Linh hồn tôi, thở dài, thở dài, lại thở dài — Trương Ái Linh kết hôn rồi, ngay tại phòng cô ấy ở chung cư Eddington. Tờ thiếp đỏ thắm viết bát tự ngày sinh của hai bên, một cặp nến đỏ cắm trong bánh màn thầu — không có chân nến, không có phượng quan hà bí, không có khách khứa đầy nhà, chiêng trống ầm ĩ, chỉ có Viêm Anh làm chủ hôn, Thanh Vân là vị khách duy nhất, cùng với linh hồn tôi đang vô vọng thốt ra những lời chúc tụng — họ không nghe thấy lời tôi, mà chính tôi cũng biết những lời chúc này thật hư vô — bi kịch đã định sẵn, không ai có thể thay đổi.

Là tháng tám hương quế bay xa, tiếng ve kêu kinh thiên động địa, nôn ra máu — chúng chỉ có sinh mệnh trong mùa hè này, buộc phải hát vang để tranh giành.

Hồ Lan Thành đang xoa tay hăm hở muốn tung hoành trên chính trường, làm nên sự nghiệp; Trương Ái Linh cũng vang danh thiên hạ, như mặt trời giữa trưa. Thế nhưng hai người họ, đều có một nỗi cảm giác khủng hoảng mơ hồ, chỉ cảm thấy mọi thứ đều mong manh không thể tin, vội vàng không thể chờ, giống như tiếng ve, kêu càng to, sinh mệnh càng ngắn — phải nhanh lên, muộn là không kịp nữa, họ không thể thong dong, đành phải làm đơn giản, nắm lấy khoảnh khắc say đắm này, trân trọng lấy một tấc vui vẻ này.

Thanh Vân là tự mình tìm đến tận cửa. Hôm đó, khi Hồ Lan Thành ra khỏi nhà chắc hẳn đã biểu hiện rất đặc biệt, mặc áo mới, đứng trước gương xoay trái xoay phải, ngắm đi ngắm lại, hào hứng một cách khó hiểu. Cho nên Thanh Vân mới cảm thấy tò mò, nhất quyết muốn đi theo anh xem rốt cuộc anh đi đâu, làm gì.

Kết quả là cứ thế đi theo đến nhà Trương Ái Linh ở chung cư Eddington trên đường Tĩnh An Tự, nhìn thấy cô gái Tích Lan Viêm Anh cũng ở đó, đều ăn mặc mới tinh, căn phòng cũng được bài trí lại — lúc này mới biết hôm nay là ngày đại hỷ của chú.

Thanh Vân toét miệng cười ha hả, hỏi: "Các người định kết hôn à?"

Hồ Lan Thành cũng cười, nhưng nghiêm túc cảnh cáo: "Cháu không được nói linh tinh đấy nhé!" Cô cháu gái này hoạt bát hiếu động lại thẳng tính, anh sợ nó nhanh mồm nhanh miệng đắc tội với Ái Linh.

Anh ở cùng Ái Linh, luôn phải nhìn sắc mặt cô, ra ngoài gặp người, luôn lo cô không vui; cùng nhau đọc sách xem tranh, cũng luôn dò đoán xem cô có thích hay không. Có bạn bè nhờ anh giới thiệu để gặp Ái Linh, anh phần lớn đều từ chối, chỉ có Trì Điền là ngoại lệ. Vì Trì Điền có ân lớn với anh, cũng vì Trì Điền thực lòng kính trọng Ái Linh. Có một lần Trì Điền cho anh mượn một cuốn họa tập phù thế hội Nhật Bản quý giá, Trương Ái Linh khen một câu hay, Trì Điền lập tức muốn tặng cô. Thế nhưng Ái Linh lại từ chối — đến cái tốt của người khác cô cũng không dễ dàng chấp nhận.

Hoặc giả, cô cố ý muốn tách mình ra khỏi tất cả những người và việc có liên quan đến anh, không chịu tham dự vào các mối quan hệ xã hội của anh; cũng giống như cô không muốn anh có liên quan đến tất cả những người và việc phía sau cô vậy.

Cô kết hôn với anh, ngay cả em trai Trương Tử Tĩnh cũng không biết, cô Trương Mậu Uyên cũng không tham gia. Cô chính là thanh thoát dứt khoát, một mực hành sự như thế.

Nến đỏ đã thắp lên, uốn lượn yêu kiều, là con Mạc ăn giấc mơ — ước mơ thanh xuân của Ái Linh cứ thế bị ánh nến kia ăn mất, từ đó về sau, hào quang của cô nhạt dần, ảm đạm thành những lá vàng nhạt trên tấm thiếp đỏ thắm.

Thế nhưng lúc này cô vẫn chưa biết, cô nhìn người trước mắt, một lòng một dạ muốn yêu anh, đối xử tốt với anh, giao bát tự của mình cho anh, giao vận mệnh của mình cho anh, trói buộc cùng anh, suốt đời suốt kiếp. Cô nhìn anh, si tâm si tình đến vậy, vui sướng đến mức trong lòng như sắp nổ tung.

Họ đứng sóng vai nhau, bái thiên, bái địa, rồi bái đối diện nhau, ngẩng đầu lên, đầy mắt đầy mặt đều là nụ cười.

Viêm Anh cũng cười, rắc những hạt gạo tượng trưng cho lời chúc lên người họ;

Thanh Vân cũng cười, "khà khà", không hề kiêng dè, nhưng nụ cười lại quái đản.

Hồ Lan Thành không nhịn được hỏi nó: "Cháu cười cái gì?"

"Lát nữa đưa tân nương vào động phòng, chú bế kiểu gì đây?" Thanh Vân vừa nói vừa cười, vì chú còn thấp hơn cả Trương Ái Linh. Nó còn bóc mẽ chú: "Lần đầu chú kết hôn bái đường, chú rể suýt làm rơi tân nương. Hồi đó cháu còn nhỏ."

Hồi đó nó còn nhỏ, nhưng nhớ rất rõ — ông chú lục là thư sinh trói gà không chặt bái đường xong, muốn bế tân nương vào động phòng, nhưng bế không nổi, kết quả là phải gọi mấy thanh niên giúp đỡ khiêng vào. Cầu thang rất hẹp, ba bốn người ôm chặt một tân nương, hợp sức khiêng lên, chú rể chẳng chen tay vào được. Thế là Thanh Vân bé nhỏ cứ đi theo sau gọi: "Chú rể làm rơi cô dâu rồi."

Nghĩ đến chuyện cũ, Thanh Vân không nhịn được lại muốn cười: "Hôm nay chú rể không làm rơi nữa rồi."

Hồ Lan Thành cũng cười lên, cong ngón trỏ và ngón giữa gõ lên trán cháu gái một cái: "Không được nói nhiều!" Rồi lại xoa tay nói: "Đi đâu ăn cơm đây?" Câu này là nói với Viêm Anh, nhưng mắt lại nhìn Ái Linh.

Ái Linh chỉ cười híp mắt nhìn anh, không nói gì — cô biết anh chắc chắn đã có tính toán.

Quả nhiên Hồ Lan Thành lại tự nói tự đáp: "Đành tìm quán cơm nhỏ thôi. Đi nhà hàng lớn, sợ đông người, không tiện, sẽ lộ thân phận." Là giọng điệu bàn bạc, mang theo chút ý tứ áy náy, vì đi quán cơm nhỏ, với Ái Linh luôn có chút tủi thân.

— Điều cô tủi thân đâu chỉ là những thứ này!

Dưới ngòi bút của cô từng viết bao nhiêu lần hôn lễ, kiểu Trung, kiểu Tây, kiểu cũ, kiểu mới đều có cả, nhưng chưa lần nào giống như chính mình. Cô chưa từng nghĩ sẽ có người cử hành hôn lễ thế này sao? Hôn lễ của tôi, cũng đơn giản đến mức không hợp lý — lúc đó không thấy gì, sau này mỗi khi hồi tưởng lại, hoặc tham gia hôn lễ của người khác rồi so sánh với mình, mới thấy có chút không bình thường.

Là vào ngày 7 tháng 9 năm 1997, tại Đại Liên. Không hề mời khách, cũng không có thiệp mừng, kẹo mừng, cũng không mặc váy cưới thông thường, thậm chí cũng không cần người nhà tham gia. Chỉ mời ba năm người bạn tri kỷ, bắt hai chiếc taxi, tìm một nơi yên tĩnh tựa núi hướng biển trên đường Binh Hải, mở sâm panh, bày bánh kem, đón nhận lời chúc của bạn bè. Người chủ trì hôn lễ là bạn thân của tôi, chính là người bạn tốt mà tôi đã nương nhờ khi bỏ nhà ra đi trước kia, cô ấy lơ đãng chỉ huy: "Nhất bái thiên tác chi hợp, nhị bái đại hải làm chứng, tam bái vợ chồng đồng tâm, phải dựa lưng vào nhau, tim sát tim — xong."

