Linh hồn tôi lang thang trong con ngõ vĩnh hằng của thời gian, sát theo bước chân của Trương Ái Linh. Cô mặc một chiếc áo dài thêu gấm, đi đôi giày thêu đế mềm, nhẹ nhàng bước đi phía trước, giữa những hành lang quanh co, như đang dẫn lối, kết cho tôi một mối duyên hoa trong gương trăng trong nước lộng lẫy và ảo huyền. Tôi muốn mượn một ngọn đèn bạc để soi rõ con đường dưới chân, thế nhưng chỉ vừa cúi đầu xuống, bóng dáng cô đã biến mất, chỉ còn tiếng khóc rấm rức vang lên từ ngôi nhà cổ bên cạnh. Ngôi nhà cổ có ký ức của riêng nó. Nếu tường biết nói, chúng sẽ thì thầm không dứt suốt cả đêm dài để kể cho chúng ta nghe từng chuyện vặt vãnh từng xảy ra trong căn nhà này. Cho dù những người từng sống trong căn nhà đều đã trở thành người thiên cổ, thế nhưng ngôi nhà thì không già đi, nó ghi nhớ tất cả.

Đặt tay lên bức tường của ngôi nhà cổ, ta sẽ cảm nhận được nhiệt độ, kết cấu của da thịt, thậm chí là nhịp đập của trái tim — cho dù bức tường ấy ẩm ướt và lạnh lẽo, thì đó cũng là một đoạn chuyện cũ đầy u uất.

Từng thế hệ người qua đời ở đây, từng thế hệ người sinh ra ở đây, những đôi mắt sáng ngời mới mẻ, những đôi môi đỏ mọng tươi tắn, thế nhưng qua sự bào mòn của năm tháng, ánh mắt trở nên đờ đẫn, con người trở nên trì độn, chút hơi thở cuối cùng ấy liền bị hút vào trong những bức tường của ngôi nhà cổ, những đôi mắt rụt rè nhìn sinh mệnh mới giáng lâm, đối diện với đôi mắt sáng ngời mới mẻ kia. Đôi mắt sáng ngời hoàn toàn mới mẻ, thế nhưng chẳng nhìn thấy gì cả; đôi mắt đã già cỗi đờ đẫn ẩn giấu trong bức tường, lại nhìn thấu suốt mọi thứ.

Linh hồn tôi đuổi theo tiếng khóc uất ức nức nở ấy, phiêu diêu bước vào ngôi nhà cổ số 313 đường Hoài An, Thượng Hải, nhìn thấy Ái Linh thuở thiếu thời đang khóc. Lòng tôi đau như cắt, lại lực bất tòng tâm. Một linh hồn, có thể nhìn, có thể nghe, có thể nghĩ, nhưng lại chẳng thể làm được bất cứ chuyện gì. Đây là năm 1937. Căn nhà vào năm 1937 này đã trở thành một nhà tù, chủ nhà Trương Đình Trọng đã trở thành ngục trưởng. Năm 1937 đối với toàn bộ Trung Quốc là một thảm kịch lớn, đối với Thượng Hải lại càng đặc biệt hơn. Sự biến "Tám tháng Ba", chiến tranh kháng Nhật toàn diện bùng nổ. Quân đội Nhật Bản tiến đánh Trác Bắc, quân đội Quốc Dân Đảng rút lui khỏi Thượng Hải trong đêm, Thượng Hải thất thủ, trở thành "đảo cô độc".

Tiếng pháo quanh vùng Tô Châu Hà vang lên suốt đêm không dứt, người sống trong ngôi nhà cổ ngày nào cũng giống như ngủ trong chiến hào.

Thế nhưng những điều này đối với Trương Ái Linh mà nói vẫn chưa phải là bi thảm nhất, thấm thía nhất. Cô có bi thảm của riêng mình.

Năm nay, Trương Ái Linh tốt nghiệp trung học, cô viết trong mục lời nhắn của học sinh tốt nghiệp trên kỷ yếu trường rằng: "Cái gì cũng có thể 'quên', chỉ là đừng 'quên' cả tôi." Cô khép lại thời kỳ trung học của mình.

——Thế nhưng ai lại có thể quên cô chứ? Cô bằng tài năng kỳ lạ và văn phong tuyệt mỹ của mình đã để lại ấn tượng sâu sắc và tao nhã cho toàn bộ thế giới người Hoa, thế nhưng bản thân cô, lại rất khó có được niềm hạnh phúc.

Người mẹ Hoàng Dật Phàm vì việc học hành của con gái mà đặc biệt về nước một chuyến, gợi ý cô có thể ra nước ngoài du học. Xa cách nhiều năm, sự hội ngộ sau bao năm xa cách của hai mẹ con đối với Trương Ái Linh mà nói, chẳng khác nào đại sự như ăn Tết. Niềm vui hân hoan ấy không kìm được mà rỉ ra từ đuôi mày khóe mắt, cho dù bản thân cô không nhận ra, người cha Trương Đình Trọng lại phát giác được, trong lòng ít nhiều sinh ra phẫn nộ — ngần ấy năm nay, chính là ông lấy tiền ra để lo cho cô ăn mặc học hành, sao đứa con gái này lại không biết điều, vẫn chỉ hướng về phía mẹ nó?

Cho nên khi Hoàng Dật Phàm nhờ người đến nói chuyện với ông về việc Trương Ái Linh đi du học, ông cố tình tránh mặt không gặp. Cuối cùng đành phải để Trương Ái Linh tự mình mở lời. Khi cô đứng trước sập hút thuốc của cha, ấp úng thốt lên lời xin tiền học phí, ông lập tức nổi cơn thị nộ, mắng con gái sùng ngoại sùng tây, nghe lời xúi giục của người ngoài.

Mẹ kế Tôn Hợp Phiên lại càng đứng bên cạnh đổ thêm dầu vào lửa mà mắng mỏ: "Mị đã ly hôn rồi mà còn muốn nhúng tay vào chuyện nhà các người. Đã không buông bỏ được nơi này, sao không quay về? Tiếc là về muộn một bước, quay về đành phải làm mị lẽ!"

Giọng điệu cay nghiệt như vậy, ngược lại không giống Phượng Thư – tiểu thư danh môn được cưới hỏi đàng hoàng, mà lại có chút giống Bình Nhi được nâng lên làm chính thất – Bình Nhi dẫu sao cũng còn có thể diện, lẽ ra phải là Thu Đồng cậy sủng kiêu ngạo đang uy hiếp Uyển Nhi mới đúng.

Trương Ái Linh đối mặt với những lời châm chọc sắc bén ấy chỉ đành chuồn thẳng. Vừa hay nhà cậu của Trương Ái Linh mới chuyển từ Vu Hồ về, trọ tại khách sạn Vĩ Đạt trên đường Hoài Hải Trung, mẹ của Ái Linh cũng ở đó, thế nên Trương Ái Linh liền lấy cớ tiếng pháo vang vọng suốt đêm không tài nào chợp mắt được, bàn bạc với cha muốn sang chỗ cô ở nhờ vài ngày. Trương Đình Trọng thừa biết cái gọi là đi chỗ cô thực chất chính là đi chỗ mẹ, thế nhưng cũng đành gật đầu đồng ý chẳng buồn tính toán.

Nào ngờ Trương Ái Linh ở độ hai tuần rồi quay về, vừa gặp mẹ kế, Tôn Hợp Phiên liền xấn sổ hỏi: "Sao cô đi mà chẳng thèm nói một tiếng trước mặt tôi?"

Ái Linh ngẩn người đáp: "Đã nói với cha rồi."

Tôn Hợp Phiên cười lạnh một tiếng, cất cao giọng nói: "Ồ, nói với cha rồi ư! Trong mắt cô còn có tôi nữa không?" Vù một cái liền giáng cho Ái Linh một cái tát.

Trương Ái Linh theo bản năng muốn đánh trả, Tôn Hợp Phiên đã nhanh nhẹn quay người, hét lên chói tai rồi chạy vút lên lầu: "Nó đánh tôi! Nó đánh tôi!"

Gần như chỉ trong chớp mắt, Trương Đình Trọng xỏ dép lê lẹt bẹt chạy xồng xộc xuống, chẳng phân chủ gia gì, túm lấy Ái Linh rồi đấm đá tới tấp, miệng không ngừng gặng hỏi: "Mày còn dám đánh người! Mày đánh người thì tao đánh mày! Hôm nay tao phải đánh chết mày mới thôi!" Cú đá nối tiếp cú đá, trút hết bao nhiêu năm bất như ý cùng mối hận với người vợ cũ lên đứa con gái chỉ biết có mẹ mà không biết có cha này.

Trong lòng Ái Linh bi ai đến tận cùng, chẳng còn tâm trí đâu để phân trần, chỉ cầu chết quách cho xong, cô cắn chặt hàm răng, đến một câu cầu xin tha thứ cũng không thốt ra. Cô vẫn nhớ kỹ lời mẹ dặn dò mình: "Lỡ như nó đánh con, đừng đánh trả, bằng không, nói ra thì lúc nào con cũng là người sai." Hóa ra, mẹ sớm đã đoán trước sẽ có ngày này, mẹ ơi, con sắp bị bọn họ đánh chết rồi, mau đến cứu con với!

