Sáng hôm sau, cũng như mọi ngày, Shinji theo thuyền trưởng ra biển đánh cá. Bầu trời bình minh bảng lảng mây in bóng trắng xuống mặt biển.
Để đến nơi đánh bắt, họ phải đi khoảng một tiếng. Shinji đeo một chiếc tạp dề cao su màu đen dài từ ngực áo khoác xuống đến đầu gối, tay mang đôi găng dài cũng bằng cao su. Cậu đứng ngay mũi thuyền, dõi nhìn về Thái Bình Dương dưới bầu trời mờ xám buổi sớm mai - nơi con thuyền đang lướt tới, và nghĩ ngợi chuyện tối qua, từ lúc cậu rời ngọn hải đăng về nhà cho đến khi đi ngủ.
...Trong căn phòng nhỏ có chiếc đèn dầu tù mù treo bên cạnh bếp lò, mẹ và em trai đang chờ Shinji về. Em trai cậu mới 12 tuổi. Trong suốt mấy năm, kể từ năm cuối cùng của cuộc chiến khi cha cậu bỏ mạng trong một trận không kích cho tới lúc Shinji ra đời kiếm sống được như bây giờ, mẹ cậu đã một mình tần tảo nuôi hai anh em bằng thu nhập từ nghề lặn mò hải sản.
“Bác trạm trưởng có hài lòng không con?”
“Có. Bác ấy cứ gọi con vào nhà, rồi bác đãi con món ca cao.”
“Ca cao là cái gì vậy?”
“Kiểu như chè đậu của phương Tây ấy mà.”
Mẹ cậu chẳng biết nấu nướng gì mấy, lúc làm cá, bà chỉ quanh đi quẩn lại hoặc làm sashimi, hoặc bóp giấm, hoặc nướng hay luộc cả con. Nguyên con cá chào mào mà Shinji đem về đã được luộc chín, bày trên đĩa. Hình như trước khi luộc, mẹ cậu chưa rửa kỹ cá nên cắn miếng cá mà thấy lạo xạo cả cát trong miệng.
Trong khi ăn, Shinji cứ mong sẽ được mẹ kể cho điều gì về cô gái lạ mới gặp kia, nhưng mẹ cậu là kiểu đàn bà không ưa than thở chuyện mình, lại ghét tóc mạch chuyện người.
Sau bữa ăn, cậu dẫn em trai đến nhà tắm công cộng, mong sao ở đó có thể nghe ngóng được gì. Lúc ấy cũng đã muộn nên nhà tắm khá vắng, nước trong bể cũng đã bẩn, nhưng ông chủ tịch hợp tác xã ngư nghiệp và ông trưởng bưu cục vẫn đang vừa ngâm mình trong bể vừa bàn luận về chính trị bằng cái giọng ồm ồm vang đến tận mái nhà. Hai anh em Shinji đưa mắt nhìn tỏ ý chào hỏi, rồi lẳng lặng tới ngâm mình ở phía cuối bể. Shinji đã vểnh cả tai lên nghe mà hai ông cứ nói chuyện chính trị mãi, chẳng nhắc gì đến cô gái. Ngâm được một lúc, tự nhiên em trai cậu vội vàng bỏ ra ngoài, nên cậu cũng phải ra theo để hỏi xem có chuyện gì. Hóa ra thằng em Hiroshi này trong lúc chơi trận giả hôm nay, đã lỡ tay đánh kiếm vào đầu con trai ông chủ tịch hợp tác xã làm nó khóc thét.
Đêm hôm đó, Shinji trằn trọc mãi không tài nào ngủ được, lạ thật đấy, vì bình thường chỉ đặt lưng xuống là cậu ngủ được ngay. Cậu chàng chưa bao giờ biết ốm đau là gì nay sợ hãi thắc mắc có phải mình đã mắc cái mà thiên hạ vẫn gọi là “bệnh” không.
... Nỗi bất an kỳ lạ đó đeo đuổi cậu đến tận sáng nay. Nhưng khi nhìn biển cả bao la trải ra trước mũi thuyền mình đang đứng, Shinji cảm nhận được nguồn sinh lực dồi dào quen thuộc vẫn theo cậu mỗi ngày lăn lộn trên biển cả đang chảy khắp cơ thể, và bỗng thấy yên tâm trở lại. Máy nổ làm thuyền rung nhè nhẹ, gió biển sáng sớm quất vào má chàng trai lạnh rát.