Sau đó người ta phê bình cô ấy: "Chủ trì hôn lễ phải đại cát đại lợi, sao có thể 'dựa lưng vào nhau', lại sao có thể nói 'xong' cơ chứ?" Cô ấy lại cũng tủi thân: "Tối về nhà tôi nói với mẹ là hôm nay thay Tuyết tỷ tỷ chủ trì hôn lễ, mẹ tôi hỏi: Kẹo mừng đâu? Tôi mới phát hiện, người ta làm chủ hôn ít nhất cũng kiếm được cái hồng bao lớn, tôi đây là chủ hôn lại đến miếng kẹo mừng cũng không được chia."

Trên đời có hai kiểu hôn nhân hạnh phúc nhất: Một là gặp được người mà bạn thực lòng muốn đối xử tốt, hai là gặp được người thực lòng muốn đối xử tốt với bạn.

Đáng tiếc là, hai điều này chưa bao giờ có thể là cùng một người.

Người Trương Ái Linh chọn, rõ ràng là người mà cô một lòng một dạ muốn tốt với anh ta. Tốt đến mức không màng danh phận, không hỏi tương lai, không cầu báo đáp, không trông chờ người đời thấu hiểu, thậm chí không dám xa xỉ mong chờ lời chúc phúc của người thân.

Cô còn đặc biệt đi chụp ảnh làm kỷ niệm, vẫn là Viêm Anh đi cùng, kiêm luôn đạo diễn. Viêm Anh vừa bàn bạc góc chụp với nhiếp ảnh gia, vừa ra lệnh cho Trương Ái Linh: "Bây giờ cần một tấm có không khí thời Victoria, tóc rẽ ngôi giữa, xõa bồng bềnh xuống, lộ vai, đừng cười, phải cười ở trong mắt ấy."

Ảnh cũng là Viêm Anh đi lấy, ngày nắng gắt đạp xe đi một quãng đường rất xa, lấy ảnh về, phóng thẳng đến Eddington đưa cho Ái Linh xem, nói: "Hôn tôi đi, mau! Còn không mau cảm ơn tôi!"

Trương Ái Linh nhìn thấy ảnh, đại hỷ, không thèm để ý Viêm Anh, trước tiên hôn lên tấm ảnh của chính mình một cái. Làm Viêm Anh tức giận kêu lên: "Này, bây giờ cậu có thể hôn chính mình cả ngày lẫn đêm rồi! Chưa từng thấy người nào ích kỷ như thế!"

Trong ảnh có một tấm được phóng to, là tấm nhiếp ảnh gia hài lòng nhất, ánh sáng dịu nhẹ, khuôn mặt mơ màng, nếp áo nhung nặng nề, có cảm giác như tranh chân dung cổ điển. Viêm Anh nhìn, lại thấy ngứa nghề, nói: "Để mình tô chút màu lên đó đi, tuy nhiếp ảnh gia kia biết được sẽ giận, nhưng cũng đành mặc kệ vậy."

Liền dùng bút lớn chấm đậm màu vàng ròng, trước tiên tô đầy nền, ảnh không thấm mực, màu sắc như từng lớp cát vàng đổ xuống; sau đó là tóc và áo, đều dùng màu xanh đậm tô kín; chỉ còn lại khuôn mặt, tỏa sáng, nổi bồng bềnh trên mặt giấy.

Viêm Anh tự mình nhìn thấy rất hài lòng, nhìn đông ngó tây, kết quả nhìn trúng một hốc tường lõm vào, liền gắn tấm ảnh vào trong đó, góc dưới lót một dải lụa vàng, hai bên là hai đèn treo tường, vì lý do phòng không, trên chao đèn thủy tinh hình nhụy hoa bôi những sọc đen dày đặc, ánh đèn chiếu xuống, cứ như làm đám tang vậy.

Ái Linh cười lớn: "Cái này quá giống di ảnh rồi, có cần nằm xuống dập đầu không?"

Viêm Anh nhìn, cũng thấy không ổn, thế là bỏ dải lụa vàng ra, tìm ra cái quạt xương ngà mà Ái Linh hồi nhỏ hay chơi, quạt một cái là rụng lông, treo ngược lên phía trên tấm ảnh, trên những chiếc lông vũ màu hồ thủy hiện ra hai nhành hoa phấn hồng, mấy chiếc lá xanh ít ỏi, tựa như bóng râm buổi sáng của phương Đông cổ xưa, dịu dàng an ổn.

Ái Linh nhìn, chậm rãi gật đầu, khẽ nói: "Buổi sáng thời cổ đại chắc là thế này nhỉ? Hồng hạnh chi đầu lung hiểu nguyệt (Hoa mơ đỏ lồng dưới trăng sáng), trời xanh hồ thủy, trăng non trắng nhạt, hoa đào hồng, từng cánh tròn nhỏ phân minh..."

Giọng cô trầm xuống, chực trào nước mắt. Cô nhớ đến câu viết trên tấm thiếp hỷ đỏ thắm khi mới cưới — Tuế nguyệt tĩnh hảo, hiện thế an ổn.

Bên ngoài vang lên tiếng chiêng "cảng cảng cảng", là tín hiệu phòng không, gõ dọc theo một đường xa xa, rồi lại gõ đến nơi xa xôi. Trên sân thượng của tòa nhà, nhân viên phòng không gọi lớn với đồng nghiệp dưới đường phố tầng bảy, dưới kia cũng truyền tin lên — tuế nguyệt, sao có thể tĩnh hảo? Hiện thế, khi nào mới an ổn?

Sau này Trương Ái Linh mua hai chuỗi hạt màu xanh lam sáng tại một quầy hàng bán kẹo và kẹp tóc, vỏ thủy tinh cực giòn cực mỏng, rất thô, hai đầu có lỗ lớn. Cô xoắn hai chuỗi lại với nhau, làm thành hình quả nho, đặt trước tấm ảnh, rảnh rỗi lại tự ngắm mình mà cầu nguyện: Có tư tưởng đẹp đẽ thế này là tốt rồi.

Hôn lên ảnh chính mình, cầu nguyện trước ảnh chính mình — vì trong thời buổi bất an này, ngoài chính mình ra, chẳng có tôn giáo nào khác.

Sự tự yêu mình như vậy, sự thanh cao tự hứa như vậy, lại vì một người đàn ông không chung thủy mà rơi vào hồng trần — giống như câu nói cô tự thích: "Rửa tay sạch móng, làm giày đạp trong bùn."

— Thật là bi ai lớn lao nhất của kiếp người.

Trương Ái Linh kết hôn là vào tháng 8 năm 1944, không tìm được ngày chính xác; thế nhưng *Truyền Kỳ* xuất bản lại có ngày rõ ràng, là ngày 15 tháng 8. Vì thế tôi đoán hôn lễ của cô cũng vào ngày 15.

Ra sách và hôn lễ đụng nhau cùng một tháng, là trùng hợp, hay là sự sắp đặt cố ý?

Lời đề tựa trước sách: "Sách tên là Truyền Kỳ, mục đích là tìm người bình thường trong Truyền Kỳ, tìm Truyền Kỳ trong người bình thường." — Dù sao cô cũng hy vọng công bố thiên hạ, hy vọng cả thế giới vui cùng cô, nâng ly vì cô. Cô bằng cách của riêng mình để quảng cáo rộng rãi, không hối hận vì cuộc hôn nhân "truyền kỳ" của mình!

Cô sợ người ta biết, lại muốn người ta biết, thế là mượn *Truyền Kỳ* nói cho người ta hay: Tôi đắc ý, tôi thật sự đắc ý!

Tứ bề thọ địch thì thế nào? Thiên lý bất dung thì sao? Cô đã yêu, cô đã gả, cô muốn làm việc mình thích, việc mình muốn, nào quản thế nhân phỉ báng? Từ trước đến nay chỉ có người khác bái cô, đọc cô, theo đuổi thế giới, tâm hồn, dấu chân của cô, cô mới không thèm để ý người khác.

Đây là cuộc hôn nhân đầu tiên của cô, hình thức là do cô tự chọn; đây là cuốn sách đầu tiên của cô, bìa sách là do cô tự thiết kế, dùng màu xanh lam lục cô thích nhất mở một ô cửa sổ nhỏ cho bầu trời đêm Thượng Hải — "Cả một màu xanh khổng tước, không có hoa văn, chỉ in chữ đen, không để lại chút khoảng trắng nào, đậm đặc đến mức khiến người ta nghẹt thở. Sau này mới nghe cô tôi nói mẹ tôi ngày trước cũng thích màu này, quần áo toàn là màu xanh lam lục đậm hoặc nhạt. Tôi nhớ bức tranh tĩnh vật luyện tập sơn dầu của bà vẫn luôn treo trên tường, cũng chủ yếu là màu xanh hồ thủy. Di truyền đúng là thần bí phiêu hốt như vậy — tôi giống bà ở những điểm không liên quan này, ưu điểm của bà thì chẳng có chút nào, tức chết người." (Trương Ái Linh: *Đối Chiếu Ký*)

Sách vừa xuất bản, tiêu thụ cực tốt, mỗi cuốn hai trăm tệ, trong vòng bốn ngày bán sạch bách, thế là bắt tay tái bản.