Trong lúc hỗn loạn, cô chỉ cảm thấy đầu mình lúc thì lệch sang bên này, lúc lại nghiêng sang bên kia, tai cũng bị chấn động đến ù đi. Ban đầu còn lăn lóc trên mặt đất, sau đó thì bất động, thế nhưng đôi mắt vẫn mở trừng trừng, căm hận nhìn căn phòng này, những món đồ đạc chưa bao giờ lại trở nên rõ mồn một đến thế — phòng ăn tối tăm buông rèm lá sách, cơm đã được dọn lên bàn, bể cá không có cá vàng, trên chiếc bình sứ trắng vẽ tỉ mỉ những chùm rong rêu màu cam đỏ, trên tường treo bức tranh sơn dầu của Lục Tiểu Mạn... Căn phòng này chật chội đến mức ngột ngạt, nhét đầy những món đồ vàng bạc châu báu ngọc ngà ngảm, thế nhưng duy chỉ không có tình thân!

Cô hận!

Những bàn chân mang đủ loại giày thêu, giày vải đen, giày da bò bước qua bước lại hỗn độn trước mặt, khắp phòng toàn là người, nhưng lại chẳng có chút hơi ấm con người nào! Cô hận! Cô hận! Cô hận!

Nếu trong mắt có thể phun ra lửa, cô hy vọng có thể thiêu rụi căn phòng này, và thiêu rụi cả chính mình, thế nhưng cuối cùng cô chỉ vô lực nhắm mắt lại, không thể động đậy nổi nữa.

Hà Can sớm đã sợ đến ngây người. Đây là cha ruột và con gái ruột cơ mà, sao lúc ra tay lại giống kẻ thù kiếp trước thế này. Bà giơ hai tay ra, muốn kéo mà không kéo nổi, chỉ đành khuyên can, cầu xin, trơ mắt nhìn cô chủ đã nằm bất động mà ông chủ vẫn không ngừng chân đá tới tấp, đây là muốn lấy mạng của cô chủ mà! Những người khác thấy quá mức trơ trẽn không thể nhìn nổi nữa, đều ùa lên khuyên can, cuối cùng cũng kéo ra được, Trương Đình Trọng vẫn còn thở hồng hộc nói: "Nhốt nó lại, không có lệnh của tao, không ai được phép thả nó ra! Kẻ nào dám tự ý thả nó, tao lột da kẻ đó!"

Ái Linh chậm chạp bò dậy, đi vào phòng tắm soi gương, nhìn thấy những vết thương trên người, vết hằn đỏ trên mặt, chuẩn bị lập tức báo cảnh sát. Nhưng lại bị người gác cửa chặn lại nói: "Cửa khóa rồi, chìa khóa ở chỗ ông chủ." Ái Linh nhào tới, la hét đá cửa, hy vọng thu hút sự chú ý của lính canh ngoài cổng sắt, cuối cùng vẫn chẳng ăn thua. Ngược lại còn chọc giận Trương Đình Trọng đến mức giận tím mặt, vớ lấy một chiếc bình hoa bằng sứ trắng cỡ lớn ném tới — may mà không trúng, vỡ tung tóe trên tường, dọa cho mọi người trong phòng giật mình thon thót, càng khiến Hà Can sợ mất mật, chỉ sợ ông lại đánh cho một trận nữa, vội vàng kéo cô chủ vào phòng, vừa khóc vừa nói: "Sao cô lại nông nỗi này cơ chứ!"

Ái Linh nhẫn nhịn đến lúc này, mới ôm chầm lấy vú em oà khóc nức nở. Nào ngờ cha con trở mặt thành thù, lại có thể lạnh nhạt với tình cốt nhục, tuyệt tình đến mức độ này — cuộc tranh cãi lần này, đã đẩy Trương Ái Linh rơi vào cuộc sống bị giam lỏng kéo dài suốt hơn nửa năm trời.

Căn phòng nằm ở tầng một, vốn dĩ đã tối tăm, ngoài cửa sổ lại trồng đầy cây cối, năm này qua năm khác lớn lên, che khuất cả ánh sáng mặt trời, ánh sáng cố gắng len lỏi qua kẽ lá rọi vào, không phải là ánh sáng, mà chỉ là cái bóng, mỗi một lần chuyển động đều là một điệu nhảy ma quỷ đầy ám ảnh. Trên ban công có lan can bằng gỗ, bên ngoài lan can là bầu trời nhạt màu của mùa thu đông có vệt trắng của máy bay xẹt qua, trên cửa lầu đối diện nhô lên cặp sừng hươu bằng đá xám, phía dưới là hai hàng tượng tiểu Phật đá san sát...

Những đêm mất ngủ, khi cô đưa mắt nhìn quanh, chỉ cảm thấy trong căn phòng tối mịt khắp nơi đều ẩn chứa sát khí tĩnh lặng, bất cứ lúc nào cũng có thể nuốt chửng lấy cô.

Cái chết, lần đầu tiên đến gần đến thế, tựa như một con thú nhỏ đang hừ hừ, sà tới gần với vẻ nấn ná. Cô thậm chí có thể cảm nhận được hơi thở tham lam đang thè lưỡi của con thú nhỏ ấy. "Cha tôi huênh hoang tuyên bố muốn dùng súng lục bắn chết tôi. Tôi tạm thời bị giam cầm trong căn phòng trống. Ngôi nhà mà tôi sinh ra bỗng trở nên xa lạ, giống như dưới ánh trăng, trong bóng tối hiện lên những bức tường vôi xanh ngắt, phiến diện, điên cuồng.

Beverley Nichols có một câu thơ nói về trạng thái nửa tỉnh nửa mê của kẻ điên: 'Ánh trăng đang ngủ trong tim ngươi.' Tôi đọc được câu ấy liền nghĩ đến ánh trăng màu xanh trên tấm ván sàn nhà chúng ta, cỗ sát khí tĩnh lặng ấy.

Tôi cũng biết cha tôi tuyệt đối không thể khiến tôi chết đi, chỉ là nhốt vài năm, đợi khi tôi được thả ra thì tôi đã không còn là tôi nữa rồi. Chỉ trong vài tuần tôi đã già đi rất nhiều năm. Tôi siết chặt tay vào lan can gỗ trên ban công, tựa như có thể vắt ra nước từ khúc gỗ ấy. Phía trên đầu là bầu trời xanh chói chang, bầu trời khi ấy có âm thanh, bởi vì đầy trời là máy bay. Tôi hy vọng có một quả bom rơi trúng nhà chúng ta, chết cùng bọn họ tôi cũng cam lòng." (Trương Ái Linh:《Lời thì thầm》)

Căn phòng u ám, tâm trạng u ám, Trương Ái Linh mắc bệnh lỵ rồi ngã bệnh. Nôn mửa tiêu chảy, toàn thân vô lực, ngày càng suy nhược, giống như một chiếc đèn lồng giấy, gió thổi qua là tắt.

Hà Can sốt ruột như lửa đốt, chỉ là nghĩ mãi không ra cách nào. Ngay từ ngày cô chủ bị đòn, bà đã lén lút gọi điện cho cậu của cô. Sáng hôm sau, người cậu hẹn cô ruột là Trương Mậu Uyên cùng tới nhà cầu xin cho Ái Linh, một lần nữa nhắc đến chuyện để Ái Linh ra nước ngoài du học. Thế nhưng Trương Đình Trọng mặt mày sa sầm chẳng lọt tai nổi chữ nào, Tôn Hợp Phiên lại đứng bên cạnh châm chọc khiêu khích, nói Trương Mậu Uyên "là đến để bắt người hút thuốc phiện à?" Chỉ vài câu đã khích bác khiến hai anh em động thủ, Trương Đình Trọng giở lại chiêu cũ vớ lấy cây đèn hút thuốc ném tới, đánh vỡ cả kính mắt của Trương Mậu Uyên, da mặt bị cọ xước rách cả một mảng, chảy rất nhiều máu, cuối cùng phải nhờ cậu cả hết sức can ngăn mới tách ra được.

Lúc ra về, Trương Mậu Uyên thề thốt độc địa rằng: "Từ nay tôi tuyệt đối không bước chân vào cửa nhà anh nữa!" Sau đó nghe nói đến bệnh viện khâu sáu mũi, không báo cảnh sát, suy cho cùng vẫn là sợ mất mặt. Thế nhưng quả nhiên cô cũng không thèm bén mảng đến nhà họ Trương nữa.

Cha con, anh em nhà họ Trương trở mặt thành thù, đắc ý Tôn Hợp Phiên, sầu chết Hà Can. Nhìn thấy cô chủ mệnh treo lơ lửng trên sợi tóc thế mà đến cả một người có thể cầu cứu cũng không có, vạn bất đắc dĩ, đành liều cái gan của mình, tránh né tai mắt của Tôn Hợp Phiên, cắn răng chịu mắng lén tìm ông chủ khóc lóc kể lể mấy lần, hết lời khuyên can: "Cô chủ dẫu sao cũng là con ruột của ông chủ, nuôi lớn ngần này rồi, lại đang độ tuổi thanh xuân, chẳng lẽ cứ trơ mắt nhìn cô ấy chết thế này sao? Người thân nghe thấy cũng không lọt tai, tưởng đâu ông chủ nhẫn tâm, hại chết chính con gái ruột của mình. Mai mốt lỡ có ai hỏi cô chủ mắc bệnh gì, chết như thế nào, thì bảo mọi người ăn nói thế nào đây?"

Trương Đình Trọng nghe xong, cũng thấy lo ngại, thế nhưng chung quy lại không nỡ rùm beng đưa đi khám chữa bệnh, chỉ ấp úng nói: "Bà lui xuống trước đi, chuyện này tôi tự có cách."

