Tôi lại đuổi theo dấu chân Trương Ái Linh, thấy cô mặc một chiếc sườn xám tay lửng màu vàng ngỗng, đứng trước cửa một ngôi nhà đang do dự. Trong nhà tỏa ra hương hoa ngào ngạt, còn có tiếng ngâm nga của một ông lão, tôi không kìm được mỉm cười, biết cô đã tìm đúng người rồi.

—— Đó là nhà của ông Chu Sấu Quyên, một trong "Ngũ hổ tướng" của phái Uyên Uyên Hồ Điệp, nổi tiếng với câu "Vẽ bướm trên váy lụa, nhận uyên ương trên ngói rơi" (bốn vị còn lại là Trương Hận Thủy, Bao Thiên Tiếu, Từ Chẩm Á, Lý Hàm Thu). Từ nhỏ tôi đã xem qua một số tiểu thuyết ngôn tình của ông, nội dung phần lớn không nhớ rõ, chẳng qua cũng là những cốt truyện cũ kỹ về tài tử giai nhân, duyên mỏng tình sâu, nghe kể chuyện mà rơi lệ, nhìn hoa hải đường mà khóc ra máu. Hồi đó vì mê Trương Hận Thủy nên tôi cũng mê luôn "phái Uyên Ương Hồ Điệp", tìm đọc rất nhiều tiểu thuyết cùng thời, nhưng vẫn luôn cho rằng chỉ có Trương Hận Thủy là hay nhất, mà tiểu thuyết của Trương Hận Thủy lại hay nhất là "Đề Tiếu Nhân Duyên" và "Kim Phấn Thế Gia", tôi đã đọc không chỉ một lần; sau này đọc "Kinh Hoa Yên Vân" của Lâm Ngữ Đường, thấy còn hay hơn cả "Kim Phấn Thế Gia", thế là lại chuyển hướng sang mê Lâm Ngữ Đường; còn tiểu thuyết của Chu Sấu Quyên thì chẳng nhớ nổi cuốn nào, ngược lại ông có tập "Niêm Hoa Tập", ghi chép lại những tâm đắc khi trồng hoa, đến tận bây giờ vẫn còn nằm trên kệ sách những cuốn tôi hay dùng, thỉnh thoảng lại lấy ra lật xem, tựa hồ như có thể vương vấn chút hương hoa…

Cửa mở, một con bướm từ bên trong bay ra trước tiên, như thể đang chào hỏi, rồi mới đến khuôn mặt trẻ con ngây thơ của một cô bé, cô bé hỏi: "Chị tìm ai?"

"Đây có phải nhà ông Chu không?" Trương Ái Linh khẽ cúi đầu hành lễ, "Tôi tên là Trương Ái Linh, mạo muội đến thăm, xin ông hãy xem qua cái này." Đó là thư giới thiệu của ông Nhạc Uyên, cố giao của mẹ cô, giờ đây tạm dùng làm gạch gõ cửa.

Một lát sau, cô được mời vào phòng khách —— đó là mùa xuân năm 1943, lần đầu tiên cô và Chu Sấu Quyên gặp mặt.

Trong chiếc lò Tuyên Đức trên bàn đốt một nén hương tử la lan, khói xanh lượn lờ, bên cạnh là một cái chậu sứ xanh cổ kính, trong chậu là nước sạch nông nông, trên mặt nước nổi những bông hoa đủ màu sắc, tùy theo mùa mà khác nhau —— mùa xuân là hoa ngọc lan, hoặc hoa mẫu đơn, hoặc hoa đỗ quyên; mùa hè là cả đóa hoa chuối cảnh; mùa thu là hoa quế ngọt ngào quyến rũ; mùa đông là hoa lạp mai thơm ngát khắp phòng —— đều là hoa đã tàn hoặc theo gió rơi xuống đất rồi được nhặt về.

Chu Sấu Quyên là người trồng hoa, càng là người yêu hoa, chưa bao giờ hái hoa đang nở trên cành. Ông thường nhẹ nhàng vuốt ve hoặc gõ vào thành chậu sứ rồi ngâm nga khe khẽ, nghiền ngẫm vần điệu và nhịp điệu của một bài thơ mới làm. Vì vậy thơ ông viết, phần lớn đều có hương hoa, còn có cả thanh âm trong trẻo của chậu nước.

Hôm nay ông đang đăm chiêu nhìn nén hương tử la lan và chậu nước, cô con gái nhỏ Anh vội vã chạy lên, đưa một chiếc phong bì lớn, nói có một cô gái đến thăm. Thư là của lão nhân Hoàng Viên Nhạc Uyên gửi tới, giới thiệu một nữ tác giả tên Trương Ái Linh cho ông quen biết, hy vọng có thể cùng ông bàn chuyện tiểu thuyết.

Ông bèn xuống lầu, cô gái trong phòng khách nghe thấy tiếng cầu thang liền lập tức đứng dậy, vóc dáng thanh tú, cúi chào như một nữ sinh cung kính sợ sệt. Trước mặt vị ông Chu đã gần ngũ tuần, cô quả thực chỉ là một học sinh nhỏ —— lớn lên bằng cách đọc văn chương của ông.

Ông Chu đáp lễ, mời cô ngồi xuống, chỉ vào cô bé ra mở cửa giới thiệu: "Hai người đã gặp nhau rồi —— đây là con gái út của tôi, tên Anh."

Ái Linh kinh ngạc mở to mắt, nói: "Tên cúng cơm hồi nhỏ của cháu cũng gọi là Anh. Ái Linh là cái tên mẹ cháu tiện tay điền vào khi dẫn cháu đi đăng ký nhập học đấy ạ." Cô ngượng ngùng nói với ông, "Mẹ cháu là độc giả của ông, còn từng viết thư cho ông nữa cơ."

"Ồ?"

"Trong thư nói rằng, xin ông đừng viết tiếp nữa, quá đau lòng."

Ông lão cười, những lá thư ngây thơ và đa cảm như vậy, với ông thì đọc quá nhiều rồi, đã chẳng còn nhớ rõ. Những người tập viết văn đến tận cửa bái phỏng như thế này cũng thực sự quá nhiều, ông gặp cô, chẳng qua là nể mặt lão nhân Hoàng Viên, không thể không ứng phó một chút, nên hỏi: "Trước đây cháu từng viết gì chưa?"

"Từng viết vài bài phê bình phim ảnh cho tờ 'Thái Mẫn Báo' (The Times), cũng viết một số bài cho tạp chí 'Nhị Thập Thế Kỷ'; các tác phẩm tiếng Trung thì chỉ có bài 'Thiên Tài Mộng' từng viết cho tờ 'Tây Phong' trước đây; gần đây mới bắt đầu viết lại tiếng Trung, viết được hai cuốn tiểu thuyết vừa, kể về chuyện ở Hồng Kông, muốn thỉnh giáo thầy ạ." Nói đoạn, cô mở gói giấy ra, cung kính nâng hai tập bản thảo bằng cả hai tay dâng lên.

Ông Chu nhận lấy, tùy tiện mở ra, nhìn tiêu đề "Đệ Nhất Lư Hương - Trầm Hương Tiết" trước, thấy lạ, khen: "Có vị." Ông cười nói, "Chi bằng cứ để bản thảo ở chỗ tôi, cho tôi được đọc kỹ."

Lần gặp mặt này, họ nói chuyện hơn một giờ đồng hồ mới chia tay, cũng có thể coi là một cuộc trò chuyện sâu sắc.

Tuy là lần đầu gặp mặt, nhưng ông lão đã cảm nhận rõ ràng, đây là một thiên tài hiếm có. Khí chất thanh cao tự nhiên toát ra trên người cô, sự hoa mỹ tinh tế trong cử chỉ lời nói của cô, đều khiến ông cảm thấy một sự hưng phấn và vui mừng khó hiểu, tựa như đang đối diện với một nhành hoa, lại tựa như "Niêm hoa nhất tiếu" của Đức Phật.

Sau bữa tối hôm đó, ông theo thói quen chỉ huy mấy cô con gái xếp hàng mang những chậu cảnh, hoa chậu trên bàn, trên bàn trà, trên giá ra vườn —— đây là bài tập các chị em nhà họ Chu phải làm mỗi tối, để chúng được "uống sương đêm".