Trước khi tái bản, tòa soạn tạp chí vào ngày 26 tháng 8 đã tổ chức một buổi trà đàm phê bình tập *Truyền Kỳ* tại tửu gia Khang Lạc, vẫn do Lỗ Phong và Ngô Giang Phong chủ trì, trong số những người tham dự có Tô Thanh, Đàm Chính Bích, Nam Dung, Triết Phi, Đào Kháng Đức, Ban Công, Thực Trai, Tiền Công Hiệp, v.v., nhưng đã không còn Phan Liễu Đại nữa; cũng không có tên Hồ Lan Thành, nhưng văn bản ghi chép lưu lại, chữ ký lại là Hồ Lan Thành, nghĩ đến chắc là anh đã tham dự. Nếu quả vậy, thì đây chính là lần xuất hiện trước công chúng đầu tiên sau khi họ kết hôn.

Trương Ái Linh mặc áo khoác lụa màu cam vàng, váy màu xanh khổng tước cùng màu với bìa sách *Truyền Kỳ*, tóc cuốn một vòng trên tóc mai, còn lại thì xõa dài xuống, đeo kính viền đồi mồi màu vàng nhạt, thoa son, điềm tĩnh đoan trang.

Đi cùng cô là Viêm Anh, mặc áo màu đỏ thắm, quần soóc trắng, đeo vòng ngà voi, trang phục và người đều nóng bỏng tươi sống, một lạnh một nóng, một động một tĩnh với Trương Ái Linh, nhưng đứng cùng nhau, lại đặc biệt hài hòa.

Tại buổi họp mỗi người nói mấy câu tán tụng không mặn không nhạt, phần lớn là bài ca cũ soạn lại, không có gì đặc sắc, còn có người trước đó căn bản chưa từng đọc Trương Ái Linh, nhưng cũng tỏ vẻ phong nhã đến góp vui, đến rồi lại thấy không cam tâm, không nêu ra được chút ý kiến thì không được, thế là liền hỏi câu cực kỳ vô vị kia: "Tại sao nhất định phải dùng giấy viết thư của Đóa Vân Hiên, của Vinh Bảo Trai có gì không được?"

Người thực sự dụng tâm vẫn là Tô Thanh, cô ấy có lẽ sợ giọng Ninh Ba của mình biểu đạt không rõ, hoặc là lo "ngôn ngữ bất thông", từ không đạt ý, cho nên đã viết ý kiến ra giấy trước rồi để Ngô Giang Phong đọc lên: "Tôi đọc tác phẩm của Trương Ái Linh, cảm thấy tự có một sức cuốn hút, không nuốt trọn không được. Đọc xuống như nghe tiếng nhạc u sầu, dù là đoạn ngắn cũng sẽ cảm động, cách ẩn dụ của cô ấy thông minh mà khéo léo, cái tuy không hiểu, cũng cảm thấy cô ấy thật đáng yêu. Màu sắc tươi sáng của nó, lại như một bức tranh, đối với việc tô điểm màu sắc, đến cả bức tranh đẹp nhất cũng không bằng, có lẽ nhân gian vốn không có màu sắc này, mà Trương nữ sĩ thực sự có thể nói là một 'tiên tài' rồi, tôi khâm phục cô ấy nhất, không phải là tung hô mù quáng."

Viêm Anh thì đến trước khi tan họp mới phát biểu một lần, nhưng rất đúng trọng tâm: "Trương tiểu thư viết tiểu thuyết rất vất vả, nên có chút thành công này là xứng đáng. Tác phẩm của cô ấy giống như một dòng nước chảy, không thể chia cắt, nên nhìn từ tổng thể, chỉ là người đọc từng muỗng từng muỗng hấp thụ mà thôi. Cô ấy trước khi viết luôn phải nghĩ hai ba ngày, viết một bài có khi phải mất ba tuần mới hoàn thành."

Tháng chín *Truyền Kỳ* tái bản, lần này bìa sách là do Viêm Anh thiết kế, như trên tấm lụa cổ uốn lượn những đám mây màu tối, lại như một con sóng dâng lên đen ngòm, nhẹ nhàng đổ xuống vô số bọt sóng xao động ồn ào. Nhìn kỹ lại là những vòng ngọc nhỏ, cái thì ba năm cái móc vào nhau, không gỡ ra được; cái thì đứng một mình như mặt trăng, tự quy tự viên; cái thì hai cái bên nhau, chỉ khẽ dựa vào nhau một chút. Viêm Anh chỉ mới phác thảo, Trương Ái Linh từng nét từng nét mô phỏng theo — trái ngược hoàn toàn với lúc mới ở Hồng Kông, lúc đó là Trương Ái Linh vẽ hình, Viêm Anh tô màu.

Còn câu danh ngôn khiến người ta bàn tán nửa đời người "Nổi tiếng phải sớm" của Trương Ái Linh, chính là được viết trong *Lời tựa tái bản Truyền Kỳ* — câu nói này sau này không biết đã bị bao nhiêu người trích dẫn, bị bao nhiêu người phê phán, bị bao nhiêu người nghi ngờ, lại bị bao nhiêu người coi làm phương châm sống hay bia mộ... những điều này, có lẽ lúc Trương Ái Linh viết lời tựa này đã không nghĩ đến nhỉ? "Trước đây tôi luôn nghĩ thế này: Đợi sách của tôi xuất bản, tôi muốn đi đến từng sạp báo xem thử, tôi muốn cái bìa màu xanh lam lục mà tôi thích nhất mở một ô cửa sổ nhỏ của bầu trời đêm trên sạp báo, mọi người có thể nhìn trăng, xem náo nhiệt ở cửa sổ. Tôi muốn hỏi người bán báo, giả vờ như không liên quan: 'Bán chạy không? — Đắt quá, đắt thế này, thực sự còn có người mua sao?' Chà, nổi tiếng phải sớm nha! Nếu đến quá muộn, vui vẻ cũng không được sảng khoái như vậy. Lúc đầu đăng hai bài trên tạp chí trường, cũng vui như phát điên, tự đọc đi đọc lại, mỗi lần đều như thấy lần đầu. Đến giờ đã không còn dễ hào hứng như vậy nữa rồi. Cho nên càng phải thúc: Nhanh, nhanh, muộn là không kịp nữa, không kịp nữa!"

"Cá nhân dù chờ được, thời đại lại hối hả, đã đang trong sự hủy hoại, còn sự hủy hoại lớn hơn sắp đến. Một ngày nào đó nền văn minh của chúng ta, dù là thăng hoa hay phù hoa, đều sẽ trở thành quá khứ. Nếu từ tôi dùng thường xuyên nhất là 'hoang lương', thì đó là vì trong bối cảnh tư tưởng có mối đe dọa mơ hồ này."

"Viêm Anh chỉ mới phác thảo. Bị cuốn hút bởi hoa văn mạnh mẽ đẹp đẽ đó, tôi cam tâm tình nguyện giống như tập viết chữ mà từng nét từng nét mô phỏng lại một lần. Sinh mệnh cũng là như vậy chăng — nó có hoa văn của nó, chúng ta chỉ có thể mô phỏng. Cho nên phương Tây có câu này: 'Hãy để sinh mệnh đến với bạn.' Sự phục tùng như vậy, không giống sự phục tùng không rõ ràng, ti tiện, khó coi, mất mặt của những nhân vật trong tiểu thuyết của tôi, tuy nhiên cuối cùng vẫn là bi ai."

"Nổi tiếng phải sớm nha! Nếu đến quá muộn, vui vẻ cũng không được sảng khoái như vậy."

"Nhanh, nhanh, muộn là không kịp nữa, không kịp nữa!"

Thực ra ý nghĩ như vậy, câu văn như vậy, trong tản văn và tiểu thuyết của Trương Ái Linh nhiều vô kể, trong bối cảnh tư tưởng của cô luôn có "mối đe dọa mơ hồ" như thế, luôn cảm thấy không kịp, bài thơ cổ thể đầu tiên trong đời đã viết "Thanh như yết cổ thôi hoa phát, đới vũ liên khai đệ nhất chi." (Tiếng như trống Yết thúc hoa nở, trong mưa sen nở cành đầu tiên) cũng là giọng điệu hối hả.

Hồi nhỏ canh giao thừa, dặn dò người làm cũ nhớ gọi cô dậy, thế nhưng lúc tỉnh dậy thì "năm" đã qua rồi, cô cứ khóc mãi khóc mãi, lúc xỏ giày khóc đặc biệt dữ dội — vì dù xỏ giày mới cũng không đuổi kịp nữa.

Không kịp nữa, muộn là không kịp nữa! Phải nhanh! Nhanh hơn nữa! "Một mặt đang vẽ, một mặt tôi biết không lâu nữa tôi sẽ mất đi chút năng lực đó. Từ đây tôi rút ra được bài học — bài học cũ, muốn làm gì, làm ngay lập tức, đều có thể không kịp. 'Người' là thứ không nắm bắt được nhất."

