Truyền Thuyết Cổ Xưa, Bùa Chú Huyền Bí & Mê Tín Dị Đoan Ireland

Lượt đọc: 1137 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Thủ Đô Cổ Kính Của Chúng Ta.

❊ ❊ ❊

Lịch sử Dublin, được ông Gilbert tường thuật một cách tuyệt vời trong các tập sách uyên bác và đầy tính giáo dục của ông, khởi đầu giai đoạn hiện đại của lịch sử Ireland khi quốc gia này hòa quyện không thể tách rời với Đế quốc Anh — đế quốc vĩ đại nhất thế giới — và những huyền thoại, cùng mọi tập tục cùng mê tín cổ xưa, bắt đầu phai tàn và diệt vong trước nền văn minh đang tiến bước, tựa như lớp thảm thực vật tươi tốt của một khu rừng nguyên sinh trước văn hóa đang vươn lên.

Do đó, một phác thảo về sự trỗi dậy của thủ đô Ireland, với toàn bộ những đổi thay trong đời sống người Ireland do các phương thức tư duy và hành động mới dưới ảnh hưởng của người Norman mang lại, chính là đoạn kết phù hợp cho thời kỳ truyền thuyết và sơ sử — một thời kỳ tràn đầy chất thơ và sức quyến rũ đối với trí tưởng tượng, với vẻ lộng lẫy của các vị vua và thi sĩ, những áng lãng mạn mờ ảo và giấc mơ dệt bằng sương khói, cùng thế giới thần tiên lý tưởng của vẻ đẹp và sự duyên dáng, của âm thanh và khúc ca; khi người dân sống một cuộc đời tự do, hoan ca như thời thơ ấu của nhân loại dưới triều các vị vương công bản địa, và cuộc chiến đấu khốc liệt của một dân tộc bị giày xéo và áp bức chống lại kẻ thống trị ngoại bang vẫn chưa bắt đầu — cuộc chiến đã kéo dài bảy thế kỷ, và nay vẫn tiếp diễn với sức mạnh và nhiệt huyết khôn cùng.

Lịch sử của các thành phố chính là lịch sử của các quốc gia — thước đo hoàn hảo nhất về tầm vóc xã hội, sự phát triển trí tuệ, sự hoàn thiện thể chất và tự do chính trị mà một dân tộc có thể đạt được ở bất kỳ thời kỳ nhất định nào. Mỗi viên đá trong thành phố là một chữ tượng hình của thế kỷ chứng kiến sự ra đời của nó. Nhờ đó, chúng ta có thể lần theo tiến trình tiến hóa của con người qua mọi giai đoạn; từ túp lều thô sơ của người đánh cá đầu tiên, bàn thờ của vị tư tế nguyên thủy, gò mồ của chiến binh du mục thời khai sáng, pháo đài đá hoặc ngôi điện giản dị của cộng đồng Cơ Đốc giáo thời kỳ đầu, cho đến những đền đài và cung điện uy nghi, kiều diễm minh chứng cho sự xa hoa và tinh tế của một dân tộc ở đỉnh cao tự hào, hay đỉnh điểm biểu hiện của thiên tài nhân loại.

Bởi thế, Babylon, Thebes, Rome, Jerusalem là những từ ngữ biểu trưng cho các quốc gia. Niềm quan tâm muôn thuở của thế giới vẫn xoay quanh chúng, bởi những phế tích ấy chính là các trang sử đích thực và vĩnh cửu của nhân loại. Mỗi cột trụ đổ nát là một mảnh vỡ của nghi lễ thời quá khứ, hay biểu tượng của một triều đại. Từng hạt bụi nơi đây đều tràn trề những ký ức vĩ đại, và một nhà triết học, giống như nhà giải phẫu học so sánh, có thể tái tạo toàn bộ đời sống của một dân tộc — tôn giáo, văn học và luật pháp của họ — từ những mảnh vỡ của các thế hệ đã tuyệt diệt ấy, từ những bản khảo cổ hóa thạch này của con người.

Tượng đài và cột trụ, lăng mộ và điện thờ là những chiến tích ghi dấu những kỳ tích hay bi kịch của một quốc gia. Những đứa trẻ, khi chiêm ngưỡng chúng, học lấy câu chuyện về các anh hùng, thi sĩ, thánh nhân và tử đạo, những nhà lãnh đạo và lập pháp bản xứ, những người đã khoác tấm hào quang của chính họ lên đất nước như một chiếc áo choàng hoàng gia. Linh hồn của quá khứ, từ cõi ảo ảnh, ngự trị ngay giữa lòng chúng ta. Chúng ta cảm nhận sự hiện diện của họ, và lắng nghe những lời truyền cảm hứng hay cảnh báo của họ, dù trong sự tráng lệ hay tàn lụi của một thành phố cổ kính.

Các thủ đô hiện đại không chỉ đại diện cho lịch sử của quá khứ, mà còn là ý chí tập trung đang sinh sôi của toàn dân tộc. Luân Đôn, Béc-lin và Viên đều như vậy, trong khi Pa-ri, thành phố của ngôn từ như cách gọi của Victor Hugo, không chỉ đại diện cho những khuynh hướng của nước Pháp, mà còn của cả châu Âu.

Tuy nhiên, Dublin lại khác với tất cả các thủ đô khác, dù là trong quá khứ hay hiện tại, ở điểm này — rằng qua lịch sử của nó, chúng ta không lần theo sự tiến bộ của chủng tộc bản địa, mà là chiến thắng của những kẻ thù của họ; và ý chí tập trung của Dublin luôn đối kháng với tâm tư của một phần lớn dân tộc.

Sự thật là, dẫu thành phố chính của Ireland có sự tồn tại lịch sử còn trước cả Cơ Đốc giáo, thì Ath-Cliath tươi đẹp này lại chẳng thể nhận vinh dự là người mẹ cổ xưa của chúng ta. Từ đầu đến cuối, từ một ngàn năm trước cho đến tận bây giờ, Dublin vẫn giữ vị thế của một pháo đài ngoại kiều nằm giữa lòng vương quốc; và lịch sử nơi đây chẳng có gì khác ngoài sự thù hận vô bờ bến hoặc sự thờ ơ đối với dòng máu bản địa.

“Cư dân nơi đây hoàn toàn là người Anh, dẫu sinh ra trên đất Ireland,” Hooker đã viết như vậy từ ba trăm năm trước. Holingshed cũng nói: “Thần dân thành phố hết lần này đến lần khác gây tổn thương cho người Ireland, khiến cho tận ngày nay, người Ireland vẫn sợ hãi lá cờ đen rách rưới và tua tủa mà thành phố sở hữu, dù nó suýt đã mòn trụi đến tận gốc.” Cho đến tận triều đại Henry VII, một người Anh ở Dublin không bị trừng phạt khi giết một người Ireland, và người Ireland cũng không được phép nắm giữ bất kỳ chức vụ nào trong thành phố liên quan đến việc cai quản linh hồn hay thể xác của người dân. Các Phó vương, Tổng giám mục, Thẩm phán, Thị trưởng, các Phường hội đều là người Anh và luôn luôn là người Anh, kéo dài cho đến tận phường thợ may — nơi có ghi chép lịch sử rằng họ nhất quyết không cho phép bất kỳ người Ireland nào gia nhập hội của mình.

Giống như cách những người thực dân Mỹ đối xử với người da đỏ, cách người Tây Ban Nha dưới thời Cortez đối xử với người Mê-hi-cô, cách cộng đồng thực dân Anh tại Ấn Độ đối xử với các vương công, bộ tộc và nhân dân Ấn Độ cổ đại, chủng tộc Anh tại Dublin đã đối xử với quốc gia Ireland như thế. Họ là một dân tộc cần phải bị nghiền nát, hủy hoại, bách hại, hành hạ, tận diệt; và phải thú nhận rằng, dòng giống Ireland cũng đáp trả lòng căm thù ấy bằng một mối thù hằn cay đắng chẳng kém. Cuộc nổi dậy năm 1641 cũng giống như mọi nỗ lực khác của người Ireland — một sự vùng lên dại khờ, bất lực và vô tổ chức nhằm trả thù; và bảy năm sau, chúng ta đọc được rằng Owen Roe O’Neil đã đốt phá vùng đất quanh Dublin, khiến từ một ngọn tháp chuông người ta có thể nhìn thấy hai trăm đám cháy cùng một lúc.

Với vị thế của một đất nước và thủ đô như vậy, hiển nhiên là mọi nỗ lực vì độc lập dân tộc không thể nào đâm chồi nảy lộc tại Dublin. Thủ đô của chúng ta chẳng gắn liền với khoảnh khắc vinh quang nào trong hành trình sự nghiệp của quốc gia, trong khi mọi bi kịch đen tối của lịch sử ảm đạm lại mang đậm dấu ấn tên tuổi và ảnh hưởng của nó. Dublin chỉ gắn kết với lòng ái quốc của người Ireland qua đoạn đầu đài và giá treo cổ. Tượng đài và cột trụ vẫn mọc lên ở đó, nhưng không phải để tôn vinh những người con của đất mẹ. Những thần tượng công cộng đều là các thế lực ngoại bang và anh hùng ngoại quốc.

Macaulay đã phát biểu đầy hùng hồn về chủ đề này rằng: “Nhân dân Ireland bị nguyền rủa phải nhìn thấy ở khắp nơi những tượng đài ghi dấu cảnh nô dịch của mình; trước tòa nhà nghị viện là bức tượng kẻ chinh phục họ — còn bên trong, những bức tường được trang hoàng bằng thảm thêu gợi nhắc những thất bại của cha ông họ.”

Cho đến tận gần đây, chưa từng có bức tượng công cộng nào của một nhân vật Ireland lỗi lạc vinh dự tọa lạc tại thủ đô Ireland. Chẳng có công trình tưởng niệm nào hiện hữu để hướng ánh mắt của những đứa trẻ Ireland thơ ngây vào đó, khi cha chúng bảo rằng: “Đây là để tôn vinh vinh quang của đồng bào các con.” Ngay cả ánh hào quang mà Dublin mượn từ những bậc tiền bối Norman vĩ đại cũng đã phai mờ. Tầng lớp quý tộc của thành phố chỉ còn được nhớ đến khi chúng ta chứng kiến cảnh tượng hoang phế tại các cung điện của họ; tòa nhà đẹp nhất trong số các kiến trúc thủ đô chỉ gợi cho ta nhớ rằng nơi tàn tích của nền độc lập chính trị cuối cùng đã bị bán đi; tòa Hải quan uy nghi gợi nhắc rằng Dublin chẳng có thương mại; còn dinh thự vương giả của Lâu đài Dublin lại minh chứng rằng nó được dựng lên bởi bàn tay ngoại bang để “kìm hãm và uy hiếp thành phố.”

Quả thực, việc đánh thức những ký ức của Dublin, thậm chí chỉ trong thế kỷ này, là một nhiệm vụ ảm đạm. Tại đó, trong ngôi nhà u ám ở phố Thomas, những ảo ảnh trỗi dậy về một đêm kinh hoàng đẫm máu, nơi người thanh niên mang trái tim nhiệt huyết dòng Geraldine đang chiến đấu trong vô vọng giữa cơn hấp hối trước những kẻ phản bội và bắt giữ anh. Đi tiếp qua con phố ấy, ngay sát Nhà thờ St. Catherine, bạn có thể tìm thấy dấu tích nơi dựng giá treo cổ cho Robert Emmet. Trước khối nhà tù u buồn ấy, hai người anh em trẻ tuổi, khôi ngô, học thức, dòng dõi cao quý, và nhiều bóng hồng xinh đẹp sau họ, đã phải dùng cái chết để chuộc lại những hoài bão tử mệnh vì tự do Ireland. Hãy nhìn vào khung cửa nguy nga dẫn lối vào những bàn đổi tiền; chỉ chưa đầy một thế kỷ trước, qua cánh cửa ấy, những con người được trao phó vận mệnh quyền lợi quốc gia đã bước vào để bán rẻ chúng, rồi bước ra không phải với vết nhơ phản tước, mà được trang hoàng, làm cho giàu có và thưởng huân huân tước, lương hổng cùng danh vọng.

Thế nhưng, mối quan hệ nghịch lý giữa đất nước chúng ta và thủ đô của nó lại xuất phát một cách tự nhiên từ tiền đề của cả hai. Dublin không phải do người Ireland xây dựng cũng chẳng phải do người Ireland cư ngụ; đó là một khu định cư Scandinavian giữa lòng một quốc gia phương Nam. Thậm chí từ lâu trước cuộc xâm lược của người Norman, đã tồn tại hai chủng tộc ở Ireland, khác biệt nhau chẳng kém những con đường di cư mà mỗi bên đã trải qua; và dẫu bao thế kỷ đã trôi qua kể từ khi người Scythia và người Phương Nam lần đầu hội ngộ trên vùng đất xa xôi này, những khác biệt căn cốt ấy chưa từng phai nhạt: các chủng tộc chưa bao giờ hòa quyện thành một khối đồng nhất.

Những dân tộc khác, như người Anh, đã dung hòa với những kẻ chinh phục họ, và hệ quả là sự tiến bộ cùng một nền văn minh cao hơn đã ra đời. Người La Mã, người Saxon, người Đan Mạch và người Norman, mỗi thế lực đều để lại dấu ấn của mình lên người Anh nguyên thủy; và từ lòng dũng cảm của La Mã, sự tiết kiệm của Saxon cùng niềm kiêu hãnh của Norman, một quốc gia đảo quốc hùng mạnh, khôn ngoan và kiêu hãnh cai trị thế giới đã thành hình — một Đại dương-La Mã. Sự pha trộn tương tự giữa các yếu tố đối lập, nhưng với tỷ lệ khác nhau, đã tạo nên cốt cách quốc gia Scotland — trầm tĩnh, uyên bác, học thức, chu đáo, cần cù và có tinh thần độc lập bất khuất.

Thế nhưng dòng giống Ireland vẫn đứng tách biệt với tất cả các dân tộc khác, tựa như người Do Thái hay người Zincali. Họ không có sự dung hợp tự nhiên, không gia nhập vào những tổ hợp mới, không tạo ra những kết quả mới mẻ nào, không thu hút về mình phẩm chất kiên cường tự lập và lòng kiêu hãnh bất khuất của sự độc lập từ người Scythia, mà vẫn giữ lại toàn bộ những đức tính lẫn thói hư tật xấu xưa cũ thuộc bản chất bán-phương Đông của họ, những điều khiến lịch sử Ireland trở thành một bản ghi chép đầy bi thảm về những xúc cảm bồng bột chỉ kết thúc phần lớn trong thất bại và tuyệt vọng.

Người Anh, chậm chạp trong lời ăn tiếng nói và có thái độ xa cách, lại có khả năng không chỉ tự cai trị bản thân một cách xuất sắc, mà còn cai trị cả thế giới; trong khi người Ireland, đầy cuốn hút, hùng biện, dũng cảm và tài hoa, cho đến nay vẫn chưa bao giờ giành được một vị trí đặc trưng trong hệ thống chính trị châu Âu. Chúng ta thậm chí còn có lợi thế về một nền giáo dục sớm hơn; chúng ta đã dạy cho nước Anh biết mặt chữ, truyền đạo Cơ Đốc cho thần dân của họ, che chở cho các thánh nhân, giáo dục các vương công của họ; chúng ta trao cho họ những vị tướng tài ba nhất, những chính trị gia xuất chúng nhất, những quân đoàn mạnh mẽ nhất; thế nhưng rốt cuộc, chúng ta chưa bao giờ tìm đủ sức mạnh để tự trị vương quốc của chính mình.

Các nhà nhân chủng học sẽ bảo bạn rằng điều này bắt nguồn từ chủng tộc. Có lẽ vậy. Vậy thì hãy cùng ngược dòng thời gian trở về đỉnh Ararat, và tìm kiếm cội nguồn tổ tiên chúng ta giữa những hậu duệ của tám vị thần nguyên thủy, theo cách gọi của người xưa, những kẻ từng bước ra từ nhà tù đại dương để đến khai hoang thế giới vừa được rửa tội.

Một học giả người Đức rất uyên bác từng khuyên tất cả những nhà phê bình rằng hãy bắt đầu từ trận Đại hồng thủy, để nhờ đó không một sự kiện nào, dù trực tiếp hay liên quan, có thể lọt khỏi tầm mắt đối với vấn đề đang được bàn luận. Khi bàn về Ireland, quy tắc này trở thành một điều tất yếu. Quốc gia của chúng ta khởi nguồn từ thời đại phân tán, và những lỗi lầm cùng thiếu sót, những nét tướng mạo cùng giọng nói của chúng ta đều mang một dòng dõi di truyền xác thực suốt bốn ngàn năm. Những quốc gia nguyên thủy khác đã bị lụy tàn vì di cư, bị xóa sổ bởi chiến tranh, bị nuốt chửng trong các đế chế, bị nhấn chìm bởi lũ rợ man di: đó là cách mà các vương quốc cổ đại của châu Âu đổi chủ, và các quốc gia cùng ngôn ngữ cổ xưa đã lùi vào dĩ vãng.

Chỉ ở nơi đây, trong nhà tù đảo quốc thuộc Đại Tây Dương này, người ta mới còn có thể tìm thấy dòng giống cổ đại của châu Âu nguyên thủy vẫn đang tồn tại như một quốc gia, vẫn nói chung thứ tiếng với các bộ tộc thuở sơ khai từng phiêu bạt về phương Tây, khi chính châu Âu vẫn còn là một vùng hoang mạc chưa có bóng người.

