Nghệ thuật Ai-len cổ đại minh họa một cách vô cùng nổi bật những phẩm chất đặc trưng của bản tính Ai-len, mà qua các truyền thuyết, chúng ta biết rằng chúng đã gắn bó với dân tộc ta từ những thưở hồng hoang. Đức tin tôn giáo mãnh liệt, tình yêu đối với sắc màu rực rỡ, xu hướng diễn đạt tư duy bằng biểu tượng, cùng trí tưởng tượng phong phú luôn say mê những điều kỳ lạ, khác thường, đôi khi mang nét hoang đường và kỳ quái thay cho thực tại tuyệt đối—kết hợp cùng sự tỉ mỉ, kiên nhẫn trong từng chi tiết mang đậm tinh thần phương Đông—đã tạo nên dấu ấn đặc thù của nghệ thuật trang trí Ai-len. Tất cả những biểu hiện đầy cung kính, nghệ thuật, giàu trí tưởng tượng và tinh tế của tinh thần Celt đặc biệt ấy đều tìm thấy sự bộc lộ trọn vẹn và ý nghĩa trong vẻ đẹp huy hoàng tuyệt vời của nghệ thuật Ai-len cổ đại, thể hiện rõ nét nhất qua những bản thảo chép tay được trang hoàng lộng lẫy.
Danh tiếng của các nghệ sĩ Ai-len về sự xuất sắc trong những tác phẩm đắt giá này đã lan rộng khắp châu Âu Cơ Đốc giáo trong những thời kỳ đầu, đến mức theo thỉnh cầu của nhiều quốc gia, Ai-len đã cử rất nhiều nghệ sĩ tài hoa nhất của mình đến làm thầy giáo và người chép sách cho các trường học và học viện lớn ở nước ngoài. Ngày nay, vô số ví dụ về các tác phẩm điêu luyện của Ai-len vẫn còn tồn tại trong các thư viện ở lục địa châu Âu, nơi chúng được trân giữ như những báu vật thiêng liêng bậc nhất của quốc gia. Để có một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về đề tài này, chúng ta không thể đánh giá thấp giá trị nghệ thuật và lịch sử trong cuốn sách tuyệt vời của ông Westwood viết về các bản thảo Anglo-Saxon và Ai-len. Cuốn sách bao gồm các bản sao y bản chính từ tất cả các bản thảo Celt được trang hoàng chủ chốt của châu Âu, được thực hiện với sự cẩn trọng vô cùng tỉ mỉ, chủ yếu do chính ông Westwood thực hiện, phần lớn với sự trợ giúp của kính lúp, bởi các đường nét trang trí cần tái hiện lại vô cùng nhỏ bé và tinh tế. Trên thực tế, về độ chính xác của thông tin và sự phong phú của hình minh họa, tập sách này vượt trội hơn bất kỳ ấn phẩm nào từng được xuất bản về nghệ thuật Celt tại Vương quốc Anh, và có thể sánh ngang với công trình vĩ đại nhưng tốn kém vô cùng của Bá tước Bastard về các bản thảo tiếng Pháp cổ. Trong một bài luận mở đầu uyên bác, ông Westwood trình bày quan điểm của mình về nguồn gốc và sự phát triển của nghệ thuật Hiberno-Saxon trong suốt một thiên niên kỷ đầu tiên của kỷ nguyên Cơ Đốc giáo, đồng thời tìm thấy trong các họa tiết trang trí, như đã được quan sát bởi Kemble và những người khác, hai luồng rõ rệt là Opus Hibernicum và Opus Anglicum; trong đó nghệ thuật Ai-len hoàn thiện hơn cả và hoàn toàn khác biệt với nghệ thuật lục địa cùng thời.