"Dưới làn đạn pháo tôi đọc xong *Quan trường hiện hình ký*... Một mặt đọc, một mặt lo lắng liệu có dung cho tôi đọc xong không. Chữ in cực nhỏ, ánh sáng lại không đủ, nhưng, một quả bom rơi xuống, còn cần mắt làm gì nữa? — 'Da không còn, lông bám vào đâu?'" (Trương Ái Linh: *Tận dư lục*)

"Tất cả những thứ này, lúc còn thì cũng chẳng thuộc về tôi, nhưng nhìn nó hủy hoại, vẫn thấy buồn — đối với hàng ngàn hàng vạn người trong thành, ngoài ra cũng chẳng còn gì cả! Một chiếc đồng hồ tích tắc tích tắc, đi càng lúc càng vang. Tương lai có lẽ trên toàn bộ mặt đất không thấy được một chiếc đồng hồ thời gian. Đêm tối xin ngủ nhờ ở thôn hoang, nếu bỗng nhiên nghe thấy tiếng tích tắc của quả lắc đồng hồ, đó chắc chắn vừa kinh vừa mừng — nhịp điệu của văn minh! Ngày tháng của văn minh là từng phút từng giây phân chia rõ ràng, như thêu hoa trên vải caro." (Trương Ái Linh: *Tôi nhìn Tô Thanh*)

Đã qua, một đi không trở lại; tương lai, mịt mờ không thể kỳ vọng; cái có thể nắm bắt, chẳng qua chỉ là hiện tại mà thôi.

Cô vội vàng nắm lấy một thứ gì đó thực chất, thời đó vật tư thiếu thốn, mọi người đều đang tích trữ gạo tích trữ dầu, cô cũng tích trữ một ít giấy, vì sợ tương lai xuất bản sách không có giấy in — lại không nghĩ, đến bước thế đạo xấu như vậy, còn có ai xem sách nữa đây?

Lại có một lần, nghe một người bạn dự đoán rằng: Những năm gần đây luôn không có chỗ tiêu thụ loại vải Georgette, không lâu nữa chắc chắn sẽ hợp thời. Tiền của cô đã không đủ dùng, còn cố gắng tiết kiệm vài trăm tệ mua một xấp vải Georgette, cách mấy ngày đem đến tiệm ký gửi, nhưng lại hy vọng bán không được, có thể tự mình giữ lại nó.

Tâm lý học nói, người thích tích trữ đồ đạc là vì không có cảm giác an toàn với hiện thực — điều này có thể giải thích kinh doanh vải Georgette của Trương Ái Linh.

Linh hồn tôi như một vầng trăng thượng huyền treo bên cửa sổ Trương Ái Linh, hồi lâu chăm chú nhìn vệt đèn vàng chanh kia. Cô viết dưới ánh đèn, bóng dáng in trên rèm cửa, như hoa mai chiếu vách, có vẻ đẹp tĩnh mịch và nỗi buồn không nói nên lời.

Hồ Lan Thành không ở đây. Anh đi Nam Kinh rồi. Người Nhật đưa tiền, bảo anh làm một tạp chí — *Khổ Trúc*. Tên này lấy từ bài thơ cô thích: "Đêm mùa hè, như khổ trúc, trúc tiết dày đặc, trong khoảnh khắc, liền trời sáng" — cô và anh, đều trong đêm hè như hấp như nấu đợi trời sáng.

Bìa sách do Viêm Anh thiết kế, lấy màu đỏ thắm làm nền, lấy màu xanh lục làm phối hợp, đỏ là đỏ tươi, xanh là xanh tươi. Lá trúc béo và to lớn phủ đầy mặt tranh, thân trúc trắng to lớn cắt chéo qua mặt tranh, có mấy lá xanh phủ trên đó, trong sự nồng nàn tổng thể là một chút màu xanh non.

Cô đang tranh thủ viết bài cho *Khổ Trúc*, nghĩ đến dáng vẻ anh xem bản thảo, đoán thái độ và lời bình của anh, liền cảm thấy vui mừng. Viết đến câu đắc ý, biết anh chắc chắn cũng sẽ thấy hay — anh luôn đọc được cái hay của cô, hơn nữa biết thưởng thức, đây là điều cô cảm kích nhất ở anh.

Vì anh nhìn thấy cái hay, cái đẹp của cô; cô liền nguyện vì anh mà tốt hơn, đẹp hơn. Cô mặc một chiếc sườn xám đơn màu hồng đào, anh nói đẹp, cô tự mình cũng đắc ý, khoe khoang rằng màu hồng đào ngửi được cả mùi thơm; lúc cô đi dạo hội chùa ở Tĩnh An Tự mua được đôi giày thêu, mũi giày liền đến bên giày đều thêu đôi phượng, anh xem thấy thích, khen đường nét mềm mại, lại khen đôi chân cô sinh ra đẹp, cô thế là mỗi khi mặc, cứ đi qua đi lại trước mặt anh.

Cô là người kiểu kịch. Tùy tiện nói một câu, đều là ho ra ngọc nhổ ra châu, lời lẽ cảnh tỉnh như lời thoại, làm một cử chỉ, lại mềm mại có phong vị, đến cả quần áo mặc trên người, cũng là một bộ kịch nhỏ mang theo bên mình.

Mà anh, không nghi ngờ gì là khán giả, độc giả, người nghe, tri âm tốt nhất.

Người cô ngồi ở đây, nhưng tâm đã bay đến Nam Kinh, nương tựa bên cạnh anh. Bản thảo viết xong, cuối cùng định tiêu đề, cô viết *Quế hoa chưng — A Tiểu bi thu*, cười, đồng thời trong lòng đưa ra một quyết định — đích thân đến Nam Kinh, đưa tận tay cho anh.

Tôi nhìn nụ cười của cô, cảm thấy kinh tâm động phách, vì biết rõ thảm cảnh cô trải qua sau này, thế là nụ cười tươi sáng kia cũng như mang ý vị bi thương...

Về việc Trương Ái Linh tạm trú Nam Kinh, tờ *Trung Quốc Thời Báo* ở Đài Bắc có một bài *Chuyện cũ đâu dám hồi tưởng* ký tên Cổ Chi Hồng, thực ra là "khá đáng để hồi tưởng": "Biết vợ chồng Hồ, là nhờ đàn anh Hồ Thiệu Chung là cháu của Lan Thành tiên sinh giới thiệu... Chỗ ở của vợ chồng họ, tại số 20 ngõ Thạch Bà Bà, thành phố Nam Kinh, tuy không phải phủ đệ hào hoa, nhưng kiến trúc ngôi nhà, áp dụng phong cách miền Nam châu Âu, cực kỳ nhã nhặn, mà lựa chọn vật liệu xây dựng, phối màu, đều là hàng đầu thời bấy giờ, nhìn một cái là biết chủ nhân sống ở đây, gu sống chắc chắn xếp vào hàng cao nhã.

Bước vào cổng nhà họ Hồ, liền thấy một mảng xanh biếc, cỏ thơm như thảm, xung quanh bãi cỏ xếp năm sáu bồn hoa nhỏ, trong đó trồng mấy bụi hồng và hoa phượng tiên, mà hai cây lạp mai thể hình hơi lớn, thì tỏa ra mùi hương thoang thoảng. Giữa bãi cỏ là sân tennis, chỉ cần treo lưới lên, là có thể đánh bóng hoạt động gân cốt.

Lần đầu vào nhà họ Hồ, vừa khéo gặp họ đánh bóng xong, vì là lần đầu gặp, Thiệu Chung giới thiệu đơn giản cho chúng tôi, tôi cũng nhân cơ hội đánh giá họ: Vị nam sĩ khoảng bốn mươi tuổi, khí vũ hiên ngang, giữa chân mày, anh khí phát ra; nữ sĩ tuổi hơi nhỏ hơn, khuôn mặt xinh xắn, lộ ra một luồng sức sống tươi trẻ linh động.

Trước đó, đối với Lan Thành tiên sinh, tôi hoàn toàn xa lạ; nhưng đối với Ái Linh nữ sĩ, thì vì cô ấy từng được ân sư của người viết là giáo sư Ngạn Trường tán thưởng, tương lai rất có thể là tiểu thuyết gia nổi danh chấn động văn đàn, cho nên trong lòng đã sớm có một phần kính ngưỡng. Sau đó, trong những cuộc trò chuyện liên tiếp của Thiệu Chung, mới biết lúc đó Trương Ái Linh trong giới văn nghệ, tuy đã khá nổi tiếng, thực ra, chú lục của anh ta là Lan Thành tiên sinh, trong các lĩnh vực văn hóa, học thuật, báo chí, lại càng nổi danh vang xa, nếu không phải vậy, sao anh ta có thể dễ dàng chiếm được trái tim mỹ nhân.

Lúc đó, đúng lúc Trương, Hồ hai người đang thời kỳ yêu đương nồng nhiệt, dù là chuyện trò nhàn hạ ở nhà, hay tản bộ ngoài trời, đều lấy phong cách cao nhã làm thượng, thỉnh thoảng mở cửa sổ ngắm trăng, cầm càng thưởng cúc, đều thể hiện phong thái văn sĩ; còn như luận bàn kinh đạo, quy hoạch nhân sinh, thì tất phải khoe chút thiền vị, cảnh giới cao không thể với tới. Người xưa thích dùng hai chữ 'kiêm điệp' để ví tình cảm vợ chồng sâu đậm, Trương, Hồ xứng đáng không thẹn.