Chúng ta học được từ thánh thư rằng những cuộc di cư đầu tiên của gia đình nhân loại, với “một ngôn ngữ và một tiếng nói,” bắt nguồn từ phương Đông; và mọi làn sóng dân cư kế tiếp vẫn luôn xuôi dòng từ hướng mặt trời mọc đến hướng mặt trời lặn. Sự tiến bộ của trí tuệ và khoa học luôn hướng về phía Tây. Cuộc hành quân của nhân loại đi ngược lại quỹ đạo của hành tinh. Đời sống vận động nghịch chiều với vật chất. Có lẽ đó là một ẩn dụ cho nỗi vong thân của linh hồn chúng ta — hành trình này “mỗi ngày một rời xa phương Đông”; thế nhưng, khi đã ở tận điểm xa nhất, chúng ta lại đang đến gần hơn với vinh quang của phương Đông thêm một lần nữa.

Dần dần, dọc theo làn nước Địa Trung Hải — nơi những hòn đảo xinh đẹp nằm lòng biển cả đóng vai trò như những trạm dừng chân cho kẻ lữ hành, hoặc những nhịp cầu để các bộ tộc băng qua — những gia đình nguyên thủy của dòng dõi Japhet đã lần lượt đặt chân lên ba Bán đảo lớn của Đại Dương, để lại ở mỗi nơi mầm mống của một quốc gia hùng mạnh. Vẫn tiếp tục tiến bước, được dẫn dắt bởi sự quan phòng của Thiên Chúa, họ vượt qua những cánh cổng của Đại Tây Dương, lướt dọc theo bờ biển nước Pháp đượm hương nho, và cuối cùng chạm đến “Những hòn đảo của Mặt trời lặn,” nằm ngay trên rìa của Tây Âu.

Thế nhưng nhiều thế kỷ có lẽ đã trôi qua trong quá trình tiến bước chậm chạp của những cộng đồng hàng hải này — những người đã khắc ghi tên tuổi mình không phai mờ trên bề mặt trái đất, từ Ionia cho đến xứ Tartessus của Tây Ban Nha; và Miriam hẳn đã cất lên khúc ca tử thần của Pharaoh, Moses đã dẫn dắt dân Chúa đi qua, trước khi hậu duệ của những nhà thám hiểm đầu tiên đặt chân lên chốn hoang vu xanh ngát của Ireland.

Các bộ tộc đầu tiên đặt chân lên đảo quốc của chúng ta, dẫu cách xa trung tâm của ánh sáng và sự khôn ngoan đến nhường nào, chắc chắn vẫn phải quen thuộc với mọi tri thức cần thiết để duy trì sự sinh tồn và tổ chức một vùng đất mới thành chốn dung thân cho con người. Họ phát quang rừng rậm, khai mỏ, xây dựng các hầm mộ theo phong cách của dòng họ để lại ở Tyre và Hy Lạp, chế tạo vũ khí phòng thủ và tấn công giống như những người hùng xứ Marathon từng dùng để chống lại người Ba Tư tóc dài; họ dựng nên những bàn thờ và cột đá vẫn còn đứng vững giữa chúng ta, là những biểu tượng huyền bí và vĩnh cửu của một tín ngưỡng nguyên thủy giản đơn; họ có các thi sĩ, tư tế và nhà lập pháp, mang theo cổ ngữ Shinar, y phục Nineveh và niềm tin cổ xưa có nghi thức là cầu nguyện cùng hy tế.

Những dòng tộc anh em ở lại quê nhà đã xây dựng các thành phố và đền đài — nay vẫn là kỳ quan thế giới — và nghệ thuật nở rộ giữa họ, điều mà những kẻ du mục nơi đồng cỏ hay lữ khách trên các hải đảo đại dương không thể nào với tới; thế nhưng định mệnh phân tán vẫn đè nặng lên giống nòi ấy, và từ những trung tâm văn minh này, các bộ tộc và gia đình liên tục tỏa đi để lập nên những chiến công chinh phục mới trên mặt đất hãy còn hoang dã.

Bất kỳ trí tuệ nào mà những cư dân tiên phong đến định cư trên đảo mang theo bên mình đều đã lụi tàn vì thiếu dưỡng chất, nếu những bộ tộc mới từ các quốc gia nơi nền văn minh đã phát triển và định hình bền vững không liên tục thổi những luồng sinh khí mới vào tiến trình tiến bộ. Với nghệ thuật và vũ khí mạnh mẽ hơn, họ lần lượt giành quyền thống trị trước những bậc tiền bối yếu thế hơn, và bằng thương mại, luật pháp, nghệ thuật cùng học vấn, họ đã tổ chức các gia đình thành những quốc gia, vừa khai sáng vừa thuần hóa đối phương.

Cuộc chinh phục xứ Canaan tạo nên động lực lớn thứ hai cho dòng chảy nhân loại vẫn luôn cuồn cuộn đổ về phương Tây. Truyền thuyết Ireland thậm chí còn lưu giữ một cách mơ hồ tên tuổi của hai trong số các thủ lĩnh của nhóm người tị nạn Sidon đã đặt chân lên Ireland: Partholan cùng người vợ Elga, và Gadelius cùng người vợ Scota.

Các truyền thuyết kể rằng: “Gadelius này là một trang nam nhi cao quý, vô cùng khôn ngoan, dũng cảm và tài ăn nói, sau khi Pharaoh chết đuối đã giương buồm sang Tây Ban Nha, rồi từ đó đến Ireland, đi cùng một đoàn lữ hành gồm người Hy Lạp và người Ai Cập, cùng người vợ Scota là con gái của Pharaoh; chính ông đã truyền dạy chữ viết cho người Ireland, cùng những ngón đòn võ nghệ theo phong cách Hy Lạp và Ai Cập.”

Những bộ tộc đến sau này mang theo nghệ thuật và nền văn minh Syria, chẳng hạn như nghề nhuộm và dệt, chế tác vàng, bạc và đồng thau, bên cạnh hệ thống ký tự viết — chính là loại chữ mà Cadmus sau đó đã truyền lại cho Hy Lạp, và được cho là vẫn duy trì trong sử dụng ở Ireland cho đến khi được Thánh Patrick cải biên thành dạng hiện đại để đồng hóa chúng với chữ Latinh.

Mối giao lưu liên tục với dòng họ gốc Syria đã nhanh chóng lấp đầy Ireland bằng sự tinh tế của một nền văn minh xa hoa. Từ nhiều nguồn khác nhau, chúng ta được biết rằng trong những thời đại cổ xưa ấy, trang phục bản địa vô cùng đắt đỏ và độc đáo, còn tập quán cùng lối sống của các tù trưởng và vị vua thì tráng lệ và mang đậm phong cách phương Đông. Tầng lớp quý tộc giàu có mặc những chiếc áo tu-ni-k bằng vải lanh mịn rộng thùng thình, thắt lưng bằng vàng với ống tay áo buông thõng theo mốt phương Đông. Chiếc áo choàng viền tua rua, gọi là cuchula, kèm mũ trùm đầu theo lối Ả Rập, được cài trên vai bằng một chiếc trâm vàng. Những vòng vàng mang hình dáng tuyệt đẹp và cổ điển kẹp lấy mái tóc dài óng ả, và đội mũ miện trên đầu, các thủ trưởng ngồi dự tiệc hoặc xông pha ra trận. Giày xăng-đan dưới chân, cùng vòng tay và nhẫn ấn tín tinh xảo, độc đáo đã hoàn thiện bộ trang phục. Phụ nữ mặc áo lụa và khăn voan buông rủ của Ba Tư, hoặc những dải vải lanh quấn quanh đầu tựa nữ thần Isis của Ai Cập, mái tóc được tết cầu kỳ buông dài sau lưng và cố định bằng trâm cài vàng hoặc bạc, trong khi cổ và tay ngập tràn trang sức.

Trong suốt nhiều thế kỷ liên tiếp, chủng tộc này — nửa gốc Tyre, nửa gốc Hy Lạp — nắm giữ quyền sở hữu Ireland một cách không tranh cãi, duy trì, theo lời kể, mối giao lưu thường xuyên với quốc gia gốc gác, và khi thành Tyre sụp đổ, quan hệ thương mại vẫn tiếp tục được duy trì với Carthage. Việc liên lạc giữa những vùng đất xa xôi nhường ấy chẳng là gì đối với tinh thần doanh thương của người Phên-i-ki. Những thương nhân Phên-i-ki phục vụ một vị vua Ai Cập từng giương buồm vòng quanh châu Phi và vượt qua Mũi Hảo Vọng hai ngàn năm trước người Bồ Đào Nha. Chính tộc người đó đã đóng hạm đội cho Vua Solomon một ngàn năm trước Công nguyên; và dẫn đầu hạm đội sang Ấn Độ để tìm thứ vàng cần thiết cho Ngôi Đền. Họ đúc các bình đồng cho bàn thờ, sử dụng vào mục đích ấy thứ thiếc mà các thương nhân của họ hẳn đã mang về từ Quần đảo Anh. Do đó, mượn lời của Humboldt, không còn nghi ngờ gì nữa rằng ba ngàn năm trước “lá cờ Tyre đã phấp phới bay từ nước Anh đến tận Ấn Độ Dương.”

Một vị vua thuộc dòng giống này, từ lâu trước khi Romulus thành lập Rome, đã dựng lên một học viện tại Tara, nơi các giáo sĩ Druid truyền dạy tri thức Ai Cập, những huyền bí xứ Samothrace và tôn giáo xứ Tyre. Khi ấy, Ireland được biết đến với tên gọi Innis-Alga — Hòn đảo Thánh — được các thủy thủ Tyre tôn kính như “Ngôi đền của Mặt trời lặn”: giới hạn tận cùng của châu Âu, từ nơi đó họ có thể dõi theo khoảnh khắc mặt trời chìm vào đại dương phương Tây huyền bí.

Thế nhưng những làn sóng đời sống nhân loại vẫn tiếp tục tiến bước, không ngừng nghỉ, không ngơi ng nghỉ. Bị đuổi đánh khỏi Carthage, Tây Ban Nha và xứ Gaul, dòng giống cổ đại trốn chạy đến tận rìa bờ biển, rồi lại trào dâng trở lại, chiến đấu qua lại không biết mệt mỏi, khi chinh phục khi nhượng bộ, cho đến cuối cùng các yếu tố Syria và Latinh hòa quyện thành một hợp chất mới, đặt nền móng cho châu Âu hiện đại.

Dù vậy, một vài bộ tộc khinh miệt sự dung hợp đó đã trốn từ Tây Ban Nha sang Ireland, và cứ thế, một chủng tộc mới nhưng cùng chung dòng máu cũ đã bị dòng định mệnh quăng quật lên bờ cõi chúng ta.

Các thủ trưởng, dũng mãnh, thượng võ và mang dòng máu hoàng gia, nhanh chóng nắm giữ vương quyền, và tất cả các vị quân vương đời sau của Ireland — dòng O’Brien, O’Connor, O’Neil, O’Donnel và các dòng dõi quý tộc khác — đều tuyên bố là hậu duệ của họ; và cho đến tận ngày nay, những gia đình ở Ireland có thể lần tìm phả hệ của mình về lại những vị hoàng thân Tây Ban Nha ấy vẫn vô cùng kiêu hãnh.

Cho đến nay chúng ta mới chỉ nói về những cộng đồng hàng hải — phần đó của chủng tộc nguyên thủy từng hạ thủy những con thuyền ra Địa Trung Hải để thành lập các thuộc địa và vương quốc dọc theo bờ biển; rồi vượt qua những eo biển đại dương, những dòng người trào dâng đến các giới hạn phía tây của châu Âu, cho đến khi làn sóng cuối cùng tìm được chốn dừng chân trên thảm cỏ xanh của xứ Erin cổ kính. Tập quán của những cư dân tiên phong này mang tính nông nghiệp, thương mại và không thích chiến tranh; và các sử gia cổ đại đã để lại cho chúng ta những ghi chép về khí chất của họ: bốc đồng và dễ thay đổi; sôi sục trong niềm vui và nỗi buồn, với bản tính nhạy bén, sống động dễ rơi vào trạng thái cực đoan bất chợt; sùng đạo và mê tín; một chủng tộc thấp bé, mắt đen, uyển chuyển trong từng bước đi và nhẹ nhàng trong tâm hồn; những đứa con vĩnh cửu của nhân loại.

Để minh họa, chúng ta không cần phải viện dẫn đến Viện Hàn lâm Hoàng gia Ireland làm gì, bởi vì hệt như cách họ nhìn nhận và sinh sống ba ngàn năm trước, người ta vẫn có thể nhìn thấy họ cho đến tận ngày nay ở những ngọn núi thuộc Connemara và Kerry.

Trong khi chủng tộc này hành trình về phương Tây hướng ra đại dương qua vùng biển lớn phía nam, những gia đình khác thuộc các bộ tộc Japhet cũng đang tiến về phương Tây nhưng qua những đồng bằng lớn ở phía bắc. Từ Tây Ấn Độ, qua biển Caspi và dãy Kavkaz, lướt qua bờ biển Euxine, rồi tiếp tục tiến về phương Tây dọc theo những con sông lớn của Trung Âu, lên đến những vùng bờ biển gồ ghề của Biển Baltic, người ta có thể lần theo “những bước hành quân hướng tây của các quốc gia đông đúc vô danh,” mang theo những mảnh vỡ của trí tuệ Japhet thời sơ khai cùng ký ức về cổ ngữ nguyên thủy được mang đến từ phương Nam xa xôi; thế nhưng, khi họ rời xa hơn những tuyến đường giao lưu lớn của nhân loại, và phải chịu đựng ảnh hưởng của khí hậu khắc nghiệt cùng lối sống du mục, họ dần trở thành một dân tộc thô kệch, hung hãn gồm những chiến binh và thợ săn, thích cướp bóc và tàn nhẫn, sống bằng nghề săn bắn, chiến đấu với bấy sói hoang để giành lấy con mồi và chiến đấu với nhau để tranh đoạt những đồng cỏ tốt nhất. Bị thúc ép bởi sự khắc nghiệt của thời tiết phải di cư vĩnh viễn, họ không xây thành phố cũng chẳng dựng tượng đài, ngoại trừ những gò mộ có thể tìm thấy dấu tích kéo dài từ xứ Tartessus cho đến Biển Đức.

Thiếu vắng những trợ giúp văn minh của thương mại hay văn học, ngôn ngữ của họ thoái hóa thành những thổ ngữ man rợ; trang phục của họ là da thú hoang; tôn giáo của họ là những tàn tích hỗn độn của các tín ngưỡng cổ xưa, do những đoàn lữ hành phiêu bạt từ Ai Cập, Media, Hy Lạp và Tyre đóng góp, đôi khi hòa trộn với các bộ lạc Scythia, trong đó Isis, Mercury và Hercules — những biểu tượng của trí tuệ, tài hùng biện và lòng dũng cảm — là các đối tượng được tôn thờ, dẫu đã bị vấy bẩn bởi những nghi thức dã man và đẫm máu với vật tế thần là con người, và kẻ sùng đạo xuất sắc nhất là kẻ đã giết nhiều người nhất.

Từ những cuộc lang thang lâu dài qua những vùng đất u ám nơi ánh mặt trời bị che khuất bởi những đám mây vĩnh cửu, họ tự gọi mình là “Những đứa con của màn đêm,” và tôn sùng màn đêm như người mẹ nguyên thủy của vạn vật.

Các trò tiêu khiển của họ tượng trưng cho lòng dũng cảm khốc liệt trong cuộc đời họ. Trong các bữa yến tiệc, họ cạn chén mật ong từ hộp sọ của những kẻ bị sát hại, và cất lên những khúc ca chiến trận theo tiếng nhạc va chạm của những chiếc khiên giáp, trong khi các điệu nhảy của họ diễn ra giữa những mũi gươm tuốt trần.

Do ảnh hưởng của khí hậu và sự kết hôn cận huyết liên tục giữa họ với nhau, một số thể trạng thể chất và tinh thần nhất định đã được định hình vĩnh viễn, và vóc dáng khổng lồ, mái tóc vàng cùng “đôi mắt xanh sắc lạnh” của các bộ tộc Scythia, đi kèm với tinh thần táo bạo, tự do, thượng võ và độc lập vẫn là đặc điểm nổi bật của hậu duệ họ. Bởi vì giữa những bộ tộc thô kệch gồm những con người mang trái tim sư tử ấy — những kẻ đã khai hoang rừng rậm Trung Âu để dọn đường cho các đế chế tương lai — vẫn tồn tại những đức tính lớn lao và cao cả sinh ra từ lối sống đặc thù của họ: tình yêu tự do, ý thức cao cả về phẩm giá cá nhân, sự thách thức táo bạo trước bạo tàn, lòng kiên cường và dũng khí vươn lên tầm anh hùng — tinh thần không chịu dung thứ cho bất kỳ xiềng xích nào trói buộc tâm trí lẫn thể xác. Chúng ta thấy rằng những con người như thế được định mệnh chọn làm kẻ thống trị thế giới. Châu Âu nợ họ những hệ thống chính trị tự do; tinh thần hiệp sĩ đã làm cao quý hóa chiến tranh và tôn vinh phụ nữ; cùng cuộc cải cách tôn giáo đã giải phóng Cơ Đốc giáo khỏi sự mê tín. Mọi hiến chương về tự do của nhân loại đều bắt nguồn từ những khu rừng Scythia.

