệ bị tra tấn... Khuôn mặt nhợt nhạt và hằn in nỗi đau ấy đã khắc sâu vào tâm hồn chàng; thật kỳ lạ làm sao! Bởi vì mắt chàng từ lâu đã quá quen thuộc với những cảnh tượng đau thương và kinh hoàng như thế. Những cuộc giao đấu đẫm máu của các võ sĩ giác đấu chưa bao giờ khơi gợi ở chàng bất kỳ cảm xúc nào khác ngoài sự hứng thú với một hình thức giải trí công cộng. Thế nhưng hình ảnh cụ thể này cứ hằn sâu vào ký ức chàng, dẫu rằng — dưới góc nhìn của bất kỳ nhà quý tộc Roma nào — nó hoàn toàn chẳng có điểm gì thú vị, bởi vì trong Đế quốc Roma thì một tên nô lệ có ký lô gam gì? Nhất là trong mắt Quintus, một kẻ giàu có, bảnh bao và hào nhoáng? Tóm lại, điều đó thật kỳ lạ — nhưng khuôn mặt trắng bệch, có râu với vẻ mặt cao thượng, kiên định ấy không bao giờ phai mờ trong ký ức chàng, và con mắt tâm hồn cứ thế hướng về nó chẳng thể rời.

Rồi bỗng nhiên, một bóng hình khác xuất hiện song hành cùng hình ảnh ấy: Nữ thần Cypris Domitia với đôi tay trắng ngát, vị hoàng hậu đang thổn thức vì đam mê. Một bên là nỗi đau đớn, khốn khổ, là sự nhẫn nhịn lặng thầm — một bên là những khao khát và đam mê sốt sược, sự ích kỷ mù quáng, tham lam và nuốt chửng tất cả... Nhân các vị thần — chúng đang đứng đó trước mặt chàng — người nô lệ và người phụ nữ hoàng gia — cả hai hiện lên rõ mồn một đến mức chàng tưởng như có thể chạm vào được. — Người nô lệ đã đứt xiềng xích và giơ tay ra với nụ cười hạnh phúc, trong khi người phụ nữ lùi lại và đôi tay trắng ngạt quằn quại như những con rắn cẩm thạch. Ả quăng mình xuống đất, và mái tóc vàng óng ả xõa tung trên đôi chân đang rỉ máu của người nô lệ...

Quintus giật mình chồm dậy, tiếng róc rách của đài phun nước đã ru chàng vào giấc ngủ, và giờ đây, khi chàng đưa tay dụi mắt, một bóng hồng thực sự đang đứng trước mặt chàng, không bề thế và cao ngạo như nàng Domitia trong ánh trăng, mà tươi tắn và ngọt ngào tựa một đoá hồng.

“Lucilia! Dậy sớm thế sao?”

“Em không ngủ được nên đã lẻn khẽ rời khỏi giường của Claudia. Chị ấy vẫn còn ngủ, vì đêm qua đi ngủ rất muộn. Còn anh, người bạn đáng kính của em — điều gì đã đưa anh ra khỏi giường trước cả lúc rạng đông thế? Anh, kẻ ngủ nướng giỏi nhất trong số những người con của Roma?”

“Anh cũng giống như em thôi. Anh nghĩ là do thứ rượu nặng chúng ta uống trong bữa tiệc tối qua...”

“Một lý do ngụy biện,” Lucilia nói. “Có bao giờ rượu ngon lại cướp đi của anh một giấc ngủ trọn vẹn đâu? Em thà tin là anh đang nghĩ đến Cornelia còn hơn!”

“Sao em lại nghĩ thế?”

“Chà, đó là một suy luận hiển nhiên thôi. Chứ nếu không thì sao anh lại là vị hôn phu của người ta? Dĩ nhiên là anh chẳng mặn mà gì với vai trò ấy cho lắm.”

“Sao lại thế?”

“Thì, chẳng phải bây giờ anh vẫn đến thăm Lycoris nhiều y như trước đó sao?”

“Phì!”