Mối tình Trương, Hồ, tuy được người khen là 'tiên nữ mỹ quyến', nhưng gấm vóc thức ăn ngon, cuối cùng khó giữ được lâu bền. Lúc đó, 'công ty' mà Hồ phục vụ kết quả kinh doanh không tốt, thế tất sẽ cải tổ, do đó, cảm xúc, lời nói việc làm của Lan Thành tiên sinh thường thấy vẻ không kiên nhẫn, Ái Linh nữ sĩ tuy khuyên nhủ ba lần bảy lượt, nhưng hiệu quả không đáng kể.

Theo quan sát cá nhân của tôi, Trương đối với Hồ vẫn một lòng một dạ, chăm sóc đủ đường; mà Hồ đối đãi với Trương, thì dường như có chút khác với ngày xưa.

Sau đó, Hồ cảm thấy áp lực của môi trường bức bách ngày càng nặng nề, bèn từ chức ẩn cư nông thôn, mà Ái Linh thì vẫn ở Thượng Hải, vì trong thời gian này sinh hoạt phí cần thiết, hoàn toàn dựa vào tiền bán văn chương của một mình Ái Linh. Mà Lan Thành thì vì Ái Linh không ở bên cạnh mà lại quen một cô y tá họ Chu tuổi còn rất trẻ. Sau này, cô Chu bị liên lụy bởi Hồ nên bị bắt. Hồ thấy tình thế khẩn cấp, bèn muốn đến Nhật Bản, nương nhờ bạn bè quốc tịch Nhật tạm tránh. Lúc sắp đi, Ái Linh đích thân đến bến sông Hoàng Phố tiễn biệt, và tặng nhuận bút và bản quyền của hai bộ phim, cung cấp chi phí sinh hoạt cho Hồ khi sống ở Nhật Bản."

Đây là ngoài *Kim sinh kim thế* ra, tôi thấy ghi chép văn tự duy nhất về cuộc sống sau khi cưới của Trương Ái Linh, lại khiến người ta bán tín bán nghi, không nhịn được muốn hỏi — người ta "mở cửa sổ ngắm trăng, cầm càng thưởng cúc", bạn nhìn thấy rồi? "Luận bàn kinh đạo, quy hoạch nhân sinh", bạn nghe thấy rồi? "Khuyên nhủ ba lần bảy lượt, mà hiệu quả không đáng kể", người ta kể khổ với bạn rồi?

Thế nhưng tôi lại hy vọng những gì anh ấy viết toàn là sự thật — ít nhất, Trương Ái Linh từng vui vẻ, từng hạnh phúc.

Đoán thời gian chắc là chuyện sau tháng 9, vì tháng 9 năm đó, Hồ Lan Thành sáng lập tạp chí *Khổ Trúc* tại Nam Kinh, tháng 10 ra số báo đầu tiên. Trương Ái Linh viết bài ủng hộ hết mình, chắc cũng sẽ đi cùng anh sống một đoạn thời gian ở ngõ Thạch Bà Bà, Nam Kinh; sau đó không lâu Hồ Lan Thành liền đi Vũ Hán, và lại có Tiểu Chu, cảnh ngộ liền khác đi.

Về căn nhà ở Nam Kinh đó, ngược lại có dấu vết để lần — Thẩm Khải Vô trong *Nam lai tùy bút* cũng viết một nét: "Tôi sống trong nhà bạn tôi. Nhà người bạn ở trong một con hẻm yên tĩnh. Tôi thích hàng trúc đỏ dưới chân tường cạnh cửa ra vào, mọc dày đặc từng chùm quả đỏ, trĩu nặng sắp rơi xuống, thực sự là một sự nặng nề của sinh mệnh. Trước phòng khách là một bãi cỏ rộng nửa mẫu, mọc tùy tiện chút hoa dại, lại không có cây lớn che khuất bầu trời, mảnh vườn nhỏ này, tôi cảm thấy nó có vẻ đẹp của sự giản dị và trống trải. Mặt trời không có bóng, phơi đầy sân, ngồi trong phòng khách mở cửa nhìn ra, màu xanh của bãi cỏ như cùng bò lên bậc thềm, mắt người cũng sáng bừng lên."

"Bạn khen câu một người phụ nữ Ấn Độ viết, 'Thu là một bài ca, đêm quế hoa chưng, như giai điệu sáo thổi trong bếp.' Nghĩ đến đêm như thế này, không có trăng cũng đẹp, hương thầm lay động, bạn thử dùng tay ý tượng của bạn, nhẹ nhàng cũng có thể chạm tới được."

Người "bạn" này, chính là Hồ Lan Thành; bãi cỏ này, chính là nơi anh nằm trên ghế mây lần đầu tiên xem *Phong tỏa*; mà người "phụ nữ Ấn Độ" này, chính là Viêm Anh (Viêm Anh là người Sri Lanka, nhưng Hồ Lan Thành luôn nhớ nhầm là người Ấn Độ, sau này Trương Ái Linh trong *Đối Chiếu Ký* đặc biệt chỉ ra, dường như có ý thanh minh); câu "Thu là đêm quế hoa chưng", chính là đề từ của tiểu thuyết *Quế hoa chưng — A Tiểu bi thu* của Trương Ái Linh, liền đăng trên tạp chí *Khổ Trúc*.

Thẩm Khải Vô còn khen ngợi bìa tạp chí *Khổ Trúc* do Viêm Anh thiết kế, nói: "Tôi thích bức tranh như thế này, có thú vị của tranh khắc gỗ, đây không phải là thứ mà họa sĩ Trung Quốc thiếu máu có thể vẽ ra được. Hai chữ Khổ Trúc cũng viết hay, giống Lệ Triện mà lại không phải Lệ Triện, đặt ở đây, thì giống như cành trúc lá trúc sinh ra vậy, đổi chữ khác, tuyệt đối không có sự nhất trí điều hòa như thế này."

Ông là bạn của Hồ Lan Thành, cũng là đồng nghiệp, thường xuyên nghe Hồ Lan Thành khen ngợi Trương Ái Linh. Một ngày âm u mưa, hai người đứng dưới hành lang, nghe trong hẻm có tiếng thổi kèn, Hồ Lan Thành nhớ đến tiếng thổi kèn cưới xin của người dân làng Hồ ngày trước, dần dần trò chuyện đến việc cưới xin trong *Kim Bình Mai*, Hồ Lan Thành nói: "Hai ngày nay rảnh rỗi không có việc gì, tôi lại đọc *Kim Bình Mai* một lần, thấy viết không hay, đọc xong chỉ có nỗi buồn bế tắc, không có gợi mở."

Thế là Thẩm Khải Vô nói mấy chuyện thời Minh Vạn Lịch Thiên Khải để góp vui. Trò chuyện đến chỗ tâm đầu ý hợp, Hồ Lan Thành liền lại nhắc đến Trương Ái Linh, nói nếu cô ở đây, chắc chắn có kiến giải cao siêu khác. Lại nói: "Nhân vật trong *Kim Bình Mai*, giống như quần áo lụa chưa giặt thay ra trong ngày mưa, có mùi cơ thể người đậm đặc, nhưng người đã không ở đây rồi, cũng có ánh sáng rực rỡ, bóp một cái vẫn mềm mại, nhưng bẩn thỉu. Giống như Trương Ái Linh nói trong *Bàn về nhảy múa*: 'Bẩn thỉu vĩnh viễn là do bế tắc, do cái chết cục bộ.' Là sự thối rữa như vậy." Nói xong, mới thấy ra cách ẩn dụ tuyệt vời này hoàn toàn là phong cách của Trương Ái Linh, không kìm được càng nghĩ càng đắc ý, chỉ nói vẫn chưa đã, thế là cầm bút ghi lại. Lại ép Thẩm Khải Vô cũng viết về Trương Ái Linh một chút.

Thẩm Khải Vô liền viết: "Trương Ái Linh, Lan Thành nói bối cảnh văn chương của cô ấy rộng lớn, tài hoa sâu dày, muốn chiếm lĩnh một thời đại, cũng sẽ tồn tại trong mọi thời đại. Lời này tôi không cho là quá lời, xem sự phát triển văn chương của cô ấy, là có nhiều mặt, đúng như Lan Thành nói, 'Thanh xuân có thể trường tồn, tự do có thể trường tồn, tài hoa có thể trường tồn'. Đời sống đối với cô ấy, không phải là một câu chuyện, mà là sự tô điểm của sinh mệnh. Không có câu chuyện, văn chương cũng viết rất đẹp. Vì có nhân sinh làm nền tảng, nên không phải sự phù hoa hư không. Cô ấy không giống phái chán đời phương Tây, chỉ viết cảm giác, dưới tay họ, từ ngữ chỉ làm thành 'yến tiệc của cảm giác'. Còn cô ấy, đem cảm giác viết vẽ thành tình cảm, hầu như không có cảm giác nào không thể viết ra, không có cảm giác nào không phải là tình cảm. Cô ấy bước vào tất cả sự sống, tất cả hữu tình vô tình trong tác phẩm của cô ấy cũng 'các chính tính mệnh', đạt được một sự yên tĩnh hoàn toàn. Cho nên, văn chương của cô ấy ấm áp, có sự hoa lệ trang nghiêm, cũng có bi ai, nhưng không phải sự thê lương thảm thiết, cái gọi là 'chúng sinh hữu tình', đối với nhân gian là có tình yêu thương quảng đại."