Cách một ngày, ngục trưởng liền đi kiểm tra phòng giam. Trương Ái Linh nằm trên giường, chỉ còn lại nửa cái mạng, khuôn mặt vàng vợt, đến cả sức nói chuyện cũng không có, thế nhưng vẫn cố gắng mở to đôi mắt, chớp cũng không chớp nhìn chằm chằm người cha, ánh mắt trong trẻo lạnh lẽo ấy, tựa như muốn soi thấu vào tận sâu thẳm linh hồn ông.

Trương Đình Trọng nhìn, trong lòng cũng ít nhiều không nỡ — trái tim ông, đã sớm bị ngọn đèn thuốc phiện thiêu rụi từng chút một, thiêu thành tro tàn, gió thổi là bay đi mất. Thế nhưng cái bát đựng tro tàn ấy, vẫn còn lơ lửng chao đảo giữa không trung, khiến ông thoi thóp duy trì cái sinh mệnh vô vọng này. Nhớ lại chuyện xưa hai cha con bàn luận học vấn, vì con gái mà tự tay nghĩ đề tài chương hồi cho cuốn 《Hồng Lô Mộng hiện đại》, trong lòng ông cũng dâng lên vô hạn cảm thán, con gái không phải Giả Bảo Ngọc, lại chẳng hề "bức tử mẹ hầu", cũng chẳng phải "gom dụm kép hát", cớ gì mà đến mức nông nỗi này, thế mà lại diễn ra một màn "anh em hằn học buông lời gièm pha, đủ điều hư hỏng bị đòn roi tơi bời" chứ? Không kìm được thở dài một tiếng: "Nếu con mà ngoan ngoãn hơn một chút, thì đã không biến thành thế này..." Ông tự tay tiêm thuốc kháng sinh tiêu viêm cho con gái.

Tiêm như vậy mấy lần, bệnh tình của Ái Linh có vẻ thuyên giảm đôi chút, nhưng vẫn khi khỏi khi bệnh, trơ mắt nhìn thấy có thể đứng dậy đi lại, sáng hôm sớm thức dậy lại đột ngột nôn mửa long trời lở đất, như thể muốn nôn cả tim gan phèo phổi ra ngoài.

Toàn thân cô nóng bừng, sắc mặt đỏ lựng, cảm thấy mình đã là một kẻ chết rồi, đang ở nơi địa ngục, xung quanh có lưỡi lửa liếm láp, nuốt chửng lấy cô. Thế nhưng cô không chịu chết như thế, cô còn rất nhiều tâm nguyện chưa thành, Diêm Vương trước khi thu hồn chẳng phải cũng sẽ hỏi người sắp chết có tâm nguyện cuối cùng gì sao? Cô vịn vào cánh tay Hà Can, vẫn nghe ngóng con đường trốn chạy.

Hà Can vừa dọn dẹp cho cô vừa khóc, nhưng vẫn khuyên can: "Tuyệt đối không được bước chân ra khỏi cánh cửa này nhé! Ra ngoài rồi là không về được nữa đâu." Vì quá mức thương xót, bà không kìm được mà thấy sợ hãi thay cô, thấy hoảng hốt thay cô, trở nên lạnh lùng. Thế nhưng cuối cùng vẫn ấp úng thốt lên: "Mặt (chỉ Hoàng Dật Phàm) có lời nhắn lại, bảo con phải suy nghĩ cho kỹ, đi theo cha con thì dẫu sao cũng có tiền, còn đi theo bà ấy, thì đến một đồng cũng không có, con mà chịu được cái khổ này, thì không được hối hận đâu." Lại tiết lộ thời gian đổi ca của hai người gác cổng.

Trận ốm này, khiến Trương Ái Linh sớm hạ quyết tâm — cô sinh ra trong căn nhà này, dẫu thế nào cũng không thể chết ở căn nhà này.

Cô quyết định trốn chạy, đã nghĩ qua rất nhiều kế hoạch, giống như ba chàng lính ngự lâm, Bá tước Monte Cristo, hoặc đơn giản hơn một chút, giống như trong 《Cửu Vỹ Quy》 buông thừng trốn khỏi cửa sổ, tất nhiên cách tốt nhất là có một vị hoàng tử cưỡi ngựa trắng, tiếp ứng dưới gác xép của công chúa.

Nhưng cô rốt cuộc không phải Bạch Tuyết Cúc, tuy đã gặp phải mẹ kế độc ác trong cổ tích, nhưng lại chẳng thể có được vị hoàng tử cưỡi ngựa trắng rút kiếm đến cứu.

Không có ai cứu cô, ngoại trừ chính cô.

Năm đó, Ái Linh 18 tuổi. "Đêm đông giá rét, phục bên cửa sổ dùng ống nhòm nhìn kỹ thấy trên con đường tối tăm không có ai, lần theo vách tường từng bước mò ra cổng sắt, rút then cài, mở cửa, đặt ống nhòm lên hộp sữa, lách mình bước ra. —— Quả thực đứng trên vỉa hè rồi! Không có gió, chỉ có cái lạnh lẽo quạnh quẽ cận kề ngày Tết Âm lịch, dưới ánh đèn đường chỉ nhìn thấy một mảnh tro lạnh, thế nhưng thế giới mới đáng yêu làm sao! Tôi rảo bước vội vã trên lề đường, mỗi một bước chân đạp xuống đất đều là một nụ hôn vang dội. Hơn nữa tôi còn mặc cả với một người kéo xe xích lô ở cách nhà không xa — tôi thực sự mừng vì mình vẫn chưa quên cách trả giá. Đúng là phát điên lên rồi! Bất cứ lúc nào cũng có thể bị tóm cổ nhốt trở lại. Chuyện qua rồi, lúc bấy giờ mới cảm thấy sự hài hước trong gang tấc nguy hiểm ấy." (Trương Ái Linh:《Lời thì thầm》) Số phận lần này trùng hợp, tôi muộn hơn cô bốn năm, với "tuổi cao" 22 bỏ nhà ra đi, cũng coi như là một kiểu hài hước — Tối ngày 3 tháng 7 năm 1992, tôi bị mẹ túm mái tóc dài quật ngã xuống thảm, bà nói: Mày chính là cục nợ của tao. Nếu không có mày, tao đã sớm khỏe rồi. Tôi quỳ trên mặt đất khóc rất lâu, nghe thấy tất cả mọi người đã ngủ say, nghĩ đến tất cả những chuyện này tuần hoàn lặp đi lặp lại không có điểm dừng, cuối cùng hạ quyết tâm bước ra ngoài. Đi một mạch đến bến xe, mới chợt nhớ ra trên người không có nổi một đồng, thế nên dưới ánh đèn rực rỡ ngã giá với tài xế xe máy, hỏi anh ta có thể đưa tôi đến đích không, tôi tìm bạn mượn tiền rồi trả anh ta sau. Anh ta đồng ý. Trong gió đêm, tôi ngồi trên xe máy phóng như bay, trong lòng nghĩ nếu tối nay xảy ra tai nạn gì, tôi chết chung với anh ta cũng được — may mà không có.

Người tôi cầu cứu là một cô bạn thân thiết nhất thời đại học, gõ cửa rồi nói đơn giản: Tôi rời nhà rồi, nợ tiền xe máy mười đồng, cậu có thể giúp tôi mang xuống đưa cho anh ấy không. Cô ấy ngẩn người, nói: Cái nhà của cậu ấy hả, tớ biết sớm muộn gì cũng có ngày này mà. Lấy mười đồng rồi cô ấy liền đi xuống lầu cùng tôi.

Sau đó cũng chính cô ấy giúp tôi thuê nhà, giới thiệu việc gia sư, tôi rời Đại Liên đi Quảng Châu, cũng là cô ấy đến tiễn — lúc đó cô ấy đi công tác ở nơi khác, nghe tin tôi muốn đi, liền vội vã bắt xe quay về Đại Liên trong đêm, lao thẳng ra sân bay, chạy lên chạy xuống mấy bòng mới tìm thấy tôi. Cô ấy ôm lấy tôi, nói: Hứa với tớ đi, bất kể xảy ra chuyện gì, cậu không được sa ngã. Tôi nói: Cậu yên tâm đi, trừ phi tớ chết.

Từ năm đó trở đi, tôi liền lấy ngày 3 tháng 7 làm sinh nhật của mình. 3

Cuối cùng cũng được ở cùng mẹ. Căn hộ Addington nơi mẹ ở mới khác làm sao với nhà của cha — đó là căn phòng mà sau này khiến Hồ Lan Thành cảm thấy "khí thế binh đao tung hoành", "sự mới mẻ hiện đại sáng sủa gần như mang tính kích thích", "sang trọng đến mức khiến tôi bất an" — phòng khách sáng sủa sạch sẽ, phòng ngủ tinh tế ấm cúng, phòng sách thanh tao trang nhã, phòng vệ sinh ốp trần bằng gạch men, nhà bếp thắp bếp ga, lại thêm ban công rộng rãi và cửa kính trên ban công, mọi thứ đều khiến Ái Linh vui mừng khôn xiết, cảm thấy mới mẻ và thú vị.

Sợi dây dài của ký ức bị lưỡi cưa thời gian cắt đứt rồi lại được nối liền lại, Trương Ái Linh sống trong căn hộ Addington dường như quay về năm tám tuổi, lần đầu tiên mẹ về nước, dắt tay cô tản bộ trong vườn, chỉ bảo cô tư thế đi đứng ngồi nằm, chế giễu phát âm tiếng Anh ngọng ngịu của cô, giáo huấn cô nói chuyện không được trừng trừng nhìn thẳng vào người ta, đi đường hai chân không được dang quá rộng, quần áo phải là màu xanh lơ phối với hồng đào mới đẹp, rực rỡ cũng không sao, nhưng không được phô tục, phối đồ là môn học vấn hàng đầu...

