Quán Sư Tử Đen ở cách đó quá xa, lại tốn nhiều thời gian mới tới nơi, nên dù có bằng chứng rõ mười mươi rằng những biến cố vừa qua là sự thật rành rành, Dolly vẫn không tài nào rũ bỏ được cảm giác rằng mình đang chìm trong một giấc mơ kéo dài suốt đêm thâu. Cô thậm chí chẳng dám chắc mình đang nhìn và nghe bằng chính các giác quan của mình, ngay cả khi chiếc xe ngựa cuối cùng cũng dừng bánh trước quán Sư Tử Đen, và ông chủ quán bước ra trong làn ánh sáng ấm áp để giúp họ xuống xe cùng những lời chào mừng nồng nhiệt.

Ngay ở đó, bên cửa xe, người đứng bên này kẻ bên kia, chính là Edward Chester và Joe Willet — chắc hẳn họ đã đi bằng một chiếc xe ngựa khác; và sự việc kỳ lạ khó hiểu này lại càng khiến Dolly nghiêng về ý nghĩ rằng mình vẫn đang ngủ say. Nhưng khi lão Willet xuất hiện — chính là cha già John — với cái đầu trĩu nặng, vẻ bướng bỉnh cùng nọng cằm kép mà trí tưởng tượng sống động nhất trong những khoảnh khắc bạo dạn cũng chẳng tài nào vẽ ra nổi với chừng ấy sự đồ sộ — thì cô mới bừng tỉnh, và miễn cưỡng thừa nhận với lòng mình rằng cô đang thức tỉnh hoàn toàn.

Và Joe đã mất đi một cánh tay — anh ấy — một chàng trai tuấn tú, hào hoa và dũng cảm nhường ấy! Khi Dolly liếc nhìn anh, nghĩ đến nỗi đau đớn mà anh hẳn đã phải chịu đựng, những miền đất xa xôi mà anh từng bôn ba, tự hỏi ai là người đã chăm sóc anh, và thầm mong rằng dẫu là ai đi nữa, người đó cũng thật ân cần, dịu dàng và chu đáo như chính cô mong muốn, thì những giọt nước mắt cứ trào lên trong đôi mắt sáng ngời của cô, từng giọt một, chút một, cho đến khi cô chẳng thể kìm ném được nữa, để rồi ngay trước mặt tất cả mọi người, cô oà khóc nức nở.

— Giờ chúng ta đều an toàn cả rồi, Dolly, — người cha dịu dàng nói. — Chúng ta sẽ không bao giờ phải chia lìa nữa. Vui lên đi con yêu, vui lên nào!

Vợ của người thợ khoá có lẽ hiểu rõ căn nguyên nỗi lòng con gái hơn cả ông. Nhưng bà Varden nay đã là một con người hoàn toàn thay đổi — vì những trận bạo loạn đã mang lại điều tốt đẹp ấy — cũng cất lời hùa theo chồng, dùng những lời lẽ tương tự để an ủi cô.

— Biết đâu, — lão Willet cha lên tiếng, đưa mắt nhìn quanh mọi người, — con bé đang đói bụng. Chắc chắn là thế rồi — bản thân tôi cũng đang đói đây.

Lão Sư Tử Đen — cũng như lão John, đã mòn mỏi đợi bữa tối quá mọi giờ giấc hợp lý và phải chăng — liền ca ngợi đây là một phát kiến triết học uyên bác và sâu sắc nhất; và vì bàn ăn đã được dọn sẵn từ trước, họ lập tức ngồi vào bàn.

Cuộc trò chuyện chẳng mấy sôi nổi, khẩu vị của một số người cũng chẳng mấy mặn mà. Thế nhưng, xét về cả hai phương diện này, lão John đã bù đắp dư dả cho sự kém nhiệt tình của những người còn lại và thể hiện vô cùng xuất sắc.