“‘Phì!’ Sao anh lại phải thốt lên một tiếng ‘Phì’ theo cái giọng đó chứ? Như thế có đúng đắn không? Liệu cái ả kỳ quái, trơ trẽn, kẻ dường như làm cho tất cả đàn ông đều say như điếu đổ ấy, có phải là một bạn đồng hành thích hợp cho một người đã đính ước hay không? Em biết anh yêu Cornelia — nhưng thế gian này đầy rẫy sự cay độc, và lỡ như Cornelia hay biết...”

“Ừ thì, nếu nàng biết thì sao?” Quintus mỉm cười đáp. “Đến những chốn vui chơi náo nhiệt, ngắm nhìn mấy vũ công xứ Gades nhảy nhót uốn éo và thưởng thức món cá chình hầm[98] thì có phải là tội ác đâu? Pháo hoa hay tiếng sáo thì có gì là ghê gớm chứ?”

“Anh giỏi hùng biện thật đấy! Suýt chút nữa thì anh biến sắc đen thành sắc trắng rồi. Nhưng em vẫn giữ nguyên quan điểm của mình; điều đó thật chẳng ra làm sao cả, và nếu anh chịu nghe lẽ phải thì anh nên từ bỏ người phụ nữ đó đi.”

“Nhưng xin em hãy tin anh, chưa từng có một cô gái xinh đẹp nào mà anh lại ít bận tâm đến như Lycoris cả.”

“Thật chứ! Và đó là lý do vì sao anh kè kè đến nhà ả ta thường xuyên như một tên khách thuộc hạ đến nhà chủ khách của mình sao?[99]”

“Phép so sánh ấy nghe không được nịnh tai cho lắm.”

“Nhưng lại rất chính xác. Tại sao anh cứ phải lai vãng nhà ả ta hoài như vậy, nếu thực sự anh hờ hững với ả đến thế?”

“Đứa trẻ ngốc ạ, em không hiểu được những chuyện đó đâu. Nhà của nàng là trung tâm của mọi sự uyên bác và tài hoa ở Roma. Mọi thứ thú vị hay đáng chú ý đều tề tựu ở đó; chính tại căn phòng của nàng mà Martial[100] thốt ra những lời châm biếm thâm thúy nhất, và Statius ngâm những vần thơ hay nhất của mình. Bất cứ ai tự nhận mình có tài năng hay sự sắc sảo, dù là các chính khách hay triều thần, các hiệp sĩ hay nguyên lão, đều dùng sảnh đường của Lycoris làm chốn hẹn hò. Mùa thu năm ngoái, anh thậm chí còn gặp cả vị chấp chính quan Asprenas[101] ở đó nữa cơ. Nơi mà những con người như thế xuất hiện, một Quintus Claudius ở tuổi đôi mươi, hoàn toàn có quyền lui tới chứ.”

“Hoàn toàn ngược lại mới đúng,” Lucilia kêu lên. “Nếu anh có mái tóc điểm bạc như Nonius Asprenas, em đã chẳng thèm tốn lời về chuyện này. Nhưng đằng này, mụ Circe xứ Gaul cuối cùng sẽ đem lòng yêu anh cho mà xem, và khi đó thì anh có trời cứu.” Quintus vui vẻ nhìn khuôn mặt đang mỉm cười đầy chế giễu của cô gái.

“Ý em là điều ngược lại cơ,” chàng nói. “Vì anh biết em coi anh chẳng có chút sức hút nguy hiểm nào cả. Thôi được! Anh đành chịu đựng cú đánh ấy vậy.”

“Đó là tâm trạng mới của anh đấy! Chẳng có cách nào lay chuyển được anh cả. Giá mà anh có được một nửa sự kiên định trong tâm hồn như Aurelius!”

“À! Thế ra em thích hắn ta à?”

“Đặc biệt thích là đằng khác. Anh có biết sẽ tuyệt vời biết bao nếu anh ấy có thể ở lại đây thêm một chút nữa — ý em là chừng sáu hoặc tám ngày ấy. Khi đó anh ấy có thể cùng chúng ta du hành về Roma.”

