Lycoris, mỹ nữ người Gaul, đang tổ chức một bữa tiệc linh đình. Valerius Martialis, bậc tài trí lỗi lạc nhất thành phố Bảy Ngọn Đồi, vừa ngâm những bài châm biếm mới nhất và sâu cay nhất của mình trong tiếng vỗ tay vang dội. Hơn một trăm vị khách đang nằm tựa mình trên những chiếc trường kỷ bọc đệm trong phòng ăn được trang hoàng lộng lẫy để dùng bữa. Nàng tiểu thư người Massilia chủ trì bữa tiệc. Với đôi vai và chiếc cổ được che phủ hờ hững bởi lớp voan trong suốt từ Cos, mái tóc vàng óng tuyệt đẹp được búi cao sau đầu và cài đơn giản bằng một vòng lá thường xuân, nàng mỉm cười rạng rỡ từ đầu bàn, trở thành đối tượng được ngưỡng mộ trong thầm lặng, và là niềm khát khao của tất cả mọi người. Một tốp nô lệ trong trang phục Alexandria bắt mắt nhanh nhẹn và lặng lẽ đi lại khắp đại sảnh, trong khi cuộc trò chuyện trên bàn tiệc càng lúc càng trở nên rôm rả.

Trong số những người khách có Caius Aurelius, chàng trai trẻ người Batavian. Anh đã chiều theo sự thôi thúc của trí tò mò hoặc xu hướng thời thượng—đặc biệt là khi cái tên của nhà thơ châm biếm lừng danh đã đặt nặng lên bàn cân quyết định.

"Thực sự," anh nói với người ngồi cạnh mình là Norbanus—viện chỉ huy đội cận vệ Praetorian—"thực sự là, Norbanus, cho đến giờ phút này tôi vẫn tự cho mình là giàu có, nhưng đặt cạnh nơi này, tôi thấy mình chẳng khác nào kẻ ăn mày. Thật là xa hoa, thật là phung phí! Những cây cột bằng thạch cao, những chiếc đĩa vàng khổng lồ, những tấm thảm đáng giá cả gia tài—tôi choáng ngợp quá. Mọi thứ mà ở những nơi khác có thể coi là hiếm và quý thì ở đây lại là vật dụng thường ngày. Lạy thần Hermes! Cha của Lycoris hẳn phải là người được vận may ưu ái lắm."

"Đừng nói to quá!" Lucius Norbanus ngắt lời. "Nhìn kìa, Stephanus đang nhìn về phía này với vẻ mặt đầy ẩn ý."

"Stephanus! Viên quản gia của Hoàng hậu ấy à? Ông ta thì dính dáng gì đến Lycoris?"

"Ha! Thôi, để lúc khác tôi kể cho," vị sĩ quan nói, miệng nhồm nhoàm một con hàu hảo hạng, "chuyện riêng tư ấy mà, anh hiểu chứ. Trong lúc này, tôi khuyên anh hãy nếm thử mấy con nhuyễn thể thơm ngon này đi. Nếu anh cũng giống tôi thì tiếng cười nãy giờ đã khiến anh đói cồn cào rồi đấy."

"Anh quả thực đã cười rất sảng khoái," Aurelius đáp, đón lấy món ăn được ca ngợi từ tay người nô lệ; "nhưng về phần mình, tôi không tài nào cảm nhận được hương vị của thứ thi ca kiểu này. Martial đầy tài trí và hóm hỉnh thật đấy, nhưng cái thói mỉa mai liên tu bất tận này, cái việc coi việc đem cả xã hội ra làm trò cười và khinh miệt là một nghề nghiệp—không, Norbanus thân mến, tôi không thể nào ưa nổi. Đặc biệt là cách ông ta nói về phụ nữ khiến tôi không hài lòng và khó chịu. Nếu tin theo lời ông ta, thì ở khắp Rome này chẳng có lấy một người vợ chung thủy, hay một cô gái trong trắng nào cả."

"Chậc!" Norbanus nói, miệng vẫn còn đầy thức ăn: "Tất nhiên là vẫn có vài người, nhưng họ hiếm lắm, Aurelius thân mến, hiếm một cách đáng kinh ngạc."