Không phải vì tài biện bác mà ông Willet tỏa sáng rực rỡ, bởi chẳng có người bạn vong niên nào ở đây để ông có thể “chất vấn”, và ông cũng có phần dè dặt khi đụng đến Joe; trong thâm tâm ông cứ mang nỗi lo hồ đồ rằng chỉ cần một chút sơ sẩy hay nghe thấy điều gì chướng tai dù là nhỏ nhất, anh sẵn sàng quật ngã lão Sư Tử Đen xuống ngay sàn phòng khách của hắn, rồi lập tức bỏ đi Trung Quốc hay một vùng đất xa xôi vô danh nào khác để ở đó suốt đời, hoặc ít nhất là cho đến khi tống khứ nốt cánh tay còn lại, cả hai chân, và có lẽ cả một con mắt vào cái sự thể ấy. Ông Willet đã khỏa lấp mọi khoảng lặng bằng một thứ kịch câm kỳ lạ; và ở khoản này, lão Sư Tử Đen — người đã quen thuộc với ông mấy năm nay — cho rằng ông đã vượt xa chính mình và vượt ngoài mong đợi của cả những bằng hữu ngưỡng mộ nhất.

Đề tài cứ quay cuồng trong tâm trí lão Willet, khơi mào cho những màn biểu diễn ấy, không gì khác chính là sự tàn tật trên cơ thể con trai mình — điều mà cho đến lúc đó ông vẫn chưa tài nào tin nổi hay hiểu thấu. Ngay sau cuộc gặp gỡ đầu tiên, người ta đã thấy ông thẫn thờ đi vào nhà bếp trong trạng thái vô cùng bối rối, dán mắt vào lò sưởi như thể đang tìm kiếm vị cố vấn quen thuộc trong mọi chuyện mơ hồ và khó khăn. Nhưng vì quán Sư Tử Đen chẳng có nồi hơi, mà bọn bạo loạn lại đập phá nồi hơi của quán ông tan nát đến mức chẳng thể dùng được nữa, nên ông lại thẫn thờ bước ra, chìm nghỉm trong vũng lầy của sự hoang mang và lú lẫn tinh thần. Trong trạng thái đó, ông đã dùng những cách kỳ lạ nhất để giải tỏa mối nghi ngờ: nào là sờ lên ống tay áo khoác của con trai như thể nghĩ rằng cánh tay ấy có thể vẫn ở đó; nào là ngắm nghía tay mình và tay của bất cứ ai khác để tự nhủ rằng hai cái chứ không phải một mới là tiêu chuẩn thông thường; nào là ngồi thừ ra hàng giờ liền đăm chiêu suy nghĩ, như thể đang cố gắng gợi lại hình ảnh Joe thời thơ bé và nhớ xem thuở ấy nó thực sự có một cánh tay hay một cặp; cùng vô vàn phỏng đoán tương tự khác.

Nhận ra mình đang ngồi bên bàn ăn này, xung quanh là những gương mặt từng quen thuộc thuở trước, ông Willet lại quay về với đề tài ấy bằng một khí thế phi thường; dường như ông quyết tâm phải hiểu cho bằng được ngay hôm nay hoặc không bao giờ. Thỉnh thoảng, cứ sau hai ba miếng ăn, ông lại đặt dao nĩa xuống, trợn trừng mắt nhìn con trai hết sức có thể — đặc biệt là bên phần thân thể bị cụt; rồi ông chậm rãi đảo mắt quanh bàn cho đến khi bắt gặp ánh mắt của ai đó, bấy giờ ông liền lắc đầu đầy vẻ trang trọng, vỗ vào vai người nợ, nháy mắt, hay có thể nói là — vì việc nháy mắt đối với ông diễn ra rất chậm — nhắm một mắt ngủ thiếp đi trong một hai phút; rồi với một cái lắc đầu trang trọng nữa, ông cầm dao nĩa lên và tiếp tục ăn. Đôi khi, ông cứ lơ đễnh đưa thức ăn vào miệng, tập trung toàn bộ tâm trí vào Joe, và ngẩn người nhìn anh cắt thịt bằng một tay cho đến khi những triệu chứng nghẹn ngào kéo ông trở về thực tại và giúp ông tỉnh táo lại. Có lúc, ông lại giở những trò nhỏ nhặt như xin muối, tiêu, giấm, mù tạc — bất cứ thứ gì nằm ở phía bên tay cụt — rồi chăm chú quan sát Joe đưa đồ cho mình. Nhờ những cuộc thử nghiệm kiên trì ấy, cuối cùng ông cũng tự thỏa mãn và thuyết phục được bản thân. Sau một khoảng lặng dài hơn bất kỳ khoảng lặng nào trước đó, ông đặt dao nĩa sang hai bên đĩa, nốc một hơi cạn sạch vạc bia bên cạnh (mắt vẫn không rời khỏi Joe), ngả người ra sau ghế, thở dài một hơi thật dài, rồi đảo mắt nhìn quanh bàn và tuyên bố:

— Nó bị cắt mất rồi!