"Một người có lòng từ bi quảng đại, trước mặt thời đại, không có cái gọi là phục tùng, cô ấy có thể hạ mi, có thể cúi đầu, tình yêu vĩ đại là sống trong sinh mệnh của người khác, nghệ thuật vĩ đại cũng là bất diệt, trường sinh, không giống một cành sậy dễ dàng bị bẻ gãy trong gió bão.

Cho nên, câu 'Hãy để sinh mệnh đến với bạn' này, vẫn là một câu đáng để suy ngẫm." (Thẩm Khải Vô: *Nam lai tùy bút*)

"Hãy để sinh mệnh đến với bạn" là câu Trương Ái Linh từng trích dẫn trong *Lời tựa tái bản Truyền Kỳ*. Cuốn sách này, là ông đi cùng Hồ Lan Thành mua ở tiệm sách Kiến Quốc tại Nam Kinh. Chỉ đọc lời tựa, đã bị chấn động rồi. Chỉ cảm thấy mỗi bài đều có dị sắc nở rộ, "như một cây hoa tươi trái lạ sinh ra từ thiên nhiên, mà những hoa trái này, lại đều là từ tình cảm ôn hậu nhân gian mà luyện ra. Cô ấy không phải không khí của người Lục Triều, nhưng có sự hoa chiêm của người Lục Triều."

Trong các bài phê bình về Trương Ái Linh, đây thực ra cũng là một bài khá tốt, thế nhưng do vấn đề thân phận của Thẩm Khải Vô, bài viết hiếm khi được người ta nhắc đến.

Trương Ái Linh gả cho Hồ Lan Thành, nhưng vẫn một người là kim đồng, một người là ngọc nữ. Hồ Lan Thành nói những việc làm trên chính trị của anh, đều không muốn dính líu đến Trương Ái Linh, cũng không khiến cuộc sống của cô vì anh mà xảy ra những thay đổi; mà Trương Ái Linh cũng rất ít khi đến nhà Hồ Lan Thành ở Mỹ Lệ Viên, nếu từng đến Nam Kinh, chắc cũng không ở lâu. Vì lượng lớn tài liệu văn tự cho thấy, cô khoảng thời gian đó rất bận, và hầu hết thời gian đều ở Thượng Hải — xuất bản sách, dựng kịch, hai việc cùng thực hiện.

Sự thành công của *Truyền Kỳ* khích lệ Trương Ái Linh, cô là người chủ trương "thừa thắng xông lên", thế là tháng 12 lại xuất bản tập tản văn đầu tiên của mình *Lưu Ngôn*, tự vẽ nhiều minh họa.

"Lưu ngôn" là chữ viết trên nước, cũng là cách thể hiện của truyền kỳ, đều là sinh ra từ đầu lưỡi con người, lại truyền bá và lặp lại trên đầu lưỡi, do miệng người này nói cho tai người kia. Nhân vật chính được nói đến đó thường sẽ không phải là kẻ tầm thường, kẻ phàm phu tục tử không đáng nhắc đến, chỉ lướt qua, không để lại dấu vết. Cho nên mọi người trong khi đang truyền tụng lời đồn thổi, giọng điệu ngoài sự hiếu kỳ và nhìn trộm ra, khó tránh không mang theo chút ý ngưỡng mộ — đã gọi là truyền kỳ, tự nhiên có chỗ kinh thế hãi tục, kỳ lạ chiến thắng. Có lẽ người đó vốn bình thường, nhưng vì có lời đồn, liền có truyền thuyết phi phàm. Hoặc là tình yêu phi phàm của một người phụ nữ khiến người đàn ông nào đó khác biệt, hoặc là địa vị phi phàm của một người đàn ông khiến người phụ nữ nào đó trở thành truyền kỳ.

— Tất cả "truyền kỳ" trong lịch sử, cũng chẳng qua chỉ là những "lời đồn" giữa đàn ông và phụ nữ mà thôi.

Lời đồn bay trong gió, cơn gió này liền có hình cũng có màu, hương diễm mà yêu kiều lên. Dù là lời đồn hay truyền kỳ, nguồn gốc của nó đều là bắt gió bắt bóng, mà kênh truyền đều là nghe lỏm truyền tai, kết quả của nó thì có lúc tam nhân thành hổ, có lúc lại vẽ hổ không thành lại thành chó.

Lời đồn được sử dụng tốt, có thể trở thành vũ khí, hơn nữa là vũ khí tự mâu thuẫn. Dùng để đối phó kẻ địch, chúng có thể biến thành một thanh kiếm, lại là thanh kiếm giết người không thấy máu, cái gọi là "dưới lưỡi đè chết người" chính là nó; dùng để bảo vệ mình, thì là một tấm khiên tốt, có thể phóng bom khói trương thanh thế, cũng có thể làm lá chắn đánh tráo khái niệm, có thể thảo thuyền tá tiễn, cũng có thể đục nước béo cò, khẩu mật phúc kiếm, dương phụng âm vi, xảo ngôn lệnh sắc, tích hủy tiêu cốt, hầu như ba mươi sáu kế không kế nào không thể mượn lời đồn để hoàn thành.

Bạn là một con rồng, lời đồn chính là cây bút vẽ rồng điểm mắt; bạn là một con hổ, lời đồn chính là đôi cánh như hổ thêm cánh; dù bạn chỉ là một khối đá cứng đầu, lời đồn cũng có thể khiến bạn trở thành vàng mà chúng khẩu thước kim.

— Chỉ riêng cái tựa sách này, *Lưu Ngôn* cũng định sẵn sẽ thành công, không thua kém gì người chị *Truyền Kỳ* của nó.

Trong sách còn để ba tấm ảnh, trong đó có tấm Viêm Anh đạo diễn lúc mới cưới, coi như kỷ niệm cho hôn nhân, cô trong ảnh, mang theo nụ cười miệt thị, bên cạnh đề chữ: "Thế nhưng bây giờ vẫn là mùa thu trong như nước sáng như gương, tôi đáng lẽ là hạnh phúc."

Cô một lần nữa tuyên bố với thế giới sự hạnh phúc của mình, sự không hối hận của mình. Tự cổ vũ mình mạnh mẽ như thế, là biết rõ tương lai có ngày sẽ bị người ta chê trách nhỉ?

In ảnh phiền phức hơn tưởng tượng, không nhòe thì vẽ giả quá, nhìn lạ lẫm vô cùng. Cô hết lần này đến lần khác cười làm lành, cầu xin thợ sửa giúp; lại đích thân đến nhà máy in xem bản hiệu đính, nhìn thấy những bức ảnh xanh tán loạn phơi trên giá gỗ, trên những cái máy từng cái cuộn giấy khổ lớn, in bài văn của chính mình, không khỏi thấy ấm áp thân thiết, như thể ở đây có thể làm nhà vậy.

Công nhân in ấn đều ngừng việc xem cô, thân thiện chào hỏi: "Này! Trương tiểu thư, đều đang in sách của cô, đang gấp rút vì cô đấy."

Cô không khỏi mỉm cười, nói: "Vậy sao? Thật vui quá!" Cảm thấy họ như người nhà thân thiết vậy.

Một nhân viên nói: "Mất điện rồi, phải dùng máy đạp chân, in một tấm hình thế này cô biết phải đạp bao nhiêu lần không?" Rõ ràng là kể khổ, nhưng giọng điệu lại là giọng đắc ý, như thể báo cáo một bí mật động trời.

Ái Linh lại muốn cười, chỉ đành hỏi: "Bao nhiêu?"

"Mười hai lần."

"Thật sao?" Ái Linh thở dài kinh ngạc. Thực ra đạp bao nhiêu lần cô căn bản không có khái niệm, cũng không thật sự để tâm, nhưng có nhiều người đang bận rộn vì việc của cô, cứ như đều là người thân bạn bè của cô, liền khiến cô thấy ấm áp cảm động.

Đứng trong căn phòng lớn màu xám của nhà in, đứng trên mặt đất xi măng lồi lõm bắc những cây cầu gỗ nhỏ, hơi người mạnh mẽ ập tới, tiếng đạn pháo, tiếng còi báo động phòng không bên ngoài đều xa dần, chỉ có xưởng in ồn ào đông đúc này mới là thực, chỉ có những công nhân xếp chữ mồ hôi nhễ nhại cười tươi rói này mới là đáng quý.

— Sau này, cô sắp xếp cho người đàn ông của *Tiểu Ngải* làm việc ở nhà in, thực sự là thích môi trường đó.

Sau khi *Lưu Ngôn* xuất bản, lại giống như *Truyền Kỳ*, bán hết trong tháng, tái bản nhiều lần.

Nổi tiếng phải sớm nha, muộn là không kịp nữa.