"Điều gì làm anh buồn cười thế, Norbanus?" Quintus hỏi từ vị trí đối diện.

"Chủ đề muôn thuở—phụ nữ! Aurelius nghĩ rằng thi sĩ đeo vòng nguyệt quế của chúng ta đã phạm tội nặng nề với các quý bà thành Rome khi ám chỉ sự nghi ngờ về phẩm hạnh của họ trong các bài thơ của mình."

"Ai? Cái gì?" chính nhà thơ kêu lên, vội vã nhìn quanh. "Ravidus nào ở đây mà dám đứng ra bênh vực cho những câu thơ iambic của ta vậy?"

Câu trích dẫn từ Catullus, nhà thơ yêu thích và cũng là hình mẫu của nhà thơ châm biếm này, đã phát huy hiệu quả, vì tất cả mọi người, trừ Aurelius đang đỏ mặt, đều nhớ ra rằng trong đoạn thơ đó, Ravidus bị gọi là "kẻ điên rồ và ngu ngốc."

"Là tôi đây," Aurelius điềm tĩnh đáp. "Nhưng người mà tôi chỉ trích không phải là thơ của ông, mà là... dù sao thì ông cũng đã nghe rồi. Nếu một người phụ nữ đối với ông chẳng khác gì con bọ cánh cứng, hay con rắn bò lổm ngổm trong bụi đất, thì tôi chỉ có thể thương hại cho trải nghiệm của ông mà thôi."

"Vậy trải nghiệm của cậu chắc là may mắn hơn nhỉ?" Martial cười nhạo.

"Tôi thực sự mong là như vậy!"

Lycoris, dù ngồi cách một khoảng nhưng hẳn đã nghe rõ từng lời, đang trò chuyện sôi nổi với Stephanus, người ngồi bên trái nàng. Ông ta vẫn giữ ánh mắt cảnh giác, dù phong thái đầy dè dặt và uy nghiêm. Hai người bạn đồng hành của nàng, những cô nàng xinh đẹp nhưng chẳng mấy đoan trang, nhìn Aurelius bằng vẻ khinh khỉnh như thể muốn nói: "Chà, đúng là một tên ngốc!"

"Nâng ly vì sức khỏe của ngài, vị Cato vùng phương Bắc đáng kính!" Martial mỉa mai kêu lên. "Hỡi Nàng thơ, hãy tiết lộ tên ngài ấy cho ta! Ta sẽ dành tặng ngài hai mươi lăm bài châm biếm về đức hạnh của ngài."

"Ông ta có cái lưỡi sắc bén lắm đấy," Norbanus thì thầm với Aurelius. "Anh sẽ là người chịu thiệt thôi."

"Chắc chắn là vậy rồi," Aurelius nói. "Đấu khẩu chưa bao giờ là sở trường của tôi."

"Tôi cũng vậy; và tôi không thể chịu nổi lối thô tục đáng nguyền rủa của ông ta. Những gã này giống như loài lươn vậy, không tài nào nắm bắt được. Đó là phong cách của thành phố này đấy, bạn thân mến ạ! Như gã Stephanus kia kìa—chỉ cần nhìn cách gã trang điểm xem—đang ngồi dưới ánh đèn sáng rực kia. Lạy thần Castor! Gã ta tô vẽ như một ả đàn bà—nhưng Stephanus lại là bậc thầy trong cuộc chiến ngôn từ. Tuy nhiên, gã toàn đổi cho anh những viên sỏi thay vì đá quý; mọi thứ thuộc về gã đều giả tạo, ngay cả mái tóc kia. Nhưng hãy cẩn thận với gã; gã sẽ cố nghiền nát anh ra đấy."

"Này Martial," một giọng nói khô khốc cất lên: "Ai sẽ xuất bản những bài châm biếm ông đọc hôm nay vậy?"

"Tôi chưa biết. Có thể là Tryphon."

"Thế khi nào, bạn hiền?"

"Chà, trong vòng tháng này."