Đám đông hỗn tạp vĩ đại gồm các bộ tộc hung hãn, hoang dã ở phương bắc, ban đầu được gộp chung dưới cái tên người Scythia hay Những kẻ lang thang, sau khi lan rộng khắp phương bắc đến tận vương quốc của những Người khổng lồ băng giá giữa những vùng biển đông đặc và sông băng trôi dạt, đã quay đầu hướng về phương nam, bị cám dỗ bởi những vùng khí hậu ôn hòa hơn và những mảnh đất màu mỡ hơn; và dưới cái tên người Goth, Vandal, Frank và Norman, những bộ tộc chiến binh Scythia tàn phá đã trút những khối quần chúng thô kệch của họ lên nền văn minh tinh tế và sơ khai của các quốc gia Địa Trung Hải, chinh phục bất cứ nơi nào họ xuất hiện và dũng mãnh nắm giữ bất cứ thứ gì họ chiếm được.

Đế chế La Mã run rẩy và biến mất trước sức mạnh khủng khiếp của những người Goth tóc dài. Họ cướp phá Rome và đe dọa Constantinople: Châu Phi, Ý, Tây Ban Nha, Pháp và Đức đều phải khuất phục trước sức mạnh man rợ ấy. Trước thế kỷ thứ năm, người Scythia đã chinh phục thế giới, và mọi vương quốc ở châu Âu cho đến giờ phút này vẫn đang được cai trị bởi hậu duệ của họ.

Thật là một sự tương phản kỳ lạ giữa định mệnh của hai chủng tộc Japhet vĩ đại! Biết bao thăng trầm của vận mệnh! Những kẻ mang ánh sáng tinh tế, uyên bác và đượm màu phương Đông đến châu Âu — những kẻ đặt nền móng cho mọi vương quốc, những thầy giáo đầu tiên của mọi tri thức, chủng tộc từng cư ngụ tại Tyre, Carthage, Greece, Italy, Spain và Gaul — nay lại bị đọa đày, hạ nhục và suýt bị tận diệt; tàn tích nghèo nàn cuối cùng của họ bị dồn nén vào những vùng hẻo lánh chênh vênh của các dãy đồi dọc theo đường bờ biển châu Âu; từng bước bị đẩy lùi về phía Đại Tây Dương, hệt như người da đỏ ở Mỹ từng bị đẩy về phía Thái Bình Dương, cho đến khi trên toàn thể mặt đất, người ta không còn có thể tìm thấy họ như một quốc gia nữa, ngoại trừ ở duy nhất Ireland; trong khi những đám đông Scandinavian thô kệch, hung hãn lại vươn lên thành thế lực hùng mạnh nhất trần gian. Hy Lạp đã khuất phục Châu Á, và Rome đã khuất phục Hy Lạp, nhưng Scythia đã chinh phục Rome! Những đứa con của màn đêm và những khu rừng tối tăm đang cai trị các vương quốc đang thống trị thế giới.

Họ đã ban tặng ngôn ngữ và luật pháp cho các đế chế hiện đại, và vào thời điểm hiện tại đang đứng đầu mọi thứ hùng mạnh nhất, tư duy sâu sắc nhất, năng động nhất và uyên bác nhất trên toàn cầu.

Câu chuyện về việc người Scythia lần đầu đặt chân đến Quần đảo Anh đã được lưu giữ trong biên niên sử xứ Wales, có niên đại từ ba ngàn năm trước. Truyền thuyết kể rằng tổ tiên của họ, quốc gia Cimbri, đã lang thang khắp châu Âu trong một thời gian dài, lãng quên danh tính của Thiên Chúa và trí tuệ thuở sơ khai. Cuối cùng, họ băng qua “biển mù sương” (Biển Đức) từ vùng đất của những đầm lầy (Bỉ) và đến nước Anh — vùng đất được bao bọc bởi biển cả, được họ gọi là Cambria, hay người mẹ đầu tiên; và họ chính là những kẻ đầu tiên đặt chân lên đất Anh. Tại đó, các thi sĩ và bard của họ đã tìm lại được danh tính đã mất của Thiên Chúa, thánh hiệu I.A.O., cùng những chữ cái nguyên thủy mà tổ tiên họ từng biết, được gọi là mười dấu hiệu. Và kể từ đó, họ sở hữu tôn giáo cùng văn học, dẫu các bard vẫn giữ kín các dấu hiệu ấy trong nhiều thế kỷ, để mọi tri thức chỉ được giới hạn trong nội bộ họ.

Vị vua tối cao của quốc gia Cimbri trị vì tại Luân Đôn, và một thời kỳ thơ ca và hòa bình tiếp tục kéo dài, cho đến khi những kẻ ngoại lai mang lốt Rồng xuất hiện trên bờ biển của họ. Người Cimbri cổ đại rút lui về xứ Wales, nơi họ đã ở lại cho đến tận ngày nay. Người Pict chiếm lấy Caledonia, và người Saxon chiếm lấy nước Anh, cho đến khi đến lượt họ bị người Đan Mạch chinh phục.

Ireland vào thời kỳ đó là hòn đảo uyên bác và hùng mạnh nhất phương Tây. Trải qua mọi biến động của các triều đại châu Âu, Ireland vẫn giữ vững nền độc lập của mình. Kể từ thời đại Milesian cho đến người Norman, chưa từng có kẻ chinh phục nào đặt chân lên mảnh đất này.

Trong khi đó, nước Anh — nơi chưa bao giờ kháng cự thành công một kẻ thù xâm lược nào — đã rơi vào dưới rất nhiều ách thống trị ngoại bang. Trong suốt năm trăm năm, người La Mã nắm giữ vùng đất này như một xứ thuộc địa để cung cấp tân binh cho các quân đoàn của họ, và sự quy phục hèn nhát của người bản xứ đã khơi mào cho câu châm biếm cay đắng rằng “lợi ích của đất nước là lý do duy nhất khiến một người Briton quên mất cách chết.”

Việc chiếm đoạt Ireland là niềm khao khát mãnh liệt của đế chế, thế nhưng dẫu Agricola từng khoác lác rằng ông sẽ chinh phục nó chỉ với một quân đoàn duy nhất, và thậm chí tiến xa đến mức bố trí quân đội dọc theo toàn bộ các bờ biển đối diện của xứ Wales để hoàn tất kế hoạch, thì chưa từng có một người lính La Mã nào đặt chân lên mảnh đất Ireland.

Rome lúc bấy giờ đã có quá nhiều việc phải bận tâm, bởi người Goth Alaric đang ở ngay trước cổng, và Attila — cơn thịnh nộ của Thiên Chúa — đang tàn phá những tỉnh lộc tươi đẹp nhất của họ. Người mẹ đế chế của các thuộc địa không thể tự bảo vệ mình hay cứu giúp những đứa con của nước Anh nữa; nước Anh bị bỏ mặc cho số phận, và người Ireland từ phương Tây, người Scythia từ phương Bắc, người Saxon từ phương Đông cùng xông vào tấn công, tàn phá và cướp bóc nơi đây.

Người Scythia Pict tràn xuống các thành phố của nước Anh, “giết chóc, đốt phá và hủy diệt.” Người Ireland đổ bộ hàng đàn từ những chiếc thuyền đan corrag, và “với sự phẫn nộ rực lửa cùng sự tàn nhẫn, cướp đoạt, hoành hành và tàn phá mọi thứ.” Bị chuyền tay giữa hai kẻ thù ngạo mạn, người Anh đã cử sứ thần đến Rome “với y phục rách rưới và tro bụi trên đầu,” mang theo lời kêu cứu thảm thiết nhất của một dân tộc khốn cùng — “gửi Aetius, Quan chấp chính ba lần: tiếng thở dài của người Briton. Những kẻ man rợ đẩy chúng ta ra biển, biển cả đẩy chúng ta ngược lại vào tay những kẻ man rợ; cứ thế, giữa hai cái chết, chúng ta hoặc bị tàn sát hoặc bị dìm chết.”

Thế nhưng chẳng có sự cứu giúp nào đến, bởi chính Rome đang bị tàn phá bởi người Hun và người Vandal, và đế chế đang sụp đổ như một thế giới vỡ vụn.

Cứ thế, nước Anh bất lực rơi vào dưới ách thống trị của người Saxon, và cứ ở đó suốt vài trăm năm; trong khi Ireland vẫn hoàn toàn thoát khỏi ách xiềng xích của người Saxon cũng như từng thoát khỏi sự cai trị của người La Mã.

Xuyên suốt những thế kỷ ấy, dòng chảy đời sống nhân loại vẫn tiếp tục xuôi về phương Tây từ những vùng đất bí ẩn chưa được biết tới ở Trung Á.

Đó là vào khoảng cuối thế kỷ thứ tám, khi người Scythia Charlemagne được phong làm Hoàng đế Rome tại thành phố của các Caesar, những đứa con hung hãn của Thor và Odin — sau khi càn quét qua miền Bắc châu Âu đến tận rìa tận cùng của đất liền — đã phó thác vận mệnh của mình cho những vùng biển bão tố, và bắt đầu gặt hái thứ danh tiếng vừa khủng khiếp vừa lãng mạn mà lịch sử và các bản anh hùng ca đã trùm lên chiến tích của các vị vua biển Scandinavian. Con quạ trên lá cờ đen của họ là biểu tượng đáng sợ của sự tàn phá và hủy diệt dọc theo khắp các bờ biển và hải đảo của Đại Tây Dương. Tại nước Anh, ách thống trị của người Saxon đã bất lực sụp đổ trước sức mạnh của những kẻ xâm lược mới, khi từng lớp sóng của những kẻ cướp biển tàn nhẫn liên tiếp đổ ập lên các khối quần thể ì ạch của thời kỳ thất quốc.

Sau hai trăm năm đau thương và tranh chấp kéo dài, ách thống trị của người Saxon bị tiêu diệt vĩnh viễn, và Canute người Đan Mạch lên ngôi trị vì nước Anh.

Trong khi đó, những hạm đội được trang bị tận răng của người Norseman và Đan Mạch đang lảng vảng quanh bờ biển Ireland, tìm cách đặt chân lên mảnh đất hãy còn chưa bị chinh phục của họ.

Khi những tên cướp biển ngoại giáo này lần đầu xuất hiện trên bờ biển chúng ta, Ireland đã tận hưởng một nền văn minh Cơ Đốc giáo suốt bốn thế kỷ. Ánh sáng của đức tin chân chính đã ngự trị nơi đây từ lâu trước khi nó chiếu rọi xuống xứ sở Saxon thô kệch. Người Ireland thời kỳ đầu ấy xuất sắc trong âm nhạc, thơ ca và rất nhiều loại hình nghệ thuật. Họ có nền văn học, có các học viện dành cho giới bác học, một hệ thống phẩm trật giáo hội độc lập và có tổ chức, những nhà thờ và tu viện mà phế tích đến nay vẫn minh chứng cho cảm quan thẩm mỹ cũng như lòng sùng đạo hẳn phải có ở những bậc khai sáng. Những bản thảo của họ, có niên đại từ thời kỳ này, cổ xưa hơn bất kỳ quốc gia nào khác ở Bắc Âu; âm nhạc của họ nổi bật bởi vẻ đẹp đầy bi cảm, và những khúc ba-lát của các thi sĩ sánh ngang với Homer cổ đại về sức mạnh biểu đạt. Vào thời điểm mà người Scots hoàn toàn mù chữ, và các vị hoàng thân thời kỳ thất quốc phải tìm sang các học viện Ireland để thụ giáo các môn khoa học tự do, Ireland nắm giữ danh hiệu kiêu hãnh là “Hòn đảo của các Thánh nhân và Học giả”; và những bậc tri thức từ bờ biển nước này đã lên đường đi truyền giáo khắp châu Âu.

Một linh mục Ireland đã sáng lập tu viện tại Iona; người thứ hai là bạn tri kỷ kiêm cố vấn cho Charlemagne; người thứ ba, có danh tiếng không kém, đã thành lập các tu viện ở cả Pháp và Anh. Người Ireland của mười một thế kỷ trước chính là những sứ đồ của châu Âu!

Người Norseman, hay những “kẻ lạ mặt da trắng” theo cách gọi của người Ireland — những kẻ quét qua nền văn minh sơ khai này như một cơn cuồng phong — là những kẻ ngoại giáo hung hãn, không kính Chúa cũng chẳng coi trọng con người. Mãi cho đến ba thế kỷ sau khi đặt chân đến Ireland, họ mới cải đạo sang đức tin Cơ Đốc giáo. Họ cướp bóc các thị trấn, đốt phá nhà thờ, tiêu hủy những bản thảo của quá khứ mà tương lai không bao giờ có thể khôi phục lại, tước đoạt từ các tu viện tất cả những gì mà học thức, sự thánh thiện và văn minh đã tích lũy từ những thứ thiêng liêng, đắt giá và đẹp đẽ, và chẳng trả lại cho người Ireland bất cứ điều gì ngoài những bài học về sự dã man tàn bạo của chính họ.

Chính trong thời kỳ ấy, chúng ta nghe kể về việc những người mẹ Ireland cho con bú thức ăn trên mũi gươm của cha chúng, và trong lễ rửa tội, họ để nguyên cánh tay phải của những đứa trẻ không được rửa tội để chúng có thể vung gươm tàn nhẫn hơn. Người Syria và người Scythia, những đứa con của cùng một chủng tộc Japhet, cuối cùng đã hội ngộ tại vùng đất tận cùng của thế giới này — chốn ultima thule của châu Âu — sau ba ngàn năm phân rẽ; và ngay cả khi ấy, dẫu họ gặp nhau với lòng căm phẫn sục sôi và mối thù hằn không thể dập tắt, những dấu vết vương vấn của một bản sắc cổ xưa xa xôi trong ngôn ngữ, truyền thuyết và mê tín của mỗi bên vẫn có thể được lần ra ở những đứa con của cùng một vị cha già vĩ đại ấy.

Sự kinh hoàng lớn lao hẳn bao trùm Ireland khi tin tức lan truyền rằng một hạm đội gồm sáu mươi chiếc thuyền lạ đã xuất hiện ở sông Boyne, và một hạm đội khác với số lượng tương đương đang ngược dòng Liffey. Những kẻ ngoại bang nhảy khỏi thuyền để tiến hành chinh phục. Sự táo bạo mang lại thành công; chúng cướp phá, thiêu rụi, tàn sát, hành quyết một vị vua bị bắt làm tù binh ngay trong chính cùm sắt của ông bên mạn thuyền; xua đuổi người Ireland chạy từ biển khơi cho đến tận sông Shannon; cho đến khi, với tinh thần sục sôi và lực lượng tập hợp lại, các vị vua liên minh của Ireland phản công, đánh đuổi những kẻ lạ mặt da trắng từ sông Shannon trở lại đại dương. Thế nhưng chúng đã đặt được chân lên bờ, và những cuộc xâm lấn cùng sự cướp bóc, tàn phá không bao giờ chấm dứt kể từ thời điểm đó cho đến khi toàn bộ dải biên giới biển phía đông của Ireland lọt vào tay chúng. Tại đó, chúng thiết lập chỗ đứng suốt bốn thế kỷ, giữ vững những chiến lợi phẩm đầu tiên nhưng không bao giờ chiếm thêm được gì nữa, cho đến khi cuối cùng bị trục xuất bởi người Norman.

Chính những tên cướp biển tóc đỏ và những kẻ marauder ấy đã tạo nên Dublin như một thành phố. Vùng Ath-Cliath của người Ireland, dẫu nổi danh từ cổ xưa, chỉ là một tập hợp những túp lều bên bờ sông Liffey — nơi có một cây cầu làm bằng những bó rào đan (hurdle). Các vị vua Ireland chưa bao giờ biến nơi đây thành hoàng cung, ngay cả sau khi Tara bị nguyền rủa bởi Thánh Rodan. Cung điện của họ nằm ở sâu trong nội địa hòn đảo; nhưng không còn nghi ngờ gì rằng Ath-Cliath — thành Eblana của Ptolemy — là một thương cảng nổi tiếng, là điểm đến của các tàu buôn từ những thời kỳ cổ xưa nhất. Tại đó, rượu vang Tây Ban Nha, lụa Syria, vàng Ấn Độ dành cho các vương công và quý tộc đã được tiếp nhận; và từ đó, những hàng hóa đắt đỏ được vận chuyển sâu vào nội địa.

Thế nhưng Dublin, với vùng đồng bằng tươi đẹp được nuôi dưỡng bởi con sông Liffey, vịnh biển khổng lồ được canh giữ bởi những ngọn đồi lính gác, ngay lập tức thu hút sự chú ý đặc biệt của những tên Viking táo bạo. Các thủ lĩnh của chúng chọn nơi đây làm nơi cư trú, và mang tước hiệu Vua Dublin, hay Vua của Vùng Nước Đen, theo nghĩa của từ này. Chúng dựng lên một pháo đài ngay trên chính vị trí mà Lâu đài Norman hiện đang thống trị thành phố, và sau khi cải đạo, chúng xây dựng một nhà thờ lớn — vẫn còn đứng vững giữa chúng ta, uy nghi với những ký ức của tám trăm năm.