“Thật thế không?” Quintus nói với giọng đầy ẩn ý.

“Nào, anh đang nghĩ gì thế?”

“Anh á? Anh chẳng nghĩ gì sất.”

“Thôi đi, chẳng tài nào nói chuyện được với anh. Chẳng lẽ anh không thấy rằng ý em chỉ là, những ngày đường dài dằng dặc khi chỉ có mỗi chúng ta — Claudia thì cắm cúi đọc sách, còn anh, cái đồ lười biếng lâu năm này, thì cứ nằm dài trên ghế bành như một kẻ bệnh hoạn — em cảm thấy buồn chán đến phát điên lên được. Một người bạn đồng hành có lẽ là điều đáng khao khát nhất trên đời này — hay là anh không ưa Caius Aurelius?”

“Ối không chứ. Giá như chiến thuyền của hắn có bánh xe để chạy trên cạn được thì hay biết mấy.”

“Thuyền của anh ấy tự lo được. Anh ấy có thể đi cùng xe ngựa du hành với chúng ta, và khi đó anh ấy sẽ được ngắm một phần con đường Appia.[102] Nó thú vị hơn chuyến hải hành gấp ngàn lần. — Nào, hãy chiều ý em và khơi gợi chủ đề đó trong bữa tối nay đi nhé.”

“Nếu em thích,” Quintus đáp.

Bấy giờ, một người nô lệ xuất hiện nơi ngưỡng cửa lối đi dẫn từ hàng hiên peristyle sang sảnh lớn atrium.

“Thưa chủ nhân,” hắn nói: “Thư từ từ Roma đã tới — và có cả thư của ngài nữa, thưa tiểu thư...”

“Vậy hãy mang ra đây đi.”

Đó là ba bức thư hoàn toàn khác nhau mà Blepyrus trao cho hai người trẻ tuổi. Thư của Lucilia là từ vị đại tư tế của thần Jupiter; còn Titus Claudius Mucianus viết cho cô con gái nuôi như sau:

“Chúc sức khỏe và vạn phúc![103] Gần đây ta đã hứa với con, thông qua Octavia, người mẹ tuyệt vời của con, rằng bức thư tiếp theo của ta sẽ gửi riêng cho con, cô con gái thân yêu của ta. Ta biết rằng con rất trân trọng những minh chứng về sự ghi nhớ mang tình cha con ấy, và ta rất vui vì điều đó. Tuy nhiên, những gì ta sắp viết đây không chỉ liên quan đến một mình con, cô Lucilia ngọt ngào của ta, mà là cho tất cả các con. Công tác chuẩn bị cho Lễ hội Trăm năm vô cùng tráng lệ,[104] mà Hoàng đế Domitian — như con đã biết — dự định tổ chức vào năm tới, đã ngốn quá nhiều thời gian của ta trong suốt mấy tuần qua, khiến ta vô cùng khao khát sự nghỉ ngơi và yên bình của một đời sống gia đình đúng nghĩa. Thêm vào đó, những biến động chính trị đủ mọi loại đã liên tục xảy ra. Xê-da đã triệu tập ta tới sáu lần tại Albanum,[105] và ta đảm bảo rằng ta cứ phải đi lại ngược xuôi không dứt. Mọi chuyện vốn là một bí mật ai cũng rõ; toàn bộ Roma đang bàn tán về các sắc lệnh từ đồi Palatine[106] chống lại giáo phái Nazarene.[107] Chắc con còn nhớ cái giáo phái mê tín dị đoan mà Baucis đã từng kể cho con nghe chứ — một phe phái cách mạng, cách đây chừng hai chục năm, từng làm náo loạn cả thành phố và tạo cớ cho những hình phạt nghiêm khắc của vị thần linh Nero? Giờ đây chúng lại một lần nữa kích động bạo loạn như những kẻ mất trí; chúng đang lay chuyển tận gốc rễ của xã hội, và đe dọa lật đổ tất cả những gì từ trước đến nay chúng ta vẫn hằng tôn kính nhất. Ta đành phải giữ im lặng về chuyện cá nhân; chỉ cần biết rằng ta đã kiệt sức và mệt mỏi rã rời, và trái tim ta đang khao khát được gặp lại tất cả các con biết bao. Do đó, ta cầu xin các con hãy nhanh chóng chuẩn bị lên đường và trở về Thành phố của Bảy ngọn đồi càng sớm càng tốt. Sức khỏe của mẹ con nay đã khá hơn nhiều rồi — tạ ơn thần Jupiter tối cao từ bi — và chắc Quintus cũng chẳng lấy làm phiền lòng khi biết rằng Cornelia hiện đã trở lại Roma. Người ta đang rời bỏ những điền trang ngoại ô hơi sớm hơn mọi năm; đã lâu lắm rồi ta mới trải qua tháng Chín một cách dễ chịu đến thế. Ta sẽ chờ các con, chậm nhất là vào thứ Ba tuần tới. Dành ra ba ngày cho chuyến hành trình, ta cho các con hai ngày để chuẩn bị đấy.