"Sớm vậy sao? Nghe này, khi sách ra, tôi có thể nhờ ông cho mượn một bản được không?"

"Ông quá khách sáo rồi, Lupercus thân mến; nhưng sao ông phải tự làm khổ mình và cả nô lệ của mình như vậy? Tôi sống tít trên đồi Quirinal. Ông có thể kiếm thứ mình cần ở chỗ gần hơn nhiều. Ngày nào ông chẳng đi ngang qua Argiletum. Ở đó có một cửa hiệu rất thú vị, nằm ngay đối diện Diễn đàn Caesar. Atrectus, người bán sách, sẽ thấy vinh dự khi chọn cho ông một bản thật đẹp—gần như cho không đấy, tôi phải nói thế, vì chỉ cần năm hoặc sáu đồng denarii là có ngay bản in chữ tím, giấy được đánh bóng mịn màng."

"Sáu đồng denarii!" Lupercus thốt lên. "Đắt quá, tôi không chịu nổi. Tôi phải tiết kiệm tiền."

"Còn tôi thì phải tiết kiệm sách của mình."

"Không phải ai cũng biết cách giúp đỡ người khác đâu nhỉ!"

"Không, đừng tuyệt vọng thế," nhà thơ châm biếm đáp lại đầy khinh miệt. "Hãy rao nhu cầu của ông ở khắp các góc phố xem, biết đâu có gã bán rau nào đó sẽ cho ông mượn một bản."

"Tại sao Martial lại gay gắt với ông ta như vậy?" Aurelius hỏi viên cận vệ. "Lupercus này có vẻ đang túng thiếu thì phải."

"Ha, ha!" Norbanus cười lớn. "Với thu nhập hai trăm ngàn đồng sesterces...."

"Không thể nào! Làm sao một người vừa giàu có lại vừa keo kiệt đến thế được?"

"Anh đang ở Rome, Aurelius—đừng quên là anh đang ở Rome. Ở đây những thái cực luôn gặp nhau; ở đây mọi thứ đều có thể xảy ra, ngay cả điều không thể."

Trời bắt đầu sập tối, và chỉ trong vài phút, hàng trăm chiếc đèn đồng đắt tiền đã được thắp sáng, vài chiếc treo trên giá nến từ trần nhà, vài chiếc khác được sắp đặt tinh tế quanh các trụ cột và tường vách. Quả thực, phải đến khoảnh khắc này, bữa tiệc mới thực sự mang dáng vẻ mà trí tưởng tượng đầy chất nghệ thuật và xa hoa của nữ chủ nhân mong muốn. Bạc đập phẳng trên những chiếc bát và đĩa khổng lồ lấp lánh dưới những vòng hoa và vòng lá, trong khi những vò rượu khổng lồ và những chiếc bình Murrhine đắt giá, những gương mặt hồng hào vui vẻ của thực khách, những bộ trang phục lộng lẫy, ngọc trai và đá quý—tất cả đều trở nên rực rỡ gấp bội dưới ánh sáng nhân tạo.

Hết món ngon đắt tiền này đến món khác được dọn lên; tất cả các sản vật từ những vùng đất xa xôi nhất thế giới đều hội tụ tại bữa tiệc của Lycoris. Cá từ đại dương Đại Tây Dương, cá Muraena từ hồ Lucrinus, gà sao từ Numidia, dê non từ tỉnh Thesprotis ở Epirus, chim trĩ từ biển Caspian, chà là Ai Cập, bánh ngọt từ Picenum, quả sung từ Chios, hạt dẻ cười từ Palestine—tất cả đều là loại hảo hạng nhất và được chế biến vô cùng cầu kỳ. Euphemus, đầu bếp trưởng của chính Caesar, cũng chẳng thể làm hơn được. Và cũng không có gì hoàn hảo hơn sự duyên dáng của những nô lệ ăn mặc bảnh bao khi họ mời từng món ngon trên những lát bánh mì dài. Sau mỗi món được đưa đi một vòng, những cậu bé có gắn cánh mang vào những chiếc bình mã não tuyệt đẹp chứa đầy nước hoa, họ tưới lên tay các vị khách. Mái tóc dài thướt tha của một nữ nô lệ được dùng để lau khô tay thay cho khăn vải lanh hay khăn amiăng thông thường. Lycoris rất thích sự độc đáo trong những tiểu tiết như vậy.