Ngọn hải đăng cao vút nơi vách đá bên phải đã tắt đèn. Dưới lớp lớp cây cối màu nâu buổi đầu xuân, những con sóng trên eo biển Irako cuộn trào, tung bụi nước trắng lấp lánh giữa cảnh sắc buổi sáng âm u. Nhờ tay lái thuần thục của thuyền trưởng, thuyền Taiheimaru lướt qua những xoáy nước trên eo biển dễ như không, nhưng thuyền lớn mà muốn vượt eo biển thì phải đi qua một con đường biển rất nhỏ nằm giữa hai bãi đá ngầm, nơi lúc nào nước cũng cuồn cuộn bọt trắng. Độ sâu của đường biển khoảng từ 80 đến 100 sải[1], nhưng tính từ bãi đá ngầm lên mặt nước thì chỉ khoảng từ 13 đến 20 sải thôi. Xung quanh những chiếc phao tín hiệu trên con đường biển ấy, vô số chum để bẫy bạch tuộc được treo chìm dưới nước, hướng về phía Thái Bình Dương.
Ở đảo Utajima này, bạch tuộc chiếm đến 80% sản lượng đánh bắt hải sản trong năm. Mùa bạch tuộc bắt đầu từ tháng Mười một, nay đã sắp hết, kế đến là mùa mực ống bắt đầu vào dịp lễ Higan[2] mùa xuân. Vậy là sắp tới sẽ không còn thấy người ta đặt chum để bẫy lũ bạch tuộc từ biển Ise lặn xuống đáy sâu của Thái Bình Dường tránh rét nữa.
Vùng biển nông ở phía Thái Bình Dương đối với đám ngư dân lành nghề là chốn quen thuộc chẳng khác nào vườn nhà, từng ngóc ngách đáy biển họ đều thuộc nằm lòng cả. Họ thường nói với nhau rằng “Thấy đáy biển tối mò thì hóa ra chúng ta cùng một giuộc với đám thợ tẩm quất mù dở[3] à.” Họ định hướng bằng la bàn, so độ cao thấp của núi non ở những mũi đất phía xa, dựa theo đó mà xác định vị trí của thuyền. Một khi đã biết vị trí thuyền mình, họ sẽ biết được luôn địa hình đáy biển. Mớ dây thừng, mỗi sợi buộc đến hơn một trăm chiếc chum bẫy bạch tuộc, nằm san sát dưới đáy biển không thành hàng mà vẫn tề chỉnh ngay ngắn, nhưng đống phao được buộc hú họa lên một đoạn thừng nào đó thì cứ theo nhịp sống mà dập dềnh. Kỹ thuật đánh bắt thì ông ngư phủ lão luyện kiêm thuyền trưởng và cũng là chủ thuyền đã nắm cả trong tay. Shinji và một cậu trai nữa tên Ryuji chỉ cần chuyên tâm làm các công việc nặng nhọc phù hợp với sức trẻ của mình là được.
Thuyền trưởng Oyama Jukichi có khuôn mặt nom như lớp da thú được gió biển thuộc kỹ. Người ông cháy nắng đến tận những nếp nhăn hằn sâu trên da, nhìn tay chân chẳng phân biệt nổi đâu là vết cáu bẩn, đâu là thương tích đã hóa sẹo già bởi những tháng năm lênh đênh trên biển. Ông hiếm khi cười, nhưng luôn bình tĩnh, dù có khi lớn giọng ra lệnh cho hai đệ tử, nhưng chưa từng quát tháo vì giận dữ bao giờ.
Trong khi đánh bắt, Jukichi gần như không rời khỏi đuôi thuyền gắn mái chèo, ông ở đó dùng một tay điều chỉnh động cơ. Khi thuyền của ba thầy trò ra đến khu vực đánh bắt xa bờ, có rất nhiều thuyền lạ tập trung ở đó, họ trao đổi với nhau mấy câu chào buổi sáng. Jukichi giảm bớt mã lực của động cơ, khi đến bãi đánh bắt của mình, ông ra hiệu cho Shinji lắp dây cu-roa vào động cơ rồi quấn vào trục lăn trên vách thuyền. Trong khi thuyền chạy chầm chậm men theo đống dây thừng buộc chum bẫy bạch tuộc, chiếc trục lăn này làm quay ròng rọc gắn bên ngoài vách thuyền, hai cậu trai quấn những sợi dây thừng buộc chum bẫy bạch tuộc vào ròng rọc rồi thay phiên nhau kéo. Nếu không kéo liên tục thì dây thừng dễ tuột xuống, ngấm nước biển rồi trở nên rất nặng, phải nhờ thêm người giúp mới kéo lên lại được.
Mặt trời nhạt mờ thấp thoáng sau những đám mây trên đường chân trời. Hai, ba con chim cốc đang bơi trên biển, vươn cái cổ dài xuống mặt nước. Nhìn về phía đảo Utajima, có thể thấy vách đá dựng đứng phía Nam đã phủ trắng phân của loài chim cốc sống theo đàn.