Giờ đây trọn vẹn mười năm đã trôi qua, trong mười năm này, Thượng Hải đã thay đổi biết bao nhiêu — đừng nói đến mười năm này, chỉ riêng năm ngoái thôi, Thượng Hải đã xảy ra biết bao nhiêu đại sự cơ chứ. Năm 1938 đầy biến động này chà, trong năm nay, Hiệp hội Kháng địch Giới Điện ảnh Toàn quốc Trung Hoa tuyên bố thành lập, ngôi sao điện ảnh Chu Tuyền kết hôn với người chồng đầu tiên Nghiêm Hoa, cùng năm gia nhập công ty điện ảnh Quốc Hỏa; Ảnh hậu Thượng Hải Hồ Đồ lại vừa mới kết hôn không lâu với Phan Hữu Thanh, cả hai cùng dọn đến Hồng Kông tránh chiến loạn; Lê Minh Huy từng thủ vai chính trong các bộ phim 《Hoa hảo nguyệt viên》, 《Liễu ám hoa minh》 đã rút khỏi giới điện ảnh sau khi thủ vai chính trong 《Phượng cầu hoàng》; Minh tinh điện ảnh mà Trương Ái Linh yêu thích Đàm Anh thủ vai chính trong 《Dạ bôn》 sau nửa năm kiểm duyệt cắt gọt cuối cùng cũng được công chiếu chính thức, đồng thời được công chiếu còn có 《Vương Lão Ngũ》 do Thái Sở Sinh đạo diễn; trong năm nay, bộ 《Lỗ Tấn toàn tập》 hai mươi tập được xuất bản; Ba Kim viết xong 《Xuân》, 《Bộ ba tình yêu》 được xuất bản gộp chung, vào tháng mười cùng năm cùng Tiêu San đi Quế lâm, cùng Hạ Diễn v.v. trù bị thành lập Phân hội Quế Lâm Hiệp hội Kháng địch Giới Văn nghệ Toàn quốc Trung Hoa; Triệu Phác Sơ nhậm chức Lý sự Hội Cứu vong Giới Văn hóa Thượng Hải, Ủy viên thường trực kiêm Trưởng bộ phận thu dung Ủy ban Cứu trợ nạn nhân chiến khu Từ Liên Thượng Hải; Tiêu Hồng và Tiêu Quân nhận được lời mời đến Đại học Cách mạng Dân tộc ở Lâm Phần, Sơn Tây, tại đây lần đầu tiên gặp Đinh Linh, mùa hè cùng năm Tiêu Hồng và Tiêu Quân chia tay, mang theo giọt máu của Tiêu Quân cùng Đoan Mộc Hồng Lương trở về Vũ Hán; trong năm nay, Tống Khánh Linh lần lượt tổ chức "Đồng minh Bảo vệ Trung Quốc" ở Quảng Châu và Hồng Kông, tuyên truyền kháng chiến với nhân dân các nước và Hoa kiều hải ngoại, quyên góp y dược cùng các vật tư khác...

Những náo nhiệt này, Trương Ái Linh đều không bắt kịp, chỉ đang ở trong nhà cha bận rộn sinh bệnh, cũng bận rộn tức giận, bận rộn nghĩ cách trốn chạy. Thế nhưng bây giờ thì tốt rồi, giờ đây cô lại có thể quay về vòng tay của Thượng Hải, có thể tai nghe mắt thấy tay trong tay, tim chạm tim với thành phố này, nhìn thấy bất cứ sự vật gì cũng đều thân thiết chuyển động, ngập tràn sức sống.

Đường Tĩnh An Tự nơi căn hộ Addington tọa lạc là trạm khởi hành của xe điện. Xe điện hướng về phía đông xuyên qua đường Nam Kinh phồn hoa, dọc đường là các cửa hàng, tửu lầu, hiệu sách, quán cà phê, sàn giao dịch chứng khoán, sàn nhảy... chạy thẳng đến bến cuối cùng là bờ sông Quảng Đông. Trương Ái Linh từ trước đến nay vẫn luôn thích nghe tiếng xe điện chạy "kling keng", tựa như nằm gối đầu lên đường ray mà ngủ — xe điện sau đó đã trở thành đạo cụ quan trọng trong tiểu thuyết của cô.

Ngoài tiếng xe điện ra, còn có tiếng chuông chùa Tĩnh An Tự, tiếng chuông đồng hồ của rạp chiếu phim Bình An đối diện, tiếng hát giọng lanh lảnh của phòng trà Bách Lạc Môn ở phía sau, cùng với tiếng mõ rao bán hoành thánh dưới lầu, đều sẽ theo gió trăng lướt qua trong đêm thanh vắng, khiến cô cho dù là trong mơ cũng sẽ yên tâm ghi nhớ: Mình đang ở trong nhà của mẹ rồi, cuối cùng cũng được ở cùng mẹ rồi. Thượng Hải vào cuối thập niên 30 đầu thập niên 40 thế kỷ 20, chính là cực điểm của sự phồn hoa.

Toàn thế giới đều đang trong cơn biến động, trong sự tàn phá, và sắp tới sẽ còn có sự tàn phá lớn hơn nữa. Thế nhưng một chút bình yên giữa thời loạn lại vô cùng trân quý.

Khoảng thời gian ở bên mẹ quá đỗi trân quý. Sau đó Trương Ái Linh đã viết rất nhiều bài văn ghi chép lại cuộc sống chung cư từ nhiều góc độ khác nhau, hễ là văn bản liên quan đến mẹ, lúc nào cũng viết với giọng điệu vô cùng dịu dàng. Cô viết trong bài văn rằng mình có một tật xấu, nhất định phải nghe thấy tiếng xe điện thì mới ngủ được — thực ra tôi nghĩ là bởi vì tiếng xe điện khiến cô nhớ đến mẹ, cảm thấy vẫn ở chung một phòng với mẹ, có như vậy mới có thể yên giấc. Cuộc sống chung cư ở bên mẹ là quãng thời gian hạnh phúc nhất thời thiếu nữ của cô, thế nên cho dù là những chuyện vặt vãnh như cơm ăn áo mặc, thì cũng đều mới mẻ và thú vị, xứng đáng được gọi là đủ màu đủ mùi đủ vị.

Ở nhà cha, cô chưa từng làm việc nhà, cũng chưa từng đi xe buýt, giờ đây, tất cả những điều này đều phải học lại từ đầu, giặt giũ, nấu nướng, đi chợ, đi xe buýt, còn có cả tiết kiệm tiền... Cô có một cảm giác quy điền kỳ lạ. Hiểu biết trước kia về điền viên chính là, cứ vào dịp lễ tết, người ở miền quê sẽ mang gạo lúa mạch đến nhà, giống như Ô Tiến Hiếu mang năm mới trong 《Hồng Lô Mộng》 vậy, hoặc là Lưu bà bà mang rau củ quả.

Lưu bà bà ăn món cà trong Đại Quan Viên, mãi mà không nếm ra vị cà; Trương Ái Linh không nhìn thấy cà trong điền viên, nhưng lại nhìn thấy "thú đồng quê" ở khu chợ rau — phức tạp làm sao, sắc tím mỡ màng. Ngoài cà ra, còn có đậu Hà Lan xanh non, ớt chín đỏ rực, mì căn vàng óng, cùng với củ cà rốt căng mọng như khuôn mặt em bé.

Có một hôm họ mua cà rốt hầm thịt. Cô Trương Mậu Uyên nói: "Lần đầu tiên tôi tiếp xúc với cà rốt là lúc nhỏ nuôi 'gọi dầu', toàn cho nó ăn cà rốt. Vẫn nhớ lúc đó bà nội (chỉ Lý Cúc Ngẫu) lúc nào cũng cắt cà rốt thành hai nửa, rồi lại bổ đôi tiếp, nhét vào trong lồng, đại khái thế là cắt nhỏ rồi đấy. Bằng không thì trong món ăn chúng ta ăn từ trước đến nay vốn không có món cà rốt này. Tại sao lại cho 'gọi dầu' ăn cái này, tôi cũng không hiểu."

Trương Ái Linh nghe xong, cảm thấy vô cùng thú vị, tựa như đang làm văn.

Cô lúc nào cũng đầy ắp sự lãng mạn trong đầu, phát hiện ra vẻ đẹp của cuộc sống mới, điều tuyệt vời của cuộc sống mới từ từng câu từng chữ từng thời điểm từng nơi chốn. Ngay cả việc rửa rau chân vịt, cũng có phát hiện đẹp đẽ — rau chân vịt rửa sạch đổ vào chảo dầu, thường có một hai chiếc lá vụn dính ở đáy giỏ tre, lắc thế nào cũng không rớt xuống được. Dầu trong chảo reo xèo xèo, cô chẳng những không vội, mà còn hứng thú giơ cao giỏ tre hướng về phía ánh sáng, nhìn những cành lá xanh non mơn mởn đang phấp phới trên những ô vuông đan bằng tre, mỉm cười hỏi mẹ: Có giống như hoa đậu ván mọc trên hàng rào không?