Các bản thảo cổ nhất của Hy Lạp và Rô-ma không hề cho thấy bất kỳ nét tương đồng nào với nghệ thuật Celt đặc trưng này; các bức tranh khảm của Ý, các bích họa tại Herculaneum hay Pompeii—dù những hình ảnh về con người được tìm thấy ở đó rất đẹp—cũng không có được điều đó; nghệ thuật By-dăng cũng không mang lại bất kỳ hình mẫu tương tự nào. Vậy thì, từ đâu mà người Ai-len, những người được công nhận là bậc thầy khai sinh ra nghệ thuật Celt ở châu Âu, lại có được những ý tưởng trang trí của mình? Đây là một trong những bí ẩn lịch sử, cũng giống như nguồn gốc của những Tháp Tròn, vẫn còn chờ đợi lời giải đáp. Người ta phải đi một quãng đường dài, tận phương Đông xa xôi, mới có thể tìm thấy trong các họa tiết trang trí của các ngôi đền Ấn Độ cổ đại điều gì đó gần gũi với ý tưởng chủ đạo xuyên suốt toàn bộ nghệ thuật trang trí của Ai-len. Dẫu vậy, có một sự thật không thể chối cãi, và đã được chứng minh rành mạch bởi sự uyên bác, công sức cùng các nghiên cứu của ông Westwood, rằng vào thời điểm nghệ thuật tạo hình hầu như đã mai một ở Ý và Hy Lạp, và thực sự gần như không tồn tại ở các vùng khác của châu Âu—cụ thể là từ thế kỷ thứ năm đến cuối thế kỷ thứ tám—một phong cách nghệ thuật đã được khởi nguồn, nuôi dưỡng và đưa lên mức độ hoàn mỹ kỳ diệu tại Ai-len, hoàn toàn tách biệt với bất kỳ phần nào khác của thế giới văn minh; để rồi khi được mang ra nước ngoài bởi các nhà truyền giáo người Ai-len và người Saxon, nó đã được tiếp nhận và mô phỏng trong các trường phái của Charlemagne, cũng như trong tất cả các trường học và tu viện lớn khác do họ thành lập trên lục địa.
Vào giữa thế kỷ thứ chín, ảnh hưởng từ các nghệ sĩ Đức đã tác động ngược trở lại các sản phẩm của nước Anh; và do sự giao lưu thường xuyên hơn của các bậc học giả với Rô-ma, các mô hình cổ điển bắt đầu được tiếp nhận, các họa tiết trang trí hoa lá được du nhập, cùng các hình tượng theo phong cách By-dăng. Nghệ thuật trang trí của Ai-len đã được kết hợp với những yếu tố này, chủ yếu trong phần khung của bố cục. Sau đó, nó dần biến mất khỏi nước Anh, nơi nó bị thay thế bởi nghệ thuật Franco-Saxon và Teutonic; đến mức sau thế kỷ thứ mười, ông Westwood không còn tìm thấy bất kỳ bản thảo Anglo-Saxon nào được thực hiện theo phong cách Lindisfarne hay Ai-len nữa. Thế nhưng, phong cách này vẫn tiếp tục được sử dụng ở Ai-len thêm vài thế kỷ nữa, mặc dù các chi tiết trang trí ít nhiều đã phô bày sự suy giảm về độ tinh xảo cực độ so với các tác phẩm thời kỳ đầu. Liên quan đến những tác phẩm này, ông Digby Wyatt nhận xét rằng trong độ tinh tế của thao tác và sự thực thi tỉ mỉ nhưng hoàn hảo đến không tì vết, toàn bộ lĩnh vực cổ văn học không có gì sánh kịp với các bản thảo Ai-len cổ đại, đặc biệt là “Cuốn sách Kells” (The Book of Kells), bản thảo kỳ diệu nhất trong số đó. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi Giraldus Cambrensis, khi đặt chân đến Ai-len dưới triều đại của Henry II, lúc được cho xem một bản thảo Ai-len được trang hoàng lộng lẫy, đã phải thốt lên rằng: “Đây giống tác phẩm của các thiên thần hơn là của con người!”