Sau đó, ông nóng lòng ngồi trước bàn sách thắp đèn đọc đêm, đọc một mạch hết hai tập "Lư Hương", vừa đọc vừa vỗ nhịp tán thưởng. "Ở một góc sân cỏ, trồng một cây đỗ quyên nhỏ, đang nở hoa, cánh hoa màu hồng pha chút vàng, là màu đỏ tôm tươi sáng. Mùa xuân trong tường, chẳng qua chỉ là hư ứng cảnh sắc, ai ngờ đốm lửa nhỏ, có thể đốt cháy cả đồng cỏ, mùa xuân trong tường lan ra ngoài tường, trên núi hoa đỗ quyên dại nở rộ rực rỡ, sắc đỏ chói lọi ấy, một đường cuồn cuộn cháy xuống sườn đồi. Bên ngoài hoa đỗ quyên là biển xanh thẫm, trên biển đỗ những con tàu trắng lớn. Ở đây không chỉ là sự đối lập mạnh mẽ về màu sắc mang lại cho người xem một cảm giác choáng váng không chân thực —— đâu đâu cũng là đối lập, các loại bối cảnh địa điểm không hài hòa, bầu không khí thời đại, tất cả đều bị nhồi nhét cứng nhắc vào nhau, tạo nên một cảnh giới kỳ ảo."

Chu Sấu Quyên không khỏi bị "cảnh giới kỳ ảo" này mê hoặc. Ông viết bao nhiêu bài về các loài hoa, mà chưa từng miêu tả hoa đỗ quyên như thế này bao giờ. Văn chương kỳ mỹ quỷ dị như vậy, vừa có hàm súc điển tịch của "Hồng Lâu Mộng", lại vừa có sự hài hước dí dỏm của nhà văn Anh Maugham, đây đâu phải là một lò hương, mà đơn giản là hương thơm tràn ngập cả thế giới. Những ngày này, ông vẫn luôn trù tính tái bản tờ "Tử La Lan", hai tập "Lư Hương" này đốt lên quá đúng lúc, quả thực là thần binh từ trên trời rơi xuống, là hai quả đại bác sức công phá còn chấn động hơn cả oanh tạc.

Đọc xong tiểu thuyết, trời đã rạng sáng, Chu Sấu Quyên không hề cảm thấy mệt mỏi, một mình ra vườn tập thể dục, những nụ hoa tối qua còn khép lại, sau một đêm được sương sớm tưới tắm đã đua nhau nở rộ; gốc cây già dáng huyền nhai kia cũng nảy chồi mới, đâm ra một hai lá mầm tươi non. Ông phấn khích cầm lấy xẻng hoa và kéo tre, lần lượt tỉa cành, chỉnh hoa, thay chậu cho những chậu cảnh chậu hoa đó, và không kìm được nhìn chằm chằm vào một cây đỗ quyên rất lâu.

Hoa đỗ quyên còn gọi là ánh sơn hồng, ngoài ra còn có các tên khác như hồng trịch trù, tạ báo hoa, sơn thạch lựu, nghe đều rất bá đạo mạnh mẽ, chỉ có người Nhật gọi là Cao Nguyệt (Satsuki), không biết dựa vào đâu. Người Nhật lấy giống hoa đỗ quyên, thụ phấn chéo, có rất nhiều giống khác lạ, nổi tiếng có Vương Quan, Thiên Nữ Vũ, Tứ Hải Ba, Hàn Mẫu Đơn, Tàn Nguyệt, Hiểu Sơn v.v. Ông trước đây từng sưu tầm hàng chục loại, đáng tiếc trong chiến tranh chạy đôn chạy đáo, lơ là chăm sóc, thế mà lần lượt khô héo hết, coi đó là điều nuối tiếc nhất đời. Đặc biệt là một chậu đỗ quyên mua được với giá cao trước chiến tranh, cổ kính phi phàm, như đã hơn trăm năm, thân khô to như cánh tay người, phía dưới một cành nghiêng ra, tôn lên bởi đá rêu, trông sống như một con vượn già đang ngồi ở đó, hoa màu đỏ sẫm, tươi tắn lạ thường. Ông rất yêu quý, còn đặc biệt làm một bài thơ tuyệt cú để tán dương nó. Nhưng cũng vì tránh loạn mà thiếu chăm sóc, bị kiến phá hủy rễ hoa, dẫn đến khô chết. Mấy năm nay đi khắp nơi tìm kiếm, đành chịu "giai nhân khó gặp lại"! Tuy hết lần này đến lần khác tự an ủi: Dưới tổ chim bị đổ, làm sao còn trứng nguyên vẹn. Mạng còn khó giữ, huống hồ là hoa? Thế nhưng vẫn không thể buông bỏ.

Đêm nay xem hoa đỗ quyên dưới ngòi bút của Trương Ái Linh, lại tựa như gặp lại cây đỗ quyên trăm năm đó —— Văn tài của Trương Ái Linh, chính là kỳ hoa dị thảo thực sự, là tiên hoa vườn ngọc, là Giáng Châu tiên thảo giáng trần! Cũng là một món quà hậu hĩnh gửi tặng "Tử La Lan", là gấm thêm hoa, càng là tuyết trong ngày lạnh tặng than.

Ông quả thực không đợi được muốn gặp ngay Trương Ái Linh, trực tiếp nói cho cô biết tin tốt này.

Nhưng đợi suốt một tuần, cô mới lại đến cửa —— có lẽ cô cho rằng ông phải dành thời gian đọc xong tiểu thuyết của cô, thế nào cũng phải đợi ít nhất một tuần sau chứ —— khi ông nói với cô tin "Tử La Lan" hồi sinh, và nói quyết định đăng hai tập "Lư Hương" này trên "Tử La Lan", cô rất vui mừng, lại nói: "Mẹ cháu, còn cả cô cháu nữa, trước đây đều là độc giả của ông, vẫn luôn xem 'Tử La Lan', còn cả 'Bán Nguyệt', 'Tử Lan Hoa Phiến'. Lúc đó mẹ cháu vừa từ Pháp học vẽ về nước, đã rơi không ít nước mắt vì tiểu thuyết của ông đấy."

Nghe cô lại nhắc đến mẹ, Chu Sấu Quyên cũng chỉ lịch sự hỏi: "Lệnh đường... cũng ở Thượng Hải sao?"

"Bà ấy mấy năm trước đã sang Singapore, lúc đầu còn thư từ qua lại, nhưng sau khi chiến tranh Thái Bình Dương nổ ra vào ngày 8 tháng 12 năm ngoái thì không còn tin tức gì nữa, cách đây không lâu nghe người ta nói, hình như đã sang Ấn Độ rồi, cũng không biết thật giả thế nào."

Trên khuôn mặt Trương Ái Linh lại lộ ra vẻ ưu tư bàng hoàng quen thuộc đó, trong cuộc đời cô, mãi mãi bao quanh bởi sự đe dọa mịt mù như thế, dù ánh mặt trời chiếu ở đâu, bóng râm dưới dù vẫn luôn đi theo cô, trốn cũng không thoát.

Tuy nhiên việc "Tử La Lan" tái bản và ông Chu đồng ý đăng tiểu thuyết của mình dù sao cũng là một tia nắng trong cuộc sống nhỉ, ít nhất cũng là ánh nắng ngoài cửa sổ, có không bước vào được, thì cũng là nhìn thấy mảng nắng vàng rực đó.

Hôm đó về nhà, Trương Ái Linh hớn hở kể với cô về quá trình yết kiến ông Chu, trong lời nói khó giấu vẻ đắc ý.

Trương Mậu Uyên cũng cười: "Được người ta khen hai câu, mà đã vui thế sao?" Nghĩ một chút lại nói, "Ông Chu là người nổi tiếng đấy, chịu đối xử như vậy với cháu, cũng quả là hiếm có, nên cảm ơn người ta cho tử tế —— mời ông ấy đến nhà uống chén trà có được không? Cô cũng nhờ ánh sáng của cháu mà gặp được thần tượng trước đây của cô —— thực sự đã xem không ít bài viết của ông ấy đấy."

"Mời ông ấy đến nhà?" Ái Linh sững sờ, "Không biết người ta có đồng ý hay không."

