Denoalen, Andret và Gondoin tự cho rằng mình đã được an toàn; Tristan đang ở tận bên kia biển, phục vụ cho một vị vua xa xôi, còn bọn chúng thì nằm ngoài tầm tay của chàng. Thế nên, trong một lần đi săn nọ, khi nhà vua cưỡi ngựa tách đoàn đến một bãi trống nơi bầy chó săn sẽ chạy qua, và đang lắng nghe tiếng tru của chúng, cả ba liền tiến lại gần ngài và cất lời:

“Tâu bệ hạ, chúng thần có điều muốn tâu. Xưa kia ngài từng kết án Hoàng hậu mà không qua xét xử, đó là điều sai trái; nay ngài lại tha bão cho nàng cũng không qua xét xử, đó lại càng sai trái. Nàng chưa được minh oan qua phán quyết chính thức, và các nam tước trong xứ đang chê trách cả hai người. Vậy xin ngài hãy khuyên nàng đòi thực hiện phép thử phán quyết của Chúa, bởi vì nếu nàng vô tội, nàng có thể thề trên thánh tích và sắt nung sẽ không làm hại nàng. Theo tục lệ vốn là vậy, và bằng cách đơn giản ấy, mọi mối nghi ngờ sẽ được xoá sạch.”

Nhưng nhà vua đáp:

“Nguyện Chúa giáng phạt các người, hỡi các lãnh chúa xứ Cornwall, sao các người cứ mãi bươi móc nỗi ô nhục của ta! Vì các người mà ta đã đày ải cháu ta, và giờ các người còn muốn gì nữa? Lẽ nào các người muốn ta đuổi luôn cả Hoàng hậu sang tận Ireland sao? Các người còn có lời buộc tội quái gở nào nữa đây? Chẳng phải Tristan đã từng thách đấu các người về chuyện này đó sao? Chàng đã thách đấu để minh oan vĩnh viễn cho Hoàng hậu: chàng thách đấu và tất cả các người đều đã nghe rõ. Thế thì khi ấy gươm giáo và khiên mộc của các người để đâu?”

“Tâu bệ hạ,” chúng thưa, “chúng thần đã dâng lên ngài những lời khuyên trung thực với tư cách là bấy bề tôi và vì danh dự của ngài; từ nay chúng thần xin giữ lời. Xin ngài dẹp cơn giận và ban cho chúng thần sự bảo hộ.”

Nhưng Mark đứng chồm lên bàn đạp yên ngựa và thét lên:

“Cút khỏi đất nước ta, và cút khỏi sự dung thân của ta, tất cả các ngươi! Vì các ngươi mà ta đã đày ải Tristan, và giờ đến lượt các ngươi, hãy cút khỏi đất nước ta!”

Nhưng chúng đáp:

“Tâu bệ hạ, xin tuân lệnh. Các pháo đài của chúng thần đều kiên cố, vững chãi, và tọa lạc trên những mỏm đá chẳng dễ gì leo tới.”

Rồi chúng quất ngựa bỏ đi chẳng thèm chào hỏi một câu.

Còn nhà vua (chẳng màng đợi người săn hay chó săn mà phi thẳng một mạch) quất ngựa phi về Tintagel; và khi ngài vừa tung người bước lên bậc thềm, Hoàng hậu đã nghe thấy tiếng cựa giày khua lanh canh trên nền đá.

Nàng đứng dậy đón ngài, đỡ lấy thanh gươm theo thói quen, và cúi đầu trước ngài, cũng như nàng vẫn thường làm; nhưng Mark đỡ nàng dậy, nắm lấy đôi tay nàng; và khi Iseult ngước nhìn lên, nàng thấy khuôn mặt cao quý của ngài đằng đùng sát khí y hệt như lúc ngài từng nổi giận trước giàn hoả thiêu thuở nào.

Nàng đinh ninh rằng Tristan đã bị phát hiện, trái tim nàng lạnh giá, và không nói một lời, nàng gục xuống chân nhà vua.

Ngài ôm nàng vào lòng, dịu dàng hôn nàng cho đến khi nàng có thể cất lời trở lại, rồi ngài nói:

“Nàng ơi, nàng ơi, điều tai họa nào đang làm khổ nàng thế?”

“Tâu bệ hạ, thiếp sợ hãi, vì thiếp đã nhìn thấy cơn thịnh nộ của ngài.”

“Phải, ta đã nổi giận trong buổi đi săn.”

“Thưa chúa công, lẽ nào người ta lại để tâm sâu sắc đến những rủi ro trong một trò chơi sao?”