— Chúa tôi! — lão Sư Tử Đen thốt lên, đập mạnh tay xuống bàn, — hắn hiểu ra rồi kìa!

— Vâng, thưa ông, — ông Willet đáp với vẻ mặt của một kẻ vừa lập được công và xứng đáng nhận lời khen. — Sự tình là thế đấy. Nó đã bị cắt đi rồi.

— Hãy kể cho ông ấy nghe việc đó diễn ra ở đâu đi, — lão Sư Tử Đen bảo Joe.

— Tại trận bảo vệ Savannah, thưa cha.

— Tại trận bảo vệ Salwanners, — ông Willet mềm mại lặp lại, đoạn lại đảo mắt nhìn quanh bàn.

— Ở châu Mỹ, nơi có chiến tranh ấy, — Joe nói.

— Ở châu Mỹ, nơi có chiến tranh, — ông Willet lặp lại. — Nó đã bị cắt đi tại trận bảo vệ Salwanners ở châu Mỹ nơi có chiến tranh. — Cứ lẩm bẩm những từ ấy trong cổ họng (thông tin này ít nhất đã được truyền đạt cho ông bằng nguyên văn như thế đến năm mươi lần trước đó), ông Willet đứng dậy, đi vòng ra chỗ Joe, sờ dọc ống tay áo trống rỗng của anh từ cổ tay lên đến tận phần múp thò ra của cánh tay; bắt tay anh; châm tẩu thuốc bằng lửa ở lò sưởi, rít một hơi dài, đi ra cửa, khi đến nơi liền quay người lại một lần, dùng mu bàn tay trỏ lau mắt trái, rồi cất giọng run rẩy: — Cánh tay của con trai tôi — đã bị cắt mất — tại trận bảo vệ — Salwanners — ở châu Mỹ — nơi có chiến tranh — dứt lời, ông bước ra ngoài và không quay trở lại trong suốt đêm hôm đó.

Quả vậy, với đủ thứ lý do thoái thác, lần lượt từng người đều lui ra, trừ Dolly, người bị bỏ lại ngồi đó một mình. Được ở một mình quả là sự giải tỏa lớn, và cô đang khóc thoả nỗi lòng thì nghe thấy tiếng Joe ở cuối hành lang đang nói lời chúc ngủ ngon với ai đó.

Chúc ngủ ngon! Vậy là anh ấy sắp đi nơi khác — có lẽ là đến một nơi khá xa. Anh ấy CÓ THỂ đi về cái tổ ấm nào cơ chứ, khi trời đã khuya lắc khuya lơ thế này!

Cô nghe tiếng anh bước dọc hành lang và đi ngang qua cửa. Nhưng bước chân anh chợt ngập ngừng. Anh quay lại — tim Dolly đập thình thịch — anh ngó vào trong.

— Chúc ngủ ngon! — anh không gọi tên Dolly, nhưng việc anh không gọi là Cô Varden cũng đủ khiến cô thấy ấm lòng rồi.

— Chúc ngủ ngon! — Dolly nấc lên.

— Anh rất tiếc vì em cứ phải đau khổ mãi vì chuyện đã qua và trôi qua rồi, — Joe dịu dàng nói. — Đừng thế nữa. Anh không chịu nổi khi thấy em làm vậy. Đừng nghĩ đến nó nữa. Giờ em đã an toàn và hạnh phúc rồi.

Dolly lại càng khóc to hơn.

— Chắc hẳn em đã phải chịu đựng rất nhiều trong mấy ngày qua — vậy mà em chẳng thay đổi chút nào, nếu có thì chỉ đẹp lên thôi. Người ta bảo em thay đổi rồi, nhưng anh chẳng thấy thế. Em vẫn cứ là — em vốn luôn rất xinh đẹp, — Joe nói, — nhưng giờ em còn xinh đẹp hơn xưa. Thật đấy. Nói vậy chẳng có gì là sai trái cả, vì chắc chắn em phải biết điều đó. Chắc em được khen suốt ấy chứ.

Nói chung thì Dolly CÓ BIẾT điều đó, và CŨNG ĐƯỢC KHEN rất nhiều. Nhưng ngài thợ đóng xe hóa ra lại là một kẻ ngốc nghếch từ nhiều năm trước; và cho dù cô từng sợ hãi việc phát hiện ra những điều tương tự ở những người khác, hay vì thói quen lâu ngày mà đâm ra hờ hững với những lời tán dương nói chung, thì có một điều chắc chắn là dẫu đang khóc sướt mướt thế này, cô vẫn cảm thấy sung sướng khi được nghe câu nói ấy hơn bất cứ lúc nào trong đời.