Hậu duệ của họ vẫn đang sống cùng chúng ta đến tận ngày nay, và nhiều gia đình có thể lần lại phả hệ của mình về những thủ lĩnh Đan Mạch — những người có tên tuổi đã được lưu giữ trong sử sách Ireland. Giữa muôn vàn “những đại úy vĩ đại và dũng cảm ấy,” người ta điểm danh Swanchean, Griffin, Albert Roe, Torbert Duff, Goslyn, Walter English, Awley — Vua Đan Mạch, tổ tiên của dòng họ Macaulay, những người thậm chí còn trở nên lừng lẫy hơn nhờ nhà sử học hiện đại về dòng dõi của họ thay vì vị vua cướp biển thời cổ. Người ta cũng nhắc đến Randal O’Himer, Algot, Ottarduff Earl, Fyn Crossagh, Torkill, Fox Wasbagg, Trevan, Nam tước Robert và nhiều người khác; những cái tên chắc chắn vô cùng thú vị đối với những ai có thể nhận họ làm tổ tiên của mình.

Sau khi xây tường thành và kiên cố hóa Dublin — dẫu khi ấy chu vi thành phố chỉ vỏn vẹn một dặm, trong khi nay đã rộng đến mười — người Norseman tiến hành củng cố Dunleary, nay là Kingstown, nhằm đảm bảo lối đi tự do cho tàu thuyền của họ. Rồi từ cứ điểm Dublin, họ liên tục mở những cuộc xâm lấn vào các vùng đồng bằng rộng lớn, màu mỡ ở nội địa. Họ lan rộng khắp xứ Meath — vùng đất mang tên họ là “Fingall” (vùng đất của kẻ lạ mặt da trắng); họ tàn phá lên tận phía bắc đến Armagh, sang tận phía tây đến sông Shannon; Wexford, Waterford và Limerick trở thành những thành phố bán-Đan Mạch. Khắp mọi nơi, con đường của họ đi qua đều hằn dấu ấn tàn phá man rợ. Có thời điểm người ta ghi nhận rằng chúng đã cướp đi một “chiến lợi phẩm lớn gồm những phụ nữ” — hệt như cách người La Mã từng cầu hôn các cô dâu xứ Sabine; quả thực, những lời kể trong biên niên sử Ireland về các đền thờ bị đốt cháy, những ngôi mộ hoàng gia bị lột sạch, kho báu bị cướp phá, và sự tàn bạo chúng gây ra vừa vô tận vừa đáng ghê tởm.

Khi bị các vương công Ireland đánh bật trở lại, chúng co cụm bên trong thành phố kiên cố Dublin, chờ đợi cơ hội cho những âm mưu tàn độc mới, hay hành vi cướp bóc táo tợn nào đó. Cứ thế, cuộc chiến kéo dài suốt bốn thế kỷ giữa những kẻ thực dân và dân tộc bản địa; mối thù hằn tương tàn ngày một gia tăng; các vị vua xứ Leinster của Ireland vẫn tuyên bố quyền lãnh chúa phong kiến đối với người Đan Mạch; còn người Đan Mạch chống trả mọi nỗ lực trục xuất họ, dẫu không ít lần họ bị ép phải cống nạp.

Đôi khi các vị vua Ireland thuê họ làm lính đánh thuê để hỗ trợ trong các cuộc nội chiến diễn ra triền miên giữa các phe phái. Đôi khi có những cuộc hôn nhân hỗn huyết giữa hai kẻ thù chiến chiến tuyến — con gái của Brian Boro kết hôn với Sitric, Vua người Đan Mạch tại Dublin. Thỉnh thoảng, các vị vua Ireland chiếm được Dublin, rồi tàn phá và cướp bóc để trả đũa. Đã có lần người Đan Mạch bị đuổi cổ hoàn toàn khỏi thành phố, buộc phải tìm nơi ẩn náu trên “Hòn đảo của Ireland” — hòn đảo hoang vắng giữa biển khơi, từ đó về sau trở nên nổi tiếng bởi một lịch sử bi thương. Malachy, Vua xứ Meath, đã vây hãm Dublin suốt ba ngày ba đêm, đốt cháy pháo đài và mang đi các bảo vật vương triều Đan Mạch; từ đó dẫn đến ẩn dụ trong khúc ca của Moore về “Chiếc vòng cổ bằng vàng mà ông giành được từ kẻ xâm lược kiêu hãnh.” Thế nhưng thất bại khủng khiếp nhất mà người Đan Mạch từng gánh chịu là tại Clontarf, khi mười ngàn quân mặc áo giáp trụ đối đầu với Vua Brian; thế nhưng “mười ngàn quân mặc áo giáp ấy bị băm vằn thành từng mảnh, và ba ngàn chiến binh khác thiệt mạng.” Ngay cả những đứa trẻ Ireland cũng chiến đấu chống lại kẻ xâm lược. Cháu nội của Vua Brian, một thiếu niên mười lăm tuổi, được tìm thấy đã chết với bàn tay nắm chặt vào mái tóc của thủ cấp một tên Đan Mạch — kẻ mà đứa trẻ đã kéo lê ra tận biển.

Dẫu vậy, cộng đồng thực dân Đan Mạch vẫn không bị nhổ tận gốc, dẫu sau thất bại này họ trở nên nhún nhường hơn, tự thu mình trong thành phố Dublin và nộp cống cho các vị vua xứ Leinster cùng vị quân vương tối cao của Ireland.

Do đó, cho đến giai đoạn này, chúng ta thấy rằng dòng giống Ireland không có bất kỳ mối dây liên hệ nào với thành phố thủ đô của họ; họ chưa từng nhìn thấy bên trong đô thị của mình trừ khi bị giải tới đó như những tù binh, hoặc khi họ xông vào với lửa và gươm giáo; và kỳ lạ thay, trong suốt nhiều thế kỷ tồn tại của Dublin như một thành phố cho đến tận ngày nay, dòng giống Ireland chưa từng một lần cai trị nơi đây hay nắm giữ pháo đài của thủ đô mình.

Thế nhưng thời điểm phán xét đối với người Đan Mạch đang đến gần, dẫu nó không đến từ bàn tay người Ireland. Hệt như người Saxon ở nước Anh gục ngã trước người Đan Mạch, người Đan Mạch cũng đã gục ngã trước người Norman. Người Norman, cũng là một chủng tộc Scythia, nhưng xinh đẹp hơn, dũng cảm hơn, hào hiệp, lịch lãm và tao nhã hơn bất kỳ chủng tộc nào đi trước họ, đã chiến thắng rời khỏi Ý và Pháp để thực hiện cuộc chinh phục nước Anh — nơi đã khuất phục gần như không một chút kháng cự. Chỉ một trận chiến lớn, rồi chấm dứt. William người Norman, hay đúng hơn là người Pháp gốc Scythia, bước lên ngai vàng của Alfred. Cả người Đan Mạch lẫn người Saxon đều bất lực gục ngã dưới chân ông, và sự bạo tàn, cướp bóc cùng những vụ tịch biên của ông đều được dân tộc bị trị nhẫn nhục chịu đựng mà không hề có chút nỗ lực kháng cự nào.

Nhúm nhỏ quý tộc Norman của ông đã chiếm đoạt đất đai, sự giàu sang, danh hiệu và điền trang của vương quốc, và giữ lấy chúng cho đến tận ngày nay. Và hoàn toàn xứng đáng; một chủng tộc cao quý như các hiệp sĩ Norman sinh ra là để làm chủ. Người Saxon lập tức rơi xuống mức độ nô dịch, thương nhân và tôi tớ, từ đó chưa bao giờ ngẩng đầu lên được, khiến nước Anh bị chia cắt thành tầng lớp quý tộc Norman nắm giữ toàn bộ ruộng đất và tầng lớp người Saxon gánh chịu mọi nhọc nhằn; bị nghiền nát bởi những kẻ chinh phục cuối cùng, họ chìm xuống làm cặn bã của vương quốc.

Ireland có một định mệnh khác; suốt năm trăm năm, họ chiến đấu cho nền độc lập của mình chống lại người Norman, và các thủ trưởng của họ không hề rơi xuống mức phận bần cùng của vương quốc như người Saxon ở Anh, mà vẫn giữ vững vị thế vương giả cho đến ngày nay. Dòng O’Connor, O’Brien, O’Neil, Kavanagh, O’Donnel không hề thua kém bất kỳ gia đình nào ở châu Âu về lòng kiêu hãnh dòng máu và danh dự tổ tiên; trong khi đó, thông qua việc kết hôn hỗn huyết với các lãnh chúa Norman, một chủng tộc Norman-Ireland đã ra đời — có lẽ là những mẫu mực tuyệt vời nhất của tầng lớp quý tộc mà châu Âu từng sản sinh — với đứng đầu là dòng Geraldines, những kẻ yêu mến Ireland và là niềm tự hào của Ireland.

Một trăm năm trôi qua kể từ cuộc chinh phục nước Anh của người Norman. Ba vị vua dòng dõi Norman đã lên ngôi rồi qua đời, và cuộc chinh phục Ireland vẫn chưa từng được thử nghiệm; chưa một hiệp sĩ Norman nào đặt chân lên đất Ireland.

Câu chuyện về sự xuất hiện của họ bắt đầu bằng một vở kịch gia đình hệt như những gì Homer từng đưa vào sử thi hai ngàn năm trước. Một người phụ nữ xinh đẹp nhưng bội bạc, là con gái của một vị vua, đã trốn bỏ người chồng để sa vào vòng tay tình nhân. Cả Ireland phẫn nộ trước hành động đó. Các vị vua tề tựu trong một hội đồng kín và tuyên bố trả thù kẻ quy rũ mang vương miện — Dermot, Vua xứ Leinster.

Ông ta liên minh với người Đan Mạch ở Dublin — những kẻ bị đồng bào ông căm ghét tột cùng, nhưng lại là đồng minh duy nhất ông có thể tìm thấy trong cơn hoạn nạn lớn. Một trận chiến diễn ra trong đó Dermot thất bại, lâu đài Ferns của ông bị thiêu rụi, vương quốc bị tước đoạt, và chính ông bị phế truất một cách trang trọng bởi các vị vua liên minh, bị trục xuất sang bên kia đại dương. Roderick, Vua của toàn cõi Ireland, là vị quan tòa tối cao không thể lay chuyển. Ông trả người vợ bất về cho chồng; thế nhưng người chồng khinh bỉ không thèm nhận lại nàng, và nàng lui về một tu viện — nơi nàng chuộc lại tội lỗi và nỗi lầm làm sạt nghiệp đất nước bằng bốn mươi năm khổ hạnh. Những ghi chép duy nhất về nàng sau đó chỉ toàn là những việc làm thiện đức. Nàng xây dựng một tu viện nữ tại Clonmacnoise; nàng dâng một chiếc chén thánh bằng vàng cho bàn thờ Đức Mẹ và vải vóc cho chín bàn thờ của nhà thờ; và rồi Dervorgil, nàng Helen trong sử thi của chúng ta, không còn được nhắc đến nữa.

Dermot, người tình của nàng, đã sang Anh để tìm kiếm sự viện trợ nhằm khôi phục vương quốc Leinster của mình. Một năm sau, ông trở về cùng một nhóm lính đánh thuê xứ Wales và tiến đánh Dublin; thế nhưng ông lại một lần nữa bị đánh bại bởi các vị vua liên minh, buộc phải nộp một trăm ounce vàng cho O’Rourke xứ Breffny “vì tội lỗi ông đã gây ra với người này liên quan đến vợ hắn,” và giao nộp đứa con trai duy nhất làm con tin cho Vua Roderick. Thế nhưng trong lúc đang điều đình với các vị vua Ireland, Dermot vẫn lén lút cầu viện người Anh, và không phải không thành công.

Năm 1170 thật đáng ghi nhớ, khi vị danh tướng Strongbow — Gilbert de Clare, Bá tước Pembroke — cùng các hiệp sĩ Norman của ông đổ bộ xuống Wexford để phò tá vị vua bị phế truất; và khi Dermot chào đón những đồng minh lừng lẫy của mình, ông chẳng thể ngờ rằng chính đôi tay ông đã khiến

“Viên ngọc lục bảo của thế giới phương Tây,

Lại được gắn lên vương miện của một kẻ lạ mặt.”

Giao ước với những kẻ ngoại bang được niêm phong bằng máu của con trai ông. Ngay khi Vua Roderick hay tin người Norman đổ bộ, ông liền ra lệnh hạ sát vương tử Kavanagh — con tin của Vua Dermot; và kể từ đó, dường như có một lời nguyền giáng xuống những người thừa kế nam dòng dõi của Dermot, bi thảm chẳng kém lời nguyền từng đeo bám gia tộc Atrides.

Dermot chỉ còn lại một cô con gái duy nhất. Ông đem gả nàng cho Bá tước Pembroke, kèm theo toàn bộ vương quốc Leinster làm của hồi môn, miễn là hắn giúp ông trả thù. Sau một trận chiến lớn đánh bại người Đan Mạch — nơi người Norman giành chiến thắng, hôn lễ được cử hành tại Waterford.

“Nàng Eva đau khổ ngắm nhìn

Khắp chiến trường đẫm máu ấy, bàng hoàng kinh ngạc;

Được gả vào những vận mệnh mới.”

Không còn ghi chép nào sót lại cho chúng ta về nhan sắc của cô dâu, hay bằng ngôn ngữ nào mà vị hiệp sĩ Norman đã tán tỉnh nàng vào vòng tay mình; chúng ta chỉ biết điều này: Eva, Nữ vương xứ Leinster theo quyền thừa kế của chính mình, đồng thời là Bá tước phu nhân xứ Pembroke thông qua hôn nhân, có thể điểm danh trong số những hậu duệ của nàng vị Nữ hoàng Anh hiện tại. Về phần chú rể, Cambrensis kể lại rằng ông ta “tóc hung đỏ, mặt tàn nhang, mắt xám, nét mặt phảng phất nữ tính, giọng nói nhỏ, cổ nhỏ, nhưng vươn cao, miệng lưỡi lưu loát với những lời lẽ nhã nhặn.”

Chính nguồn sử liệu ấy cũng miêu tả Dermot qua quan sát thực tế — “Một người đàn ông cao lớn, thân hình vạm vỡ, dũng mãnh và là một chiến binh gan dạ, vì thói quen hò hét liên tục nên giọng nói trở nên khàn đợt. Ông thà chọn cách làm cho người ta sợ hãi còn hơn được yêu thương. Cộc cằn và hào phóng, căm ghét người lạ, ông chống lại tất cả mọi người và tất cả mọi người chống lại ông.”

Từ Waterford đến Dublin là một hành trình chiến thắng liên tiếp của Dermot và đồng minh, bởi họ chỉ hành quân qua những khu định cư Đan Mạch — nơi Dermot là lãnh chúa phong kiến. Tại Dublin, Vua Roderick đem quân chặn đánh họ. Trận chiến diễn ra dữ dội suốt ba ngày; rồi người Đan Mạch ở Dublin, vì sợ hãi cơn thịnh nộ của Dermot, đã mở cổng thành, dâng nộp vàng bạc vô số nếu ông tha mạng cho họ; thế nhưng bất chấp các hiệp ước, các hiệp sĩ Norman xông vào tàn sát người Đan Mạch ngay trong pháo đài của họ, đẩy số còn lại ra biển; và cứ thế, vương triều Đan Mạch kéo dài bốn thế kỷ chính thức chấm dứt. Chưa bao giờ họ còn sở hữu dù chỉ một tấc đất trên dọc dài hay bề ngang của xứ sở này một lần nào nữa. Một đội quân Ireland, dưới sự hỗ trợ của kỹ nghệ Norman, đã thực hiện cuộc tiêu diệt tận gốc họ. Vương quốc Leinster được giành lại cho Dermot, và ông cùng đồng minh đặt một đội đồn trú tại Dublin. Đó là chiến thắng cuối cùng của chủng tộc cổ đại. Vương quốc đã bị mất ngay tại thời điểm tưởng chừng như giành lại được. Nhóm nhỏ chiến binh Scythia ấy — vốn hầu như không đáng kể giữa đại quân Ireland của Dermot — lại được định mệnh chọn để tròng chiếc ách lên cổ nước Ireland cổ kính.

Vị anh hùng Roderick tập hợp một đội quân khác, cùng sáu mươi ngàn quân vây hãm Dublin, với sự trợ giúp của O’Rourke xứ Breffny. Họ bị đẩy lùi. O’Rourke bị bắt làm tù binh, bị treo ngược đầu xuống, sau đó bị trảm quyết và cái đầu được bêu lên một trong những cổng chính giữa của lâu đài — “một cảnh tượng gây động lòng trắc ẩn sâu sắc cho người Ireland”; và Roderick rút lui về xứ Connaught để củng cố thêm lực lượng.