Hoàng Dật Phàm đau đầu nhìn con gái, càng lúc càng phát hiện ra sự ngây thơ kinh ngạc mà cô thể hiện trong sinh hoạt đời thường và cách đối nhân xử thế, cô không chê phiền phức mà dặn dò cô, chỉ bảo cô: Đi đường không được đâm sầm vào người khác, phải biết nhìn đường; lúc nói chuyện không được trừng trừng nhìn thẳng vào mắt người ta, cũng không được ngó đông ngó tây vẻ mặt hoảng hốt, phải nhìn vào chóp mũi hoặc ấn đường của đối phương; nhớ sau khi bật đèn phải kéo rèm cửa lại, không được đột ngột cười lớn không vì lý do gì; soi gương nghiên cứu biểu cảm khuôn mặt, đừng lúc nào cũng cau mày hoặc cúi đầu; nếu không có thiên tài hài hước, thì đừng kể chuyện cười...

Bà kể cho cô nghe một câu chuyện về "ánh mắt": Đại gia tộc tuyển thiếp, các thiếu nữ đứng thành hàng, người ta ra lệnh "ngẩng đầu lên", một thiếu nữ theo tiếng ngẩng đầu, trợn trừng mắt cho người ta nhìn, thế là không biết xấu hổ; một thiếu nữ khác ngẩng đầu lên một cái, lại cúi gằm xuống ngay, thế là kiểu cách tiểu gia; thiếu nữ thứ ba nài nỉ mãi mới liếc mắt một cái, từ từ ngẩng đầu lên, nhưng mi mắt lại rủ xuống, chớp mắt một cái lại xoay dòng điện mắt, đầu cúi ngược ra sau, thế là có vẻ quyến rũ, là biết cách nhìn.

Ái Linh bật cười: "Giống như lời viết về Mạnh Ngọc Lâu trong 《Kim Bình Mai》 vậy: Lúc đi hương thơm thoang thoảng, lúc ngồi dịu dàng trăm vẻ."

Người mẹ liếc cô một cái, dặn dò: "Bảo con soi gương luyện tập ánh mắt biểu cảm, không phải là bảo con học liếc tình đưa tình, mà là bảo con ghi nhớ cách nhìn người thế nào mới không xem là thất lễ. Lúc ngồi phải đoan trang, nhưng cũng không thể cứng ngắc như một khúc gỗ, hai vai phải hơi tách trước sau, nhưng cũng không được vặn mình..."

Nói một vạn câu, không biết có lọt tai được một nghìn câu không; khắc ghi trong lòng thì chưa đến một trăm câu; mà thực thi vào hành động, thì nhiều lắm cũng chẳng còn lại nổi mười câu.

Dạy cô dùng xăng để giặt sạch quần áo, cô lại chỉ lo chơi đùa, cố tình chậm tay chậm chân, để xăng bay hơi nhiều nhất có thể, bởi vì thích cái bầu không khí thanh khiết sáng sủa ngập tràn căn phòng ấy, cuối cùng đành thôi không cho cô nhúng tay vào nữa, tránh lãng phí.

Hoàng Dật Phàm không kìm được thở dài: "Ta hối hận vì trước kia đã cẩn thận chăm sóc bệnh thương hàn của con. Ta thà nhìn con chết, còn hơn nhìn con sống để bản thân phải chịu đựng đau khổ khắp nơi."

Ái Linh xấu hổ cúi gằm mặt, thế nhưng lại lén lút mỉm cười — cho dù là lời trách mắng của mẹ thì cũng vô cùng ấm áp, bởi vì rất thấu triệt tâm can.

Để cho mẹ được yên lòng, cô nỗ lực học cho giỏi, nghiêm túc học nấu ăn với mẹ, giặt quần áo bằng bột giặt, lúc này mới phát hiện ra, hóa ra giặt một chiếc khăn tay cũng có rất nhiều công đoạn: vò, không được dùng sức quá; nhào, lại không thể không dùng sức; làm sao để xà phòng đánh đều, nổi bọt, mà lại không bị lãng phí; xả nước đến khi không còn một chút bọt xà phòng nào mới gọi là sạch, sau khi vắt khô, phải trải thật phẳng mới đem phơi; không được phơi trực tiếp lên dây sắt, sẽ để lại vết gỉ; có thể dán khi còn ẩm lên gạch men sạch hoặc kính cửa sổ, giống như một bức tranh; một miếng kính dán một chiếc khăn tay, dán thành một ô cửa sổ thêu hoa, lúc khô thì từng tấm từng tấm xé khăn tay xuống, cứng cáp khô ráo y như vừa được hồ bột vậy.

Cô gỡ một chiếc khăn tay xuống, xuyên qua khung cửa sổ, nhìn thấy em trai đến rồi. 4

Mùa hè năm đó, Tử Tĩnh mang theo một đôi giày bóng rổ được gói bằng giấy báo đến thăm mẹ và chị gái, đầy mong đợi nói: "Em muốn ở cùng mọi người. Em không muốn về cái nhà đó nữa rồi. Mẹ, mẹ cũng giữ em lại đi." Cậu nhìn mẹ, ánh mắt ngập tràn thiết tha.

Hoàng Dật Phàm nhìn đứa con trai út cao và gầy như cọng giá đỗ, lòng đau như cắt, thế nhưng chỉ có thể lý giải bằng lý trí với cậu, nói: "Cha con không chịu đưa tiền ra, năng lực của mẹ nhiều lắm chỉ có thể gánh vác học phí cho một mình chị con thôi, tuyệt đối không còn cách nào thu nhận con nữa rồi."

Tử Tĩnh khóc, những giọt nước mắt cứ thế tuôn rơi không chút che đậy qua khuôn mặt xanh xao gầy gò, giống như một bức tượng Hy Lạp.

Ái Linh cũng khóc, nức nở không thốt nổi một câu an ủi — ngôn ngữ vào lúc này mới thật nhợt nhạt và bất lực làm sao.

Cô nhìn ra ngoài từ khung cửa sổ vừa bị xé rách một tấm khăn tay ấy, nhìn thấy em trai mình lủi thủi bước đi trên đường phố, đầu cúi gầm, cái bóng kéo dài dằng dặc, trong ngực cậu vẫn ôm đôi giày bóng rổ ấy.

Hình ảnh ấy cô cả đời không bao giờ quên. Cô không giúp được em trai, thậm chí không biết phải yêu em ấy thế nào. Yêu một người mà không thể giúp đỡ người đó, thì ngay cả tình yêu ấy cũng trở nên đáng hổ thẹn và giả tạo.

Hơn nữa, vì mẹ từ chối em trai, khiến cô không thể không liên tưởng đến chính mình.

Vấn đề học lên cao của cô đang được đặt ra vô cùng cấp bách.

Khi đó có một thông lệ, nữ sinh trung học tốt nghiệp rồi muốn tiếp tục học đại học, không nhất thiết phải học ngay lập tức, có thể tìm một tấm chồng kết hôn trước, do người chồng bỏ ra một khoản tiền trợ cấp việc học, tốt nghiệp về rồi tính chuyện sinh con đẻ cái, cứ nhìn những mẩu quảng cáo tuyển hôn mang dòng chữ "nguyện giúp học phí" trên báo chí lúc bấy giờ thì biết ngay; hoặc là đi làm trước, có cơ sở kinh tế nhất định rồi mới tiếp tục học lên cao.

——Thế nhưng cả hai lựa chọn này đều không phù hợp với Trương Ái Linh.

Ngay từ khi còn học ở trường nữ sinh Saint Mary, cô có một bạn học nữ tên là Trương Như Cẩn, so tài viết lách với cô, từng viết một cuốn tiểu thuyết dài 《Nhược Hinh》, thầy giáo Uông Hoành Thanh cũng rất coi trọng, từng giới thiệu cho 《Lương Hữu》 đăng báo, thế nhưng vì chiến tranh bùng nổ nên không thể xuất bản, cô ấy tự bỏ tiền in mấy trăm bản, Trương Ái Linh còn đặc biệt viết một bài 《Bình luận Nhược Hinh》. Thế nhưng sau này cô ấy lấy chồng, không bao giờ viết chữ nữa, cứ thế chìm nghỉm đi. Kể từ lúc đó, Trương Ái Linh liền đinh ninh rằng bi kịch lớn nhất trên đời, chính là một người phụ nữ thiên tài vô cớ vướng vào hôn nhân. Cô điền vào mục "Sợ nhất" trong phần lời nhắn tốt nghiệp rằng "Một người phụ nữ có thiên tài bỗng nhiên kết hôn", cũng chính vì chuyện này.