— Em sẽ ơn suốtt đời, — cô con gái nhỏ của thợ khóa nấc lên. — Em sẽ chẳng bao giờ nghe thấy tên anh mà lòng không có cảm giác như muốn vỡ tung ra. Em sẽ nhớ đến anh trong những lời cầu nguyện mỗi tối và mỗi sáng cho đến khi em nhắm mắt xuôi tay!

— Thật chứ? — Joe hào hứng hỏi. — Em thật lòng thế chứ? Nghe em nói vậy khiến anh — chà, khiến anh vô cùng hạnh phúc và tự hào.

Dolly vẫn nấc nghẹn, tay áp chiếc khăn tay lên mắt. Joe vẫn đứng đó, ngắm nhìn cô.

— Giọng nói của em, — Joe cất lời, — gợi lại những ngày xưa cũ một cách thật êm đềm, khiến chốc lát cứ ngỡ như đêm ấy — giờ nhắc lại chuyện đêm đó cũng chẳng hại gì — đã quay trở lại, và chẳng có chuyện gì xảy ra trong khoảng thời gian qua cả. Anh có cảm giác như mình chưa từng trải qua gian khổ nào, mà chỉ mới đánh ngã tên Tom Cobb tội nghiệp ngày hôm qua, rồi mang theo bọc hành lý trên vai đến tìm em trước khi trốn chạy. — Em còn nhớ chứ?

Nhớ chứ! Nhưng cô chẳng thốt nên lời. Cô ngước mắt lên trong chốc lát. Chỉ là một cái liếc nhìn; một cái liếc nhìn nhỏ bé, đẫm lệ và rụt rè. Thế nhưng nó lại khiến Joe im bặt trong một hồi lâu.

— Chà! — anh quả quyết nói, — chuyện đã phải khác đi, và nó đã khác. Từ dạo ấy, anh đã ở xứ người, chiến đấu suốt mùa hạ và chết cóng suốt mùa đông. Anh trở về tay trắng chẳng khá hơn khi đi, lại thêm tật nguyền suốt đời. Nhưng, Dolly, anh thà mất nốt cánh tay này — chà, anh thà mất cả cái đầu — còn hơn là trở về để rồi thấy em đã chết, hoặc không phải là hình ảnh mà anh vẫn luôn mường tượng trong lòng, là người mà anh vẫn luôn mong ước và hy vọng được tìm thấy. Tạ ơn Chúa vì tất cả!

Ôi, cô tiểu thư điệu đà của năm năm về trước giờ đây mới thấm thía và cảm nhận sâu sắc làm sao! Cuối cùng thì cô cũng tìm thấy trái tim mình. Chưa từng biết đến giá trị của nó cho đến tận bây giờ, cô cũng chưa từng thấu hiểu giá trị trái tim anh. Mới trân quý làm sao!

— Đã có lúc anh từng hy vọng, — Joe bày tỏ theo cách mộc mạc của mình, — rằng mình có thể trở về như một kẻ giàu có và cưới em. Nhưng hồi đó anh chỉ là một thiếu niên, và từ lâu đã hiểu rõ thực tế hơn thế. Anh nay chỉ là một gã lính tàn tật nghèo hèn bị giải ngũ, và đành phải bằng lòng lết qua cõi đời này theo cách có thể. Ngay lúc này anh không dám chắc mình sẽ vui vẻ khi thấy em kết hôn, Dolly ạ; nhưng anh THỰC SỰ vui — vâng, anh rất vui, và vui vì biết rằng mình có thể nói ra điều đó — khi biết rằng em được ngưỡng mộ, được theo đuổi, và hoàn toàn có quyền chọn lựa cho mình một cuộc đời hạnh phúc. Được biết rằng em sẽ kể với chồng về anh đã là một niềm an ủi lớn lao đối với anh rồi; và anh hy vọng sẽ có ngày anh đủ tư cách để quý mến anh ta, bắt tay anh ta, và đến thăm em như một người bạn nghèo từng quen biết em thuở thiếu thời. Chúa phù hộ cho em!

Bàn tay anh CÓ RUN LÊN; nhưng dẫu vậy, anh vẫn rụt tay về và bỏ đi.