Có điều gì đó mang tinh thần anh hùng và sự hy sinh cao cả trong những nỗ lực mà suốt mười tám năm trời Roderick đã thực hiện chống lại thế lực Norman. Dũng cảm, uyên bác, công minh và tân tiến vượt thời đại, ông là người duy nhất trong số các vương công Ireland nhận ra xu hướng diệt vong của cuộc xâm lấn Norman. Mọi ghi chép về triều đại của ông đều chứng minh rằng ông là một vị quân vương khôn ngoan và hùng mạnh. Ông sở hữu một hạm đội trên sông Shannon — thứ chưa từng thấy trước đó. Ông xây dựng một hoàng cung tại Connaught mà phế tích vẫn còn tồn tại đến ngày nay để minh chứng cho sự tráng lệ thuở trước, vượt xa mọi kiến trúc cùng thời đến mức được người Ireland gọi là ngôi nhà tuyệt đẹp. Ông sáng lập một học viện văn học tại Armagh và để lại khoản tài trợ vĩnh viễn nhằm duy trì nó cho việc giáo dục thanh thiếu niên Ireland cùng Scotland. Là một chiến binh vĩ đại và một nhà ái quốc nhiệt thành, nỗ lực đầu tiên của ông khi giành được vương miện là khuất phục thế lực Đan Mạch. Dublin bị ép phải cống nạp cho ông, và ông được đăng quang tại đó với sự xa hoa và lộng lẫy chưa từng có. Khi Dermot vi phạm luân lý, ông phế truất và trục xuất kẻ đó. Khi Dermot tiếp tục phạm tội lỗi và rước kẻ thù ngoại bang vào nhà một cách phản trược, Roderick với sự công minh lạnh lùng đã báo thù tội ác của người cha bằng sinh mạng của đứa con trai. Ngay cả đứa con trai ruột của ông — người thừa kế vương quốc — cũng cấu kết với người Norman và bị phát hiện chiến đấu trong hàng ngũ của họ. Roderick, tựa như một Brutus thứ hai, không chút xót thương nhưng công minh một cách anh dũng, khi đứa thanh niên bị bắt làm tù binh giải đến trước mặt ông, đã chính bản thân ra lệnh chọc mù mắt nó. Người con trai thứ hai của ông cũng phản bội, cấu kết với người Norman để tước đoạt ng hoàng từ tay cha mình. Khi ấy, Roderick, bị vây quanh bởi những kẻ thù ngoại bang và sự phản bội trong gia đình, đã rời khỏi Connaught, đi qua khắp các tỉnh của Ireland để tìm cách khơi dậy một tinh thần anh dũng như chính ông trong lòng đồng bào mình. Chẳng bao lâu sau, đứa con bất hiếu của ông tử trận trong một cuộc xô xát nào đó, và Roderick khôi phục lại các chức năng vương quyền; thế nhưng trong khi tất cả các vương công Ireland khác đều tuyên thệ trung thành với Vua Henry, ông vẫn đứng ngoài vòng pháp luật bên kia sông Shannon, khinh bỉ cả sự phản bội lẫn việc quy hàng. Người con trai cuối cùng của ông — người duy nhất xứng đáng với ông — sau khi thất bại trong một trận chiến với người Norman, đã tự vẫn trong tuyệt vọng.

Dòng dõi nam hệ của gia tộc ông đến đây đã tuyệt diệt; nền độc lập của đất nước bị đe dọa; thế lực Norman ngày càng lớn mạnh trên mảnh đất này, và những nỗ lực liên tục suốt mười tám năm của ông nhằm đánh thức ý thức hiểm nguy của các vương công Ireland đều trở thành công cốc. Kiệt quệ, ghê tởm, có lẽ là tan nát cõi lòng, ông tự nguyện buông bỏ vương trượng cùng vương miện, lui về tu viện Cong để trở thành một tu sĩ, và cứ thế, trong sự khổ hạnh và u tịch, mười năm cuối đời trôi qua — một đoạn kết mệt mỏi của một cuộc đời bị định mệnh đày đọa.

Ông qua đời tại đó, hai mươi tám năm sau cuộc xâm lược của người Norman, “sau khi thực hiện sự khổ hạnh gương mẫu, chiến thắng thế gian và ma quỷ”; và các sử gia ghi lại danh hiệu của ông trên ngôi mộ nơi ông nằm xuống —

“Roderick O’Connor,

Vua của toàn cõi Ireland, của cả người Ireland lẫn người Anh.”

Bảy thế kỷ đã trôi qua kể từ đó, thế nhưng ngay lúc này, mấy ai trong chúng ta có thể bước vào những phế tích tuyệt đẹp của ngôi tu viện cổ kính ấy, lang thang qua những gian điện vòm được thêu dệt bởi dây thường xuân, hay bước đi trong nhà nguyện cô tịch thinh lặng từng vang vọng những lời kinh tiếng hát, mà không dâng trào nỗi niềm xót xa cảm thông cho số phận của vị vua cuối cùng của Ireland, và có lẽ cả những suy ngẫm trầm tư về định mệnh của một dân tộc — những kẻ trên ngôi mộ của nền quân chủ, độc lập và quốc gia bản địa ấy — cho đến nay vẫn chưa viết nổi một chữ Resurgam (Sẽ hồi sinh).

Đúng mười tháng sau khi người Norman chiếm được Dublin, Vua Dermot — “kẻ từng khiến toàn cõi Ireland rung chuyển như một thảm cỏ run rẩy” — đã qua đời vì một căn bệnh không thể chịu nổi và vô danh — bởi cơ thể ông thối rữa ngay khi còn sống — ra đi mà không có di chúc, không có lễ sám hối, không có Mình Thánh Chúa, không có dầu thánh, hệt như những việc làm tội lỗi của ông đáng phải nhận.

Ngay lập tức, Bá tước Pembroke tự xưng tước hiệu Vua Leinster theo quyền của người vợ Eva. Ngay lúc đó, Vua Henry của nước Anh cảm thấy lo ngại trước sự độc lập của tầng lớp quý tộc của mình, bèn vội vã sang đây để khẳng định các yêu sách của mình với tư cách là lãnh chúa tối cao. Trả lời những lời quở trách của nhà vua, Strongbow đáp rằng: “Những gì trẫm giành được là bằng gươm giáo; những gì được ban cho, trẫm xin dâng lại cho ngài.” Một thỏa thuận sau đó được thiết lập trong đó Strongbow giữ lại Dublin, trong khi Henry bổ nhiệm những quý tộc nào ông chọn cai quản các tỉnh còn lại của Leinster.

Khi vị vua Norman đầu tiên đặt chân lên đất nước chúng ta, vào ngày 18 tháng 10 năm 1172 đáng nhớ ấy, không có bất kỳ sự kháng cự nào từ bất kỳ bên nào; không có trận chiến nào diễn ra. Các thủ trưởng Ireland phấn khích trước việc người Đan Mạch bị lật đổ đến mức họ thậm chí còn tình nguyện tuyên thệ trung thành với vị hoàng tử ngoại bang — kẻ mà theo một cách nào đó đã đóng vai trò người giải cứu họ. Một cách bình thản, hệt như trong một buổi lễ khánh tiết cấp quốc gia, Henry tiến từ Wexford đến Dublin; hành trình của ông chỉ đi qua những vùng đất thuộc địa Đan Mạch đã bị chinh phục, nay là tài sản của Bá tước phu nhân Eva; do đó chẳng có gì phải sợ sự kháng cự. Khi đặt chân đến thành phố, “ông cho xây dựng một hoàng cung, được thiết kế vô cùng kỳ công bằng những thanh rào đan nhẵn nhụi theo phong cách của xứ sở này, và tại đó, cùng các vị vua và vương công Ireland, ông đã đón Lễ Giáng sinh với sự long trọng lớn lao,” ngay trên chính vị trí hiện nay là Nhà thờ St. Andrew.

Vua Henry ở lại Ireland sáu tháng — khoảng thời gian dài nhất mà một vị quân vương ngoại bang từng lưu lại giữa chúng ta, và trong suốt khoảng thời gian ấy, ông chưa từng nghĩ đến việc đánh một trận chiến nào với người Ireland. Cho đến lúc đó, toàn bộ kết quả của các chiến thắng Norman chỉ là sự sụp đổ của người Đan Mạch, một mục tiêu mà người Ireland đã hân hoan hỗ trợ. Strongbow và Eva trị vì trong hòa bình tại thủ đô của chúng ta. Henry đặt các tổng đốc cai quản những thành phố Đan Mạch khác, và để Dublin — nơi người Đan Mạch đã bị trục xuất — có thể được tái định cư, ông đã ban tặng thành phố tươi đẹp của chúng ta cho người dân thành phố Bristol.

Theo đó, một nhóm cộng đồng từ thị trấn ấy — vốn nổi tiếng về sự thiếu hụt sức hấp dẫn cá nhân — đã kéo sang định cư tại đây; thế nhưng ba mươi năm sau, người Ireland — những kẻ có bản năng thẩm mỹ chắc chắn cảm thấy bị xúc phạm bởi thế hệ trẻ của dân Bristol — đã tràn từ những ngọn núi Wicklow xuống tàn diệt cộng đồng ưa nhìn ấy bằng một cuộc thảm sát đẫm máu.

Trong một cơn sùng đạo hối hận vì cái chết của Becket bị sát hại, Henry đã thành lập Tu viện Thomas Court — nơi Phố Thomas lấy tên theo đó, rồi vị vua đang bị vạ tuyệt thông này rời khỏi Ireland, để lại mọi thứ nguyên vẹn, ngoại trừ việc Henry người Norman nắm giữ tài sản của Torkil người Đan Mạch, và Dublin từ một thành phố Đan Mạch đã trở thành một thành phố Norman. Phải mất thêm năm trăm năm nữa quyền tài gián của Anh mới vượt ra ngoài vùng biên giới Pale cổ đại của người Đan Mạch, và một Cromwell hay một William xứ Nassau là điều cần thiết cho cuộc chinh phục cuối cùng của Ireland, cũng như cho công cuộc cứu rỗi nước Anh.

Chẳng có gì nực cười hơn việc nói về một cuộc chinh phục Ireland của người Saxon. Người Saxon — một chủng tộc ngu dốt, thô kệch và kém cỏi — thậm chí còn chẳng thể duy trì quyền thống trị của họ ở Anh. Họ gục ngã trước quyền lực, trí tuệ và năng lực vượt trội của người Norman, và các tỉnh của Ireland lọt vào tay các quý tộc Norman tiên phong trên thực tế không phải giành được bằng những trận chiến, mà bằng cuộc hôn nhân giữa các lãnh chúa Norman với con gái của các vị vua Ireland. Do đó, nhờ quyền của vợ mình, các quý tộc Norman sớm thiết lập những yêu sách độc lập với vương miện nước Anh, và các quyền lợi gia truyền được truyền qua từng thế hệ đã liên tục cám dỗ tầng lớp quý tộc Norman nổi dậy. Quyền tối cao của người Anh bị gánh chịu một cách đầy miễn cưỡng bởi dòng De Lacy, Geraldines, Butlers và những dòng tộc gốc Norman khác chẳng kém gì bởi dòng O’Connor, Kavanagh, O’Neil hay O’Brien. Richard de Burgho vĩ đại đã kết hôn với Odierna, cháu gái của Cathal Crovdearg, vua xứ Connaught. Từ đó dòng De Burgho mang tước hiệu Lãnh chúa Connaught.

Như chúng ta đã nói, Vua Roderick không để lại hậu duệ nam. Vương quốc của ông truyền lại cho con gái — người đã kết hôn với hiệp sĩ Norman Hugo de Lacy. Ngay lập tức De Lacy dựng lên yêu sách như một vương công độc lập theo quyền của vợ mình, thiết lập nghi thức pháp lý, mang tước hiệu Vua Meath, và xuất hiện trước công chúng với vương miện vàng trên đầu; và chỉ hai mươi lăm năm sau cuộc xâm lược, John de Courcy cùng con trai của De Lacy này đã tiến đánh lực lượng Anh ở Leinster và Munster. Biết bao áng lãng mạn có thể được dệt nên từ định mệnh và những thăng trầm của dòng tộc vĩ đại này — nửa Ireland, nửa Norman; vừa là vương công độc lập từ một phía, vừa là thần dân Anh từ phía bên kia.

Bá tước Pembroke vĩ đại chỉ sống thêm được vài năm sau khi chiếm được Dublin. Các truyền thuyết Ireland kể rằng Thánh Bridget đã giết ông ta. Dù vậy, ông và Eva không có con trai, mà chỉ có một cô con gái tên là Isabel, đặt theo tên mẹ của Bá tước — người đồng thời là cô ruột của vị vua đang trị vì Scotland.

Thiếu nữ này là người thừa kế duy nhất của Leinster và các điền trang xứ Wales của cha nàng. Richard Cœur de Lion đưa nàng về triều đình của ông ở Luân Đôn và biến nàng thành dưỡng nữ của mình. Đến tuổi trưởng thành, nàng kết hôn với William Marshall — được gọi là Đại Bá tước, Bá tước Thừa tướng di truyền của nước Anh, đồng thời là Bá tước Pembroke và Leinster theo quyền của vợ. Nắm giữ chức vụ cao trọng và được nhà vua sủng ái, sử sách ghi lại rằng ông đã mang thanh gươm quốc bảo trước mặt Richard trong lễ đăng quang, và để làm minh chứng cho lòng đạo đức của mình, ông đã để lại Tu viện Tintern ở Hạt Wexford — do chính ông xây dựng trên tài sản của vợ mình.

Isabel và Bá tước William có năm người con trai và năm người con gái. Năm người con trai — William, Walter, Gilbert, Anselm và Richard (Isabel không đặt tên bất kỳ đứa con trai nào theo tên kẻ phản quốc hoàng gia Dermot — cha của ông ngoại nàng) lần lượt kế thừa tước hiệu và đều qua đời mà không có con nối dõi. Chúng ta đã nói rằng có một lời nguyền đeo bám dòng dõi nam hệ của Dermot.

Di sản sau đó được chia đều cho năm người con gái, mỗi người nhận một tỉnh làm của hồi môn. Carlow, Kilkenny, Hạt Queen, Wexford và Kildare là năm phần chia đó. Maud, người chị cả, kết hôn với Bá tước Norfolk — người trở thành Bá tước Thừa tướng của nước Anh theo quyền của vợ.

Isabel, người con thứ hai, kết hôn với Bá tước Gloucester, và cháu gái của bà — cũng tên Isabel — là mẹ của Robert Bruce vĩ đại, do đó vị này là chắt năm đời của Eva và Strongbow. Eva, người con gái thứ ba, kết hôn với Lãnh chúa de Breos, và từ một người con gái của bà tên là Eva y hệt, đã sinh ra Edward IV — Vua nước Anh, qua cháu gái của ông là Margaret — Vương hậu Scotland, con gái của Henry VII, dòng dõi hoàng gia đương kim của nước Anh hiện nay tuyên bố quyền ngự trị ngai vàng của họ. Do đó, qua hai dòng dõi, Bệ hạ Nhân từ của chúng ta có thể lần lại phả hệ của mình về phía Eva — nàng công chúa Ireland.

Joan — người nhận phần lãnh địa Wexford — kết hôn với Lãnh chúa Valentia, người anh em cùng cha khác mẹ với Vua Henry III, và khi dòng nam hệ lụi tàn, di sản được chia cho hai người con gái, từ một người trong số đó mà gia tộc Talbot — Bá tước Shrewsbury — được thừa kế các điền trang Wexford của họ.

Từ Sybil — người con gái út kết hôn với Bá tước Ferrars và Derby — đã sinh ra các Bá tước Winchester, các Lãnh chúa Mortimer và nhiều dòng tộc quý tộc khác. Bà có bảy người con gái đều kết hôn với các lãnh chúa Norman, đến mức khó có thể kể tên một gia đình nào trong tầng lớp quý tộc Anh cao quý và cổ xưa mà sự giàu có lại không được gia tăng nhờ các điền trang của Eva — con gái Vua Dermot; và cứ thế, Leinster rơi vào tay các gia đình Norman vĩ đại thông qua hôn nhân và thừa kế chứ không phải bằng chinh phục, những kẻ tất nhiên đã thừa nhận Vua Anh là tối thượng hoàng của họ; và từ đó các quân vương Anh mang tước hiệu Lãnh chúa Ireland — một yêu sách mà sau đó họ đã áp đặt lên toàn bộ đất nước.

Định mệnh của hậu duệ De Lacy và con gái Vua Roderick cũng kỳ lạ không kém. Họ có hai người con trai là Hugh và Walter; trước khi tròn đôi mươi mốt, hai người này đã rũ bỏ lòng trung thành với nước Anh và tự xưng là vương công độc lập. Để tránh cơn thịnh nộ của Vua John, họ trốn sang Pháp và tìm nơi ẩn náu trong một tu viện, nơi mà dưới lớp áo ngụy trang của những tên tôi tớ, hai vị quý tộc trẻ tuổi đã tìm thấy công việc làm vườn, nhồi đất nung gạch và những việc tương tự như thế. Bằng một cơ duyên nào đó, vị viện phụ nghi ngờ lớp cải trang và cuối cùng phát hiện ra các hoàng tử trong hình hài những kẻ ăn xin giả dạng. Ông sử dụng sự hiểu biết về bí mật đó để xin vua John ân xá cho họ, và Hugh de Lacy được phong làm Bá tước Ulster. Ông chỉ để lại một người con gái duy nhất làm người thừa kế độc nhất của mình. Nàng kết hôn với một người thuộc dòng De Burgho — kẻ theo quyền của vợ đã trở thành Bá tước Ulster, và từ họ sinh ra Ellen — vợ của Robert Bruce — Vua Scotland. Thật kỳ lạ khi mẹ của Robert Bruce là hậu duệ của Eva, còn vợ ông lại là hậu duệ của con gái Vua Roderick. Cháu gái của Robert Bruce là Công chúa Margery kết hôn với Lãnh chúa Đại Quản gia Scotland, và thông qua nàng, dòng Stuart tuyên bố quyền thừa kế vương miện. Từ đó thật dễ dàng để lần ra cách mà dòng máu hoàng gia của ba vương quốc hội tụ trong gia đình hoàng tộc đương kim của nước Anh. Một hậu duệ khác của các Bá tước Ulster (cũng là một người con gái duy nhất) kết hôn với Lionel — Công tước xứ Clarence, con trai của Edward III — kẻ theo quyền của vợ đã trở thành Bá tước Ulster và Lãnh chúa Connaught, và những tước hiệu này cuối cùng sáp nhập vào vương miện nước Anh nơi thân thế Edward IV. Từ tất cả các phả hệ này, một sự thật có thể được rút ra rõ ràng rằng: đại diện hiện tại của các dòng máu hoàng gia Ireland từ Eva và Roderick, đồng thời là người thừa kế trực hệ cho các quyền lợi của họ, chính là Nữ hoàng Victoria.