Hoặc là đi làm trước — khi đó người tốt nghiệp trung học có lẽ có thể làm nữ thư ký, nữ nhân viên phục vụ, hoặc nữ nhân viên cửa hàng, đều là những công việc không quá lo nghĩ nhưng lại cần sự tỉ mỉ. Thế nhưng Trương Ái Linh với câu cửa miệng "Tôi lại quên mất rồi" dẫu có thiên phú văn học cực cao, nhưng trong cuộc sống lại là kẻ cực kỳ kém cỏi, không biết làm việc nhà, không biết nữ công, thậm chí đến gọt táo cũng không biết; ở trong một phòng hai năm, thế nhưng lại không biết chuông điện ở đâu; mãi mãi không nhớ đường, cho dù rất thích xem phim, thế nhưng lần nào cũng phải để tài xế của nhà đưa đi, xem xong rồi lại đứng ở ngã tư giống như đứa trẻ được đồn cảnh sát nhận lãnh vậy, ngoan ngoãn đợi tài xế đến nhận rồi đón về — cô không thể tự mình tìm tài xế, bởi vì không chỉ không nhớ đường, mà thậm chí ngay cả biển số xe ô tô của nhà cũng không nhớ; lúc đi học ở trường, phòng ngủ của cô luôn là căn phòng lộn xộn nhất, nhà trường quy định giày phải để trong tủ giày, thế nhưng cô lúc nào cũng tiện tay vứt giày da của mình dưới gầm giường, khiến cho liên tục bị lôi ra bêu rếu như một hình thức trừng phạt, mà cô vẫn chứng nào tật nấy, bị ép quá, liền buông một câu: "Ấy da, tôi quên mất rồi." Điểm này của tôi cực kỳ giống cô, tôi chẳng những không biết gọt táo, không biết làm việc nhà, không biết sử dụng các thiết bị điện hơi phức tạp một chút, lúc sửa nhà mới thẳng tay đập luôn cả nhà bếp — từ đầu đã không tính tự nấu cơm. Công việc mới đã làm được hai năm rưỡi, thế nhưng ngày nào cũng phải đợi chồng đón đưa đi làm, nếu hôm nào anh ấy không có thời gian đón tôi phải tự gọi taxi, thì tôi nhất định sẽ bị tài xế lừa cho đi vòng thêm một đoạn đường.

Những ngày này vì viết tiểu thuyết, tôi đã tra cứu rất nhiều tài liệu, bạn bè cũng giúp đỡ thu thập tài liệu, gửi qua email. Nhà không lắp điện thoại, cho nên phải lên mạng ở cơ quan, sắp xếp xong xuôi mới phát hiện ra quên mang USB; lúc tan làm về nhà cố tình bỏ USB vào túi xách, thế nhưng hôm sau đi làm bận quá, lại quên copy tài liệu vào USB; đến ngày thứ ba, việc lớn đầu tiên khi đi làm chính là lưu file, thế nhưng lại quên mang về nhà... Không muốn kết hôn, cũng không thích hợp đi làm, thế thì chỉ còn cách học lên cao. Thế nhưng đây là một khoản học phí khá đắt đỏ, người cha Trương Đình Trọng không chịu bỏ ra — sau này nghe nói Hà Can vì phạm tội nghi ngờ đồng lõa với cô, mà bị vạ lây một trận tơi bời. Mẹ kế Tôn Hợp Phiên chia hết mọi đồ đạc của cô cho người ta, còn nói với người ta cứ xem như đứa con gái này chết rồi, trong nhà từ nay không hề có con người này nữa. Hà Can lén lút mang một số đồ chơi thuở nhỏ của cô đến làm kỷ niệm cho cô, trong đó có một chiếc quạt xếp lông đà điểu màu xanh lá nhạt xương ngà voi trắng, bởi vì để lâu năm, cứ quạt là rụng lông, bay lả tả khắp trời, đó là ký ức thời thơ ấu mờ mịt. Thế nhưng Ái Linh xem như bảo vật quý giá, vừa nhẹ nhàng quạt vừa ho sặc sụa rơi nước mắt.

Hà Can kể cho Ái Linh nghe, mẹ kế của cô ở sau lưng chê cười Hoàng Dật Phàm thu nhận cô là chuyện ngu ngốc, bản thân đã lo chưa xong, lại còn gánh cái gác xép lớn thế này lên người, đúng là gậy ông đập lưng ông. Ái Linh lại càng thêm bất an, việc nhận nuôi đã là một gánh nặng lớn nhường này, cô sao nỡ giậu đổ bìm leo, lại chìa tay đòi mẹ một khoản học phí nữa.

Hơn nữa, mẹ khi đó đã có bạn trai người Mỹ tên là Virgy Christopher, hơn bốn mươi tuổi, dáng người cao ráo tuấn tú, làm nghề kinh doanh đồ da, vẫn luôn bàn bạc với mẹ sang Singapore thu mua da cá sấu Mã Lai, để gia công chế tạo túi xách, thắt lưng các thứ, nghĩ đến chắc chắn cũng cần vốn liếng phải không?

Thế nhưng bà vẫn chịu bỏ tiền ra mời giáo viên người Anh gốc Do Thái kèm toán cho con gái, để cô tham gia kỳ thi khu vực Viễn Đông của Đại học London, học phí kèm mỗi giờ là năm đô la, xa xỉ biết bao! Ái Linh dùng đến mức thon thót giật mình, vừa kèm vừa không kìm được lén lút nhìn đồng hồ, tính toán một phút này lại tốn của mẹ bao nhiêu tiền, và đồng thời lén lút nghi ngờ, mẹ có phải cũng đang nghĩ thế không.

Đúng lúc ấy thì cô Trương Mậu Uyên đầu tư chứng khoán bị lỗ, tâm trạng cũng không mấy tốt đẹp. Ô tô đã bán, đầu bếp cũng đã sa thải, chỉ thuê một người hầu nam, một tuần đến hai ba lần, giúp mua sắm một số nhu yếu phẩm thực phẩm, hoàn cảnh kém hơn trước rất nhiều. Có một hôm hiếm lắm mới có nhã hứng, nghe Ái Linh nói muốn ăn bánh bao, liền dùng nhân mè đen sẵn có, nặn bốn chiếc bánh bao nhỏ xíu rồi đem hấp — chỉ có bốn chiếc, lớp vỏ nhăn nheo, nhìn đến mức tim người ta cũng nhăn nheo lại, cổ họng nghẹn đắng.

Cảm giác không có tiền chính là sự rõ ràng và cụ thể như vậy — không đến mức nghèo cùng túng thiếu đến mức không có gì cả, thế nhưng quả thực là túng thiếu, khiến người ta lúng túng. Trương Ái Linh nhìn bốn chiếc bánh bao rầu rĩ ủ rũ ấy, bỗng chốc hiểu ra ý nghĩa của hai chữ "nuốt lệ giả hoan" — chiếc bánh bao ấy quả thực khó nuốt trôi, thế nhưng cô vẫn phải ra vẻ mỉm cười nói: "Ngon, quả thực rất ngon!" "Tôi ôn sách chuẩn bị thi Đại học London. Ở nhà cha quen cô độc rồi, bỗng nhiên muốn học làm người, hơn nữa lại là làm 'thục nữ' trong hoàn cảnh túng thiếu, cảm thấy cực kỳ khó khăn. Đồng thời có thể thấy mẹ tôi đã hy sinh rất nhiều vì tôi, hơn nữa vẫn luôn hoài nghi liệu tôi có đáng để hy sinh những điều này hay không. Tôi cũng hoài nghi. Thường thì một mình tôi đi đi lại lại trên ban công tầng thượng căn hộ. Những bức tường trắng phong cách Tây Ban Nha cắt đứt những đường nét và mảng miếng dứt khoát trên bầu trời xanh. Ngẩng mặt hướng về ánh nắng chói chang trên đỉnh đầu, tôi cảm thấy mình đứng trần trụi dưới bầu trời, bị phán xét giống như tất cả những đứa trẻ vị thành niên hoang mang, bị mắc kẹt giữa sự tự khoa trương và tự ti thái quá. Lúc này, ngôi nhà của mẹ không còn dịu dàng nữa." (Trương Ái Linh:《Lời thì thầm》)

"Xin tiền mẹ, thoạt đầu là một chuyện thân thiết thú vị... Thế nhưng sau đó, trong hoàn cảnh túng thiếu của bà, ba ngày hai hôm lại chìa tay xin tiền bà, bị tính khí của bà mài giũa, bị sự vô ơn của chính mình mài giũa, những nỗi bẽ bàngnặt vặt ấy, một chút... Lúc nghe đài phát thanh phát nhạc, anh lại nhớ đến tháng 6 năm 1934, bộ phim 《Ngư quang khúc》 do Vương Nhân Mỹ thủ vai chính đang chiếu rôm rả ở Thượng Hải, đài phát thanh ngày nào cũng phát bài hát chủ đề của nó, ai cũng biết hát, thế nhưng Tiểu Béo – một đứa tiểu nha hoàn do mẹ kế thuê cách nào cũng không học được. Kỳ nghỉ hè, chị gái ngày nào cũng sáng sớm ngủ dậy là phải luyện piano, đại khái là luyện kỹ năng cơ bản chán ngấy rồi, liền nảy ra ý định vừa đàn piano vừa dạy Tiểu Béo hát, chính là bài hát chủ đề này, thế nhưng dạy thế nào cũng không dạy được, chỉ có hai câu đầu 'Mây bay trên trời, cá lặn trong nước' mà dạy suốt cả buổi sáng, làm phiền cha và mẹ kế tỉnh giấc, bị mắng cho một trận, từ đó không cho chị luyện đàn piano vào buổi sáng nữa — bây giờ nghĩ lại, giai điệu của 《Ngư quang khúc》 ấy dường như vẫn văng vẳng bên tai. Mà dáng vẻ chị gái ngồi bên đàn piano dạy Tiểu Béo hát cũng rõ mồn một như thế, cứ như đang ở trước mắt.