“Xin hãy gửi lời chào yêu thương của ta đến mẹ và em gái con. Ta hy vọng bức thư này sẽ tìm thấy tất cả các con trong trạng thái sức khỏe hoàn hảo. Về phần ta, ta vẫn hoàn toàn khỏe mạnh.

“Viết tại Roma, vào ngày 11 tháng Chín, năm 848 kể từ ngày xây dựng thành phố.”

Bức thư thứ hai là từ Cornelia, vị hôn thê của Quintus, có nội dung như sau:

“Cornelia ôm hôn Quintus dấu yêu của nàng hàng ngàn lần. Em đã trở lại Roma rồi đây, người yêu dấu của đời em! Thời gian lưu đày của em đến chốn hoang mạc gớm ghiếc ở Tibur đã chấm dứt. Nhưng hỡi ôi! Roma cũng thật tẻ ngắt và hoang vắng làm sao kể từ khi anh, kho báu của em, thần tượng của em, vẫn còn lưu lại nơi phương xa cách biệt những ngọn đồi Bảy ngọn! Ồ! Em vui mừng biết bao khi nghe cha anh nói rằng ngài đang triệu hồi anh rời khỏi Baiae sớm hơn dự định. Ồ Quintus, nếu anh cảm nhận được dù chỉ một phần nghìn những gì em đang cảm thấy, anh đã tung cánh bay trên đôi cánh của giông bão để nhào vào vòng tay của nàng Cornelia đang tương tư anh rồi. Những ngày ở Tibur mới tẻ nhạt làm sao, hơn bao giờ hết. Người chú của em dường như quá chán nản và bị gặm nhấm bởi những suy nghĩ u ám. Để chồng chất thêm nỗi khốn khổ của em, lão Cocceius Nerva[108] lại còn đến thăm chúng em suốt tám ngày ròng rã. Em sẽ chẳng bao giờ quên được tuần lễ đó cho đến hết cuộc đời! Anh biết đấy, khi hai ông già đó ngồi với nhau thì ngôi nhà tĩnh mịch như một nấm mồ; ai nấy đều phải đi lại bằng đầu ngón chân. Hắn Cocceius Nerva này tác động tồi tệ nhất lên người chú của em. Thử hình dung xem chuyện gì đã xảy ra vào ngày hắn rời đi. Chú em đã tiễn hắn ra tận xe ngựa, và khi quay trở lại nhà, ngài tình cờ đi ngang qua phòng em, nơi Chloe đang cắm thêm mấy đoá hồng tươi vào mái tóc em. Khi nhìn thấy cảnh đó, chú nổi trận lôi đình không thể tả xiết. ‘Đồ mụ già ngốc nghếch!’ ngài quát lên khi đẩy cô Chloe tốt bụng của em sang một bên: ‘Các người đàn bà chẳng còn gì để nghĩ ngoài mấy thứ xiêm y trang sức nữa sao? Các người trang hoàng bản thân trông như những con vật đem đi hiến tế đấy à? Vứt hết đống rác rưởi ấy đi! Dinh cơ của Cornelius Cinna không phải là nơi dành cho hoa hồng!’ Và rồi ngài quay sang em với giọng điệu hàm ý vô cùng — ‘Hãy đợi đấy!’ ngài nói. ‘Chẳng mấy chốc mà con muốn làm gì cũng được thôi!’ Anh hiểu chứ Quintus, ngài ám chỉ đến anh đấy. Những lời nói ấy cắt cứa vào tận tâm trái tim em, bởi vì từ lâu em đã biết chú không hề vui mừng trước mối lương duyên của chúng ta. Nếu người mẹ quá cố của em không bắt ngài phải thề trên giường bệnh rằng ngài sẽ để cho em hoàn toàn tự do lựa chọn, thì ai mà biết được chuyện gì đã xảy ra. Dù vậy, đó vẫn luôn là một nỗi đau nhói mới mẻ mỗi khi em nhận ra ngài vẫn nuôi dưỡng một mối thù hằn cay đắng đối với anh — bởi vì, bất chấp tất cả, em vẫn kính trọng và yêu thương ngài.