Những nét đặc trưng của nghệ thuật Celt đích thực, dù là trên đá, tác phẩm kim loại, hay các bản thảo được trang hoàng, đều nằm ở sự gia công quá đỗi tinh xảo và tỉ mỉ đối với các chi tiết trang trí phức tạp, chẳng hạn như các đường xoắn ốc, dải băng đan cài, những con rắn quấn quýt cùng các hình thù động vật khác mà những ai nghiên cứu các báu vật nghệ thuật quốc gia trong bảo tàng của Viện Hàn lâm Hoàng gia Ai-len đều đã quá đỗi quen thuộc. Những hình thái này luôn hiện diện trong mọi họa tiết trang trí của Ai-len. Các chữ cái đầu trang và hoa văn trang trí trong các bản thảo cổ được tái hiện trên những cây thánh giá bằng đá khổng lồ cùng các tác phẩm kim loại tinh xảo hơn trên các hòm thánh tích; và chính nhờ sự đồng nhất trong hoa văn trang trí này mà niên đại của tất cả các di tích hoặc di vật nghệ thuật có thể được xác định, đồng thời các hiện vật dễ dàng được phân loại là cùng thời đại. Người Ai-len đã trung thành một cách kỳ diệu với các ý tưởng nghệ thuật đặc thù của mình trong ít nhất tám trăm năm; và trong khi người Saxon giao du với nghệ thuật người Frank và cuối cùng hoàn toàn chịu khuất phục trước ảnh hưởng của người Norman, người Ai-len vẫn tiếp tục sự tận tụy độc tôn dành cho phong cách Celt cổ xưa mang tính quốc gia. Quả thực, những nghệ sĩ thời kỳ đầu ấy mang đậm bản sắc dân tộc sâu sắc; họ hiến dâng ý tưởng cho thế giới nhưng không nhận lại bất cứ điều gì. Trong các bức tranh của họ, Goliath xuất hiện như một chiến binh Ai-len, David cầm trên tay một chiếc đàn harp Ai-len, trong khi chính Chúa Cứu Thế, trên một tác phẩm điêu khắc của Ai-len, lại được khắc họa trong trang phục Ai-len. Khi quốc gia này rơi vào ách thống trị của người Norman vào thế kỷ thứ mười hai, tư tưởng Norman dĩ nhiên trở thành thế lực thống trị; thế nhưng, tất cả những gì đẹp đẽ và thú vị nhất trong nghệ thuật Ai-len cổ đại lại thuộc về giai đoạn tiền Norman—những món đồ trang sức bằng vàng, những bản thảo lộng lẫy như Phúc âm Durrow và Phúc âm Kells; những cây thánh giá điêu khắc hoành tráng nhất; Nhà nguyện Cormac, viên ngọc kiến trúc của Tây Âu; những hòm thánh tích được chạm trổ lộng lẫy như hòm thánh tích Thánh Monchan, mà ông Westwood gọi là “hòm thánh tích cổ quan trọng nhất hiện còn tồn tại ở quần đảo này”; và đặc biệt thú vị đối với chúng ta, những người Ai-len, qua ghi chép thực tế rằng nó đã được dát ròng vàng bởi Roderick O’Connor, vị vua cuối cùng của Ai-len, và theo các Biên niên sử, đây là tác phẩm nghệ thuật tuyệt mỹ nhất từng được chế tác tại Erin. Tất cả những minh chứng về sự tu dưỡng cao độ và tay nghề nghệ thuật này đều đã tồn tại từ lâu trước khi những kẻ phiêu lưu người Norman đặt chân lên bờ biển của chúng ta. Tuy nhiên, nghệ thuật Ai-len đã lụi tàn cùng với nền độc lập dân tộc của Ai-len; và chỉ trong khoảng hai thế kỷ sau cuộc Khai chiến của người Norman, nó đã ngừng tồn tại, bị thay thế bởi phong cách giả Rô-ma hoặc phong cách Rô-ma-nhíp Ai-len. Người ta có thể dễ dàng lần theo dấu vết nghệ thuật Ai-len khắp lục địa châu Âu nhờ vào các họa tiết trang trí đặc thù của nó; và bất cứ nơi nào, giữa các bản thảo cổ trong các thư viện nước ngoài, có một bản thảo vượt trội hơn tất cả những cuốn khác về vẻ đẹp kỳ lạ, sự vững chãi của nét chữ, cùng sự tinh xảo tuyệt mỹ của các hình minh