Chị gái từ trước đến nay rất thích âm nhạc, lại rất biết hát, từ khi còn rất nhỏ đã hay quấn lấy bảo mẫu kể chuyện, hát những bài đồng dao thôn quê Hoản Bắc của họ, mà anh thì một câu cũng không học được; chị gái còn quấn lấy thầy Chu dạy chữ cổ nói tiếng Tô Châu, thầy Chu sáu mươi mấy tuổi, đối xử rất ân cần với mọi người, lại rất thích chị gái, theo yêu cầu của cô đọc một đoạn 《Hải Thượng Hoa liệt truyện》 viết bằng tiếng Ngô, chị gái vẫn chưa đã thèm, chuyên chọn đoạn kỹ nữ cãi nhau với người vợ tìm đến tận cửa đánh ghen để đọc, thầy Chu hết cách, đành phải bóp giọng học giọng nữ đọc cho hai chị em nghe, chọc cho hai chị em cười đến mức suýt ngã lăn ra đất. Chị gái khi đó thực sự rất bướng bỉnh.

Tính bướng bỉnh của chị gái thể hiện rõ nhất ở việc xem phim. Xem phim là sở thích vô cùng lớn của cô, chỉ đứng sau đọc tiểu thuyết, cô đặt mua rất nhiều tạp chí điện ảnh. Cô thích Greta Garbo, giống như những fan hâm mộ nhiều chuyện bình thường, vừa thưởng thức kỹ thuật diễn xuất của cô ấy, vừa tò mò về thân thế thần bí của cô ấy, lại còn thích Gary Cooper, Shirley Temple, Vivien Leigh; phim Trung Quốc thì thích Nguyễn Linh Ngọc, Đàm Anh, Trần Yến Yến, Cố Lan Quân, Thượng Quan Vân Châu, Thạch Huy... Khi đó phim có tiếng vừa mới chớm nở, năm 1930 Nguyễn Linh Ngọc cất tiếng hát lần đầu tiên trong 《Dã thảo nhàn hoa》, chị gái lập tức liền học thuộc; năm 1931 Hồ Điệp cất tiếng thoại dài trong 《Ca nữ hồng mẫu đơn》, chị gái cũng có thể đọc làu làu, thuật lại không sót một chữ; có một lần hai chị em đi Hàng Châu chơi, ở trong căn nhà cũ của nhà mẹ đẻ mẹ kế, họ hàng bạn bè rất đông. Vừa đến hôm thứ hai, báo chí nói bộ phim 《Gió》 do Đàm Anh thủ vai chính đang chiếu tại rạp chiếu phim Thượng Hải, chị gái lập tức muốn quay về Thượng Hải xem cho bằng được, khuyên thế nào cũng không chịu, thế nên anh đành phải cùng cô ngồi xe lửa về Thượng Hải, lao thẳng đến rạp chiếu phim đó, xem liền hai suất. Đầu anh đau như búa bổ, chị gái lại đắc ý nói: 'May mà hôm nay về kịp để xem, bằng không trong lòng tớ không biết đau buồn thế nào nữa!' Giờ đây chị gái không ở bên cạnh, anh đến tâm trạng xem phim cũng chẳng có, bởi vì không thể không nhớ đến cô.

Lúc ăn uống cũng nhớ — chị gái thích ăn đồ ngọt, kem tím, bắp rang bơ, kẹo khoai lang, trứng hấp, hoành thánh Hợp Phì, toàn là những món ăn vừa rẻ vừa bình dân, chỉ có vú nuôi Hà Can của chị gái là biết làm — đầu tiên luộc chín một nồi cơm nếp, để nguội rồi nặn thành từng nắm nhỏ, đem phần thịt băm đã nêm gia vị cho vào nắm cơm rồi vo tròn lại, to nhỏ tương tự như trôi nước, sau đó đem nắm cơm nếp lăn qua lòng đỏ trứng, rồi thả vào chảo dầu rán chín. Chị gái thích ăn đến thế, lại ăn ngon lành đến thế, đến mức khiến cả nhà, bao gồm cả cha và người hầu sau đó cũng đều đem lòng yêu thích món ăn này. Giờ đây chị gái đã trốn mất, ngay cả vú nuôi già Hà Can cũng vì chuyện này mà bị vạ lây, về Hoản Bắc dưỡng già rồi, hoành thánh Hợp Phì tự nhiên cũng không được ăn nữa.

Cậu ấy vẫn nhớ rất nhiều phương pháp viết văn mà chị gái đã dạy cho mình: Phương pháp tốt nhất để tích lũy từ vựng hay và ngôn ngữ sinh động chính là mọi lúc mọi nơi lưu tâm đến cuộc trò chuyện của mọi người, hễ nghe thấy là tìm cách ghi nhớ, viết vào sổ tay, sau này sẽ trở thành nguyên liệu tốt nhất khi viết văn; để nâng cao năng lực viết tiếng Trung và tiếng Anh, có một phương pháp rất hay, chính là dịch một bài tập làm văn của chính mình từ tiếng Trung sang tiếng Anh, rồi từ tiếng Anh dịch ngược lại tiếng Trung. Cứ lặp đi lặp lại nhiều lần như thế, cố gắng tránh những từ ngữ lặp đi lặp lại, nhất định sẽ khiến cả tiếng Trung lẫn tiếng Anh đều có tiến bộ lớn.

Chị gái là nhà văn bẩm sinh, cả tiếng Trung lẫn tiếng Anh đều siêu đỉnh, không lâu sau khi trốn khỏi nhà cha, cô đã dùng tiếng Anh viết một bài văn đăng trên tờ 《Đại Mỹ vãn báo》, hé lộ quá trình bị cha giam lỏng, đây là tờ báo do người Mỹ điều hành, tòa soạn đặt cho bài văn một cái tựa đề vô cùng giật gân: 'What a life! What a girl's life!' Nhà vẫn luôn đặt mua tờ 《Đại Mỹ vãn báo》, cha nhìn thấy bài văn, nổi giận đùng đùng, thế nhưng ông đã chẳng thể làm gì được chị gái nữa — ông không thể đánh cô nữa, cũng không thể nhốt cô nữa, cô đã bay cao bay xa rồi, từ nay không cần phải sợ ông ta nữa.

Cô sau này còn bay cao hơn và xa hơn nữa, cao và xa hơn cả cha cô, tổ tiên, và còn cao xa hơn cậu nữa, cho đến mức không thể với tới.

Cậu nhớ lại hồi nhỏ, chị gái rất thích chơi xích đu, đu rất cao, cậu đứng bên cạnh nhìn, rất ngưỡng mộ, thế nhưng thế nào cũng không dám ngồi lên — thế giới mà chị gái nhìn thấy, trước nay vẫn luôn cao hơn cậu, xa hơn cậu. Năm 1934, chị gái lên lớp mười, cậu mới học lớp năm tiểu học; năm 1936 tốt nghiệp tiểu học, cha lại bắt cậu nghỉ học ở nhà một năm; năm 1937 chiến tranh Nhật bùng nổ, rất nhiều trường học đình chỉ lớp học, lại bỏ phí một năm; đến năm 1938, chị gái bỏ nhà trốn đi, cha bị kích thích, lúc này mới quyết định đưa cậu vào trường trung học Chính Thủy học năm nhất sơ trung, thế nhưng vừa học xong sơ trung năm nhất, nhà trường dời đến trấn Pháp Hoa, tên trường đổi rồi, hiệu trưởng cũng đổi người, thế nên cha lại bắt cậu thôi học...

đã hủy hoại tình yêu của tôi." (Trương Ái Linh:《Lời trẻ con không kiêng kỵ》) Tôi quá hiểu cái sự mài giũa và bẽ bàng ấy, quá hiểu thứ tình yêu ngày một nhạt phai ấy — bởi vì cha mất sớm, cả nhà trông cậy vào một mình mẹ sinh sống, đã nuôi dưỡng nên tính cách lạnh lùng bủn xỉn tiền nong của bà. Bà sinh ra trong gia đình quý tộc, từ nhỏ đã quen sống nhung lụa cơm bưng nước rót, lớn lên hoàn cảnh cứ thế trượt dốc không phanh, cho nên tính khí cũng trở nên tồi tệ. Nhớ lại thời đại học có một dịp cuối tuần về nhà xin tiền sinh hoạt phí của mẹ, không biết có phải bà vừa bị bộ phim truyền hình hiện thực nào kích thích hay không, cau mày nói với tôi rằng: "Tôi với cậu, chính là quan hệ tiền bạc trần trụi."

Câu nói ấy làm tổn thương tôi đến tận cùng, tôi không nói một lời quay người bước đi, về đến ký túc xá liền bán hết phiếu cơm của nhà ăn, dỗi ăn đậu phụ nhục với bánh bao suốt một tuần lễ. Sau đó không biết vì sao bà lại thấy áy náy, thế mà lại đến trường tìm tôi, đưa cho tôi một trăm đồng, còn dẫn tôi đi ăn một bữa cơm. Cảm giác nơm nớp lo sợ ấy, cho đến tận ngày hôm nay tôi vẫn còn nhớ rõ mồn một.

Lời mẹ tôi thường hay nói nhất chính là: Tiêu tiền của bố mẹ thì nằm mà tiêu, tiêu tiền của chồng thì đứng mà tiêu, tiêu tiền của con cái thì quỳ mà tiêu. Thế nhưng tôi vẫn luôn nhớ rõ cái thái độ hèn ti vi khi ngửa tay xin tiền bà ngày ấy, mà hôm nay cứ dăm ba bữa bà lại gọi điện giũ tôi gửi mấy nghìn tệ qua, lại ra điều kiện vô cùng đường hoàng tựa như đang đòi nợ. Có một lần nói là phải mua thuốc, bảo tôi gửi một nghìn tệ. Tôi sợ gửi muộn lại phải nghe cằn nhằn, cuống cuồng chạy ngay ra ngân hàng để gửi, cứ nghĩ lần này thế nào cũng được vài câu khen ngợi. Nào ngờ bà lại nói: Bảo gửi một nghìn thì chỉ gửi đúng một nghìn, đúng là keo kiệt.