Trong lúc gấp rút xuất bản tập văn của mình, Trương Ái Linh lại đích thân chấp bút, chuyển thể *Khuynh Thành Chi Luyến* thành kịch nói, do Kha Linh làm cầu nối, giới thiệu cho đoàn kịch Đại Trung dàn dựng. Đạo diễn Chu Đoan Quân, lúc đó cùng với Phí Mục, Hoàng Tá Lâm, Ngô Nhẫn Chi được gọi là "Tứ đại đạo diễn" của giới kịch nói Thượng Hải.

Vở kịch chia làm bốn màn tám cảnh, bối cảnh màn đầu là nhà của Bạch Lưu Tô, mở màn liền có tiếng đàn hồ cầm nghẹn ngào trầm đục, như khóc như kể chảy ra, nhấn chìm cả rạp hát. Tam gia Tứ nãi nãi và những người khác đang đánh bài, Bạch Lưu Tô một mình trốn trong góc tối tăm dán đế giày — lúc này cô cô độc, nhút nhát, u lạnh, nhưng cũng quật cường, trong nhẫn nhịn và im lặng đợi cơ hội của mình đến, là đốm lửa giấu dưới lớp băng.

Màn hai là khách sạn Thiển Thủy Loan ở Hồng Kông, cả căn phòng đều là màu kiểu cam vàng, cùng với dải tua rua màu cam vàng, cô và Phạm Liễu Nguyên tâm tình dưới ánh trăng cam vàng.

Màn ba lại trở về Bạch công quán, màn bốn lại về Hồng Kông, nhưng đã là căn nhà Phạm Liễu Nguyên và Bạch Lưu Tô thuê, chiến tranh bùng nổ, bằng việc Lưu Tô treo lịch lên tường, trong ánh đèn đánh "12 tháng 8", cho một bối cảnh thời đại mạnh mẽ.

Cảnh cuối cùng, là Liễu Nguyên và Lưu Tô hôn nhau không kiêng dè trên đường phố, họ ôm chặt lấy nhau, không kẽ hở; xung quanh là đám người loạn lạc, cười chê, thì thầm, đầy mặt giễu cợt, nhưng đôi tình nhân nồng cháy lại không hề để ý, chìm đắm trong tình yêu, trong mắt chỉ có đối phương, không có thế giới.

— Đây là cảnh diễn trọng tâm bắt mắt nhất. Sau này gây ra tranh cãi khen chê lẫn lộn, cho là táo bạo. Thế nhưng đối với Trương Ái Linh, thì không chỉ là "xào chiêu trò", "con mắt kinh doanh", cô muốn nam nữ chính thay cô công bố với toàn thế giới: Tôi tự yêu những gì tôi yêu, bất chấp sự giễu cợt của thế nhân.

Dàn dựng tại rạp hát Lan Tâm. Trong thời gian tập luyện, Trương Ái Linh hầu như ngày nào cũng đến, giống như khán giả hâm mộ bình thường, quan tâm đến việc chọn diễn viên nam nữ, và hào hứng tiết lộ ra ngoài — nữ chính Bạch Lưu Tô do La Lan đóng, nam chính Phạm Liễu Nguyên do Thư Thích đóng, còn lại có Đoan Mộc Lan Tâm đóng Tứ nãi nãi, Trần Hựu Tân đóng Tam gia, Phong Vĩ đóng Từ thái thái, Hải Đào đóng công chúa Ấn Độ, đều là những ngôi sao lớn nổi danh một thời, nam nữ chính càng nổi tiếng như cồn.

Đến cả Tô Thanh cũng lén lút hỏi cô nội tình, nghe tin nữ chính là La Lan, cũng thở dài một tiếng, nói: "Thế này là hợp nhất rồi."

Lần đầu thấy La Lan diễn tập, cô mặc một chiếc áo khoác vải xanh, vóc dáng nhút nhát, đôi má hồng nhạt, lông mày nhướng cao, đôi mắt u sầu, giọng nói như gió thổi sáo, hoàn toàn là Lưu Tô. Trương Ái Linh nhìn, không khỏi chấn động, dọc đường nghĩ: Nếu sớm nhìn thấy cô ấy, tiểu thuyết vốn có thể viết tốt hơn một chút.

Trong cảnh trở về sau buổi xem mắt ở màn một cảnh ba, Bạch Lưu Tô cúi người cúi đầu lách vào cửa, đạo diễn nói: "Đừng cứng mặt... cũng đừng không cứng mặt. Cô biết ý tôi..." La Lan lập tức lĩnh hội: "Đắc ý?" Khi diễn lại, vẫn cúi đầu, chạy vào sau người khác, nhưng có một vẻ kiêu hãnh lóe sáng cực kỳ khó biểu hiện. Đi đến sau màn kịch, La Lan phóng đại lắc đầu lắc não cười, nói: "Đắc ý! Tôi đắc ý!" Mọi người cũng đều cười.

Trương Ái Linh nhìn thấy, rất khích lệ, về nhà lập tức viết *Lời thật về việc viết * và *Cảm nhận về La Lan*, thẳng thắn bày tỏ tâm nguyện của mình: "Vì là lần thử nghiệm đầu tiên của tôi, hết sức cầu sự bình ổn, luôn hy vọng nó thuận lợi biểu diễn, có thể tiếp cận nhiều người." "La Lan diễn thật sự rất hay — tương lai mọi người chắc chắn sẽ ồ ạt khen hay, nên tôi nghĩ, tôi nói hay phải nói gấp, tranh trước người ta." "Tôi hy vọng khán giả của *Khuynh Thành Chi Luyến* không coi nó là một truyền kỳ xa xôi, nó là những người và việc sát bên bạn."

Mà Tô Thanh cũng nối tiếp viết *Đọc *, thành tâm thành ý đánh giá: "Tôi biết một người phụ nữ từng ly hôn, tâm thái cầu nơi nương tựa luôn thiết tha hơn tâm cầu tình yêu, lần này Liễu Nguyên cưới cô ấy, cô ấy cuối cùng có thể yên tâm rồi, cho nên, dù biết 'làm hài lòng Liễu Nguyên là việc quá tốn sức', nhưng cô ấy vẫn 'cười híp mắt'. Tác giả miêu tả những câu chuyện bình thường, nhân vật bình thường cảm động như thế, chính là bút pháp phi phàm, đoán chừng sau khi chuyển thể thành kịch bản cũng vẫn rất cảm động.

... Đặc biệt quan trọng là, bài viết này đầy sự thương cảm, tình điệu ủ rũ và ai oán, tôi hy vọng trong diễn xuất kịch nghệ vẫn không mất đi nó, mà còn tăng cường hơn. Đây là một cô con gái nhút nhát, bị người nhà dồn ép mới làm ra một câu chuyện tình yêu mạo hiểm, cô ấy không đốt đuốc xả hết nhiệt tình trong lòng mình, chỉ sẽ theo tiếng đàn hồ cầm của sinh mệnh í a í ới như khóc như kể mà vang lên, khiến người ta càng thêm thê lương, nhưng cũng càng khơi dậy lòng trắc ẩn của khán giả."

Trương Ái Linh và Tô Thanh được mệnh danh là những nữ nhà văn nổi tiếng nhất Thượng Hải, sự kết hợp đả kích rầm rộ như thế, tự nhiên dẫn đến sự quan tâm. Kịch chưa diễn, phương tiện truyền thông tuyên truyền của Thượng Hải đã đồng loạt khởi động, các báo cáo liên miên không dứt, có người làm thơ chúc vở diễn thành công, có người đưa tin giật gân, tạo đủ thanh thế.

Đến ngày công diễn đầu tiên 16 tháng 12 năm 1944, vé của rạp hát Tân Quang Thượng Hải đã bán hết từ sớm, vé của mấy ngày liền sau đó cũng đã bán sạch. Đêm này thời tiết rét đậm, nước nhỏ thành băng, trong rạp hát càng lạnh thấu xương, khán giả đều khoác áo đại y không dám cởi, nhưng nhiệt tình lại vẫn dâng cao, tiếng vỗ tay như sấm.

Nhà báo, nhà thơ, nhà làm phim nổi tiếng Trần Điệp Y và đạo diễn Tang Hồ là xem ngay đêm công diễn, đều vừa xem vừa khen, Tang Hồ từ lúc này đã có tâm ý hợp tác; mà Trần Điệp Y thì viết một bài khen ngợi sự đặc sắc của vở diễn, và dí dỏm gọi mình "lúc về nhà vì dẫm lên băng nên ngã một cái, nhưng cái lạnh và cú ngã này không làm lạnh đi hay ngã mất ấn tượng tốt của tôi đối với *Khuynh Thành Chi Luyến*."

Trong chốc lát trên báo khen ngợi như thủy triều, Bạch Văn, Sương Diệp, Tư Mã Bân, Đổng Nhạc Sơn, Đồng Khai, Vô Kỵ, Tả Thái, Kim Trường Phong, v.v. đều lần lượt viết bài phê bình, bày tỏ ý kiến riêng.

Sa Sầm đánh giá: "Đạo diễn xử lý vở kịch, cách sắp xếp vị trí biểu đạt rất thú vị, những cử động nhỏ lại càng xuất sắc. Về phần âm nhạc thì không có gì đáng nói, mục đích của âm nhạc là để nhấn mạnh cốt truyện, dùng âm nhạc để biểu đạt những chỗ mà kịch bản khó lòng truyền tải. Bối cảnh và ánh sáng đều rất tốt, bốn cảnh trí đều đạt kết quả rất ổn."