Mark mỉm cười đáp:

“Không, nàng ạ; chẳng có rủi ro săn bắn nào làm phiền lòng ta cả, mà chính là ba kẻ phản phúc mà nàng đều biết mặt; và ta đã đuổi chúng cút khỏi vương quốc của mình rồi.”

“Tâu bệ hạ, chúng đã nói gì, hoặc dám thốt những lời gì về thiếp?”

“Quan tâm làm gì? Ta đã đuổi chúng đi rồi.”

“Tâu bệ hạ, phàm là người sống đều có quyền này: nói lên điều họ suy ngẫm. Và thiếp muốn đặt câu hỏi, nhưng ngoài ngài ra thì thiếp còn biết học hỏi từ ai? Thiếp đơn độc chốn xứ người, chẳng có lấy một ai để bảo vệ.”

“Bọn chúng khăng khăng đòi nàng phải tự minh oan bằng lời thề trang trọng và bằng phép thử sắt nung, rằng ‘Chúa là vị thẩm phán anh minh, và vì Hoàng hậu vô tội, chính nàng phải tìm kiếm phán quyết ấy để được thanh bạch muôn đời.’ Đó là điều chúng hò hét và đòi hỏi không dứt. Nhưng thôi chúng ta đừng nhắc đến chuyện đó nữa. Ta bảo nàng rồi, ta đã đuổi chúng đi.”

Iseult run rẩy, nhưng nhìn thẳng vào nhà vua, nàng nói:

“Tâu bệ hạ, xin hãy gọi chúng về; thiếp sẽ thề để minh oan. Nhưng thiếp ra điều kiện này: vào ngày đã định, ngài hãy mời Vua Arthur và Lãnh chúa Gawain, Girflet, Quản gia Kay cùng một trăm hiệp sĩ của nhà vua đến Bãi Cát Trắng, nơi lãnh thổ của ngài giáp ranh với đất của người, và có một con sông chảy ở giữa; bởi vì thiếp sẽ không thề trước các nam tước của riêng ngài, kẻo họ lại đòi hỏi thêm những điều quái gở mới, và kẻo những thử thách dành cho thiếp sẽ chẳng bao giờ chấm dứt. Nhưng nếu những vị bảo lãnh của thiếp là Vua Arthur và các hiệp sĩ của người có mặt ở đó, các nam tước sẽ không dám tranh cãi về phán quyết ấy nữa.”

Nhưng trong khi các sứ giả phi ngựa đến Carduel, Iseult đã bí mật phái người hầu Perinis đến tìm Tristan: và cậu ta chạy xuyên qua những bụi rậm, tránh các con đường mòn, cho đến khi tìm thấy căn lều của Orri, người thợ mộc, nơi Tristan đã ngóng chờ tin tức suốt nhiều ngày qua. Perinis kể cho chàng nghe tất cả: buổi thử thách, địa điểm, thời gian, và nói thêm:

“Thưa ngài, Hoàng hậu muốn vào đúng ngày hôm đó và tại địa điểm ấy, ngài hãy đến trong trang phục của một người hành hương, để không ai có thể nhận ra — không mang vũ khí, để không ai có thể khiêu chiến — đến Bãi Cát Trắng. Nàng phải băng qua sông đến nơi đã định. Bên kia sông, nơi Vua Arthur và một trăm hiệp sĩ của người đang đứng, xin ngài cũng hãy có mặt ở đó; bởi vì phu nhân của chúng tôi sợ hãi phán quyết này, nhưng nàng đặt trọn niềm tin nơi Chúa.”

Bấy giờ Tristan đáp:

“Hãy quay về đi, bạn Perinis, trở lại với Hoàng hậu đi, và hãy nói rằng ta sẽ làm theo ý nàng.”

Và chắc hẳn bạn cũng biết rằng khi Perinis đang trên đường quay lại Tintagel thì bắt gặp chính gã thợ mộc từng phản bội đôi tình nhân trước kia, và khi Perinis tìm thấy hắn, gã thợ mộc vừa mới đào một cái hố bẫy sói và lợn rừng, rồi phủ lên trên bằng những cành cây lá um tùm để ngụy trang, và khi Perinis đến gần thì gã thợ mộc liền bỏ chạy, nhưng Perinis đã đuổi theo, tóm được hắn, đập gãy cả cây gậy lẫn đầu hắn, rồi dùng chân đẩy xác hắn xuống hố bẫy.

Vào ngày đã định, Vua Mark cùng Iseult và các nam tước xứ Cornwall đứng bên bờ sông; còn các hiệp sĩ của Arthur cùng toàn bộ đạo quân của người đã tề tựu ở bờ bên kia.