"Đồng ý hay không, hỏi thử không phải sẽ biết sao. Lễ nhiều không trách, dù không đồng ý, cũng là tấm lòng của chúng ta, ít nhất người ta biết cháu trong lòng là cảm kích."

"Cũng phải." Ái Linh bắt đầu động tâm.

Cô nhớ lại năm tám tuổi, mẹ lần đầu tiên từ nước ngoài về, rất thích xem báo nhỏ, xem tiểu thuyết cũ của phái Uyên Ương Hồ Điệp. Hồi đó trên "Tiểu Thuyết Nguyệt Báo" đang đăng "Nhị Mã" của Lão Xá, tạp chí gửi đến hàng tháng, Hoàng Dật Phàm ngồi trên bồn cầu đọc, vừa cười, vừa đọc ra tiếng, cô cũng tựa vào khung cửa cười theo.

—— Cho đến tận bây giờ cô vẫn còn thích "Nhị Mã", thích cái sự thích của mẹ, thích ký ức vui vẻ khi nghe mẹ đọc tạp chí đó. Mặc dù các tác phẩm sau này của Lão Xá như "Ly Hôn" và "Hỏa Xa" đều hay hơn "Nhị Mã" rất nhiều, nhưng cô vẫn chấp niệm với sự yêu thích ban đầu.

"Hận Bất Tương Phùng Vị Giá Thời", "Thử Hận Miên Miên Vô Tuyệt Kỳ" của Chu Sấu Quyên, cũng là những tác phẩm cô tiếp cận vào thời gian đó.

Còn cha nữa, cũng là người thích tiểu thuyết chương hồi...

Lời của cô như khuấy động những ký ức phủ bụi, khuấy lên đầy trời khói sương, thứ khói sương ấm áp mà cũ kỹ.

Tim cô nhói lên một cách dịu dàng, chua xót.

Nói là làm, tối đó cô lại vội vã chạy đến nhà họ Chu, trịnh trọng mời thầy Chu và sư mẫu "quang lâm hàn xá" —— "Muốn mời thầy tham gia một buổi tiệc trà nhỏ do chúng cháu tổ chức."

Thấy cô nhiệt tình ngây thơ như vậy, ông Chu ngược lại cười lên, nhận lời ngay: "Được thôi, nhưng không phải hôm nay, đợi 'Tử La Lan' số ra mắt xuất bản, tôi mang bản mẫu đến xem cô, như vậy không tính là tay không đến cửa —— đỡ phải tổ chức lễ lạt."

Quả nhiên cách đó không lâu, Chu Sấu Quyên đã cầm bản mẫu "Tử La Lan" đích thân đến cửa —— phu nhân vì nhà có việc, không thể đi cùng.

Nói là "tiệc trà", thực ra chỉ có mỗi ông là khách, chủ thì có tận hai người, chính là hai cô cháu Trương Mậu Uyên và Trương Ái Linh. Trà là trà sữa bò, điểm tâm là đồ Tây có cả ngọt lẫn mặn, tinh xảo sạch sẽ, ngay cả tách trà và đĩa bánh cũng đều rất tinh mỹ, có thể thấy tâm ý và sự coi trọng của chủ nhà.

Trà sữa bò, tất nhiên là dùng tách trà đĩa lót kiểu Tây, có thể tưởng tượng trong tách sứ trắng tinh, trên nước trà đỏ như máu nổi lên lớp kem trắng và nhẹ, dần dần tan ra, như mây mù vây quanh, đó là một loại tâm cảnh.

Chu Sấu Quyên còn nhớ rõ, phòng khách của Trương Ái Linh cũng sạch sẽ và tinh tế, trên tường treo ảnh, Ái Linh chỉ vào một tấm nói: "Đây chính là mẹ cháu." Tình cảm kính yêu bộc lộ rõ trên mặt.

Vì cô hết lần này đến lần khác nhắc đến mẹ, Chu Sấu Quyên cũng không khỏi nghiêm túc nhìn tấm ảnh thật kỹ, đó là một phu nhân khuôn mặt đầy đặn búi tóc cao, đường nét rõ ràng, hơi giống người nước ngoài. Ông nhìn ra được, cô gái thiên tài trước mặt dành cho mẹ một tình yêu gần như sự sùng bái tôn giáo, và bị ảnh hưởng rất sâu sắc.

Họ nói về văn học, cũng nói về nghệ thuật làm vườn, Trương Ái Linh lấy bài "Trung Quốc Đích Sinh Hoạt Dữ Phục Trang" (Cuộc sống và trang phục Trung Quốc) mình viết trên "Nhị Thập Thế Kỷ" mời thầy chỉ giáo, ngượng ngùng nói: "Tranh minh họa là cháu tự vẽ đấy ạ."

Chu Sấu Quyên không khỏi kinh ngạc, khen ngợi: "Hóa ra tiếng Anh của cháu tốt như vậy, mỹ thuật cũng giỏi, nét vẽ rất sinh động."

Ái Linh cười khúc khích, hoàn toàn là một học trò ngoan được thầy khen ngợi.

—— Rốt cuộc cũng chỉ là một cô gái 23 tuổi.

23 tuổi, là quãng thời gian đẹp nhất của một cô gái, là một đóa hoa nở vào lúc rực rỡ nhất, uống no nước và ánh nắng, vừa trút bỏ sự gò bó và e dè, mà lại chưa kịp vương vấn nửa phần bụi bặm và sương khói, nở rộ hân hoan, thơm ngát thanh thuần chính trực, tựa hồ cả thế giới đều là của cô.

2

Trương Ái Linh 23 tuổi, trẻ trung, bay bổng, tài tư như suối, danh tiếng như hoa, tuy sớm đã am hiểu sự thăng trầm thế sự, nhân tình thế thái, nhưng vẫn chưa biết vị đắng của tình yêu. Mang theo vô số giấc mơ đẹp về tình yêu và lý tưởng, đầy mong đợi bước qua từng ngã rẽ của cuộc đời, cẩn thận mở những chiếc hộp Pandora đủ kiểu khảm vàng nạm ngọc, không biết mình sẽ gặp phải cái gì, nhìn thấy cái gì —— Trong buổi dạ tiệc ở Di Hồng Viện, đến lượt Đại Ngọc rút thăm, trong lòng thầm cầu nguyện: Không biết còn điều gì tốt đẹp để lại cho mình? Là "Chỉ sợ đêm sâu hoa ngủ mất", hay là "Nở đến tận cùng hoa sự tàn"? Là "Hàng rào trúc nhà tranh tự hài lòng", hay là "Hoa hạnh đỏ bên trời tựa mây trồng"?

Cô cứ thế mà nổi tiếng một cách không hề chuẩn bị, một bước lên mây, không thể thu dọn, liền giống như hoa đỗ quyên dưới ngòi bút của cô, "Sắc đỏ chói lọi ấy, một đường cuồn cuộn cháy xuống sườn đồi", từ trong tường cháy ra ngoài tường, đốt đỏ cả bầu trời trên hòn đảo cô độc.

Hai năm 1943, 1944 của văn đàn Thượng Hải được gọi là "Năm Trương Ái Linh", "Đệ Nhất Lư Hương" đăng dài kỳ chưa xong, tài hoa của cô đã thu hút sự chú ý của toàn bộ bãi biển Thượng Hải; sự xuất hiện của "Đệ Nhị Lư Hương", càng là gấm thêm hoa, lửa đổ thêm dầu; tiếp đó là "Mạt Lợi Hương Phiến", là "Tâm Kinh", là "Khuynh Thành Chi Luyến", "Lưu Ly Ngõa", "Phong Tỏa", "Kim Tỏa Ký", đều là những ý tưởng kỳ lạ như thế, hương thơm lạ lùng ập vào mặt; "Đáo Để Thị Thượng Hải Nhân", "Dương Nhân Khán Kinh Hí Cập Kỳ Tha", "Canh Y Ký", "Công Ốc Sinh Hoạt Ký Thú", "Đạo Lộ Dĩ Mục", "Tất Dã Chính Danh Hồ", lại đều là những bài viết tươi mới nổi bật, sâu sắc thấu tình đạt lý, không thể không khiến người ta vừa mừng vừa kinh ngạc: Người phụ nữ xuất thế ngang trời này quá giống một truyền thuyết!