Trong bữa ăn, một tiết mục đan xen thỉnh thoảng lại ngắt quãng cuộc trò chuyện hào hứng. Những cô gái tóc đen từ Gades và Hispalis bước vào, nhảy múa theo nhịp phách và chũm chọe; các nghệ sĩ thổi sáo, ca sĩ và người ngâm thơ đã phô diễn tài năng và nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt. Nhưng giờ đây, khi việc ăn uống đã xong và bữa commissatio, hay nói ngắn gọn là bữa rượu, sắp bắt đầu, như đã được báo hiệu bởi việc phân phát vòng hoa tươi và dầu thơm cho khách, một gã hề hay kẻ pha trò xuất hiện, nhanh chóng lấp đầy căn phòng bằng những tràng cười sảng khoái kiểu Homer. Hình dáng nhỏ thó và cơ bắp của gã được khoác trong những mảnh vải màu sắc sặc sỡ, gương mặt tô vẽ những gam màu đậm. Bước vào phòng bằng những cú nhảy lò cò, gã thực hiện một loạt cú lộn nhào đầy điêu luyện; rồi nhảy vọt cao qua đầu các vị khách, đáp thẳng lên bàn, đứng trước mặt Lycoris và bắt đầu bằng giọng cao, thé:

"Những người bạn đáng kính của gia trang lẫy lừng này, giờ đây khi những cái bụng rỗng của quý vị đã được lấp đầy thỏa đáng, thì tâm trí quý vị cũng sẽ được thỏa mãn một cách thú vị không kém. Tôi xin mời quý vị dự tiệc của sự tự nhận thức; với mỗi người ở đây, tôi sẽ sớm nói rõ vận mệnh cho quý vị. Nếu tôi có vẻ quá táo bạo, xin hãy đổ lỗi cho chức trách của tôi; bởi sự táo bạo là thiên chức của tôi, cũng như của bậc đáng kính Martial vậy."

Một cơn bão vỗ tay vang dội khắp phòng tiệc, và chính Martial cũng cười lớn sảng khoái.

"Tuyệt, tuyệt lắm!" ông nói với gã nhỏ thó. "Màn mở đầu của ngươi thật đáng ngưỡng mộ và đầy hứa hẹn," ông vuốt bộ râu muối tiêu với vẻ vô cùng tự mãn; gã hề cúi chào và tiếp tục những lời lẽ sỗ sàng được đặc quyền của mình. Gã tung ra những nhận xét châm biếm sắc bén nhắm vào từng người một trong đám khách, và mỗi lần như vậy lại nhận được sự tán thưởng cuồng nhiệt. Khi gã đi vòng đến chỗ chàng trai người tỉnh lẻ, gã nhe răng cười đầy ác ý.

"Ôi, nàng trinh nữ vestal cao quý!" gã kêu lên, đưa tay che mặt ra vẻ e thẹn giả tạo. "Phẩm hạnh ở Trajectum đáng giá bao nhiêu một cân vậy?"

Những trò đùa trước đó của gã vốn hay hơn và sâu cay hơn, nhưng không trò nào lại được hưởng ứng nhanh chóng đến thế; mọi người cười ngặt nghẽo đến mức gã hề phải khó khăn lắm mới có thể khiến họ nghe mình nói tiếp. Aurelius, dù cảm thấy ghê tởm gã này, vẫn đủ khôn ngoan và khéo léo để không thu hút sự chú ý về phía mình; anh cũng cười và vỗ tay nhiệt tình như bất cứ ai. Tuy nhiên, Herodianus, người nô lệ được trả tự do của anh, kẻ đang nằm ở cuối bàn và đang chìm đắm trong sự hưởng thụ thầm lặng và vô độ rượu Caecubum, thì lại không như vậy.