Gió lạnh thấu xương, nhưng khi quấn dây thừng vào ròng rọc và ngắm nhìn mặt biển xanh thẫm, Shinji cảm thấy trong người trào dâng một dòng sức mạnh lao động làm toát cả mồ hôi. Ròng rọc quay, những sợi dây thừng ướt sũng và nặng trĩu bắt đầu được kéo lên từ biển. Shinji tháo đôi găng tay cao su, dùng bàn tay trần nắm chặt sợi dây thừng cứng và lạnh buốt. Sợi dây thừng được kéo lên trượt qua ròng rọc, bụi nước bắn tung tóe ra xung quanh trông như mưa đá. Rồi những chiếc chum màu nâu đỏ cũng trồi lên khỏi mặt nước. Ryuji đang chờ sẵn, thấy chum nào còn trống, cậu sẽ nhanh tay đổ nước trong chum đi trước khi chum chạm vào ròng rọc, rồi lại buộc chum vào dây thừng, thả xuống biển.
Shinji giẫm một chân lên mũi thuyền, đứng giang hai chân, không ngừng kéo cật lực như đang giằng co với thứ gì đó dưới biển. Dây thừng lần lượt được kéo lên, Shinji đang thắng thế. Nhưng biển cả cũng không chịu thua, liên tục gửi trả những chiếc chum rỗng không có con bạch tuộc nào, như chế giễu chàng trai trẻ.
Đã có hơn hai chục chiếc chum rỗng được kéo lên, cách nhau khoảng từ bảy đến mười mét. Shinji miệt mài kéo, còn Ryuji thì đổ nước khỏi chum. Thuyền trưởng Jukichi vẫn đặt tay lên mái chèo, lặng lẽ quan sát hai chàng trai làm việc, sắc mặt không đổi.
Mồ hôi dần rịn ra trên lưng Shinji, lấp lánh trên vầng trán phơi ra trước gió biển buổi sáng, má cậu bắt đầu nóng lên. Cuối cùng mặt trời cũng ló khỏi mây, bóng của hai chàng trai trẻ đang hăng say làm việc in mờ mờ dưới chân họ.
Ryuji cầm chiếc chum vừa được kéo lên, không hướng miệng chum xuống biển như những lần trước mà quay ngược nó vào phía bên trong thuyền. Jukichi cho ròng rọc dừng, Shinji lúc này mới ngoảnh nhìn về phía chiếc chum. Ryuji lấy que gỗ chọc vào trong chum. Mãi chẳng có con gì chui ra. Cậu tiếp tục dùng que gỗ khua khoắng, con bạch tuộc miễn cưỡng trườn cả người ra rồi cuộn tròn lại, như thể đang say giấc ngủ ngày thì bị đánh thức. Nắp của thùng cá lớn đặt trước buồng máy mở banh ra, chiến lợi phẩm đầu tiên của ngày hôm nay trượt xuống đáy thùng với một âm thanh cụt ngủn.
Hầu hết cả sáng, thuyền Taiheimaru chỉ bắt bạch tuộc, thu hoạch được vỏn vẹn năm con. Gió đã ngừng thổi, mặt trời bắt đầu chiếu sáng rực rỡ. Thuyền lại bằng qua eo Irako để trở về biển Ise. Ba thầy trò tính lén lút giăng câu chùm tại khu vực cấm đánh bắt ở đó.
Giăng câu chùm là phương pháp đánh bắt bằng cách nối nhiều lưỡi câu chắc chắn, cho thuyền chạy, quét lưỡi câu qua đáy biển như quét bàn cào. Nhiều sợi dây có gắn lưỡi câu được buộc song song vào một dây thùng lớn, dây thừng lớn này được thả chìm ngang dưới biển. Một lúc sau, khi kéo dây lên, có bốn con cá chai và ba con cá bơn bật nước nhảy tung. Shinji nhanh nhẹn dùng tay trần gõ mấy con cá khỏi lưỡi câu. Mấy con cá chai nằm trên ván thuyền dính máu, phơi bụng trắng hết. Bầu trời xanh in bóng trong những con mắt nhỏ xíu khuất dưới bọng mắt và trên cơ thể đen huyền ướt nhẹp của lũ cá bơn.
Đã đến giờ ăn trưa. Thuyền trưởng Jukichi tóm lấy con cá chai vừa bắt được, chế biến món sashimi ngay trên nắp khoang máy. Ông chia đều món cá lên ba chiếc nắp hộp cơm bằng nhôm của ba thầy trò, rồi lấy chai xì dầu nhỏ mang theo ra, rưới lên. Rồi họ lấy ra hộp cơm trộn lúa mạch có nhét thêm hai, ba lát củ cải muối trong góc. Họ cùng ăn cơm trưa, mặc con thuyền dập dềnh theo sóng.