Và trong thời gian này, cô cũng tình cờ quen biết nhiều nhân vật có thể gọi là "truyền thuyết" —— Chu Sấu Quyên tự nhiên là vị thứ nhất; Kha Linh là vị thứ hai.

Kha Linh tên thật là Cao Quý Lâm, là đồng hương của Lỗ Tấn, người Chiết Giang Thiệu Hưng, sau sự kiện "918" năm 1931 theo thầy đến Thượng Hải làm báo, thuê một căn phòng phía trước ở một ngôi nhà kiểu cũ trong ngõ gần công ty Sát Ngưu ở cầu Nam Dương, đặt báo "Thân Báo" và "Tân Văn Báo" tại các sạp báo để làm tư liệu, liên hệ với một xưởng in, một đầu mục nhỏ của người bán báo, thế là khai trương, làm tờ "Thời Sự Chu San", chỉ ra được năm sáu kỳ là bình bình an an thọ chung chính tẩm, ngay cả một chút bọt sóng cũng không hề nổi lên, nhưng Kha Linh lại từ đó bước vào hàng ngũ người làm báo.

Năm đầu tiên gặp Trương Ái Linh, ông vừa tiếp quản tạp chí "Vạn Tượng" từ tay nhà báo nổi tiếng Trần Điệp Y. Từ khi nhìn thấy bài "Đệ Nhất Lư Hương" của Trương Ái Linh trên "Tử La Lan", ông đã luôn tâm niệm làm sao để có thể đặt bài của ngôi sao mới nổi trên văn đàn trên biển này, từng nghĩ muốn nhờ chủ nhân Lan Am La Hán Chu Sấu Quyên giới thiệu quen biết, nhưng lại cảm thấy mạo muội. Không ngờ trời chiều lòng người, ngày hôm đó, Trương Ái Linh lại chủ động đến cửa.

Đúng là thời tiết tháng bảy rực lửa, ve kêu râm ran trên cành lá, gắt gỏng từng tiếng một, chấn động đến mức tai người tê dại. Trương Ái Linh mặc một chiếc sườn xám lụa hoa nhí màu sắc thanh nhã, như một làn gió mát lành, thổi tan cái nóng nực đó, giao một tập bản thảo "Tâm Kinh" cùng tranh minh họa tự vẽ vào tay ông ——

"Hiệu sách Trung Ương xuất bản 'Vạn Tượng', ở trong một ngõ nhỏ gần khu Trú Cẩm Lý đường Phúc Châu, một căn nhà đá kiểu hai gian, tầng dưới là cửa hàng, phòng biên tập 'Vạn Tượng' đặt ở buồng bên trên lầu, ngăn cách bởi một cánh cửa, chính là phòng ngủ của vợ chồng ông chủ Bình Khâm Á. May mà trong phòng biên tập ngoài tôi ra thì chỉ có một trợ lý Dương Ấu Sinh, không đến mức quấy rầy sự yên tĩnh của chủ nhà. Văn hóa Thượng Hải cũ, một phần đáng kể chính là được sản sinh dưới những mái hiên như vậy. Và tôi ngay trong căn buồng bên kiểu gia đình này, vinh dự được tiếp đón nữ nhà văn mới chớm nở tài năng này... Cuộc gặp và trò chuyện rất ngắn gọn, nhưng rất vui vẻ. Nói những gì, đã khó mà hồi tưởng lại, nhưng tâm trạng của tôi lúc đó, đến tận bây giờ vẫn rõ ràng, đó chính là vui mừng khôn xiết. Tuy là lần đầu gặp mặt, tôi đối với cô ấy cũng không xa lạ..." (Kha Linh: "Dao ký Trương Ái Linh")

Cái gọi là "nhất kiến như cố" (gặp lần đầu như bạn cũ), không nghi ngờ gì chính là từ ngữ thích hợp nhất để hình dung nỗi cảm khái này của ông Kha.

Khi đó Kha Linh vừa đúng 34 tuổi, tài tử phong lưu đang độ tuổi, gặp được người phụ nữ kỳ lạ thanh tân tôn quý như Trương Ái Linh, có chút ngưỡng mộ hay không, không ai biết —— nếu hoàn toàn không có, thì cũng có vẻ không hợp nhân tình lắm. Ông sau này viết trong "Dao ký Trương Ái Linh": "Bản thân tôi hổ thẹn là nhà văn, nếu cũng sở hữu một độc giả —— dù chỉ là một người, đối đãi với tác phẩm của tôi như thế, tôi cũng đã mãn nguyện rồi." —— Ông đồng thời cũng là độc giả nhiệt tình của Lỗ Tấn, Ba Kim, Tiền Chung Thư, và là bạn thân chí cốt hàng chục năm với Phó Lôi, ông không hề viết như vậy trong bài văn tưởng niệm họ.

Trương Ái Linh lần lượt đăng tiểu thuyết "Tâm Kinh", "Lưu Ly Ngõa", "Liên Hoàn Đạo" (chưa hoàn thành), tản văn "Đáo Để Thị Thượng Hải Nhân" trên "Vạn Tượng", đều là qua tay Kha Linh.

Cuối năm 1943, cô biên soạn một vở kịch "Đi thôi! Lên lầu thôi!", cũng đưa cho Kha Linh xem trước, nhờ ông góp ý. Kha Linh cảm thấy cấu trúc quá tản mạn, màn cuối hoàn toàn không dùng được. Cô rất cảm kích, sửa đi sửa lại nhiều lần.

Sau đó, ông chủ "Vạn Tượng" Bình Khâm Á muốn xuất bản tập tiểu thuyết "Truyền Kỳ" của Trương Ái Linh, cô lại hỏi ý kiến Kha Linh. "Trương Ái Linh trong sáng tác nhanh chóng leo lên đỉnh cao rực rỡ, đồng thời trong chớp mắt nổi tiếng khắp Thượng Hải. Điều này khiến tôi vừa mừng vừa lo. Vì môi trường đặc biệt, thanh trọc khó phân, rất không đáng để nhảy múa giao lưu trong vườn thú. —— Lúc đó ra sức vỗ tay khuấy động cho cô ấy, thì có khá nhiều báo chí tạp chí có lai lịch không sạch sẽ, hứng thú không nằm ở văn học mà ở chỗ làm bộ mặt cho mình. Sau khi Thượng Hải thất thủ, văn đàn còn một số tiền bối đáng kính lưu lại ẩn cư, họ hầu như đều vui mừng phát hiện ra Trương Ái Linh, mà bản thân Trương Ái Linh tự nhiên không cách nào nhận ra điều này. Trịnh Chấn Đạc ẩn danh ẩn tính, bớt ăn bớt mặc, đang dốc sức thu mua điển tịch tổ quốc, dùng sức mạnh cá nhân hữu hạn, cứu vãn đại kiếp 'sử lưu tha bang, văn quy hải ngoại'. Ông bảo tôi khuyên Trương Ái Linh, đừng đi đâu cũng đăng tác phẩm, và đề nghị cụ thể: Cô viết bài, có thể giao cho nhà sách Khai Minh bảo tồn, do Khai Minh trả nhuận bút, đợi đến khi giang sơn thanh bình mới in ấn. Lúc đó người phụ trách biên tập của Khai Minh là Diệp Thánh Đào đã cả nhà di tản về Trùng Khánh, Hạ Di Tôn và ông chủ Chương Tích Sâm ở lại trấn thủ Thượng Hải, trong tiệm mời một loạt bậc lão thành văn hóa, mang tiếng là biên tập, thực tế là ở đó giấu mình tránh mưa tránh gió. Vương Thống Chiếu, Vương Bá Tường, Chu Dư Đồng, Từ Điều Phù, Chu Chấn Phủ, Cố Quân Chính các vị, đều là như vậy. Nhưng tôi đối với Trương Ái Linh không tiện nói sâu khi tình mới sơ, quá mạo muội. Cũng là sự tình có trùng hợp, không lâu sau tôi nhận được thư của cô ấy, nghe nói Bình Khâm Á muốn xuất bản cho cô một tập tiểu thuyết, nhận được sự tin tưởng của cô, hướng tôi xin ý kiến. Giới xuất bản Thượng Hải trước đây có một loại sách 'một chiết tám khấu' (giảm giá nhiều), chuyên in lậu cổ tịch và tiểu thuyết thông tục các loại, chất lượng thấp kém, chỉ dựa vào bán giá rẻ để thắng thế, hiệu sách Trung Ương cũng từ đó mà phất lên. Tôi thuận nước đẩy thuyền, gửi cho Trương Ái Linh một danh mục sách trong tiệm, để cô tham khảo, giải thích nếu là tôi, thà từ chối sự ưu ái. Tôi khẩn thiết bày tỏ: Với tài năng của cô, không lo không xuất hiện trước đời, hy vọng cô bình tĩnh chờ thời cơ, đừng quá cầu thành nhanh. Thư trả lời của cô rất thẳng thắn, nói chủ trương của cô là 'thừa nhiệt đả thiết' (rèn sắt khi còn nóng). Tác phẩm đầu tay của cô ra đời ngay sau đó, chính là bản in đầu tiên của 'Truyền Kỳ', nhà xuất bản là tòa soạn 'Tạp Chí'. Tôi có chút âm thầm hối hận: sớm biết như vậy, chi bằng thành toàn cho hiệu sách Trung Ương."