"Cái gì, đồ khốn mồm miệng thối tha kia!" hắn hét lên bằng giọng sấm sét. "Ngươi đang chế giễu ai đấy? Bạn của ta, Aurelius, mà ngươi so sánh với đàn bà à! Về nhà mà bảo mẹ ngươi dạy lại cách cư xử đi."

Đám thực khách đang ở trong tâm trạng quá vui vẻ, nên họ lập tức xoay chiều sự can thiệp này thành trò tiêu khiển. Khi chàng trai người Batavian định quở trách Herodianus, anh đã bị át tiếng, trong khi gã nô lệ được trả tự do đầy phẫn nộ kia lại bị kích động thêm bởi những lời khích bác và thách thức nửa đùa nửa thật.

"Kệ hắn đi," vị chỉ huy đội cận vệ nói: "Hắn sẽ là mục tiêu ngon lành cho gã hề."

"Phải, chắc chắn rồi!" một kẻ khác kêu lên. "Nhìn hắn nhíu mày kìa. Trông có giống hệt bức tượng Silenus trong phòng ăn của Stephanus không chứ?"

"Làm ơn im lặng cho," Quintus, người cực kỳ khoái chí trước sự hung hăng của Herodianus, kêu lên. "Gã nhỏ thó trên bàn kia sắp sửa đáp trả hắn đấy."

"Im lặng để nghe hề nói!" một tốp người đồng thanh hét lên.

Gã hề đứng yên, tay đưa lên tai.

"Ta vừa nghe tiếng chó pug sủa phải không nhỉ?" gã nói với vẻ nghiêm trọng hài hước không sao bắt chước được. "Phải, hắn nằm kia kìa, một con chó pug Malta! Lại đây, Lailaps, lại đây! Xúc xích Lucania đây này!"

Nhìn một cách khách quan vào gương mặt của gã nô lệ, không thể phủ nhận rằng sự so sánh đó rất sát, nhưng Herodianus khó mà có thể nhìn nhận vấn đề một cách vô tư như vậy. Quên mất mình đang ở đâu và với những ai, hắn bật dậy khỏi trường kỷ, đập nắm tay xuống bàn, và hét lớn, đỏ bừng vì giận dữ:

"Bước ra đây, đồ khoác lác, nếu ngươi dám! Ta sẽ dạy cho ngươi, ta sẽ cho ngươi thấy rằng... rằng.... Lạy thần Hercules! Nếu ngươi không nhảy xuống ngay lập tức, ngươi đúng là con cóc hèn nhát, khinh bỉ nhất trên đời."

Gã nhỏ thó nhảy như chớp qua đầu Stephanus xuống sàn, xắn tay áo chiếc áo sơ mi nhiều màu lên và hét đầy chế nhạo:

"Lại đây, Lailaps, lại đây! Ta sẽ cho ngươi một trận nhừ tử."

Trong một thoáng, Herodianus có vẻ do dự; rồi đột nhiên hắn lao vào gã hề như cơn bão dữ dội đúng như cái tên tiếng Hy Lạp của con chó đã gợi ý. Tuy nhiên, gã hề đã lách sang một bên nhanh như chớp, và Herodianus, vốn dĩ không vững vàng cho lắm, đã ngã sóng soài xuống sàn. Trong tích tắc, gã hề đã ngồi chễm chệ trên lưng hắn.

"Pug ơi, mày cáu kỉnh quá đấy!" gã kêu lên với giọng đắc thắng, và bắt đầu giáng những cú đấm mạnh mẽ vào mọi chỗ trên cơ thể gã nô lệ tội nghiệp mà gã có thể với tới.

"Con chó này cần phải được dạy dỗ!" gã kêu lên sau mỗi cú đấm. "Nằm xuống, Lailaps, nằm xuống, con chó cưng quý tộc của ta!"

Herodianus, kẻ vốn đã bị thương ở đầu gối và khuỷu tay khi ngã, gầm lên như kẻ bị quỷ ám; hắn cố gắng hất kẻ hành hạ mình ra nhưng vô ích. Gã lùn bám chặt lấy hắn bằng đôi chân. Cả khung cảnh này buồn cười đến mức không thể cưỡng lại được, như thể nó đã được dàn dựng để phục vụ cho một nhóm thực khách đã chán chường và quá mệt mỏi vì tiệc tùng. Nhưng Aurelius không thể chịu đựng thêm được nữa; anh đứng dậy và tiến về phía hai kẻ đang đánh nhau với vẻ điềm tĩnh giả tạo.

