Utajima là một hòn đảo nhỏ với dân số chỉ vỏn vẹn 1400 người, chu vi không đầy một dặm[1]. Hòn đảo này có hai nơi ngắm cảnh đẹp nhất. Một là ngôi đền Yatsushiro được xây theo hướng Tây Bắc, gần chóp đảo.
Từ đây có thể nhìn thấy rất rõ quang cảnh khu vực xung quanh biển Ise, với vị trí của vịnh chính là hòn đảo này. Phía Bắc là bán đảo Chita, phía Đông là bán đảo Atsumi trải dài lên phía Bắc. Phía Tây thấp thoáng một đường bờ biển kéo dài từ Ujiyamada sang Yokkaichi thuộc thành phố Tsu.
Leo lên hết hai trăm bậc thang đá, đi đến nơi có chiếc cổng torii[2] được canh giữ bởi một cặp sư tử đá, rồi quay đầu nhìn lại, người ta có thể ngắm biển Ise với vẻ cổ kính nguyên sơ được bao quanh bởi khung cảnh nhìn từ xa ấy. Nơi đây vốn dĩ có cây thông với cành lá đan xen vào nhau tạo thành hình dáng như cổng torii nên được gọi là “cây thông cổng torii”, vô hình trung tạo ra một chiếc khung sinh động cho bức tranh phong cảnh. Tiếc thay, vài năm trước, cây thông này đã chết khô.
Tuy màu xanh của lá thông còn nhạt, nhưng mặt biển gần bờ đã nhuốm sắc đỏ của rong biển mùa xuân. Gió mùa Tây Bắc vẫn thổi không ngừng từ cửa ngõ thành phố Tsu, nên tầm này tới đây vãn cảnh thì hẵng còn lạnh lắm.
Đền Yatsushiro thờ vị thần biển Watatsumi. Tín ngưỡng thờ vị thần biển này được hình thành tự nhiên từ cuộc sống của ngư dân nơi đây, họ luôn cầu cho sóng yên biển lặng, và nếu gặp nạn trên biển mà được cứu sống thì điều đầu tiên họ làm sau khi trở về là mang tiền đến tạ lễ tại ngôi đền này.
Ở đền Yatsushiro có kho bảo vật gồm sáu mươi sáu chiếc gương đồng. Có gương với họa tiết quả nho xuất hiện từ khoảng thế kỷ VIII, có cả bản sao của gương thời Lục Triều bên Trung Quốc, loại chỉ có mười lăm, mười sáu chiếc ở Nhật Bản. Những con thú như hươu nai, sóc được chạm trổ trên mặt sau gương ngày xửa ngày xưa đã từ những khu rừng rậm xứ Ba Tư, lần theo những con đường bộ và đường biển dài miên man, phiêu lưu nửa vòng thế giới, nay dừng chân và lưu trú trên hòn đảo này.
Nơi còn lại trong hai địa điểm ngắm cảnh đẹp nhất là ngọn hải đăng ở gần đỉnh núi Higashi trên đảo.
Dưới vách núi nơi ngọn hải đăng đứng sừng sững, người ta có thể nghe thấy tiếng vọng không ngừng của dòng hải lưu chảy qua eo biển Irako. Vào những ngày gió, nơi cửa biển hẹp nối biển Ise và Thái Bình Dương này thường xuất hiện những dòng xoáy. Mũi bán đảo Atsumi vươn tới, phân đôi eo biển, ở bờ biển hoang vắng chỉ toàn là đá ấy, có một ngọn hải đăng nhỏ không người trên mũi Irako.
Từ ngọn hải đăng trên hòn đảo Utajima này, có thể ngắm được một phần Thái Bình Dương theo hướng Đông Nam, còn ở phía xa của dãy núi chia cách vịnh Atsumi nằm về phía Đông Bắc, vào những buổi bình minh có gió Tây thổi mạnh, đôi khi có thể nhìn thấy núi Phú Sĩ.
Người gác hải đăng đang quan sát những chiếc tàu hơi nước ra vào cảng Nagoya và Yokkaichi khi chúng đi qua eo biển Irako và luồn lách qua vô số tàu cá đang tỏa từ vịnh ra ngoài khơi bằng kính viễn vọng, giữa lúc đó chiếc tàu hàng mang số hiệu Tokachimaru trọng tải 1900 tấn của hãng vận tải biển Mitsui đi vào tầm nhìn của ống ngắm. Có thể nhìn thấy hai thủy thủ trong trang phục màu xanh dương nhạt đang vừa giậm chân vừa nói chuyện.
Một lúc sau, tàu Talisman của Anh quốc tiến vào cảng. Người gác hải đăng thấy rõ những thủy thủ nhỏ xíu đang chơi ném vòng trên boong tàu.