—— Trịnh Chấn Đạc cố nhiên là có ý tốt, thế nhưng đối với Trương Ái Linh lúc bấy giờ, một là không có khả năng "cả nhà di tản", hai là chưa đủ tư cách để "giấu mình tránh mưa", chỉ là một ngôi sao mới trên văn đàn, nếu không phải "thừa nhiệt đả thiết", thật không biết phải đợi đến bao giờ mới có thể "giang sơn thanh bình"? Huống chi, nếu không phải tài năng sắc bén lộ rõ, "nổi tiếng khắp Thượng Hải" của Trương Ái Linh, thì đâu có chuyện tiền bối văn đàn "vui mừng phát hiện ra"? Vấn đề "có trước hay trứng có trước" luôn là vấn đề mỗi người mỗi ý.

Trên thực tế, sau khi giang sơn thanh bình, điều duy nhất Trương Ái Linh có thể làm chính là rời đi, nhưng không biết có tính là "sử lưu tha bang, văn quy hải ngoại" hay không.

Nhưng Trương Ái Linh dù sao cũng nhận lòng tốt của Kha Linh. Sau này vì chuyện "cắt ngang 'Liên Hoàn Đạo'" và "một ngàn đồng tiền xám", cô và "Vạn Tượng" gây gổ không mấy vui vẻ, nhưng tình bạn với Kha Linh lại được giữ lại.

Mùa thu năm 1944, Trương Ái Linh chuyển thể "Khuynh Thành Chi Luyến" thành kịch bản sân khấu, Kha Linh cung cấp không ít ý kiến, lại chạy đôn chạy đáo làm trung gian, giới thiệu cô cho Chu Kiếm Vân, người chủ trì đoàn kịch Đại Trung (trước chiến tranh là một trong ba ông lớn của công ty điện ảnh Minh Tinh). Gặp mặt trong nhà hàng. Trương Ái Linh mặc "một bộ áo giáp giả cổ dài đến đầu gối, ống tay rộng siêu cấp, lụa màu hồng nước, viền bằng satin đen đặc biệt rộng, dưới vạt áo bên phải có một đóa vân đầu uốn lượn —— có lẽ là như ý. Áo khoác ngoài, trùm bên ngoài sườn xám." Quang cảnh kỳ lạ rực rỡ đến mức ngay cả Chu Kiếm Vân có kinh nghiệm dày dặn đứng trước mặt cô cũng không kìm được vẻ câu nệ.

Kha Linh viết: "Danh tiếng văn chương và vẻ ngoài lừng lẫy của Trương Ái Linh, đại khái đã để lại ấn tượng sâu sắc cho ông ấy." Còn ấn tượng đối với chính ông thì sao, chắc hẳn là sâu sắc hơn chứ nhỉ? Cho nên cách 30 năm sau vẫn còn nhớ.

Dù ông thừa nhận hay không, phong cách viết sau này của ông chịu ảnh hưởng rất sâu từ Trương Ái Linh, chưa nói đến việc đầu bài "Dao ký Trương Ái Linh" của ông là "đã ba mươi năm không thấy Trương Ái Linh", sau đó trích dẫn dài dòng văn chương về mặt trăng trong "Kim Tỏa Ký"; ngay cả khi ông viết hồi ký của chính mình, "Bước đầu đời văn chương", vừa mở đầu cũng là "cuộc sống rất giống liên hoàn đạo, thường vòng này nối vòng kia dẫn dắt lẫn nhau". Từ "liên hoàn đạo" rõ ràng là đến từ Trương Ái Linh, chuyện cũ "cắt ngang" đó để lại ấn tượng cho ông quá sâu sắc...

Sau khi "Khuynh Thành Chi Luyến" được diễn, Trương Ái Linh để cảm ơn Kha Linh, tặng ông một đoạn vải may áo choàng màu xanh bảo thạch. Kha Linh lấy làm mặt áo khoác da, mặc trên người rất bắt mắt, vợ Kha Linh là Trần Quốc Dung hồi tưởng: "Màu vải này ấy à, là màu xanh bảo thạch, đúng là thật, lại không phải xanh thẫm, cũng không phải xanh lam, là màu xanh bảo thạch, tươi tắn kinh khủng. Ông ấy làm thành cái áo khoác da mặc trên người, hài hước lắm, nhưng ông ấy vì là Trương Ái Linh tặng cho mình, mặc cũng rất vui."

Kha Linh mặc chiếc áo khoác da tươi tắn này đi khắp nơi, đạo diễn Tang Hồ nhìn thấy, dùng tiếng Thượng Hải trêu chọc nói: "Mới tinh tươm ra phết."

Tang Hồ là một nhân vật quan trọng khác trong số những kỳ nhân Thượng Hải mà Trương Ái Linh quen biết —— nhưng đó là chuyện sau này.

3

Tô Thanh là "nữ nhà văn danh tiếng nhất trên văn đàn Thượng Hải", "hai nữ nhà văn hot nhất hiện nay" cùng với Trương Ái Linh vào giữa những năm 1940 thế kỷ 20.

Tuy nhiên sự nổi tiếng của Tô Thanh, còn sớm hơn Trương Ái Linh, nổi lên nhờ tiểu thuyết dài "Kết Hôn Thập Niên" và tập tản văn "Hoán Cẩm Tập". Đặc biệt là "Kết Hôn Thập Niên", lúc xuất bản, văn đàn xôn xao, khen chê lẫn lộn, trong nửa năm tái bản chín lần, có xu hướng đắt như tôm tươi, mà cô cũng từ đó giành được danh hiệu "Nữ nhà văn táo bạo".

Tô Thanh tên thật là Phùng Doãn Trang, sinh năm 1914 tại một gia đình giàu có ở làng Hoán Cẩm, phía tây thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, ông nội từng đỗ cử nhân, trong nhà có mấy ngàn mẫu ruộng, trước cửa nhà có một chiếc cầu Hoán Cẩm, nên sau này tập tản văn của cô xuất bản, gọi là "Hoán Cẩm Tập"; còn "Kết Hôn Thập Niên", thì là một cuốn tiểu thuyết tự truyện, là trải nghiệm thực tế của cô từ lúc yêu đương đến kết hôn, sinh con, ngoại tình, ly hôn, chia nhà, cuối cùng tự lập.

Ngày 10 tháng 10 năm 1943, tạp chí "Thiên Địa" do Tô Thanh làm chủ biên ra mắt số đầu tiên, địa chỉ tại phòng 601, số 160 đường Ai Đa Á (nay là đường Diên An Đông), trong lời tựa cô viết "Trời đất rộng lớn, vốn không có vật gì không thể bàn, chỉ cần bạn bàn cho có vị", "Cuối cùng, tôi còn muốn bày tỏ một nguyện vọng, đó là đề xướng phụ nữ viết lách, viết văn lấy tình cảm làm chủ, mà phụ nữ lại trọng tình cảm nhất." Đội ngũ tác giả của "Thiên Địa" rất hùng hậu, quét sạch các nhà văn phái tự do đang hoạt động trên văn đàn vùng chiếm đóng lúc bấy giờ, từ bậc lão làng như Chu Tác Nhân đến người mới lộ diện như Thi Tế Mỹ, tự nhiên cũng không bỏ qua người đang nổi như cồn như Trương Ái Linh. Thế là viết một lá thư đặt bài, mở đầu liền nói: "Duyên phận đồng giới..."