“Hãy tự chăm sóc bản thân thật tốt nhé, Quintus dấu yêu, cho đến khi chúng ta gặp lại nhau, chẳng bao lâu nữa, bên bờ sông Tiber. Gửi lời chào đến vòng tròn bạn bè của anh hộ em, và đặc biệt là cô Lucilia hoạt bát nhé. Em vẫn luôn dành một tình cảm đặc biệt cho bản tính tươi tắn, bộc trực của cô ấy.”

Bức thư thứ ba, cũng được gửi cho Quintus, là từ Lucius Norbanus,[109] đại đội trưởng của đội vệ binh hoàng gia.[110]

“Cậu đã bén rễ luôn ở cái biệt thự đồng quê gớm ghiếc ấy rồi à” — vị sĩ quan viết bằng thứ giọng đùa cợt thô ráp — “hay là cậu đã dìm chết trong thứ rượu vang Vesuvian mọi ký ức rằng trên đời này vẫn tồn tại một nơi gọi là Diễn đàn La Mã? Tớ ghen tị với sự tự do phóng khoáng như ngựa hoang không cương của cậu làm sao! Cậu sống tự do tự tại như loài chim én, trong khi tớ — thật thảm hại! Ngày qua ngày chôn chân ở trạm gác, và mấy tuần qua thì trải qua cuộc sống khổ sở chẳng khác gì chó! Gần một phần ba số lính trong quân đoàn là tân binh, vì dường như mọi ngóc ngách đều đang bị ma ám trở lại. Hôm nay, cuối cùng tớ mới được thở phào nhẹ nhõm lần đầu tiên, nhưng hỡi ôi! những người bạn thân thiết nhất của tớ vẫn còn vắng mặt. Nhất là Clodianus,[111] kẻ dạo này tuyệt nhiên không được phép rời khỏi bên cạnh Xê-da. Tớ được người đẹp Lycoris của chúng ta ủy thác để thông báo cho cậu hay rằng buổi ngâm thơ của Martial[112] vào ngày mười sáu tháng Mười đang diễn ra cực kỳ tốt đẹp đến ngỡ ngàng. Trăm bài châm biếm, và một nửa thành Roma đang bị quất roi bởi những vần thơ ấy! Yến tiệc khép lại buổi ngâm thơ chắc chắn sẽ vô cùng tráng lệ. Cậu có thể tin lời tớ; chúng ta quá hiểu ả người Gaul xinh đẹp của mình mà. Chúc bảo trọng!”

“Tuyệt cú mèo!” Quintus vừa nói vừa gấp bức thư lại. Lucilia cầm bức thư của người cha nuôi lui về các phòng ngủ, nơi Claudia và Octavia lúc này chắc đã thức dậy. Quintus bước vào sảnh atrium và ngồi xuống bên đài phun nước, chờ đợi sự xuất hiện của Caius Aurelius.