Người nhân viên ấy quay về chiếc bàn trong làn trực, ghi chép vào cuốn sổ báo cáo tình trạng tàu thuyền qua lại tên tàu thuyền, số hiệu và phù hiệu, giờ phút và hướng đi qua. Sau đó đánh điện gửi đi. Các chủ hàng trên cảng dựa vào điện ấy, có thể nhanh chóng chuẩn bị hàng cho kịp.
Khi chiều xuống, khu vực xung quanh ngọn hải đăng bị sấp bóng do mặt trời đã khuất sau núi Higashi. Trên vùng trời còn sáng ngoài khơi, có con chim đại bàng đang chao liệng. Giữa không trung, nó nghiêng cánh này rồi lại nghiêng cánh kia như đang thử sức đôi cánh, có lúc tưởng chừng chuẩn bị lao xuống nhưng lại bất thình lình quay lên, rồi cứ thế bay vút lên cao tít.
Khi mặt trời đã lặn hẳn, một chàng ngư dân trẻ xách con cá bơn rất to, bước vội trên con đường núi nối từ làng lên tới ngọn hải đăng.
Chàng trai mới mười tám tuổi, vừa tốt nghiệp trường cấp hai chế độ mới[3] vào năm kia. Cậu rất cao, cơ thể vạm vỡ, chỉ riêng khuôn mặt là có nét ngây thơ đúng tuổi. Cậu có nước da cháy nắng đến độ khó mà cháy thêm được nữa, cái mũi thanh tú là nét đặc sắc của dân đảo này, và đôi môi nứt nẻ. Đôi mắt đen của cậu trong veo, nhưng là kiểu trong veo mà biển cả ban tặng cho những kẻ mưu sinh trên biển, chứ chẳng phải là kiểu trong veo thông minh, vì thành tích học tập của cậu rất kém.
Cậu vẫn mặc nguyên trang phục khi đi đánh cá hôm nay, gồm chiếc quần thừa hưởng từ người cha quá cố, cùng chiếc áo khoác thô kệch.
Chàng trai đi xuyên qua sân ngôi trường tiểu học im lìm, leo lên con dốc bên cạnh bánh xe nước, bước lên những bậc thang đá, vòng ra phía sau đền Yatsushiro. Những bông hoa đào ánh lên sắc trắng nhàn nhạt trong bóng tối bao trùm mảnh sân của ngôi đền. Từ chỗ này đi lên đến ngọn hải đăng mất không đầy mười phút.
Con đường đó rất hiểm trở, người không quen thì đi ban ngày chắc cũng sẽ vấp, nhưng chàng trai này dù nhắm mắt mà đi vẫn tránh được rễ thông hay đá tảng trên đường. Ngay cả lúc vừa đi vừa suy nghĩ như bây giờ, cậu cũng không hề vấp.
Ban nãy, khi ráng chiều còn ửng hồng, thuyền Taiheimaru chở theo chàng trai trẻ đã về đến cảng Utajima. Hằng ngày, cậu cùng ông chủ thuyền và một người bạn nữa đi đánh cá trên chiếc thuyền nhỏ có gắn động cơ ấy. Về đến cảng, họ chuyển số hải sản đánh bắt được sang thuyền của hợp tác xã, rồi kéo thuyền lên bờ. Chàng trai định bụng sẽ tạt qua nhà trước, trên tay xách theo con cá bơn làm quà biếu gia đình bác trạm trưởng trạm hải đăng. Lúc cậu đi dọc theo bờ biển, trời đã nhá nhem tối, người ta đang vừa kéo rất nhiều thuyền cá lên bờ vừa hò dô ầm ĩ.
Một thiếu nữ lạ mặt dựng cái khung gỗ chắc chắn được gọi là “soroban”[4] lên nền cát rồi tựa người vào đó nghỉ. Khi dùng tời kéo thuyền lên, người ta thường đặt cái khung này vào đáy thuyền để thuyền nối tiếp nhau trượt lên phía trước. Có vẻ như cô gái vừa làm xong việc đó và đang nghỉ giải lao.
Trán cô gái rịn mồ hôi, đôi má ửng hồng. Gió Tây lạnh buốt đang thổi mạnh, nhưng cô quay khuôn mặt nóng bừng vì lao động về phía gió, mặc cho mái tóc tung bay, trông có vẻ thích thú lắm. Cô mặc áo gi lê lót bông, quần mông-pê[5] và mang đôi găng tay lấm bẩn. Cô có nước da khỏe khoắn không khác gì con gái trên đảo này, nhưng đôi mắt tươi trẻ và cặp lông mày dịu dàng khiến cô trở nên khác biệt. Cô dõi mắt về phía Tây, mê mải ngắm nhìn bầu trời trên biển. Trên vùng trời ấy, vầng tà dương chỉ còn là một chấm hồng đang chìm dần vào lớp lớp mây đen.