Trương Ái Linh không khỏi nhìn mà buồn cười, nhưng cô lại thích Tô Thanh, vì cô cảm thấy mình hiểu cô ấy, thông qua "Kết Hôn Thập Niên", thông qua "Hoán Cẩm Tập", cũng thông qua tản văn "Luận Ngôn Ngữ Bất Thông" mà cô đăng trên số đầu tiên của "Thiên Địa": "Ngôn ngữ không thông vốn dĩ có cái hay của không thông ngôn ngữ. Thứ nhất, ngôn ngữ không thông thì sẽ không đắc tội người ta; điều này lại có thể chia ra hai phương diện mà nói: một mặt là vì chính bản thân bạn nói không thông nên không thích nói nhiều, không nói nhiều thì sẽ không sai nhiều; mặt khác là dù bạn nói sai người ta cũng không nghe hiểu, dù có nghe hiểu cũng sẽ vì ngôn ngữ bất đồng mà tha thứ cho bạn. ... Thứ hai, ngôn ngữ không thông, vẫn có thể đạt ý như thường. Trong thời đại phim câm thịnh hành, há miệng, chớp mắt, các loại động tác, đều có thể thay thế ngôn ngữ. ... Thứ ba, nếu hai người ngôn ngữ không thông mà nảy sinh tình yêu với nhau, thì ngược lại có thể nói là 'chính tông của tình cảm'. Vì cách nhìn của tôi đối với tình yêu, luôn cho rằng là 'tâm tâm tương ấn', 'mạch mạch hàm tình' đến sâu sắc và lay động lòng người, nếu không chỉ một mực chú trọng 'bàn' tình 'nói' yêu, dùng động tác của miệng để thay thế biểu cảm của ánh mắt, thực sự là nhạt nhẽo vô vị và dễ rơi vào hư ngụy."

Bản thân Ái Linh cũng là người không thích nói nhiều, đoạn "Luận Ngôn Ngữ Bất Thông" này, tựa như đang biện hộ thay cho cô, nhưng lại hoàn toàn không phải phong cách của cô —— từ giao lưu ngôn ngữ kéo sang phim câm, lại lan man nói đến tình yêu, những lời tùy hứng như vậy không phải là điều cô có thể nói ra. Cô không khỏi nhớ đến một giai thoại về Tô Thanh: Người xưa nói "Ăn uống nam nữ, dục vọng lớn của con người tồn tại ở đó", Tô Thanh thay đổi dấu câu, biến thành "Ăn uống nam, nữ, dục vọng lớn của người tồn tại ở đó", các vị nhất thời xôn xao. Bây giờ nghĩ lại, cũng muốn cười —— người Tô Thanh này, quả thực là một người xuất sắc nha.

Thế là cô vui vẻ cầm bút lên, viết cho Tô Thanh cuốn tiểu thuyết đầu tiên "Phong Tỏa" —— cô nào biết, chính bài "Phong Tỏa" này đã dẫn đường cho Hồ Lan Thành, dẫn đến nửa đời gió lạnh mưa rào, danh tiếng không sạch của cô...

Kể từ số thứ hai của "Thiên Địa", từ đó hầu như số nào cũng có tác phẩm của Trương Ái Linh đăng tải, có khi một số còn hai bài.

Hai người dần dần trở nên thân thiết, Ái Linh biết được rất nhiều chuyện của Tô Thanh, đối với cô ấy chỉ có càng thêm thích —— sự nghiệp, tình yêu, con nhỏ bên cạnh, mẹ ở quê nhà chịu khổ, em trai ở nội địa bị bệnh phổi, em gái cũng có rất nhiều vấn đề phiền não, những nỗi bận tâm này, nhưng Tô Thanh vẫn sống hân hoan, nhiệt tình tích cực, cô một mình làm một tạp chí, tập hợp quy hoạch, biên tập, phát hành vào làm một, đã đủ bận rồi, nhưng cô không buông bút xuống, vẫn viết tiểu thuyết, viết tản văn, mà thành tích lại đáng kể như vậy.

—— Người phụ nữ như vậy, là khiến người ta thương xót, càng khiến người ta kính trọng. Tựa như bếp lửa nhỏ bằng bùn đỏ, có ngọn lửa độc lập của riêng nó, nhìn thấy ánh sáng đỏ rực, nghe thấy tiếng nổ lách tách, nhưng khá khó chiều, thêm than thêm củi, khói cay mắt.

Tô Thanh giống như Viêm Anh, đối với Trương Ái Linh cũng là vừa có sở thích giống nhau vừa có tính cách khác nhau, cô lớn hơn Ái Linh không bao nhiêu tuổi, nhưng trải nghiệm lại phong phú gấp mười lần —— tất nhiên là ý nói trải nghiệm về ăn uống nam nữ. Cô từng thi đỗ Đại học Quốc lập Trung ương (tức Đại học Nam Kinh), cũng là chưa tốt nghiệp đã nghỉ học, nhưng là do kết hôn sớm, và là mẹ của ba đứa con. Năm 1935, để giải tỏa nỗi khổ sinh nở, cô viết tản văn "Sản Nữ" gửi cho tạp chí "Luận Ngữ", ký tên Phùng Hòa Nghi, đây là sự khởi đầu cho sáng tác của cô.

Cô có chút thô lỗ, trước cửa nhà có hai cây liễu cao, đầu xuân nảy ra những sợi tơ vàng nhạt, Trương Ái Linh nói với cô: "Cây liễu chỗ các bạn đẹp thật." Cô sững sờ, mở to mắt kinh ngạc nói: "Tôi ngày nào cũng ra ra vào vào, vậy mà chưa bao giờ nhìn thấy đấy."

Cô trông xinh xắn, tính tình sảng khoái phóng khoáng, có khí chất nam nhi, bạn bè khác giới qua lại nhiều hơn hẳn đồng giới, vì cô không thích sự vụn vặt của đàn bà. Nhưng sự tốt bụng của cô đối với Trương Ái Linh, lại là sự tốt bụng gửi gắm tâm tư, không hề chứa nửa phần miễn cưỡng đối phó. Ngày 10 tháng 1 năm 1944, "Thiên Địa" số 4 đăng tản văn "Đạo Lộ Dĩ Mục" của Trương Ái Linh, cô đặc biệt viết một bài "Lời biên tập": "Nữ sĩ Trương Ái Linh học xuyên suốt Trung Tây, từng viết bài 'Phong Tỏa' cho số 2 của tạp chí này, xứng đáng là truyện ngắn xuất sắc nhất Trung Quốc những năm gần đây. Đăng trong số 3 bài 'Công Ốc Sinh Hoạt Ký Thú' cũng rất thú vị. Bài 'Đạo Lộ Dĩ Mục' đăng số này càng gần với phong cách văn chương tạp chí phương Tây, đáng nghiền ngẫm." Ngày 10 tháng 2 năm 1941 [sic - năm 1944] "Thiên Địa" số 5 đăng tản văn "Tẫn Dư Lục" của Trương Ái Linh, cô lại viết: "Bài 'Tẫn Dư Lục' của nữ sĩ Trương Ái Linh miêu tả trạng thái thời chiến ở Hồng Kông, chân thực sâu sắc, người không thân trải nghiệm không thể nói ra được."