"Ngươi đi quá giới hạn rồi đấy," anh nói. "Cút đi, đồ quỷ nhỏ."

Gã hề chẳng thèm để tâm đến mệnh lệnh này, bỗng thấy mình bị xách bổng lên bằng thắt lưng chỉ với một động tác. Những cú vùng vẫy và la hét của gã đều vô ích; Aurelius bế gã như bế một cọng lông đặt lên bàn, giữa những chiếc cốc và vò rượu. Sức mạnh và sự dứt khoát của hành động này đã tước bỏ đi sự can thiệp khó chịu; gã lùn, hoàn toàn bị khuất phục, đứng trên bàn như một con cò bị cắt cánh, nhìn quanh với vẻ vừa sợ hãi vừa tức giận. Cú nắm của chàng trai phương Bắc đã khiến gã mất sạch hơi, và một cái ra hiệu của Lycoris cho phép gã rút lui rõ ràng là điều gã đang mong đợi. Gã biến mất giữa đám đông nô lệ như một con hươu bị hoảng sợ.

Aurelius đã vội vã đến cứu Herodianus, kẻ lúc này, sau khi được vài người hầu giúp đứng dậy, đang chật vật lắm mới giữ cho mình không ngã.

"Tội nghiệp!" anh nói một cách tử tế. "Nhưng anh thực sự không thể nào sửa đổi được."

"Ôi, thưa ngài!" Herodianus rên rỉ, "tất cả chỉ vì cô trinh nữ Vestal kia thôi! Tôi đã chẳng bận tâm đến việc bị gọi là chó pug đâu! Ôi các vị thần! Đầu gối tôi."

"Tôi sẽ đưa anh đi bằng kiệu của tôi. Đầu tôi cũng đau như sắp nứt ra đây."

"Sao! Anh định đi à?" Quintus Claudius nói, bước lại gần anh. "Anh không biết là Lycoris đã lên kế hoạch cho một bất ngờ hoành tráng dành cho khách mời sao?"

"Tôi biết, nhưng tôi buộc phải xin lỗi. Những trò tiêu khiển này không hợp với gu của tôi. Chào tạm biệt cho đến khi chúng ta gặp lại."

Nói đoạn, anh ra hiệu cho tên nô lệ người Goth của mình, kẻ đã đỡ lấy gã nô lệ đang khập khiễng nọ và nâng hắn lên bằng sức mạnh cánh tay thường thấy. Cặp đôi đi trước, và Aurelius theo sau. Tất cả mọi người lúc này đều đã rời khỏi chỗ của mình, nên sự biến mất của anh gần như không ai để ý; nhưng nữ chủ nhân xinh đẹp vẫn dán mắt vào anh, cho đến khi nàng mất dấu vị khách khiếm nhã của mình trong đám đông. Sau đó, với một nụ cười đầy nham hiểm, nàng quay sang Quintus, đặt tay lên vai hắn, và thì thầm đầy ác ý: "Đó là kiểu triết gia dở hơi nào vậy, đến đây chỉ để biện hộ cho phụ nữ và đứng ra bảo vệ cho một tên nô lệ được trả tự do?"

"Triết gia dở hơi của nàng," Quintus đáp, "là một trong những tâm hồn cao quý nhất mà tôi từng biết, và chắc chắn là người cao quý nhất trong số những gã đàn ông từng bước qua ngưỡng cửa nhà nàng."

"Thật sao!" Lycoris nói, có chút bối rối. "Chà, rồi chúng ta sẽ có thời gian để thảo luận về tấm gương đạo đức này sau!" Và với cái hất đầu điệu đà, nàng quay lưng khỏi Quintus và hòa vào đám đông thực khách, những người đang lũ lượt kéo ra khu vườn được thắp sáng rực rỡ.