họa tỉ mỉ và công phu, thì ngay lập tức ở đó, người ta nhận ra bàn tay của một người thợ Ai-len hoặc trí tuệ của một học giả Ai-len. Cùng những biểu tượng và tư tưởng ấy xuyên suốt tất cả—vẫn là những hình thù kỳ lạ, kéo dài, uốn khúc, đan cài vào nhau; vẫn là những bức tranh khảm phong phú với các đường nét đan xen—nhỏ bé đến mức, tinh tế đến mức, giàu có về màu sắc rực rỡ đến mức viền trang giấy như được phủ một lớp bụi đá quý nghiền nát. Có điều gì đó gần như đượm buồn trong sự tận tụy dành cho một thể loại nghệ thuật mà trong đó không có gì để kích thích cảm xúc hay sưởi ấm trái tim. Không có sự tái hiện nào về vẻ đẹp thiên nhiên của cây cỏ hoa lá, hay sự lộng lẫy của sắc đẹp con người; mục đích của người nghệ sĩ dường như là để bóp nghẹt phần con người trong chính họ, bằng cách buộc thiên tài của mình chỉ làm việc trên những sự trừu tượng lạnh lùng của các đường xoắn ốc, đường cong, những vòng cuộn hình học bất tận, và sự đơn điệu vô tận của những đường nét đan xen ấy, cứ cuộn mãi, cuộn mãi qua các thế kỷ, giống như sự uốn lượn của con rắn dữ mà chúng vốn được định sẵn để tượng trưng cho các thế hệ nối tiếp của nhân loại đầy bi kịch của chúng ta. Quả thật, những người nghệ sĩ ấy đã dâng hiến trọn vẹn sự hy sinh của tình yêu thương. Cuộc đời họ và công sức của cả cuộc đời họ đã được trao gửi một cách khiêm nhường, âm thầm và thành kính cho Thiên Chúa và cho sự vinh hiển của Lời Chúa. Họ không có hoài bão nào khác trong cuộc đời, và khi công trình hoàn thành, một công trình tuyệt mỹ đến mức ngay cả thế giới ngày nay cũng không thể sánh kịp, không một lời khoe khoang kiêu ngạo nào thốt ra từ đôi môi của người nghệ sĩ lao động ấy, mà bản thảo chỉ kết thúc bằng một vài từ ngữ sùng kính giản dị, tên của ông, và ước nguyện được ghi nhớ như một người chép sách, giống như câu *orate pro me* trên những tấm bia mộ cổ; đó là tất cả những gì ông yêu cầu hoặc hy vọng để đổi lấy những năm tháng tuổi trẻ và cuộc đời mà ông đã thổi hồn vào những trang Phúc âm được trang hoàng lộng lẫy. Bởi vì trong những thời đại sơ khai ấy, nghệ thuật không hề tồn tại nếu không gắn liền với tôn giáo. Nhân loại đã gom góp tất cả những thứ dầu thơm trân quý nhất để đổ lên đôi chân của Chúa Giê-su. Đặc biệt tại Ai-len—Hòn đảo của các Vị Thánh—bất cứ điều gì thiên tài có thể nghĩ ra hay bàn tay nghệ sĩ có thể thực hiện đều được đổ dồn vào một công trình nào đó nhằm gợi nhắc sự hiện diện của Thiên Chúa cho người dân, kích thích sự thờ phụng Ngài, hay truyền bá Lời Chúa; vào những cuốn Sách Thánh Vịnh, Sách Phúc âm, những cây thánh giá, những hòm thánh tích đắt tiền, những chiếc hộp nạm ngọc đựng thánh cốt, những bìa sách bằng vàng cho các kinh thánh. Thế nhưng không có gì từ thời kỳ đó truyền lại cho chúng ta cho thấy sự xa hoa trong đời sống gia đình. Lời Chúa được đặt trong những hòm thánh tích bằng vàng, làm cho phong phú bởi đá quý và men sứ, nhưng người dân vẫn sống cuộc sống giản dị xưa cũ trong những túp lều thô sơ ngày trước; và ngay cả các vị vua cũng dâng hiến tài sản của mình, không phải để xây dựng cung điện, mà để dựng nên những ngôi nhà thờ, ban ơn cho các tu viện, giúp đỡ sự nghiệp của Chúa, và thúc đẩy những con người thánh thiện là bề tôi của Ngài trong cuộc thánh chiến chống lại cái ác, sự dốt nát và bóng tối.