Ngày 1 tháng 11 cùng năm, "Thiên Địa" số 14 đăng tản văn "Đàm Khiêu Vũ" của Trương Ái Linh, cô lại một lần nữa khẳng định cao độ thành tích của Trương Ái Linh, và quảng cáo rầm rộ cho cuốn sách mới của cô: "Nữ sĩ Trương Ái Linh nổi tiếng văn đàn, mọi người ca ngợi, giá trị tác phẩm của cô đã không cần người biên tập phải nói thêm nữa. Nhìn vào tình hình bán chạy của tập tiểu thuyết 'Truyền Kỳ' mới xuất bản gần đây, đã có thể thấy được một phần sự ủng hộ nhiệt liệt của độc giả hai miền đối với cô. Hôm nay người biên tập lại có một tin tốt có thể báo trước, hóa ra nữ sĩ Trương lại tập hợp những tản văn viết trong những năm qua trịnh trọng xuất bản, tên sách là 'Lưu Ngôn', dự đoán tình hình bán chạy sau khi xuất bản lại chắc chắn sẽ là chưa từng có. Bài 'Đàm Khiêu Vũ' đăng số này, quan điểm nghệ thuật của cô vốn có chỗ độc đáo, mong các độc giả tinh thông môn này hãy chú ý nhiều hơn." Đối với Trương Ái Linh có thể nói là khen ngợi hết lời, tôn sùng đến tột cùng.

Mà Trương Ái Linh đối với Tô Thanh, cũng là hết lòng giúp đỡ, không chỉ viết bài, mà còn vẽ tranh minh họa, còn thiết kế trang bìa mới cho "Thiên Địa" —— bầu trời bao la, viết hai chữ "Thiên Địa", uốn lượn hai ba đám mây nhẹ, bên dưới là khuôn mặt ngửa lên của một người phụ nữ, dường như đang ngủ say, hoặc đang suy tư, có một thái độ thản nhiên, không biết là chân dung của Tô Thanh hay là của chính cô —— người ta là coi thường đất trời, cô lại là ngay cả coi thường cũng chẳng buồn, cứ thế nhắm mắt dưỡng thần, lấy trời đất làm chăn, làm gối, làm chiếu mà thôi.

Một mặt khác cô vẽ tranh minh họa cùng tên cho tản văn "Cứu Cứu Hài Tử!" của Tô Thanh, phong cách cũng hoàn toàn khác với lối viết ý trước đây, là một bức ký họa công phu hiếm thấy —— ý tứ thân thiết, tràn đầy trên đầu bút.

Cô còn viết một cách đường hoàng trong "Ngã Khán Tô Thanh" (Tôi nhìn Tô Thanh): "Đánh giá thấp giá trị văn chương của Tô Thanh, chính là đánh giá thấp trình độ văn hóa hiện đại. Nếu bắt buộc phải chia nữ tác giả ra thành một cột riêng để bình luận, thì, đem tôi so sánh với Băng Tâm, Bạch Vi các bà ấy, tôi thực sự không thể lấy làm vinh dự, chỉ có sánh ngang với Tô Thanh tôi mới cam tâm tình nguyện."

Người ta nói tình bạn của quân tử nhạt như nước, thế nhưng tình bạn của hai người phụ nữ này, lại là đậm như rượu, nồng như trà, nếu nhất định phải dùng nước để ví von, thì đó chắc chắn là "nước hoa". Vì sự qua lại và trò chuyện giữa họ luôn mang theo hơi hướng son phấn của chốn khuê các, thân mật gắn bó, vừa khí thế vừa nhỏ mọn, thỉnh thoảng lại lôi đến chuyện ăn mặc và tình yêu nam nữ.

Mùa thu, Tô Thanh làm một chiếc áo khoác len đen, Trương Ái Linh và Viêm Anh cùng đi thử dáng với cô. Người xưa nói: Trong ba người đi cùng, chắc chắn có thầy của ta. Tục ngữ lại nói: Ba người phụ nữ thành một vở kịch. Ba người phụ nữ là thầy là bạn này thử quần áo, tự nhiên càng là một vở kịch hay.

Đến tiệm thời trang, Viêm Anh là người đầu tiên lên tiếng: "Đường nét đơn giản là phù hợp với cô ấy nhất." Vừa đi qua đi lại xem xét, vừa ra lệnh cho thợ may: Bỏ cổ bẻ trên áo khoác đi! Nếp gấp trang trí cũng bỏ đi! Túi vuông lớn cũng bỏ đi! Phần đệm vai quá cao cũng giảm đi... Ừm, hàng nút lớn phía trước cũng bỏ đi, cải tạo thành nút ẩn!

Tô Thanh dần không đồng ý, soi mình trong gương, dùng giọng thương lượng nói: "Tôi nghĩ... nút áo vẫn cần chứ? Người ta đều có mà! Không có, hình như hơi hài hước."

Trương Ái Linh hai tay đút túi áo mưa đứng một bên xem kịch, xem đến mức bật cười.

Một ngọn đèn trên đỉnh gương, ánh sáng xanh lục mạnh mẽ đang chiếu trên mặt Tô Thanh, bên dưới tôn lên chiếc áo đen rộng thùng thình, bối cảnh cũng lờ mờ bóng, càng thấy rõ khuôn mặt cô, hơi tái nhợt. Cô hiếm khi đứng yên tĩnh như thế, vì chưa bao giờ yên tĩnh như vậy, vừa tĩnh lại giống như có một nỗi buồn, trong đôi lông mày thanh tú chặt chẽ có một loại cạnh sắc như thể đã liều mạng.

Trương Ái Linh cảm động nhìn, không khỏi nghĩ: "Đây là một mỹ nhân thời loạn a."

Mỹ nhân thời loạn, đương nhiên là một truyền thuyết.

4

Còn có một người phụ nữ nữa, vốn thực sự không muốn nhắc đến tên cô ta, nhưng văn chương của cô ta lại cung cấp cho chúng ta rất nhiều dẫn chứng bổ trợ về tính cách rõ rệt của Trương Ái Linh, coi như là có thể tha thứ trong những thứ có thể giết chết.

Cô ta từng hai lần viết bài về Trương Ái Linh vào những năm 40 và 70 của thế kỷ 20, trong bài nói: "Sự tự đề cao của Trương Ái Linh, đừng nói là hoa tươi, ngay cả gió mát trăng trong, cô ấy cảm thấy dường như cũng không đủ để tôn lên mình." Cô ta muốn châm biếm, nhưng tôi nhìn, lại chỉ coi như là một lời tán dương, và nhớ đến hai từ trong "Hồng Lâu Mộng" để hình dung Đại Ngọc: Cô cao tự hứa, mục vô hạ trần (cao ngạo, coi thường người khác). Trương Ái Linh, chính là sự tôn quý thanh cao như thế.

Người phụ nữ này tên là Phan Liễu Đại, cũng là người phụ nữ viết chữ kiếm sống ở Thượng Hải cũ, thế nhưng luôn không chịu viết chữ một cách đứng đắn, luôn muốn gây ra chuyện gì đó để khiến người ta chú ý đến mình, nhưng lại không thể, thế là liền đố kỵ với những người phụ nữ khác thu hút sự chú ý hơn cô ta, ví dụ như Trương Ái Linh.

Việc cô ta quen biết Trương Ái Linh, chắc là do Tô Thanh giới thiệu, nên cô ta sau này mới nhớ lộn xộn thành "Sự được phát hiện của Trương Ái Linh là lúc Tô Thanh làm 'Thiên Địa Nguyệt San', cô ấy gửi một bài bản thảo cho Tô Thanh. Tô Thanh vừa thấy văn bút người này không tệ, thế là viết thư hẹn gặp mặt, từ đó trở thành bạn bè, hơn nữa kéo cô ấy vào văn đàn, hết lòng tiến cử, cho là cánh tay đắc lực. Quả nhiên Trương Ái Linh cũng biết ơn biết tiến, không phụ sự mong đợi, sau khi bước vào văn đàn, liên tiếp viết mấy bài, nhất thời khen ngợi như thủy triều, tiếng tăm lẫy lừng, chẳng bao lâu đã nổi như cồn."

Nhưng người phụ nữ này quen thói nói đông nói tây, lẫn lộn đủ thứ, rốt cuộc là kiến thức nông cạn, trước đó không biết danh tiếng văn chương của Trương Ái Linh; hay là cố ý viết sự nổi tiếng của Trương Ái Linh là do Tô Thanh nâng đỡ, thì không ai biết được.