“Hai đứa có biết chuyện lão Teru nhà Miyata mới gọi con gái về không?” Ông Jukichi đột nhiên hỏi.
“Cháu không biết.”
“Cháu không biết.”
Hai chàng trai đồng loạt lắc đầu đáp. Thế là ông Jukichi bắt đầu kể:
“Lão Teru có bốn đứa con gái và một thằng con trai. Con gái nhiều quá, lão cho ba đứa đi lấy chồng rồi, còn một đứa thì cho đi làm con nuôi. Nó là đứa út, tên Hatsue, được một bà làm nghề lặn mò hải sản ở Oizaki bên Shima[4] nhận nuôi. Thế nhưng chẳng may, thằng con trai độc đinh Matsu nhà lão ấy năm ngoái lại chết vì bệnh lao phổi. Lão đã góa vợ lại mất cả con, buồn quá nên gọi Hatsue về, nhận lại nó làm con, tính kiếm cho nó tấm chồng. Con bé lớn lên đẹp lắm, chắc khối thằng thanh niên trai tráng muốn đến xin làm rể nhà đó đấy. Hai đứa thì sao?”
Shinji và Ryuji nhìn nhau rồi cười phá lên. Rõ ràng hai cậu đều đỏ mặt, nhưng da dẻ đen nhẻm do cháy nắng nên không nhìn ra đó thôi.
Trong lòng Shinji lúc này, cô gái trong câu chuyện vừa nghe và hình ảnh cô gái mới gặp trên bờ biển hôm qua cứ vấn vít lấy nhau. Cùng lúc ấy, cậu nghĩ đến cảnh nghèo của mình và mất hết tự tin, cô gái hôm qua cậu đã ngắm nhìn ngay sát giờ bỗng trở nên quá xa tầm với. Bởi Miyata Terukichi là một lão già giàu sụ, chủ của hai con tàu Utajimamaru trọng tải 185 tấn và Harukazemaru trọng tải 95 tấn mà hãng vận tải Yamagawa thuê dùng. Lão còn nổi tiếng bẳn tính, mái tóc bạc luôn dựng lên như bờm sư tử.
Shinji lúc nào cũng suy nghĩ chín chắn. Cậu cho rằng mình mới mười tám tuổi, tính chuyện đàn bà con gái hẵng còn sớm lắm. Chốn đô thành quả có nhiều cám dỗ với đám thanh niên, chứ trên đảo Utajima này chẳng có lấy một quán Pachinko, một quán nhậu, hay một cô nàng hầu rượu. Chàng trai trẻ chỉ có một hoài bão đơn giản là tương lai sẽ có một con thuyền máy của riêng mình để cùng em trai làm công việc vận tải ven biển.
Xung quanh Shinji là biển cả bao la, nhưng cậu chưa bao giờ ôm mộng chu du thế giới. Đối với ngư dân, quan niệm về biển cũng gần như đất đai với nông dân vậy. Biển là nơi họ sống, là cánh đồng thay vì có lúa và lúa mạch, thì là những ngọn sóng trắng muôn hình muôn dạng dập dìu, nhấp nhô trên dải đất mềm xanh biếc nhạy cảm.
... Ấy thế nhưng, vào cuối buổi làm việc hôm đó, khi dõi theo bóng một con tàu chở hàng màu trắng chạy qua những áng mây chiều nơi chân trời, chàng trai trẻ bỗng thấy lòng xôn xao khó tả. Từ phía xa xôi đó, thế giới tiến lại gần, với dáng vẻ rộng lớn vĩ đại mà từ trước đến nay cậu chưa từng tưởng tượng đến. Ấn tượng về thế giới lạ lẫm ấy giống như tiếng sấm dội đến từ nơi xa rồi tan biến.
Trên tấm ván nơi mũi thuyền, một con sao biển nhỏ đã khô queo. Tựa lưng vào mũi thuyền, chàng trai trẻ rời mắt khỏi áng mây chiều, khẽ lắc mái đầu buộc chiếc khăn dày màu trắng.
❀ ❀ ❀
[1] Tương đương 1,82 mét.
[2] Ngày lễ Phật giáo được tổ chức trong cả mùa xuân và mùa thu. Người Nhật thường đi tảo mộ người thân vào dịp này.
[3] Tại Nhật Bản ngày xưa, nghề tẩm quất thường do người khiếm thị làm.
[4] Một thành phố thuộc tỉnh Mie.