Chàng trai chưa nhìn thấy cô gái này bao giờ. Ở đảo Utajima này, chẳng có khuôn mặt nào mà cậu không quen cả. Nếu là dân vùng khác thì nhìn là biết ngay, thế nhưng cô gái ăn vận không có vẻ gì là người ngoài đảo. Chỉ có dáng vẻ một mình lặng ngắm biển kia là khác bọn con gái hiếu động trên đảo thôi.
Chàng trai cố tình đi qua trước mặt cô gái. Cậu đứng ngay đối diện và nhìn thẳng vào cô như đứa trẻ con nhìn vật lạ. Cô gái khẽ nhíu mày. Nhưng cô chẳng nhìn sang chàng trai, mà vẫn chăm chú dõi mắt về khơi xa.
Sau khi im lặng nhìn ngó một hồi, chàng trai liền rảo bước bỏ đi. Lúc đó cậu còn lâng lâng thích thú vì thỏa được tính hiếu kỳ, nhưng mãi về sau, khi bắt đầu leo lên con đường núi dẫn đến ngọn hải đăng, cậu mới thấy xấu hổ vì sự sỗ sàng ban nãy, hai má nóng bừng cả lên.
Chàng trai ngắm biển cả bên dưới qua những hàng thông, thấy sóng triều đang ầm ầm dâng cao. Trăng chưa mọc nên biển còn rất tối.
Cậu rẽ ngoặt qua “dốc ma nữ” - nơi dân tình đồn đại có con ma cao lêu đêu thường đột ngột hiện ra chắn lối, và bắt đầu thấy những khung cửa sổ rực sáng trên cao của ngọn hải đăng. Ánh sáng ấy xói vào mắt cậu chói lòa. Máy phát điện trong làng bị hỏng đã lâu nên giờ ở làng chỉ có những ánh đèn dầu leo lét mà thôi.
Thỉnh thoảng chàng trai mang cá đến cho bác trưởng trạm hải đăng như thế này là để cảm tạ cái ơn của bác. Cậu đã thi trượt tốt nghiệp cấp hai và suýt thì phải lưu ban một năm. Mẹ cậu hay đến gần trạm hải đăng để nhặt lá thông về nhóm lửa nên quen thân với vợ của bác trạm trưởng, bà đã than thở với vợ bác chuyện nếu cậu bị lưu ban thì mẹ con cậu không biết phải xoay xở thế nào để mưu sinh. Vợ bác trạm trưởng bèn đem chuyện kể lại cho chồng, vậy là bác trạm trưởng đến gặp ông hiệu trưởng chơi thân với bác để xin cho cậu. Chính nhờ vậy mà cậu thoát lưu ban và được tốt nghiệp.
Ra trường, cậu theo nghề đi biển. Thỉnh thoảng cậu vẫn mang chiến lợi phẩm đến trạm hải đăng để biếu ân nhân, có khi còn đi mua sắm giúp hai bác. Thế nên vợ chồng nhà bác quý cậu lắm.
Nhà của bác trạm trưởng nằm trước những bậc thang bê tông dẫn lên trạm hải đăng, và còn có một mảnh ruộng nhỏ. Cậu thấy cái bóng tất bật của bác gái phía sau khung cửa kính nhà bếp, có vẻ bác đang nấu cơm tối. Chàng trai cất giọng gọi từ bên ngoài. Vợ bác trạm trưởng mở cửa ra, hồ hởi:
"Ôi, cậu Shinji đấy à.”
Bà đỡ lấy con cá bơn mà chàng trai lẳng lặng đua, rồi cao giọng gọi chồng:
“Ông xã ơi, nhà cô Kubo lại cho cá đây này.”
Từ trong nhà, bác trạm trưởng cất giọng mộc mạc đáp lại:
“Lúc nào cũng mang cho thế này, quý hóa quá, bác cảm ơn. Shinji à, vào nhà đi cháu.”
Chàng trai vẫn đứng tần ngần ở cửa bếp. Con cá bơn đã nằm trên chiếc đĩa sứ trắng tráng men to. Từ mang cá đang phập phồng yếu ớt, máu chảy ra và ngấm vào lớp da trơn màu trắng.
❀ ❀ ❀
[1] 3.9 km.
[2] Loại cổng truyền thống của Nhật Bản, thường được đặt trước lối vào hoặc trong đền thờ Thần đạo.
[3] Chế độ giáo dục phổ cập ở Nhật sau chiến tranh, bắt đầu từ năm 1947.
[4] Tên một loại dụng cụ kéo thuyền (dạng khung gỗ đặt dưới đáy thuyền để kéo thuyền trượt lên). Do hình dáng của nó giống cái bàn tỉnh (trong tiếng Nhật là Soroban) nên được gọi là soroban.
[5] Một dạng quần bảo hộ lao động của phụ nữ Nhật Bản thời bấy giờ.