Ngược lại, vài chuyện nhỏ được nhắc đến trong văn chương của cô ta rất đáng để chúng ta thưởng thức —— ví dụ như hẹn hò với người ta, nếu cô (Trương Ái Linh) hẹn bạn ba giờ chiều đến nhà cô ấy, không may bạn không nắm chắc thời gian, mới hai giờ ba phần tư đã đến rồi, thì ngay cả khi cô ấy ra mở cửa cho bạn, vẫn sẽ sầm mặt lại như thường, nói với bạn: "Tiểu thư Trương Ái Linh hiện không tiếp khách." Rồi đóng sầm cửa lại, thì mời bạn tạm thời nếm thử cảm giác bị đóng cửa từ chối. Lỡ như bạn đến muộn, ba giờ mười lăm mới đến, thì cô ấy càng có lý lẽ nói với bạn rằng: "Tiểu thư Trương Ái Linh đã đi ra ngoài rồi." Quan niệm thời gian của cô ấy, còn chuẩn xác hơn cả giờ bay của máy bay. Không thể sớm một chút, cũng không thể muộn một chút, sớm muộn đều sẽ không được cô ấy thông cảm. Cho nên tuy cô ấy là người Trung Quốc, nhưng đã hình thành tính cách người nước ngoài tiêu chuẩn.

Trương Ái Linh thích trang phục kỳ dị, sườn xám khoác ngoài một chiếc áo ngắn, chính là một trong những trang phục kỳ dị do cô phát minh. Có một lần, tôi và Tô Thanh gọi điện thoại hẹn cô ấy, đến căn hộ đường Hách Đức thăm cô ấy, thấy cô ấy mặc một chiếc lễ phục tối màu vàng chanh hở ngực hở tay, khắp người hương thơm ngào ngạt, vòng tay vòng cổ, trên đầu đầy ngọc ngà châu báu, khiến người ta nhìn một cái là biết cô ấy đang trong trạng thái trang điểm lộng lẫy.

Tôi và Tô Thanh không khỏi sững sờ, hỏi cô ấy có phải sắp ra phố không? Cô ấy nói: "Không phải ra phố, là đợi bạn đến nhà uống trà." Lúc đó y phục của Tô Thanh và tôi đều rất tùy tiện, so sánh với nhau, cảm thấy rất lúng túng, sợ cô ấy có khách quan trọng nào sắp đến, nghĩ chúng tôi ở đây, có lẽ không tiện lắm, liền trao đổi ánh mắt, rất biết điều nói: "Đã có bạn đến, chúng tôi đi đây, hôm khác lại đến cũng như nhau." Ai ngờ Trương Ái Linh lại thong thả nói: "Bạn của tôi đã đến rồi, chính là hai người đấy!" Lúc này chúng tôi mới biết hóa ra sự lộng lẫy của cô ấy chính là để đãi chúng tôi, làm cho hai chúng tôi cảm thấy càng lúng túng hơn, giống như những kẻ man di không hiểu lễ phép chút nào.

Còn một lần khác gặp nhau, Trương Ái Linh đột nhiên hỏi tôi: "Cô tìm được quần áo của bà nội cô không?" Tôi nói: "Làm gì?" Cô ấy nói: "Cô có thể mặc quần áo của bà ấy mà!" Tôi nói: "Tôi mặc quần áo của bà ấy, không phải giống như mặc đồ liệm sao?" Cô ấy nói: "Thì có sao đâu, độc đáo." Trương Ái Linh mặc trang phục kỳ dị đến nhà Tô Thanh, khiến cả ngõ Tà Kiều (khuê phòng kiểu quan phương của Tô Thanh) chấn động, cô ấy đi phía trước, phía sau đuổi theo đầy trẻ con xem náo nhiệt. Vừa đuổi theo, vừa kêu.

Cô vì xuất bản "Truyền Kỳ", đến xưởng in sửa bản in thử, mặc trang phục kỳ dị, khiến toàn bộ công nhân xưởng in ngừng tay. Cô mặc âu phục, sẽ tự trang điểm thành một thiếu phụ thế kỷ XVIII, cô mặc sườn xám, sẽ tự trang điểm giống như bà nội hoặc bà cố của chúng ta, mặt là mặt người trẻ tuổi, trang phục là trang phục đồ cổ, chính là chiêu này, dung hợp đại chiêu bài của Trung Tây cổ kim, cô tự sắp xếp mình thành một nhân vật truyền thuyết. Có người từng hỏi cô tại sao như vậy? Cô nói: "Tôi vừa không phải mỹ nhân, lại không có đặc điểm gì, không dùng những thứ này để phô trương, làm sao thu hút được sự chú ý của người khác?"

—— Người tên Phan Liễu Đại này, có thể nói là không biết điều đến cùng cực.

Trong cuốn "Thối Chức Phu Nhân Tự Truyện" (Tự truyện phu nhân từ chức) của cô ta từng thấy một tấm ảnh, khuôn mặt tròn béo, kéo dài sang hai bên, giống như Nữ Oa nặn đất tạo người xong lại vỗ thêm một chưởng lên mặt, dù có rộng lượng đến đâu cũng không thể gọi cô ta là mỹ nhân. Trương Ái Linh gợi ý cô ta tìm quần áo bà nội để mặc, rõ ràng là chân thành, đem kinh nghiệm của bản thân truyền thụ tỉ mỉ. Mà cô ta không những không biết ơn, còn cắn ngược lại, tấn công người ta là "đồ liệm".

Phan Liễu Đại quả thực xứng với một chữ "tiện", điều này phải kể từ trải nghiệm của cô ta: Cô ta từ năm mười chín tuổi đã không rõ ràng mà theo một người đàn ông có vợ lớn hơn mình 22 tuổi bỏ trốn, từ phương Bắc đến phương Nam, mỗi ngày đòi tiền sinh hoạt từ tay đối phương một đồng hai đồng, sau này kết hôn với người khác, lại ly hôn, lần lượt phát sinh quan hệ với nhiều người đàn ông, thế nhưng không lấy làm xấu hổ, ngược lại lấy làm vinh quang, còn viết một cuốn tự truyện để khoe khoang, là người sớm nhất "viết văn bằng cơ thể".

Tuy nhiên Phan Liễu Đại tuy đáng ghét, nhưng văn chương của cô ta khiến chúng ta ngửi thấy không khí của thời đại đó gần gũi hơn, cũng nhìn thấy hình bóng Trương Ái Linh rõ ràng hơn —— cố chấp, độc đáo, việc gì cũng có nguyên tắc của riêng mình, tinh thần bay bổng, như một viên kim cương bảo quang lưu chuyển, thu hút sự chú ý.

Nếu không gặp Hồ Lan Thành, có lẽ ánh hào quang của cô sẽ càng rực rỡ hơn, sẽ tiếp tục bình tâm tĩnh khí viết xong "Đệ Tam Lư Hương", "Đệ Tứ Lư Hương" của mình, có lẽ cô sẽ gặp một người đàn ông hơi "bình thường" và "phù hợp" khác, kết một đoạn duyên tình thời loạn, có lẽ quỹ đạo cuộc đời cô sẽ khác đi, đánh giá của đời hiện tại và đời sau đối với cô đều sẽ thay đổi, thậm chí lịch sử cận đại văn học Trung Quốc cũng sẽ vì cô mà bị viết lại...

Nếu không gặp Hồ Lan Thành... Tôi đọc sách có một thói quen không biết là tốt hay xấu, đó là thích viết chữ lên sách, tiện tay ghi lại những suy nghĩ lúc đó, có khi thậm chí là câu đoạn bản thảo của một cuốn tiểu thuyết đang cấu tứ. "Thối Chức Phu Nhân Tự Truyện" không phải tôi mua, là chồng tôi nhìn thấy trên quảng cáo nói người này ngang hàng với Trương Ái Linh, thế là tưởng tôi sẽ thích, tự quyết định thay tôi mua. Mà tôi lại không thích người này, cuốn sách này, thế là viết trên trang tiêu đề: "Nhưng trong lòng tôi là cảm kích. Ý nghĩa của cảm kích, có lẽ chính là có một người muốn đối xử tốt với bạn, mà bạn lĩnh hội được cái tốt của họ." Lần này vì tra cứu tài liệu lại tìm ra cuốn sách này, thấy mấy dòng chữ này, ngược lại bật cười, càng thêm cảm kích —— nếu không phải anh ấy đã mua từ lâu, lúc này cần dùng đến, thật không biết đi đâu mà tìm.