Đó không phải là một lời khoe khoang hão huyền khi nói rằng người Ai-len là những người thầy của châu Âu từ thế kỷ thứ bảy đến thế kỷ thứ mười trong nghệ thuật và tôn giáo. Ông Westwood đã viếng thăm tất cả các thư viện lớn ở Anh và lục địa châu Âu, và tìm thấy bằng chứng phong phú cho thấy nghệ thuật Ai-len, hay nghệ thuật Hiberno-Saxon, đã được truyền bá khắp châu Âu trong suốt thời kỳ đó. Các bản thảo tiếng Hy Lạp và tiếng La-tinh không được trang hoàng lộng lẫy, mà được tô điểm bằng các bức tranh chèn vào; nghệ thuật Ai-len khác biệt với chúng ở nhiều điểm—trong đó có việc các hình vẽ và hoa văn phong phú được in trực tiếp lên các trang và lề của chính cuốn sách. Ông đã đưa ra các bản sao y từ các bản manuscripts của Ai-len hiện đang có trong các thư viện ở Oxford, Cambridge, Durham, Lichfield, Salisbury, Lambeth, Bảo tàng Anh, và nhiều nơi khác; và khi chuyển sang lục địa, ông đã nhờ cậy đến các thư viện lớn ở Paris, Rouen, Boulogne, St. Gall, Milan, Rome, Munich, Darmstadt, Stockholm, Copenhagen, và thậm chí cả St. Petersburg, qua đó chứng minh sự xuất sắc mà các nghệ sĩ Ai-len, hoặc các nghệ sĩ Saxon được đào tạo trong các trường học của Ai-len, đã đạt được từ hơn một nghìn năm trước. Cũng không có gì lạ khi Ai-len trở thành người thầy, nếu xét đến nền Cơ Đốc giáo sớm sủa của xứ sở này, vốn đã có những bước tiến nhất định trong lòng người dân ngay từ thời Thánh Jerome; muộn hơn một chút ở người Briton; nhưng đến cuối thế kỷ thứ sáu, Augustine và các tu sĩ của ông vẫn thấy những người Anglo-Saxon đần độn còn chìm đắm trong xiềng xích của chủ nghĩa ngoại giáo và tín ngưỡng Woden cổ xưa của họ. Chủng tộc Celt đã đón nhận đức tin Cơ Đốc một cách hoan hỉ từ thế kỷ thứ tư, nhưng việc mang ánh sáng đến tâm hồn người Saxon là một điều vô cùng khó khăn. Qua mọi thời đại, bản tính của họ vẫn tỏ ra khá trì độn. Các bộ tộc Saxon ở Đức đã không từ bỏ các thần tượng của mình cho đến khi bị buộc phải làm thế bởi sức mạnh cưỡng chế lớn lao và thanh gươm sắc bén của Charlemagne vào nửa sau thế kỷ thứ tám.
Cùng với Cơ Đốc giáo, tri thức về con chữ đã đến với Ai-len; ít nhất là không có văn khắc nào cũ hơn văn khắc trên cột đá Lugnadon, cháu trai của Thánh Patrick, mà người ta vẫn có thể nhìn thấy bên cạnh tàn tích nguyện đường Thánh Patrick trên một trong những hòn đảo xinh đẹp của hồ Lough Corrib; và bản thảo cổ nhất hiện còn tồn tại ở Ai-len là Cuốn sách Armagh, một bản sao bản dịch La-tinh của Thánh Jerome về các sách Phúc âm được viết bằng chữ Rô-ma cổ, vô cùng có giá trị bởi vẻ đẹp của nét chữ và các hình vẽ khác nhau mà nó chứa đựng. Tri thức đã ngay lập tức được hiến dâng cho phụng vụ của Chúa trong những thời điểm sơ khai ấy, và việc nhân bản các sách Phúc âm là sứ mệnh đáng ngợi ca và sùng kính của những bậc thầy vĩ đại và nhà truyền giáo tiên khởi. Cuốn sách Durrow và Cuốn sách Kells, cả hai đều thuộc phần đầu thế kỷ thứ sáu, được tin là tác phẩm của chính Thánh Columba. Cuốn sau, Cuốn sách Kells, đã khiến tất cả các nhà phê bình ngập tràn kinh ngạc và thán phục. Nó được trang trí lộng lẫy hơn bất kỳ bản sao Phúc âm nào đang tồn tại, và được các bậc uy quyền uyên bác đánh giá là “bản thảo đẹp nhất hiện tồn có niên đại sớm đến vậy, và là mẫu mực tráng lệ nhất về nghệ thuật viết chữ và trang hoàng trong Thế giới phương Tây.” Cả hai đều được viết bằng kiểu chữ uncial La-tinh phổ biến ở châu Âu vào thời điểm đó; và ở đây, có thể lưu ý qua rằng cái gọi là bảng chữ cái Ai-len thực chất chỉ là bảng chữ cái La-tinh được các nhà truyền giáo đầu tiên cải biến cho phù hợp với âm tiết Ai-len, giống như Ulphila, tông đồ của người Goth, đã phát minh ra một bảng chữ cái pha trộn các ký tự Hy Lạp và La-tinh nhằm giúp ông dịch các sách Phúc âm sang tiếng Goth; và giống như các nhà truyền giáo Hy Lạp đã phát minh ra bảng chữ cái Nga, vốn là một dạng biến thể của tiếng Hy Lạp, cho một mục đích tương tự. Việc người Ai-len vẫn giữ lại hình thái cũ của các chữ cái La-tinh, trong khi hầu hết các quốc gia khác ở châu Âu đã loại bỏ nó, là một điều đáng tiếc; bởi vì ở thời điểm hiện tại, khi người ta có quá ít thời gian để đánh vần với vô vàn nỗ lực đau đớn những ký hiệu dã man của một thời đại đã qua, không gì có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tiếng Ai-len bằng việc áp dụng bảng chữ cái tiếng Anh hiện đại. Cuốn sách tiếng Ai-len đầu tiên từng được in xuất hiện vào năm 1571 và hiện đang nằm trong Thư viện Bodleian. Đó là một sách giáo lý ngữ pháp tiếng Ai-len, và bảng chữ cái Ai-len từ đó không hề trải qua bất kỳ sự sửa đổi hay cải tiến nào.