Ứng Bôn thì nói: "Từ tiểu thuyết, chúng ta có ấn tượng nhà họ Bạch là một gia đình sa sút nhưng vẫn không mất đi phong thái của nhà danh giá. Trong khi bối cảnh dàn dựng hiện tại lại chỉ cho thấy một gia đình hạng trung."

Tả Thái cũng nói: "Về phần dàn dựng sân khấu, màn một và màn bốn đều rất tốt, đặc biệt màn bốn đã đủ để trở thành nơi ở của một gia đình theo 'phong cách Tây', màu sắc cũng vô cùng mỹ lệ. Màn hai là phòng khách sạn Liễu Nguyên thuê cho Lưu Tô, lại chưa đủ hoa lệ, đáng lẽ phải cầu kỳ hơn một chút, ít nhất cũng phải có tủ áo, đằng này lại dùng được. Còn về ánh sáng và nhạc nền thì không có lỗi gì lớn."

Quan điểm của nhà Hán học danh tiếng Liễu Tồn Nhân (Liễu Vũ Sinh) lại là: "Những cảnh quay lấy bối cảnh Hồng Kông, tôi đều cảm thấy có chút thiếu sót. Những người từng đến Vịnh Nước Cạn, khách sạn Vịnh Nước Cạn, Hồng Kông cũng như đã đọc nguyên tác đều tưởng tượng rằng khách sạn đó không phải bộ dạng thế này. Ngay cả đồ đạc trang trí cũng thiếu đi cảm giác hoa lệ, rộng lượng." Ông là người được Trương Ái Linh tặng vé xem buổi tối ngày 17, nhưng vì nôn nóng muốn xem trước cho thỏa lòng, nên tối 16 đã không kìm được mà tự bỏ tiền túi mua vé vào xem.

Tuy nhiên, tất cả những người này, bao gồm cả chính Trương Ái Linh, lại đồng loạt khen ngợi diễn xuất của La Lan. Điều này khiến tôi của ngày hôm nay thật sự cảm thấy ngứa ngáy tò mò, chỉ ước sao có thể tận mắt xem La Lan tái hiện lại vẻ thanh lãnh và lanh lợi của Bạch Lưu Tô đó như thế nào.

Trong bối cảnh Thượng Hải thời đó khan hiếm kịch bản, kịch nói không mấy khởi sắc, vậy mà "Khuynh Thành Chi Luyến" lại công diễn liên tục tám mươi đêm, đêm nào cũng chật kín khán giả, không thể không gọi là một "truyền kỳ"! Thế nhưng, màn kịch này lại không thể lưu lại dưới dạng văn bản trong lịch sử kịch nói cận đại Trung Quốc.

Trong số vô vàn bài phê bình, đặc biệt nhất là việc Trương Mậu Uyên vốn lạnh lùng đạm bạc cũng thay đổi thái độ không quan tâm, mặc kệ thế sự, lấy bút danh "Trương Ái Cô", góp vui bằng cách viết một bài văn dưới giọng điệu của Lưu Tô và Liễu Nguyên, đây có lẽ cũng là điều khiến Ái Linh vui nhất — "Lời của Lưu Tô: Mọi người đều tưởng 'Khuynh Thành Chi Luyến' này nói về tôi. Tất cả bạn bè người thân khi thấy tôi đều nở nụ cười hiểu ý, như thể đã khám phá ra bí mật của tôi ở đây vậy. Thật ra chuyện kết hôn ở Hồng Kông vào đúng lúc đó, tôi nghĩ không chỉ có mình tôi. Hơn nữa chúng tôi kết hôn là kết hôn thôi, làm gì có mấy chuyện lôi thôi, không rõ ràng như trong tiểu thuyết? Chuyện hai người nói riêng với nhau, người thứ ba sao mà biết được? Hơn nữa người quen biết tôi hẳn phải biết, tôi làm gì có tài ăn nói như Lưu Tô? Những câu bông đùa đó tôi làm sao nói được chứ?

Lời của Liễu Nguyên: Vợ tôi xem 'Khuynh Thành Chi Luyến' xong thì giận dữ lắm, vì người ta đều bảo đó là đang miêu tả cô ấy, cô ấy cũng bảo đó là miêu tả mình. Tôi bảo cần gì phải thế, tự tìm bực vào thân, sao cứ nhất định là đang ám chỉ mình? Tôi vốn không đọc tiểu thuyết, sau đó cũng xem 'Khuynh Thành Chi Luyến' một cách kỹ càng. Chẳng liên quan gì cả — sao có thể là chúng ta được? — dù có phải đi chăng nữa, chẳng phải cũng rất lãng mạn, rất tốt sao? Dù sao cũng chẳng sao cả. Tùy đi!"

Trương Ái Linh cảm nhận được sự nhiệt liệt và thành công chưa từng có trong nhà hát, nhưng khi trở về nhà, cô vẫn chỉ lẻ loi một mình.

Tiết trời đại hàn, căn phòng lạnh như hầm băng, lần đầu tiên cô khoác lên mình chiếc áo lông, ngồi một mình bên chậu than mà vẫn thấy lạnh, lạnh đến mức co ro, thỉnh thoảng chạm vào chóp mũi, lạnh buốt, giống như một chú chó nhỏ đi hoang. Có được sự tán thưởng của vạn ngàn khán giả thì đã sao? Giữa cõi hồng trần cuồn cuộn, biển người mênh mông, cô vẫn chỉ là một người cô độc.

Than trong chậu cứ thế cháy rụi dần, mờ nhạt đi — "hễ đỏ rực lên là sắp thành tro", chẳng phải giống chính cô sao? "Sự thất thủ của Hồng Kông đã thành toàn cho cô. Nhưng trong cái thế giới không thể lý giải nổi này, ai biết được đâu là nhân, đâu là quả? Ai mà biết được chứ, có lẽ chính vì muốn thành toàn cho cô mà một đô thị lớn đã sụp đổ. Hàng ngàn hàng vạn người chết đi, hàng ngàn hàng vạn người đau khổ, tiếp theo đó là cuộc cải cách long trời lở đất... Những người khuynh quốc khuynh thành trong truyền kỳ đại loại đều như vậy cả."

"Đâu đâu cũng là truyền kỳ, nhưng chưa chắc đã có một cái kết viên mãn đến thế. Tiếng đàn hồ cầm cứ ỉ ê kéo mãi, trong đêm vạn ánh đèn, kéo qua kéo lại, kể mãi những câu chuyện tang thương không dứt — thôi không hỏi nữa thì hơn!"

Việc gì phải hỏi chứ? Cô đã sớm tiên đoán trước tương lai của mình và Thượng Hải trong từng con chữ, đồng thời, dường như cô chưa bao giờ khao khát cái gọi là "cuộc đời viên mãn" của người bình thường. Trong tiểu thuyết và tản văn của cô, nơi đâu cũng là tiếng than thở kinh ngạc về "chân tâm", mang theo giọng điệu từ bi thương cảm, đánh giá đó là một thứ quý hiếm đến nhường nào:

Trong "Kim Tỏa Ký", khi về già, Thất Xảo không khỏi tự đắc nghĩ rằng, "Nếu như lúc đó chọn một trong số bọn họ, sau này tháng ngày lâu dài, sinh con đẻ cái, người đàn ông ít nhiều gì cũng đối với mình có chút chân tâm." Cái chút chân tâm đó, mang theo vẻ hạ mình, tự lừa mình dối người để khỏa lấp cho đủ;

Trong "Khuynh Thành Chi Luyến", Liễu Nguyên "hứa hẹn" (tạm coi đó là một kiểu hứa hẹn) với Bạch Lưu Tô: "Có một ngày, văn minh của chúng ta hoàn toàn bị hủy diệt, mọi thứ đều xong đời — cháy hết, nổ hết, sập hết, có lẽ chỉ còn lại bức tường này. Lưu Tô, nếu lúc đó chúng ta gặp nhau dưới chân tường này... Lưu Tô, có lẽ cô sẽ đối với tôi có chút chân tâm, có lẽ tôi sẽ đối với cô có chút chân tâm." — cái chân tâm ở đây, là cái giá của sự hủy diệt, là chút bản tâm nhìn thấu được nhờ sự chán chường, mệt mỏi và kiếp sau sống sót.

Chuyện tình cảm của chính cô, cũng đúng là như thế, chứng kiến thời đại, cũng bị thời đại chứng kiến.

Đó là cuối năm 1944, năm của "Trương Ái Linh", đã trôi qua cuồn cuộn như thế, sự thành công của vở kịch nói "Khuynh Thành Chi Luyến" là huy hoàng cuối cùng của cô tại Thượng Hải. Sau đó tuy thỉnh thoảng vẫn có tác phẩm hay, gây được làn sóng, nhưng luôn là khen chê lẫn lộn, vui buồn đi kèm.

Bánh xe thời đại, dần dần nghiền nát tất cả những hương thơm dị sắc thành bụi phấn, rụng xuống thành bùn, diện mạo không còn nhận ra.