Và ngay trước mặt họ, ngồi bên bờ nước, là một người hành hương nghèo khổ, khoác áo choàngùm kín đầu, tay cầm chiếc đĩa gỗ và cất tiếng xin ăn.

Bấy giờ, khi những chiếc thuyền của xứ Cornwall tiến đến vùng nước nông ở bờ bên kia, Iseult bảo các hiệp sĩ:

“Thưa các lãnh chúa, làm thế nào để ta lên bờ mà không làm vấy bẩn y phục trong bùn sông đây? Hãy kiếm cho ta một người chèo đò.”

Và một trong các hiệp sĩ gọi người hành hương, nói rằng:

“Này bạn, hãy xắn áo lên và lội xuống nước; hãy cõng Hoàng hậu vào bờ, trừ phi ngươi sợ cái gánh nặng này.”

Nhưng khi hắn ôm Hoàng hậu vào lòng, nàng liền thì thầm với hắn:

“Bạn ơi.”

Và rồi nàng thì thầm với hắn, giọng còn nhỏ hơn nữa:

“Hãy vấp ngã trên cát nhé.”

Và khi chạm tới bờ, hắn liền vấp ngã, vẫn ôm chặt Hoàng hậu trong tay; thế là các tráng sĩ và người chèo thuyền liền dùng mái chèo và sào đuổi phắt gã hành hương nghèo khổ đi.

Nhưng Hoàng hậu liền nói:

“Hãy để mặc lão ta; chặng đường hành trình gian khổ nào đó đã làm lão suy sức rồi.”

Và nàng ném cho người hành hương một chiếc cài áo bằng vàng nhỏ xíu.

Trước lều của Vua Arthur, một tấm thảm Nicean quý giá đã được trải lên thảm cỏ, và những thánh tích thiêng liêng được đặt lên trên đó, lấy ra khỏi những lớp vỏ bọc và hòm đựng.

Xung quanh các thánh tích trên bãi cỏ là một đội cận vệ còn đông hơn cả đội cận vệ của nhà vua, bởi vì Lãnh chúa Gawain, Girflet và Quản gia Kay đang túc trực canh giữ chúng.

Sau khi cầu nguyện Chúa, Hoàng hậu tháo bỏ những món đồ trang sức trên cổ và trên tay, trao hết cho những kẻ ăn xin xung quanh; nàng cởi chiếc áo choàng màu tía, tấm áo dài khoác ngoài, cùng đôi giày nạm đá quý, và cũng trao luôn cho những người nghèo yêu mến nàng.

Nàng chỉ giữ lại trên người chiếc áo tunic không tay, rồi với đôi tay và đôi chân hoàn toàn trần trụi, nàng bước đến giữa hai vị vua, và tất cả các nam tước xung quanh lặng lẽ dõi theo nàng, có người còn bật khóc, bởi vì ở gần các thánh tích thiêng liêng có một chậu than đang cháy rực.

Và run rẩy đôi chút, nàng vươn bàn tay phải về phía những mảnh xương thánh rồi cất tiếng: “Hỡi các vị vua của Logres và Cornwall; thưa các lãnh chúa Gawain, Kay, Girflet, và tất cả quý vị là những người đứng ra bảo lãnh cho thiếp, nhân những thánh tích này và mọi thánh tích trên thế gian, thiếp xin thề rằng chưa từng có người đàn ông nào ôm thiếp trong vòng tay ngoại trừ Vua Mark, chúa công của thiếp, và người hành hương nghèo khổ kia. Tâu Vua Mark, lời thề ấy có được chấp nhận không?”

“Được chứ, Hoàng hậu,” ngài đáp, “và xin Chúa chứng giám cho.”

“Amen,” Iseult thưa, rồi nàng tiến lại gần chậu than, mặt tái mét và bước đi loạng choạng, trong khi tất cả đều im phăng phắc. Sắt đã nung đỏ rực, nhưng nàng vẫn thọc đôi tay trần vào giữa những hòn than hồng, nắm lấy nó, và vừa cầm vừa bước đi chín bước.

Rồi, khi vứt thanh sắt đi, nàng dang rộng hai tay thành hình chữ thập, với lòng bàn tay mở rộng hoàn toàn, và tất cả mọi người đều thấy chúng tươi tắn, sạch sẽ và lạnh ngắt. Chứng kiến cảnh tượng vĩ đại ấy, các vị vua, các nam tước và dân chúng đứng lặng đi một khoảnh khắc, rồi họ cùng nhau chuyển động và cất tiếng lớn ca ngợi Chúa khắp bốn bề.