Vào khoảng cuối thế kỷ thứ sáu, danh tiếng về tri thức của Ai-len và tay nghề của các nghệ sĩ Ai-len bắt đầu lan rộng sang Anh, và từ đó lan ra lục địa; các nhà chép sách người Ai-len được thuê để sao chép các sách Phúc âm và giảng dạy nghệ thuật trang hoàng lộng lẫy trong các tu viện ở Anh. Từ giai đoạn đó cho đến cuối thế kỷ thứ sáu, người Ai-len là một thế lực ở châu Âu nhờ vào tri thức và lòng đạo đức của họ—nổi trội về cả tiếng Hy Lạp lẫn tiếng La-tinh, và là những người thầy lớn về thần học kinh viện cho thế giới Cơ Đốc giáo. Các bản Phúc âm Lindisfarne, được thực hiện bởi các tu sĩ ở Iona vào thế kỷ thứ bảy, và nay là “niềm tự hào của Bảo tàng Anh,” cấu thành một yếu tố vô cùng quan trọng trong lịch sử kỳ đầu của nghệ thuật Celt, vì cuốn sách này dường như là mô hình chính cho các thế hệ nghệ sĩ tiếp theo.
Trong bản sao khổ lớn tráng lệ của các sách Phúc âm tại Copenhagen thuộc thế kỷ thứ mười, được cho là đã được Vua Canute mang đến Đan Mạch, hình ảnh Thánh Matthew đang ngồi trong khi một vị thánh khác kéo rèm lại, được sao chép từ Phúc âm Lindisfarne, trong khi phần viền mang phong cách thế kỷ thứ mười. Các sách Phúc âm của Thánh Chad, hiện nằm trong Thư viện Lichfield, mang phong cách Ai-len thế kỷ thứ tám và rất đáng chú ý vì có các chú thích bên lề bằng tiếng La-tinh, Anglo-Saxon, và tiếng Anh cổ đại, với phần sau là mẫu vật cổ nhất còn tồn tại của ngôn ngữ Anh cổ đại. Các hình trang hoàng cũng được sao chép từ cuốn sách Lindisfarne. Người ta biết rằng Thánh Chad được giáo dục ở Ai-len, tại trường của Thánh Finian. Có những bản Phúc âm Ai-len tại Durham thuộc thế kỷ thứ tám. Các sách Phúc âm của Mac-Regal đang ở Oxford, và các sách Phúc âm của Mac-Duran, nhỏ nhất và đẹp nhất từng được biết đến, đang nằm trong cung điện của Tổng giám mục tại Lambeth. Khi nghệ thuật Saxon tiến bộ và chịu ảnh hưởng bởi các mô hình Rô-ma, các nhà chép sách người Ai-len chủ yếu được tuyển dụng ở bất cứ nơi nào mà sự thanh lịch, sự hài hòa về màu sắc và độ tinh xảo cực độ của nét cọ là điều kiện tiên quyết, chẳng hạn như ở các phần viền và chữ cái đầu trang. Do đó, Sách Thánh Vịnh của Thánh Augustine, được cho là xuất xứ từ Rô-ma và có phong cách giống với bản thảo Virgil thế kỷ thứ năm tại Vatican, được đóng khung trong nghệ thuật Celt thuần khiết. Trên lục địa, phần viền của các bản thảo lớn nhìn chung cũng do bàn tay người Ai-len đảm nhiệm. Một bản sao La-tinh của các sách Phúc âm tại Treves, rõ ràng được sản xuất bởi một trong những cơ sở do người Ai-len thành lập trên sông Rhine, nổi bật với sự kết hợp giữa nghệ thuật Celt, Teutonic và Franco-Byzantine. Phần viền mang phong cách Ai-len trong khi các hình vẽ mang phong cách By-dăng. Những phần viền được trang hoàng lộng lẫy này mang độ lấp lánh và rực rỡ của một món trang sức được nạm đá, và do đó vô cùng phù hợp để hoàn thành mục đích thực sự của mọi hình thức trang trí, mà ông Ruskin định nghĩa là “đẹp ở đúng vị trí của nó, và hoàn hảo trong sự thích ứng với mục đích mà nó được sử dụng.”