Chủng tộc Norman-Ireland kiêu hãnh và khôi ngô — những kẻ tự nhận là hậu duệ từ những cuộc hôn nhân hỗn huyết này — chính là tầng lớp quý tộc từng được ví von rằng: “Họ còn mang chất Ireland hơn cả người Ireland.” Xu hướng muốn độc lập khỏi nước Anh thường xuyên biểu hiện nơi họ. Họ công khai khẳng định các quyền lợi của mình, từ bỏ trang phục và ngôn ngữ Anh, đồng thời nhận lấy những cái tên Ireland. Chẳng hạn, Sir Ulick Burke — tổ tiên của Lãnh chúa Clanricarde — trở thành MacWilliam Oughter (nghĩa là phía trên), và Sir Edmond Albanagh — tổ tiên của Bá tước Mayo — trở thành MacWilliam Eighter (nghĩa là phía dưới). Richard — con trai của Bá tước Norfolk và là cháu nội của Eva — dựng lên yêu sách thành Vua độc lập xứ Leinster và bị người Anh sát hại. Chúng ta đã thấy rằng Walter và Hugh de Lacy — cháu nội của Roderick — đã nổi dậy chống lại Vua John. Một trăm năm sau, hai người cùng dòng tộc cũng mang tên Walter và Hugh tương tự bị tuyên bố là phản quốc vì hỗ trợ quân đội của Robert Bruce — kẻ tuyên bố vương miện Ireland cho người em trai Edward của mình — và hai cha con De Lacy được tìm thấy đã tử trận bên cạnh Edward Bruce tại trận chiến lớn ở Dundalk — nơi lực lượng Scotland bị đánh gãy xương sống.

Đã có lần, thậm chí cả dòng Geraldines và Fitzmaurices còn bắt làm tù binh Quan Tư pháp Dublin — chức danh của Lãnh chúa Phó vương thời đó. Trong khi đó, các vương công Ireland ở miền Tây vẫn giữ vững nền độc lập của họ; khi thì thù địch, lúc lại hòa hữu với người Anh ở bờ biển phía Đông. Sử sách chép rằng: “Người Anh ở Dublin mời Hugh — Vua Connaught — đến một hội nghị và bắt đầu giở trò gian trá với ông; thế nhưng William Mareschall — bạn của ông — dẫn quân xông vào, bất chấp người Anh, giải cứu ông khỏi giữa triều đình và hộ tống ông về Connaught.” Cả hai chủng tộc đều đồng lòng căm ghét sự thống trị của vương miện Anh. Dòng Geraldines và Butlers, De Burgho và De Lacy đều cứng đầu chẳng kém gì dòng O’Connor xứ Connaught hay O’Neil xứ Tyrone; thậm chí còn hơn thế nữa. Đại O’Neil từng quy hàng Elizabeth; thế nhưng hai trăm năm sau, dòng Geraldines vẫn phải bổ sung tên tuổi của một vị tử đạo vì tự do nữa vào cuộn giấy da vinh danh các bậc tiền nhân lừng lẫy của họ.

Thường xuyên, người Norman tàn sát lẫn nhau khốc liệt chẳng kém gì khi đối đầu với người Ireland. Bá tước Ulster — một người dòng De Burgho, cũng chính là kẻ được ghi chép là đã tổ chức buổi yến tiệc đầu tiên tại Lâu đài Dublin — đã bắt giam người họ hàng Walter Burke của mình và nhốt ông ta lại cho đến chết đói trong chính lâu đài của hắn; một bi kịch đáng lẽ đã có thể trở nên lừng lẫy chẳng kém câu chuyện Ugolino trong Tháp Đói nếu Ireland khi ấy có một Dante để ghi lại. Vì hành động này, những người thân thích của Walter Burke đã ám sát Bá tước Ulster vào Ngày Chúa Nhật khi ông đang quỳ gối cầu nguyện, dùng gươm chẻ đôi đầu ông ra làm hai mảnh.

Thật là bất hạnh cho Ireland khi các vương công của xứ này quá bất khuất, và các lãnh chúa Norman của họ lại nhiễm phải căn bệnh kháng cự vương miện. Tám trăm năm trước, người Saxon ở nước Anh đã hòa bình an vị cùng người Norman để hình thành nên một quốc gia duy nhất với những lợi ích và mục tiêu đồng nhất.

Những kẻ chinh phục Norman — có lẽ thích hợp với vai trò cai trị hơn bất kỳ dân tộc nào đang tồn tại ở châu Âu — ngay lập tức thiết lập một chính phủ vững mạnh, hùng hồn tại nước Anh. Các đời Vua, với tư cách cá nhân, có thể yếu đuối hoặc bạo tàn, thế nhưng luôn tồn tại một sự thống nhất về mục đích, một ý thức công lý và một ý chí kiên định trong tầng lớp thống trị — những yếu tố đã nhanh chóng đưa thần dân vào trật tự và kỷ luật của luật pháp. Chưa đầy một thế kỷ rưỡi trôi qua kể từ cuộc Trấn áp trước khi Đại Hiến chương Magna Carta và sự đại diện thông qua Nghị viện bảo vệ quyền tự do của người dân trước những bất chợt của các vị vua; và khí chất Norman — dung hợp một cách kỳ lạ các bản năng trung thành với tình yêu tự do — đã trở thành đặc trưng quốc gia di truyền của người Anh. Thế nhưng Ireland chưa bao giờ, tại bất kỳ thời điểm nào, thấu hiểu nổi từ “quốc gia.” Từ xưa, xứ sở này đã bị chia cắt thành những mảnh vụn, cai trị bởi các tù trưởng có mục tiêu chính là tiêu diệt lẫn nhau. Do đó chẳng có sự thống nhất, và hiển nhiên không có sức mạnh.

Nếu vào thời điểm cuộc xâm lược của người Norman, một vị vua thuộc dòng giống đó định cư tại đây như ở nước Anh, người Ireland hẳn đã dần trở thành một quốc gia dưới sự cai trị của một nhà lãnh đạo duy nhất thay vì là một tập hợp các bộ tộc chiến đấu lẫn nhau; thế nhưng vì thiếu vắng hòn đá tảng góc nhà ấy, chính các quý tộc Norman lại tự biến mình thành những thủ lĩnh đơn độc — những vị vua con mới mọc thêm bên cạnh những kẻ cũ — kẻ nào lo thân kẻ nấy, chẳng ai màng tới đất nước. Thật trái ngược với mọi quy luật tự nhiên khi những vương công Ireland kiêu hãnh với truyền thống dòng tộc kéo dài hai ngàn năm lại đi cúi đầu phục vụ với lòng yêu thương và trung thành đối với một vị vua ngoại bang — kẻ mà mặt mũi họ chưa từng thấy và từ đó họ chẳng nhận được bất kỳ ân huệ nào. Và cứ thế, năm trăm năm trôi qua, từ Henry Plantagenet cho đến William xứ Nassau, trước khi Ireland cuối cùng được sắp đặt vào vị thế lệ thuộc dưới vương miện Anh.

Trong khi đó, thành phố Dublin mang sắc thái Đan Mạch đang vươn lên tầm quan trọng như một thành phố Norman, thủ đô của vùng Pale thuộc Anh. Bên trong vòng tròn đó, luật pháp, ngôn ngữ, phong tục và tôn giáo của người Anh được áp dụng một cách tuyệt đối; bên ngoài, có một dân tộc hung hãn, thượng võ và hùng mạnh — những vị chúa tể cổ xưa của đất đai, thế nhưng cư dân Dublin chẳng có chút thiện cảm nào với họ; và mục tiêu của các nhà cai trị Anh là giữ cho hai chủng tộc tách biệt nhau càng xa càng tốt. Giữa những đạo luật khác nhằm xóa nhòa bất kỳ cảm giác đồng bào nào có thể tồn tại, cư dân của vùng Pale được ra lệnh phải nhận lấy các họ tên mang tính Anh hóa, bắt nguồn từ mọi thứ mà theo điều răn thứ hai chúng ta bị cấm thờ phụng. Từ đó sản sinh ra các bộ tộc loài cá — cá tuyết (cod), cá thu (haddock), cá bơn (plaice), cá hồi (salmon), cá tráp (gurnet), cá bống (gudgeon), v.v.; và loài chim — quạ (crow), sẻ (sparrow), thiên nga (swan), bồ câu (pigeon); và các nghề nghiệp — thợ mộc (carpenter), thợ rèn (smith), thợ bánh (baker), thợ xây (mason); và các màu sắc — đen, trắng, nâu và xanh, những thứ tại Dublin đã thay thế một cách tràn lan những cái tên lịch sử vĩ đại và cổ kính của các tỉnh. Cũng quyết tâm tiêu diệt vẻ đẹp độc đáo, ít nhất là ở từng cá nhân, kẻo biểu tượng bên ngoài có thể bị nhầm lẫn với sự đồng điệu bên trong, mái tóc dài thướt tha và chiếc áo choàng duy dáng theo phong cách Ireland bị cấm mặc bên trong vùng Pale.

Ngôn ngữ Ireland cũng không được dung thứ trong phạm vi quyền tài phán của người Anh, điều mà Holingshed đưa ra một lý do rất hay theo phong cách này — “Và ở đây,” ông nói, “vài kẻ bới lông tìm vết chanh chua sẽ mắng mỏ tôi vì hạ thấp ngôn ngữ Ireland, thế nhưng bài luận ngắn của tôi chỉ hướng đến mục đích này, rằng không thích hợp để ngôn ngữ Ireland cứ lải nhải phổ biến khắp vùng Pale thuộc Anh; bởi vì nơi nào đất nước đã bị khuất phục, thì cư dân ở đó phải được cai trị bằng chính những bộ luật mà kẻ chinh phục tuân thủ, mặc những trang phục thời trang mà kẻ chiến thắng mang trên người, và nói thứ ngôn ngữ mà kẻ chiến thắng giao tiếp; và nếu thiếu đi bất kỳ điều nào trong số này, không nghi ngờ gì nữa, cuộc chinh phục đó vẫn còn thọt chân.” Tuy nhiên, tiếng Anh dường như bị khinh miệt và chê bai đến tận cùng bởi các đồng minh Ireland thuộc vùng Pale. Sau sự quy hàng của Đại O’Neil — người cuối cùng giữ tước hiệu vua ở Ireland, điều mà ông đã đổi lấy tước hiệu Bá tước Tyrone như một dấu hiệu và sự niêm phong cho lòng trung thành của mình với Nữ hoàng Elizabeth — “Có người đã hỏi một cách bông đùa,” Holingshed kể lại, “tại sao O’Neil lại không uốn lưỡi để nói tiếng Anh? ‘Gì chứ,’ kẻ kia giận dữ đáp, ‘ngươi nghĩ rằng việc uốn méo cái miệng của mình bằng thứ tiếng Anh lọc cọc lại xứng đáng với danh dự của O’Neil hay sao?’”

Về phần tôn giáo, người Anh ra lệnh tuân thủ tuyệt đối đối với Giáo hoàng, dưới những hình phạt nghiêm ngặt và khắc nghiệt chẳng kém gì những gì họ ban hành năm trăm năm sau đối với những kẻ thừa nhận quyền lực của ngài. Một điều khoản trong lời thề cổ xưa áp đặt lên những người Ireland bị khuất phục là — “Ngươi thừa nhận bản thân thuộc về Giáo hội Mẹ Rome, hiện được tôn sùng bởi tất cả các tín đồ Cơ Đốc.” Thế nhưng, việc người Ireland thời đại đó ít quan tâm đến các sắc lệnh của Giáo hoàng hay giáo sĩ có thể được suy ra từ thực tế là, trong các cuộc chiến tranh của Edward Bruce, người Anh phàn nàn rằng các đồng minh Ireland của họ còn tàn phá kiệt quệ hơn cả người Scotland, bởi vì họ ăn thịt suốt mùa Chay; và sử sách ghi lại rằng vào năm 1133, khi người Ireland xứ Leinster nổi dậy chống lại người Anh, “họ phóng hỏa mọi thứ, thậm chí cả các nhà thờ, và đốt cháy nhà thờ Dunleary với támين con người bên trong, và ngay cả khi vị linh mục mặc lễ phục thiêng liêng trên người, tay cầm Thánh thể cố gắng thoát ra ngoài, họ vẫn dùng giáo đẩy ông trở lại và thiêu sống ông. Vì hành động này, họ bị vạ tuyệt thông bởi một Sắc lệnh của Giáo hoàng và đất nước bị đặt dưới lệnh cấm túc. Thế nhưng họ phớt lờ những điều đó và một lần nữa tàn phá hạt Wexford.”

Tuy nhiên, tinh thần năng động và tổ chức của người Norman được minh chứng bằng những hành động tốt đẹp hơn những gì chúng ta vừa kể. Các tòa án luật pháp được thiết lập tại Dublin, một thị trưởng và hội đồng thành phố được thành lập, và các Nghị viện được triệu tập theo phong cách Anh. Trong vòng năm mươi năm sau cuộc định cư của người Norman, khối kiến trúc uy nghi của Lâu đài Dublin mọc lên trên vị trí của pháo đài Đan Mạch cũ, được xây dựng thực chất để uy hiếp người Ireland, hệt như cách William Kẻ chinh phục xây dựng Tháp Luân Đôn để uy hiếp người Anh; thế nhưng, chính bằng đôi tay người Norman, dinh thự vương giả đầu tiên đã được ban tặng cho thủ đô của chúng ta. Nhà thờ St. Patrick tiếp theo đó được xây dựng bởi những người thực dân, và dần dần thành phố tươi đẹp của chúng ta vươn lên thành một nơi rực rỡ và quan trọng nhờ sự giàu có và kỹ nghệ của người Norman. Kể từ đó, toàn bộ trọng tâm lịch sử Ireland tập trung vào thành phố chính của vùng Pale, và lịch sử Dublin trở thành lịch sử của ách thống trị Anh tại Ireland. Trong nhiều thế kỷ, vị trí của nó hệt như một thành phố bị bao quanh giữa một đất nước thù địch; trong nhiều thế kỷ, nó kháng cự lại toàn bộ sức mạnh của dòng giống bản địa; và cuối cùng đã đè bẹp, tiêu hủy và trả thù một cách đắc thắng mọi nỗ lực vì nền độc lập của Ireland.

Thực sự, Dublin là một thành phố hoàng gia chân chính, và chưa bao giờ thất bại trong việc dành sự tôn kính đối với người mẹ Anh quốc của mình.

Nhiều tên tuổi lớn gắn liền với nỗ lực viết nên một cuốn lịch sử về Dublin. Công việc trong mọi thời đại đều vô cùng gian nhọc; chẳng có cuốn sách in nào để tra cứu, và các tài liệu ghi chép của Ireland, như Hooker đã phàn nàn từ ba trăm năm trước, “được lưu giữ quá ư mỏng manh và hỗn độn.” Công trình của Whitelaw, dẫu đã tiêu tốn thời gian của hai biên tập viên mười tiếng một ngày trong suốt mười năm, cũng chẳng đi xa hơn được phần miêu tả các công trình công cộng; thế nhưng mục đích lịch sử của ông Gilbert lại hoàn toàn tách biệt với tất cả những gì đi trước nó. Chính từ những con đường và ngôi nhà đang mục nát, ông đã khai quật những ký ức vĩ đại, những mảnh vỡ vĩ đại của đời sống quá khứ. Đó không đơn thuần là một bản ghi chép về những cột trụ theo thức I-on, thức Cô-rinh-tô hay trán tường thức Đô-rích mà ông mang lại cho chúng ta. Whitelaw đã cung cấp cả danh mục dài những thứ đó; mà là những ghi chép về đời sống con người từng nhịp đập qua các mái nhà cổ kính của thành phố chúng ta qua từng thế kỷ này đến thế kỷ khác; về những thăng trầm của các gia đình có thể đọc được trong các dinh thự đổ nát của họ; về những sự kiện chính trị to lớn từng diễn ra trong một căn phòng nào đó, một ngôi nhà nào đó, vào một đêm đặc biệt nào đó, khắc sâu thêm những vết hằn nhục nhã lên đất nước; hay những bi kịch về những hy vọng lớn lao bị nghiền nát, dòng máu trẻ tuổi bị đổ xuống, những nạn nhân bị hy sinh không lối thoát — những thứ đã khiến một con phố nào đó, một ngôi nhà nào đó, một căn phòng nào đó trở nên thiêng liêng vĩnh viễn.

Sự gian lao của một sứ mệnh như thế là điều hiển nhiên; thế nhưng không một ai có thể đánh giá hết giá trị của nó nếu chưa từng trải qua cảm giác chôn vùi hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng trong những cuộn giấy da mục nát, những cuộn biên lai tài chính vô tận, những hồ sơ bị mọt ăn, những bản khế ước và hợp đồng bám đầy bụi bặm, để đào bới tìm kiếm một sự thật, hay truy tìm một mắt xích cần thiết cho việc hoàn thiện một câu chuyện, hoặc làm sáng tỏ một chân lý.