Trương Ái Linh và em trai 5

Tử Tĩnh lại trở về ngôi nhà của người cha, trở về thế giới mịt mờ khói thuốc phiện ấy. Nó chẳng còn nơi nào khác để đi.

Trong nhà đâu đâu cũng lưu lại dấu vết của chị, thế nhưng nó không thể nào cùng chị sống chung một nơi nữa. Nó chỉ đành lang thang trong căn ngôi nhà này, sống nhờ vào những ký ức ngày trước — nó già đi từ khi quá sớm, mười bảy mười tám tuổi đã bắt đầu hoài niệm; mà nó lại chưa từng thực sự lớn lên, trước sau vẫn là cậu bé thầm lặng thích đá bóng ngày nào — thời kỳ trưởng thành sớm đã kết thúc, thế nhưng những vết thương thì vẫn cứ lớn dần lên theo năm tháng.

Mà lúc này, nghe nói chị đã thi đỗ Đại học Luân Đôn, lại còn là thủ khoa khu vực Viễn Đông, mới thấy đúng là vô cùng nỗ lực phấn đấu. Tiếc rằng vì lý do chiến tranh, nước Anh đã không thể đi được nữa, đành phải chuyển sang học Đại học Hongkong.

Sự thành công của người chị càng phản chiếu sự hèn mọn và bất lực của cậu, Trương Tử Tĩnh càng trở nên trầm mặc và rụt rè hơn. Trương Ái Linh rời Thượng Hải vào mùa hè năm 1939, một mình đáp thuyền đi Hongkong.

Nó không đi tiễn.

Mười mấy năm sau, Trương Ái Linh dùng bút danh "Lương Kinh" viết một bộ tiểu thuyết dài tập "Thập Bát Xuân", được đăng nhiều kỳ trên tờ "Diệc báo" ở Thượng Hải, gây chấn động lớn, từng được sánh ngang với tản văn của Chu Tác Nhân và tranh của Phong Tử Khải, gọi là "Diệc báo tam tuyệt".

Người đời sau khảo cứu, cho rằng chữ "thập bát" (mười tám) ở đây ý chỉ khoảng thời gian từ năm cô đến Thượng Hải vào năm 1932 cho đến năm 1950 khi hoàn thành tác phẩm này, vừa tròn mười tám năm; cũng có người nói là ám chỉ Hồ Lan Thành; nhưng cá nhân tôi cho rằng, con số đó ám chỉ việc cô trốn khỏi nhà cha năm mươi tám tuổi — à nhầm, mười tám tuổi.

Cùng năm đó, tại buổi tọa đàm về tác phẩm "Thập Bát Xuân" do "Diệc báo" tổ chức, từng có người nêu ý kiến rằng bộ tiểu thuyết này quá đỗi hoang đường, làm gì có chuyện chị em ruột trở mặt thành thù, đến mức có thể giam cầm em gái suốt hơn nửa năm trời? Rõ ràng là hư cấu. Ngay cả Chu Tác Nhân cũng nói "Tôi thấy "Thập Bát Xuân" đối với Mạn Trinh (nữ chính tiểu thuyết) lại không mấy mặn mà, bởi vì tôi biết đó là chuyện giả".

Thế nhưng, những gì Trương Ái Linh viết lại là sự thật do chính cô trải qua. Những suy nghĩ, những điều tai nghe mắt thấy cùng nỗi bi thương của Cố Mạn Trinh trong tiểu thuyết, thực ra chính là suy nghĩ, điều tai nghe mắt thấy cùng nỗi bi thương của Trương Ái Linh năm mười tám tuổi khi bị giam cầm trong căn phòng trống — "Cô vị bám lấy bệ cửa sổ trèo dậy, tấm kính vỡ trên khung cửa sổ có hình răng cưa, giống như những ngọn núi dao nhọn vậy. Ngoài cửa sổ là khu vườn, bãi cỏ mùa đông trơ trụi, trông lại càng thêm phần rộng lớn. Bốn phía vây quanh bởi những bức tường cao, cô chưa từng chú ý rằng bức tường vây ấy lại cao nhường này. Trong vườn có một cây hoa tử kinh, cành lá khô khốc như dây đằng đang lắc lư trong gió lạnh. Cô bỗng nhớ tới hồi nhỏ từng nghe người ta nói, dưới gốc hoa tử kinh có ma. Không biết tại sao lại nói thế, nhưng có lẽ chính vì có câu nói ấy, nên luôn cảm thấy hoa tử kinh nhìn vào mang theo một vẻ âm u lạnh lẽo. Nếu cô chết ở đây, dưới gốc hoa tử kinh này nhất định sẽ có oan hồn của cô chứ? Dù sao thì cũng không thể chết một cách hồ đồ ở nơi này, chết cũng không nuốt trôi cục tức này. Trong phòng chỉ cần có một hộp diêm, cô thật sự sẽ phóng hỏa, thừa lúc hỗn loạn may ra có thể trốn thoát được."

Đây là hư cấu sao? Là phóng đại sao? Là giai thoại thêu dệt? Là bi kịch câu khách? Hay là sự phản chiếu từ những trải nghiệm thực tế của Trương Ái Linh?

Cố Mạn Trinh kia trong thời gian bị giam lỏng cũng đổ bệnh một trận, là bệnh cảm — "Cô bỗng cảm thấy cơ thể thật sự không trụ nổi nữa, đành lảo đảo vịn tường lê bước về giường. Vừa mới nằm xuống, cảm giác mềm mại dễ chịu ùa về, thoải mái vô cùng, nhưng chẳng được chốc lát, lại thấy toàn thân đau nhức ê ẩm, nằm thế này cũng không thấy ổn, nằm thế kia cũng chẳng thấy xong, chỉ trằn trọc trở mình qua lại, hơi thở trong lồng ngực nóng rát như lửa đốt. Bản thân cô thừa biết đó là chứng cảm mạo, nhưng lại chẳng ngờ nó lại nặng đến thế. Trong từng lỗ chân lông trên cơ thể như thể đang tiết ra một loại dịch nhầy, khó chịu đến mức không diễn tả nổi. Trời đã tối hẳn, căn phòng cứ thế tối sầm lại từng chút một, rốt cuộc cũng chẳng bật đèn. Chẳng biết đã qua bao lâu, cô mới lơ mơ chìm vào giấc ngủ, thế nhưng vì vết thương ở tay đau nhức buốt giá nên mãi chẳng tài nào ngủ nổi, giữa đêm tỉnh giấc, chợt nhìn thấy dưới khe cửa phòng hắt ra một đường ánh sáng, không khỏi giật mình kinh hãi. Cùng lúc đó liền nghe thấy tiếng chìa khóa xoạch một cái trên ổ khóa, thế nhưng sau tiếng động ấy, bên ngoài lại chìm vào tĩnh mịch. Vốn dĩ đã luôn trong trạng thái đề phòng từ trước, cô cứ thế mặc nguyên quần áo nằm dài, đến giày cũng chẳng cởi, liền xốc chăn ngồi bật dậy, thế nhưng vừa ngồi dậy thì thấy trời đất quay cuồng, suýt nữa thì ngã nhào xuống đất. Dụi mắt nhìn kỹ lại, đường ánh sáng ở khe cửa lúc nãy đã biến mất từ bao giờ. Chờ đợi suốt một hồi lâu, vẫn chẳng có một tiếng động nào vang lên, chỉ nghe thấy tiếng trái tim mình đang đập thình thịch thình thịch."

Cố Mạn Trinh sau đó mang thai, cuối cùng nhân cơ hội sinh con đã trốn khỏi bệnh viện, có sự giúp đỡ của chồng một người phụ nữ sinh con cùng thời điểm — đó là tầng lớp bình dân, có phải là hiện thân của Hà Can không?

Đối với đủ loại buổi thảo luận về các tác phẩm, Trương Ái Linh thường giữ thái độ khá trầm mặc, rất ít khi đưa ra lời biện hộ nào cho tác phẩm của mình, chỉ có một lần nọ, khi có người nhắc đến tại sao miêu tả ánh trăng của ba mươi năm trước nhất định phải là "một giọt nước mắt rơi trên tờ giấy viết thư của Đỗ Vân Hiên", tại sao không thể là Vinh Bảo Trai hay loại giấy nào khác, có phải cô đang chơi chữ hay không, cô liền nhạt nhẽo đáp lại một câu: "Bởi vì hồi nhỏ nhà tôi dùng giấy của Đỗ Vân Hiên"; thế nhưng lần này có người chỉ trích cốt truyện "Thập Bát Xuân" hoang đường kỳ lạ khó lòng tin nổi, cô lại mím chặt môi không nói một lời — bắt cô phải khổ sở giải thích rằng đó là trải nghiệm thực tế của chính mình ư? Bắt cô đem những vết thương thời thơ ấu phơi bày ra trước mặt mọi người sao? Vậy thì đó đâu còn là Trương Ái Linh nữa.

Có câu nói rằng "thà để người ta không biết, chứ không muốn để người ta nhìn thấy", mà Trương Ái Linh lại là kiểu người "thà viết ra, chứ không chịu nói toạc ra".

Trương Ái Linh rất thích dùng từ "cử chỉ", cử chỉ mà khó coi thì dẫu có thắng cũng chẳng có ý nghĩa gì.