Vào thế kỷ thứ sáu, Thánh Gall, sinh ra ở Ai-len, đã đồng hành cùng Thánh Columbanus đến lục địa và thành lập tu viện ở Thụy Sĩ mang tên ngài. Tại đây, nhiều bản thảo và mảnh vỡ thú vị vẫn được bảo tồn, nổi bật với các chú thích lề bằng tiếng Ai-len cổ trên văn bản La-tinh. Những tài liệu này được các nhà ngôn ngữ học đánh giá có tầm quan trọng lớn đến mức mười ba bản khắc quarto và các bản sao y từ chúng đã được Tiến sĩ Ferdinand Keller công bố trong Các Biên bản của Hội Zurich. Một di tích thú vị về một vị thánh Ai-len cũng được bảo tồn tại Nhà thờ chính tòa Wurtzburg—một bản sao Phúc âm của Thánh Kilian, vị thánh chịu tử đạo vào năm 689, được tìm thấy bị vấy máu khi người ta mở lăng mộ của ngài khoảng năm mươi năm sau đó.
Như vậy, người ta có thể lần theo dấu chân của người Ai-len khắp châu Âu qua những bước chân được trang hoàng lộng lẫy của họ. Họ đích thực là những chứng nhân của Thiên Chúa, những kẻ mang ánh sáng đi qua thời kỳ tăm tối, và hơn hết, là những người canh giữ và bảo tồn trung thành Lời thánh thiêng của Thiên Chúa. Một trăm năm trước khi Alfred đến Ai-len để thụ giáo và trở về khai hóa đất nước quê hương bằng tri thức thu nhận được ở đó, các trường học Cơ Đốc giáo ở Đức, dưới sự chỉ đạo của những người Ai-len, đã được thành lập bởi Charlemagne. Băng qua nước Pháp, dọc theo sông Rhine, qua Thụy Sĩ, Ý và Tây Ban Nha, các nhà truyền giáo Ai-len đã giảng dạy và lao động, thành lập các trường học và tu viện, đồng thời soi sáng những trang sử tăm tối nhất của châu Âu bằng tri thức của họ. Một trong những báu vật lớn của Thư viện Hoàng gia Paris là một bản sao Phúc âm La-tinh tuyệt đẹp của Ai-len. Học viện St. Isidore ở Rome sở hữu nhiều bản thảo Ai-len—một trong số đó là một cuốn Sách Thánh Vịnh khổ folio, được viết hoàn toàn bằng những chữ cái dài một phần tư inch, và được coi là tác phẩm tinh tế nhất trong số các tác phẩm hậu kỳ của trường phái Ai-len. Sách Phúc âm Vàng nổi tiếng của Stockholm thuộc về nghệ thuật Hiberno-Saxon thế kỷ thứ chín. Cuốn sách này có một lịch sử kỳ lạ. Nó bị đánh cắp từ nước Anh và biến mất qua nhiều thời đại, nhưng cuối cùng đã được phát hiện tại Mantua vào thế kỷ thứ mười bảy và được mua cho Thư viện Hoàng gia tại Stockholm. St. Petersburg cũng sở hữu một bản sao Phúc âm được trang hoàng lộng lẫy, được mang đi từ Pháp vào thời kỳ Đại Cách mạng và phiêu dạt đến tận phương bắc xa xôi. Đó là một mẫu vật hoàn hảo và tuyệt mỹ về phong cách Ai-len thế kỷ thứ tám, và những chữ cái đầu trang chỉ có thể so sánh với những chữ cái trong Cuốn sách Kells. Tất cả các bản thảo Phúc âm Ai-len này đều không ngoại lệ, là các bản sao từ bản dịch La-tinh của Thánh Jerome. Không có bản dịch Phúc âm nào bằng tiếng Ai-len từng được tìm thấy. Tri thức rõ ràng được coi là một điều thiêng liêng, không thể thiếu đối với tầng lớp tư tế nhưng không cần thiết cho quần chúng; thế nhưng thật kỳ lạ khi trong lúc các vị thánh và nhà truyền giáo Ai-len uyên bác và đạo đức đang cống hiến cuộc đời mình để nhân bản các sách Phúc âm cho các quốc gia khác và truyền bá chúng khắp châu Âu, họ lại chưa từng nghĩ đến việc trao cho người dân trên chính mảnh đất của mình Lời Chúa để đọc bằng tiếng mẹ đẻ của họ. Ngược lại, các chủng tộc Teutonic hàng đầu, với tinh thần tự do của họ, không thỏa mãn với việc tiếp nhận các giáo lý đức tin một cách đơn thuần như một hành động vâng phục các bậc thầy của mình. Họ đòi hỏi quyền phán xét độc lập, sự thực thi lý trí cá nhân, và các sách Phúc âm đã được dịch sang tiếng Goth sớm nhất là vào thế kỷ thứ tư bởi Giám mục Ulphila để phục vụ cho quốc gia Goth.