Ông Gilbert nói với chúng ta rằng mười hai trăm đạo luật và sắc lệnh của Nghị viện Anglo-Ireland vẫn chưa được xuất bản. Từ những bản thảo đã và đang mục nát như thế, những tư liệu cổ đại đã trở thành những chữ tượng hình đối với thời đại hiện tại, ông đã thu thập lịch sử đời sống của một thành phố cổ kính; ông đã khiến những viên đá biết nói, và triệu hồi những bóng ma của quá khứ để khỏa lấp đường nét của một bức tranh lịch sử vĩ đại.

Năm mươi, hay thậm chí chỉ hai mươi năm nữa thôi, việc cho ra đời một công trình như thế sẽ là điều bất khả thi; các tài liệu cổ có lẽ sẽ tiêu vong; những ngôi nhà cổ — nơi những kẻ tò mò vẫn có thể tụ tập — sẽ đổ sụp xuống mặt đất; và chủng tộc cổ đại — những kẻ từng ấp ủ trong tim những truyền thuyết của quá khứ với lòng trung thành của các tư tế và nhiệt huyết của các thi sĩ — hầu như sẽ phai mờ vào dĩ vãng.

Do đó, Dublin thật may mắn khi tìm được một nhà sử học được ban phím năng lực, tinh thần lao động văn học bền bỉ, óc nghiên cứu không mệt mỏi và lượng kiến thức khảo cổ học khổng lồ cần thiết cho việc sản xuất một tác phẩm giá trị nhường ấy, trước khi các tài liệu tàn lụi, các dinh thự đổ sụp hay các chủng tộc biến mất.

Trong một cuốn lịch sử được minh họa bằng đời sống và chiến tích của con người, đồng thời gắn liền với những con phố kỳ quái cổ xưa — từng là nơi kiêu hãnh nhất, nay lại là chốn bần tiện nhất trong thành phố của chúng ta — biết bao gia đình sẽ nhận ra bóng dáng tổ tiên của mình bất ngờ trỗi dậy ánh sáng, kéo theo sau đó là những ký ức dài dằng dặc về thời trang, sự tráng lệ và vẻ lộng lẫy đã lùi vào dĩ vãng.

Mấy ai trong số chúng ta khi bước đi giữa Dublin hiện tại với tất cả vẻ đẹp của nó lại nghĩ về Dublin của quá khứ trong toàn bộ sự tương phản nhỏ bé của nó. Đúng vậy, những nét đặc trưng vĩnh cửu vẫn thế; phong cảnh làm nền cho thành phố đồng tuổi với sự sáng thế. Người Tyre, người Đan Mạch và người Norman từng ngắm nhìn hệt như chúng ta đang nhìn, và với những trái tim nhạy cảm chẳng kém trước vẻ đẹp của tự nhiên, hướng về những vùng đồng bằng lục bảo, những dòng sông uốn lượn, những ngọn đồi được khoác tấm áo choàng tím và vàng, những khe núi bị xé toạc bởi sấm sét, nửa bị che khuất bởi bọt nước của dòng thác, và đại dương vĩnh cửu bao bọc tất cả; những khung cảnh nơi Thiên Chúa phán rằng một thành phố phải mọc lên, và ngọn núi cùng đại dương vẫn mãi, như thuở nào, là di sản tuyệt diệu về sắc đẹp được ban cho thủ đô của chúng ta.

Thế nhưng các chủng tộc thời kỳ đầu, dù đến từ biển phương Nam hay đồng bằng phương Bắc, lại chẳng làm được bao nhiêu để bồi đắp thêm cho vẻ đẹp của tự nhiên bằng các sản phẩm của trí tuệ con người. Dublin dưới ách thống trị của Đan Mạch chỉ bao gồm một pháo đài, một nhà thờ và một con đường thô sơ. Dưới ách trị vì của người Norman — những nhà khai hóa vĩ đại của thế giới phương Tây, những bậc tổ chức vĩ đại, hùng mạnh, những kẻ xây dựng đền đài và tháp canh — thành phố dần vươn lên thành một thủ đô xinh đẹp, thành phố chính của Ireland, thành phố lớn thứ hai của đế chế. Ban đầu, đô thị sơ khai tập trung quây quần quanh lâu đài, hệt như những tinh vân vây quanh một mặt trời trung tâm, và từ điểm đó nó tỏa ra phía tây và phía nam; dòng O’Brien ở phía nam, O’Connor ở phía tây, O’Neil ở phía bắc, liên tục lảng vảng bên các biên giới nhưng chưa bao giờ đủ sức giành lại thành phố, chưa bao giờ đủ sức đánh bật đội đồn trú Norman dũng cảm — những kẻ đã cắm pháo kỳ của họ lên những bức tường lâu đài. Trong lâu đài đó, suốt bảy trăm năm tồn tại của nó, chưa từng có một người Ireland nào thuộc dòng giống cũ nắm quyền cai trị dù chỉ một giờ duy nhất.

Và biết bao lịch sử về những bi kịch và sự tráng lệ nơi đây; những vị quân vương được đội vương miện và bị phế truất lướt qua khung cảnh, và số phận bi thảm cũng được ghi lại của biết bao đời phó vương! Piers Gravestone — Phó vương của Vua Edward — bị ám sát; Roger Mortimer — “The Gentle Mortimer” — bị treo cổ ở Tyburn; Lãnh chúa Phó vương của Vua Richard II bị dòng O’Brien sát hại; để rồi nhà vua phải thân chinh sang đây báo thù cho cái chết của ông, chỉ đúng một năm trước khi chính nhà vua cũng bị sát hại một cách tàn nhẫn tại Lâu đài Pomfret. Hai vị phó vương chết vì dịch hạch; chẳng biết còn bao nhiêu người khác bị dịch hạch hành hạ đến chết mà sử sách không ghi lại; một người bị trảm quyết tại Drogheda; ba người bị trảm quyết trên Đồi Tower. Giữa những cái tên lãnh đạo lừng lẫy của Dublin, người ta có thể tìm thấy Thái tử John — vị Phó vương trẻ tuổi mới mười ba tuổi; Hoàng tử Lionel — con trai của Edward III — kẻ đòi quyền sở hữu Clare theo quyền của vợ và mang tước hiệu Clarence vì đã chinh phục nó từ tay dòng O’Brien.

Đại tướng Oliver Cromwell chính là Phó vương của Nghị viện, và ông tiếp tục bổ nhiệm con trai mình là Henry kế vị ông. Thật khủng khiếp những ký ức liên quan đến triều đại của Cromwell ở đây, đối với cả phe phái của chính ông lẫn Ireland. Ireton chết vì dịch hạch sau cuộc vây hãm Limerick; Tướng Jones chết vì dịch hạch sau khi Dungarvon đầu hàng; một ngàn binh sĩ của Cromwell chết vì dịch hạch trước thành Waterford. Khí hậu, với tác động của nó lên thể chất người Anh, có vẻ chính là hiện thân của vị thần Báo oán vĩ đại cho những bất công của Ireland.

Những cảnh tượng kỳ lạ, đen tối, bí mật và tàn độc từng được diễn ra trong khối nhà u ám đó. Chưa có ai kể trọn vẹn câu chuyện ấy. Đó sẽ là một cuốn tiểu thuyết phong cách Ratcliffe về những hầm ngục và âm mưu phản trược, về cái chết chớp nhoáng hay sự mưu sát chậm chạp. Thiên Chúa và Đức Mẹ đã bị khẩn cầu trong vô vọng đối với vị hoàng tử hoặc thủ lĩnh Ireland bất hạnh nào bị bắt trong pháo đài Norman đó; thế nhưng đó là chuyện của thời xưa — từ rất lâu, rất lâu rồi. Ngày nay, các sân lâu đài chỉ đông nghịt những đám đông trung thành và lịch lãm, tụ họp lại để tỏ lòng tôn kính với vị kế nhiệm lừng lẫy của hàng trăm đời phó vương.

Cảnh tượng kỳ lạ nhất, có lẽ trong biên niên sử phó vương, là khi Lãnh chúa Thomas Fitzgerald (Silken Thomas) — con trai của Bá tước Kildare và là Phó vương vắng mặt của cha mình — đứng lên cầm vũ khí vì nền độc lập của Ireland. Ông cưỡi ngựa qua thành phố với một trăm bốn mươi kỵ mã, mặc áo giáp lưới và những dải tua rua lụa trên mũ chiến của họ (từ đó có cái tên Silken Thomas) đến Tu viện St. Mary, và bước vào phòng họp hội đồng, ném thanh gươm quốc bảo xuống bàn, thách thức nhà vua cùng các bộ trưởng của ngài; rồi vội vã chiêu mộ quân đội, vây hãm Lâu đài Dublin nhưng chẳng thu được kết quả gì. Silken Thomas và năm người chú của ông bị giải về Luân Đôn và hành quyết ở đó; và mười sáu thành viên dòng Fitzgerald bị treo cổ và phanh thây tại Dublin. Bằng một định mệnh kỳ lạ, chưa từng có âm mưu nào nhắm vào Lâu đài Lâu đài Dublin thành công; dẫu việc chiếm đoạt pháo đài ngoại bang này là mong ước tối thượng của tất cả các thủ lĩnh nổi dậy Ireland. Đó là mục đích của Lãnh chúa Maguire và những người Công giáo của ông, của Lãnh chúa Edward Fitzgerald và những người cộng hòa của ông, của Emmet và những kẻ cuồng tín của ông, của Smith O’Brien và những người theo chủ nghĩa dân tộc của ông — thế nhưng tất cả đều thất bại. Chỉ một lần duy nhất, trong suốt bảy thế kỷ, lá cờ xanh phấp phới trên Lâu đài Dublin, với khẩu hiệu — “Bây giờ hoặc không bao giờ! Bây giờ và mãi mãi!” Đó là khi Tyrconnel nắm giữ nó vì Vua James.

Trong những thời đại bão tố cổ xưa của ách trị vì Norman, tầng lớp quý tộc tự nhiên quây quần quanh Lâu đài. Phố Skinner’s Row chính là “Hội chợ May” của Dublin thời trung cổ. Hoey’s Court, Phố Castle, Phố Cook, Phố Fishamble, Phố Bridge, Phố Werburgh, Phố High, Hẻm Golden, Hẻm Back, v.v., là những địa điểm thời thượng được cư ngụ bởi các lãnh chúa và giám mục, chưởng ấn và thẩm phán; và Phố Thomas là đại đạo prado nơi sự xa hoa phó vương và niềm kiêu hãnh Norman thường xuyên được trưng bày nhất. Một trăm năm trước, Phó vương được thết đãi trong một buổi tiệc khiêu vũ bởi Lãnh chúa Mountjoy ở Hẻm Back. Phố Skinner’s Row nổi bật với dinh thự của dòng tộc vĩ đại Geraldines mang tên “Carbrie House” — nơi từ họ chuyển giao sang tay các Công tước xứ Ormond, và sau nhiều thăng trầm, cung điện từ nơi Silken Thomas bước ra để dâng hiến tuổi trẻ cho nền độc lập Ireland đã rơi vào cảnh tàn tạ, “và trên vị trí của nó nay đứng những ngôi nhà được biết đến với số 6, 7 và 8 Christ Church Place, ở các tầng dưới của chúng vẫn còn sót lại một số thanh dầm gỗ sồi cũ của Carbrie House.”

Cũng tại Skinner’s Row, hai trăm năm trước, từng cư ngụ Sir Robert Dixon — Thị trưởng Dublin — người đã được phong tước hiệp sĩ tại chính ngôi nhà của ông ở đó bởi Phó vương, tức Strafford bất hạnh sau này. Ngôi nhà đã sụp đổ thành những đống đổ nát, thế nhưng khối tài sản khổng lồ được ban tặng cho ông bởi Charles I vì những phục vụ tốt đẹp của ông đã được truyền lại cho gia đình Sir Kildare Burrowes ở Kildare. Trong những ngày tháng rực rỡ đó của Skinner’s Row, con phố này chỉ rộng mười bảy feet, và lối đi bộ chỉ rộng một foot. Mọi vinh quang của nó nay đã tan biến; thậm chí cái tên cũng không còn tồn tại nữa; thế nhưng dấu vết của những dinh thự từng được cư ngụ bởi dòng Geraldines và Butlers tráng lệ vẫn có thể được lần ra.

Mỗi viên đá xuyên suốt khu phố cổ kính này của Dublin đều mang một câu chuyện. Tại Phố Cook, Lãnh chúa Maguire đã bị bắt vào lúc nửa đêm trong hoàn cảnh rất giống với vụ bắt giữ Lãnh chúa Edward Fitzgerald; và “để tưởng niệm vụ bắt giữ này trong giáo xứ, từng có phong tục hàng năm, kéo dài cho đến tận năm 1829, là gióng chuông Nhà thờ St. Andrew vào lúc mười hai giờ đêm ngày 22 tháng 10.”

Tại Phố Bridge, các đại lãnh chúa và quý tộc của vương quốc từng cư ngụ. Hầu tước xứ Antrim, cha của Công tước xứ Marlborough; Westenra — thương gia người Hà Lan — tổ tiên của dòng họ sau này được phong tước quý tộc, và nhiều người khác. Đó chính là Quảng trường Merrion của thời đại đó. Tại Phố Bridge, cuộc nổi dậy năm 98 đã được tổ chức tại ngôi nhà của Oliver Bond; và một đêm nọ, Thiếu tá Swan, dưới sự dẫn đường của kẻ chỉ điểm Reynolds, đã bắt giữ mười hai quý ông tại đó, tất cả đều bị xử treo cổ tóm tắt như những kẻ phản loạn. Phố Castle là tâm điểm của cuộc nổi dậy năm 1641; Sir Phelim O’Neill và Lãnh chúa Maguire có dinh thự tại đó và cùng cấu kết cách chiếm Lâu đài, tiêu hủy toàn bộ các lãnh chúa và hội đồng, tái thiết lập Công giáo tại Ireland. Thế nhưng một con người hữu dụng hơn bất kỳ ai trong số họ cũng từng sinh sống ở đó — Sir James Ware — người với niềm đam mê không mệt mỏi vì sự nghiệp văn học Ireland đã thu thập được, với vô vàn rắc rối và chi phí tốn kém, một số lượng khổng lồ các bản thảo Ireland, những thứ sau khi trải qua nhiều thăng trầm hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Anh. Gia đình người Pháp Latouche đến Phố Castle khoảng một trăm năm trước, và một trong số họ, vào năm 1778, đã chống đỡ uy tín đang sụp đổ của Chính phủ bằng một khoản vay 20.000 bảng Anh cho Phó vương. Phố Fishamble mang những ký ức lịch sử và cổ điển, và những truyền thống về Handel ban phép lành cho địa phương giờ đây đã hoang phế này.

Handel đã dành một năm ở Dublin. Bản “Messiah” của ông được sáng tác tại đó và lần đầu được trình diễn nhằm gây quỹ cho Bệnh viện Mercer. Sự hài lòng của ông với màn đón nhận được thể hiện trong một bức thư gửi cho một người bạn. “Tôi không thể,” ông nói, “diễn tả đủ sự đối xử tử tế mà tôi nhận được ở đây, thế nhưng sự lịch thiệp của quốc gia hào phóng này chắc chắn không xa lạ gì với anh.”

Các bến thuyền Quays của Dublin cũng được minh họa bởi những tên tuổi lớn. Trên Bến Usher’s Quay, người ta vẫn có thể nhìn thấy dinh thự Moira House từng một thời tráng lệ — nơi cư trú vương giả của Lãnh chúa Moira, sau này là Hầu tước Hastings, Toàn quyền Ấn Độ. Một trăm năm trước, đó chính là Ngôi nhà Holland của Dublin, lấp lánh với tất cả sự châm biếm, vẻ lộng lẫy, phẩm cấp và ảnh hưởng của thủ đô. Các trang hoàng bên trong không có đối thủ trong vương quốc về vẻ đẹp và sự tráng lệ. Ngay cả các ô cửa sổ cũng được khảm xà cừ.

Sau Đạo luật Liên minh, gia đình trong sự chán ghét đã rời khỏi Ireland; dinh thự Moira House bị bỏ trống trong vài năm, và rồi cuối cùng được bán đi để làm nơi trú ngụ cho những người nghèo khổ bần cùng ở Dublin. Các vật trang trí bị tháo gỡ, những khu vườn xinh đẹp biến thành văn phòng, tầng trên cùng của tòa nhà bị cắt bỏ, và toàn bộ công trình bị bần cùng hóa tối đa để phù hợp với những cư dân và danh xưng của nó — “Nhà Tế bần.”