Cuốn sách đáng chú ý này, mang tên “Codex Argenteus,” nay nằm trong Thư viện Hoàng gia ở Upsala, sau nhiều hiểm nguy và thăng trầm, cuối cùng đã tìm được đường đến với những con người tự nhận là hậu duệ đích thực của người Goth, và vị vua của họ vẫn mang danh hiệu kiêu hãnh là “Vua của người Thụy Điển, người Goth và người Vandal”; và một ấn bản của nó, kèm theo các chú thích, đã được công bố bởi Giáo sư uyên bác Andreas Uppstrom ở Upsala.
Vào giai đoạn cuối thế kỷ thứ mười, phong cách trang hoàng của người Frank, một sự pha trộn giữa cổ điển và By-dăng, đã gần như thay thế hoàn toàn nghệ thuật Celt tuyệt mỹ và tinh tế ở cả Anh lẫn trên lục địa, và vào khoảng thế kỷ thứ mười thế kỷ thứ mười lăm, nó thậm chí đã biến mất khỏi chính Ai-len của chúng ta, quê hương đã khai sinh ra nó. Những cuốn sách lễ lộng lẫy và Phúc âm được trang hoàng, đong đầy sức sống, thiên tài, lòng thành kính thiêng liêng và tình yêu kiên nhẫn, đã sớm bị thay thế bởi cơ chế in ấn tẻ nhạt; trong khi phái Tin Lành sử dụng mọi sức mạnh mới tìm thấy của mình để tiêu hủy cái xu hướng bẩm sinh trong bản tính chúng ta—xu hướng tìm cách biểu hiện sự nhiệt thành, đức tin và sự sốt sắng tôn giáo thông qua những lễ vật và sự hy sinh tốn kém. Những cuốn sách thánh có viền vàng, những cây thánh giá điêu khắc, những hòm thánh tích nạm ngọc bị giầy xéo dưới gót giày của những tên lính Cromwell; những tu viện nguy nga và xinh đẹp bị báng bổ và đập phá thành đống đổ nát, trong khi bên cạnh chúng mọc lên những cấu trúc tồi tàn và xấu xí của đức tin Cải cách, như thể sự tiêu diệt mọi vẻ đẹp vào lúc đó được coi là sự tôn kính dễ chấp nhận nhất mà con người có thể dâng lên vị Thiên Chúa đã tạo ra mọi vẻ đẹp, và đã nhào nặn tâm hồn con người để thưởng thức và bày tỏ vẻ đẹp tinh thần, huyền bí và vĩnh hằng của hình khối, màu sắc và sự cân xứng.
Kể từ thời kỳ đau thương ấy khi những kẻ đập phá tượng thần tàn phá các đền đài và bóp nghẹt tâm hồn dân tộc chúng ta, đã không có sự phục hưng nào của nghệ thuật tại Ai-len. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi chúng ta bám lấy nhữngài di tích đẹp đẽ của quá khứ với niềm hoài niệm đắm say nhưng đượm buồn, đồng thời chào đón với sự đánh giá cao nồng nhiệt những nỗ lực của những con người tài năng, uyên bác và lỗi lạc trong việc minh họa và bảo tồn chúng, như trong cuốn sách lộng lẫy và đắt giá mà ông Westwood đã đóng góp cho nghệ thuật Celt.