Trong những ngày tháng tươi đẹp thuở xưa, Thị trưởng thành phố thường thết đãi Phó vương một vở kịch mới vào mỗi dịp Giáng sinh, khi Phường hội biểu diễn các Vở Kịch Thần Bí (Mysteries) trên sân khấu tại Hoggin Green — nơi trường Đại học nay tọa lạc. Các Vở Kịch Thần Bí xoay quanh nhiều chủ đề khác nhau. Trong một vở, phường thợ may nhận lệnh tìm kiếm Pilate và vợ ông ta mặc trang phục tương ứng; phường đồ tể phải cung cấp những kẻ tra tấn; còn các thủy thủ và thương nhân bán rượu đại diện cho Noah. Vào thời kỳ đó, các Phó vương thiết lập triều đình của họ tại Kilmainham hay Thomas Court, bởi Lâu đài Dublin chưa từng được làm nơi cư trú phó vương cho đến tận triều đại Elizabeth. Các nghị viện khi ấy cũng mang tính di động. Thỉnh thoảng họ nhóm họp trong gian điện lớn của Christ Church — ngôi kiến trúc cổ kính có những tiếng vọng được định mệnh cất lên những âm thanh đầy mâu thuẫn. Biết bao thay đổi trong nghi lễ và những kẻ tôn sùng nơi đó! Biết bao cảnh tượng đã lướt qua trước bàn thờ chính của nó kể từ khi lần đầu được dựng lên bởi vị giám mục Đan Mạch — người có thi hài mặc áo lễ giáo hoàng và đội mũ mitra, từng được bày ra công chúng chỉ cách đây vài năm, sau một giấc ngủ dài tám trăm năm. Các vị vua Ireland và những kẻ chinh phục Norman đã bước qua các lối đi. Nơi đó Roderick đăng quang — vị vua cuối cùng của Ireland; nơi đó Strongbow an giấc — kẻ tiên phong trong số những kẻ chinh phục Norman, và cho đến giữa thế kỷ trước, mọi khoản thanh toán đều được thực hiện tại lăng mộ của ông, hệt như thể chỉ ở một mình ông, dù sống hay chết, người dân mới tìm thấy sức mạnh của họ; nơi đó Lambert Simnel được đội vương miện lấy từ đầu Đức Mẹ Đồng Trinh; nơi đó Cromwell quỳ gối cầu nguyện trước khi lên đường tàn phá; nơi đó vị vua Stuart cuối cùng quỳ gối cầu nguyện trước khi đặt cược ván bài cuối cùng tại sông Boyne cho một đế chế; và nơi đó William xứ Nassau quỳ gối vì lòng biết ơn cho chiến thắng, với vương miện trên đầu, bị James lãng quên trong cuộc trốn chạy nhục nhã.

Và biết bao nghi lễ đã vươn lên thấu trời cao từ bàn thờ cổ xưa ấy, mỗi nghi lễ lại là một lời nguyền rủa anathema maranatha đối với nghi lễ kia — những khúc tụng ca trang nghiêm của giáo hội thời đầu; nghi lễ lộng lẫy của thánh lễ; trong thời của Elizabeth, thánh lễ giản dị của Giáo hội Anh bằng tiếng Anh; thứ này đến lượt nó cũng bị cấm đoán và suốt mười năm những người Thanh giáo (Puritans) gào thét và tru tréo chống lại các vị vua và các nghi lễ trong tòa kiến trúc cổ kính; nơi đó điếu văn tang lễ cho cái chết của Cromwell được củng cố, mang tựa đề, “Threni Hibernici, hay Ireland đồng cảm với nước Anh vì mất đi Josiah của họ (Oliver Cromwell).” Một lần nữa, hương trầm của thánh lễ lại dâng lên khi Vua James ở giữa chúng ta; thế nhưng William dập tắt những ngọn đèn trên bàn thờ và tái thiết lập một lần nữa Phụng vụ Anh trong sự giản dị và vẻ đẹp của nó. Thế nhưng, trong tất cả những thay đổi đó, người Ireland có rất ít liên quan đến nhà thờ lớn của thủ đô họ, đến mức theo một Đạo luật được thông qua năm 1380, không một người Ireland nào được phép nắm giữ bất kỳ vị trí hay chức vụ nào trong đó; và luật lệ này được thực thi nghiêm ngặt đến mức Sir John Stevenson là người Ireland đầu tiên được kết nạp, với tư cách là ca đoàn phó tế.

Biết bao chủ đề quan tâm có thể tìm thấy trong cuốn “Lịch sử Dublin” của ông Gilbert, liên quan đến những thời đại cổ xưa ấy khi Phố Sackville chỉ là một vùng đầm lầy, Quảng trường Merrion là một mỏ đá cạn kiệt, những nhấp nhô vô cùng xinh đẹp trong trạng thái xanh tươi hiện tại của nó chỉ là sự ngẫu nhiên của việc khai mào đào bới; khi Công viên St. Stephen với mười mẫu đất Ireland tuyệt đẹp của nó là sự pha trộn giữa đồng cỏ, đầm lầy và mương nước; khi Quảng trường Mountjoy là một vùng hoang mạc gầm thét và Phố North Georges cùng Summer Hill nằm xa tít ngoài đồng quê, và khi người Đan Mạch — bị đuổi cổ một cách thô bạo bởi những thanh gươm Norman khỏi phía nam sông Liffey — đang len lỏi qua sông để thành lập một khu định cư ở phía bắc.

Cha ông chúng ta đã kể cho chúng ta nghe về Dublin trong những thời kỳ sau này, trước Đạo luật Liên minh, khi một trăm lãnh chúa và hai trăm hạ nghị sĩ làm giàu và làm sống động thành phố của chúng ta bằng sự giàu sang và tráng lệ của họ. Khi đó Dublin ở vào đỉnh cao vinh quang; thế nhưng khi những kẻ thực dân bán nghị viện của họ cho nước Anh, và Viện Lãnh chúa cùng Viện Thứ dân biến mất, các dinh thự của họ biến thành bệnh viện và nhà tế bần, và toàn bộ sự giàu sang, quyền lực, ảnh hưởng và tráng lệ được chuyển giao sang cho đất nước mẹ thân yêu, thì “Thành phố của vùng Nước Đen” chìm xuống mức độ bần tiện đáng thương. Tinh thần độc lập kiêu hãnh của người Norman cuối cùng cũng bị bẻ gãy, và chẳng còn nguyên tắc lớn lao nào để thay thế nó. Không có sự đồng cảm lớn lao nào với quốc gia Ireland, không có ý niệm về đất nước, quốc gia, hay bất kỳ từ ngữ vĩ đại nào dùng để diễn tả quyết tâm của những con người tự lực là phải được tự trị, những kẻ thực dân trở nên tiểu tiết, vụn vặt và ích kỷ trong mục đích; bắt chước trong cách cư xử và tình cảm; thờ ơ, thậm chí đối kháng với mọi tiến bộ quốc gia; bị trói buộc vào nước Anh bởi nỗi sợ hãi bất lực và hy vọng nô lệ; mãn nguyện miễn là họ có thể nghỉ ngơi dưới cái bóng vĩ đại của nó, an toàn trước những kinh hoàng bí ẩn của Công giáo, được bảo tồn trong phước lành của một cơ sở giáo hội, và được phép tôn sùng ngay cả cái bóng của Đấng Tối Cao siêu việt. Khi đó tham vọng của Dublin được thỏa mãn và hạnh phúc; bởi vì không có từ ngữ nào khiến người ta bản năng ghê tởm, chống lại một cách bất khả chiến bại đối với mọi định kiến của xã hội Dublin, hơn từ ái quốc.

Từ cái nhìn thoáng qua này về tiền đề của thủ đô chúng ta, nguyên nhân của chủ nghĩa chống-Ireland của nó có thể được suy ra một cách rõ ràng từ thực tế rằng không có thời kỳ nào Dublin là một thành phố Ireland. Cư dân ở đây là một chủng tộc pha trộn, hậu duệ của người Đan Mạch, người Norman, những người định cư Saxon và dòng giống Ireland lai tạp. Đất nước của tình cảm họ chính là nước Anh. Họ không biết đến người mẹ nào khác. Với những vị vương công và tù trưởng kiêu hãnh cổ xưa của dòng giống Ireland cổ đại, họ chẳng có sự đồng điệu nào hơn (mượn hình ảnh của Macaulay) so với người Anh ở Calcutta đối với quốc gia Hindustan, và từ vị thế thuộc địa này, một đặc điểm tâm lý cá tính nhất định của Dublin đã ra đời, khiến thủ đô trở nên tách biệt về mặt tình cảm với phần còn lại của Ireland.

Trong khi đó, định mệnh của chủng tộc cổ đại đang tự ứng nghiệm, không phải trong hạnh phúc hay thịnh vượng, mà trong một kỷ luật nghiêm khắc và khắc nghiệt. Họ vẫn bất biến và không thể thay đổi, chừng nào sự thay đổi còn bị thực hiện bởi những xung lực sinh ra từ bên trong. “Hai ngàn năm,” Moore nói, “đã trôi qua túp lều của người nông dân Ireland trong vô vọng.” Hệt như lúc ánh sáng đầu tiên của lịch sử chiếu rọi lên họ, bây giờ họ vẫn thế; uể oải và mơ mộng, kiên nhẫn và nhẫn nhục như những kẻ tin vào định mệnh, cuồng tín như những tu sĩ Bonzees, không thể nguôi ngoai như người Ả Rập, xảo quyệt như người Hy Lạp, nhã nhặn như người Tây Ban Nha, mê tín như những kẻ hoang dã, yêu thương như những đứa trẻ, bấu víu vào ngôi nhà cũ, mảnh đất cũ và những gia đình cũ với một sự dịu dàng luôn luôn đẹp đẽ, đôi khi anh hùng; thích được cai trị, với sự tôn sùng thái quá; sẵn sàng chết như những vị tử đạo vì một tín ngưỡng, một đảng phái hay thần tượng của thời đại, nhưng bất lực trong việc mở rộng sự đồng cảm của họ vượt ra ngoài gia đình hay thị tộc; bằng lòng với vị trí thấp kém nhất ở châu Âu; đứng yên giữa tiến trình tiến gia; bị cô lập khỏi gia đình châu Âu; không có quyền lực hay ảnh hưởng; lười biếng nghỉ ngơi trong quá khứ trong khi các quốc gia đang vật lộn trong hiện tại vì tương lai. Những đứa con của đại dương, thế nhưng không có thương mại; nhàn rỗi từng đoàn, thế nhưng không có kỹ nghệ; được ban cho trí tuệ nhạy bén và trái tim bồng bột, thế nhưng văn học và nghệ thuật lụi tàn giữa họ vì thiếu sự hỗ trợ hoặc đồng cảm; không có mục tiêu rõ ràng, không có năng lượng hay sự nghiêm túc vốn là sự sống còn của những chiến công anh hùng; u tối và mù quáng bởi định kiến và sự dã man, họ không thể kháng cự một cách cao thượng cũng không thể chịu đựng một cách khôn ngoan; sục sôi trong xiềng xích, thế nhưng những cơn cuồng phong động kinh tự do của họ chỉ được đánh dấu bằng những sự quá khích điên cuồng và chỉ kết thúc trong nỗi tuyệt vọng câm lặng.

Thế nhưng, sự quan phòng của Thiên Chúa không hề định đoạt rằng những yếu tố nhân văn tốt đẹp trong một dân tộc như thế sẽ tiếp tục lãng phí và đọng tù trong suốt những thế kỷ bất động, trong khi những quốc gia cao quý và những vùng đất trù phú, im lìm kể từ thuở sáng thế, đang chờ đợi những người lao động và thợ thuyền được định sẵn — những kẻ bằng mồ hôi trán sẽ biến chúng thành những đế chế sinh động.

Hai thảm kịch khủng khiếp đã giáng xuống Ireland — nạn đói và dịch hạch; và bởi hai vị sứ giả kinh hoàng đó của các mục đích vĩ đại từ Thiên Chúa, dòng giống Ireland đã bị nhổ tận gốc và bị đẩy ra đi để hoàn thành định mệnh được định sẵn của họ. Một triệu người dân của chúng ta đã di cư; một triệu người dân của chúng ta đã chết dưới những phán quyết đó của Thiên Chúa. Mười bảy triệu giá trị tài sản đã chuyển từ những cái tên vinh danh lâu đời sang tay những kẻ lạ mặt. Những tiếng vọng của cổ ngữ — hãy gọi nó là Pelasgic, Phoenician, Celtic, Irish, gọi là gì tùy bạn, vẫn là thứ cổ xưa nhất ở châu Âu — cuối cùng đang dần tắt lịm dọc theo những đồng bằng đá hoa cương của Mayo và những vách đá hoang dã bên bờ biển phía tây bị bão táp tàn phá. Hầu như chỉ còn lại một triệu rưỡi người quá già để di cư, giữa những túp lều thủng mái và những ngôi làng hoang tàn, những kẻ vẫn còn nói thứ ngôn ngữ đó bây giờ. Lưu vong, tịch biên hay cái chết chính là số phận cuối cùng được viết trên trang sử dành cho những đứa con chịu đựng vô vàn cay đắng của Ireland. Một ngày nào đó họ có thể tái khẳng định bản thân trong thế giới mới, hoặc ở những vùng đất khác. Úc châu, với bầu trời xinh đẹp và nền đất lát vàng, có thể được trao cho họ như nước Mỹ đối với người Saxon, thế nhưng một quốc gia đã rơi xuống mức độ thê thảm nhường nào ngay trên quê nhà khi thậm chí cả nạn đói và dịch hạch cũng được chào đón như những đòn bẩy của sự tiến bộ và nâng cao xã hội. Một mục đích khôn ngoan nào đó từ sự quan phòng của Thiên Chúa chắc chắn nằm ở phía bên kia, thế nhưng chúng ta vẫn chưa lật sang trang giấy đó.

Chủng tộc cổ xưa — những kẻ hàng ngàn năm trước từng rời khỏi cái nôi của mặt trời để bám theo nó đến đại dương — nay bị quăng quật lên bờ biển của một bán cầu khác để bắt đầu thêm một lần nữa cuộc hành quân hướng tây được định mệnh sắp đặt của họ; và giống như những người Israel thuở xưa, họ cũng có thể kể lại tại vùng đất mới đó rằng: “Một người Syria sắp chết đói chính là cha ông chúng ta!”

Họ trốn chạy qua Đại Tây Dương hệt như một lớp lá mùa thu cuốn theo chiều gió — “những đám đông bị dịch hạch tàn phá” — và mặt biển bị cày xới bởi những thây ma khi những con tàu dịch hạch lướt qua.

Người ta sẽ nói rằng một lời nguyền đã giáng xuống dân tộc chúng ta — nàng Io lang thang của nhân loại — một định mệnh của nước mắt và sự bất an.

Thuở xưa các vị vua tại Tara ngồi ngự trị với khuôn mặt hướng về phía tây: đó là một biểu tượng hay một lời tiên tri về tương lai của quốc gia họ? Khi từ mọi ngọn đồi ở Ireland người ta có thể nhìn thấy —

“Tàn tích của dân tộc chúng ta

Đang càn quét về phía tây, hoang dã và thê lương,

Như làn mây giông bão của cơn bão táp,

Như chiếc lá khô héo của mùa thu.”

Từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương — nơi Dãy núi Rocky chắn ngang như một cánh cổng của vùng đất vàng — qua các hòn đảo của Nam Đại Dương đến thế giới hoang vu vĩ đại của Úc châu, tìm kiếm hệt như thể ngôi nhà đã mất của tổ tiên họ, và bị định mệnh bắt phải thực hiện một vòng quanh trái đất — dòng chảy đời sống nhân loại vẫn tiếp tục xuôi dòng — chủng tộc bất tận đó — những kẻ đã khai hoang rừng rậm Canada, xây dựng các thành phố và làm nên tất cả các tuyến đường sắt của các Bang, hiến dâng hàng ngàn người cho những đồng bằng đẫm máu của Crimea, tràn ngập California và định cư tại Úc — chủng tộc có định mệnh biến họ thành công cụ của mọi nền văn minh, dẫu họ chưa từng gặt hái được những lợi ích từ nó.

Thế nhưng chúng ta không thể tin rằng chủng tộc Ireland bị nguyền rủa vĩnh viễn phải lao động và chịu đựng mà không có vinh quang của sự thành công; bởi vì yếu tố Celtic là điều cần thiết đối với nhân loại như một nhân tố vĩ đại trong sự tiến bộ của loài người. Đó chính là ngọn lửa tinh thần vi tế sưởi ấm và thấm đượm lớp đất sét thô sơ của các chủng tộc khác, ban cho họ những xung lực mới, sống động và mang tính từ trường để phát triển và bành trướng.

Những đứa con của những lữ khách tiên phong từ Quần đảo Biển sẽ vẫn tiếp tục hoàn thành sứ mệnh của mình như những người thợ và những kẻ lay chuyển thế giới. Băng qua bề rộng của trái đất, họ sẽ thành lập những quốc gia mới, mỗi quốc gia là một Ireland vĩ đại hơn và hùng mạnh hơn, nơi họ sẽ nắm giữ sự chắc chắn về quyền lực, địa vị và phần thưởng bị chối bỏ ở quê nhà.

Thế nhưng không một sự thay đổi nào, tiến bộ nào hay đại dương chia cắt nào có thể phá hủy được sợi dây xích điện từ gắn kết họ một cách đầy yêu thương với người mẹ cổ xưa của họ trong sự đồng cảm chân thành đối với đất nước và dòng họ — thứ tình cảm vẫn luôn bùng cháy trong trái tim người Ireland.

Ireland mới bên kia đại dương, dù ở châu Mỹ hay ở Úc châu, sẽ vẫn trân trọng với lòng sùng kính thiêng liêng những truyền thuyết tuyệt đẹp, những khúc ca bi cảm, thơ ca và lịch sử cùng những truyền thống anh hùng của đất nước cổ kính được yêu thương sâu sắc như những câu vần vĩnh cửu trong cuốn Kinh Thánh của nhân loại, với toàn bộ ánh sáng và âm thanh của thời kỳ thần tiên kỳ ảo, hệt như những gì tôi đã cố gắng thu thập vào một tiêu điểm trong các tập sách này, bên cạnh những ký ức thánh thiện về những vị tử đạo thuộc giống nòi chúng ta — những cái tên mãi mãi gắn liền với các từ Tự do và Tư cách Quốc gia, thế nhưng số phận bi thảm của họ đã minh họa cho biết bao trang sử ảm đạm trong quá khứ của Ireland.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.