Thưa các bậc quý tộc, triều đình của vua Mark có bốn vị nam tước là những kẻ ti tiện nhất, căm ghét Tristan thấu xương bởi tài năng lỗi lạc của chàng và bởi lòng yêu mến thiết tha mà nhà vua dành cho chàng. Ta biết rõ tên tuổi của chúng: Andret, Guenelon, Gondoïne và Denoalen. Chúng thừa biết ý định của nhà vua là muốn già đi trong cô độc, không con cái để rồi truyền lại giang sơn cho Tristan; sự đố kỵ trong lòng chúng cứ thế dâng trào, và chúng dùng những lời dối trá để kích động các vị bô lão xứ Cornwall chống lại Tristan. Chúng phao tin rằng:
“Đã có quá nhiều điều kỳ lạ trong cuộc đời kẻ này. Chàng ta hạ gục Morholt thì đã là một kỳ tích, nhưng bằng thứ ma thuật nào mà chàng lại dám một mình vượt biển lúc lâm chung, hay trong số chúng ta, hỡi các vị quý tộc, có ai dám hải hành mà không cần buồm với cột? Họ bảo rằng phù thủy thì làm được. Đó chắc chắn là một trò phù thủy, và chính cây đàn hớp hồn mang phép thuật phù thủy của hắn ngày ngày đang đầu độc trái tim nhà vua. Hãy nhìn xem hắn đã uốn cong trái tim ấy bằng quyền năng và xiềng xích của ma thuật ra sao! Chẳng mấy chốc hắn sẽ lên ngôi vua thôi, hỡi các vị quý tộc, và khi ấy các vị sẽ phải thần phục một kẻ bùa chú.”
Chúng lôi kéo được phần lớn các vị nam tước về phe mình, và những kẻ này gây sức ép buộc vua Mark phải cưới một nàng công chúa nào đó để sinh hoàng tử nối dõi, bằng không chúng dọa sẽ rút về lãnh địa của mỗi người và tuyên chiến với nhà vua. Nhưng nhà vua một mực cự tuyệt và thề trong lòng rằng chừng nào người cháu yêu quý của ông còn sống, sẽ không một nàng công chúa nào được bước lên giường chiếu của ông. Tới lượt mình, Tristan (vì cảm thấy hổ thẹn khi bị coi là kẻ phục dịch vì tiền công) bèn đe dọa rằng nếu nhà vua không nhượng bộ các nam tước, chính chàng sẽ vượt biển sang phò tá một vị vua hùng mạnh nào đó. Trước tình hình ấy, vua Mark đành thỏa thuận với các nam tước và cho họ thời hạn bốn mươi ngày để nghe quyết định của ông.
Đến ngày hẹn, nhà vua một mình đợi chờ trong phòng riêng và u sầu suy ngẫm:
“Ta biết tìm đâu ra một nàng công chúa vừa xinh đẹp lại vừa ở chốn xa xôi để ta có thể giả vờ ngỏ ý muốn rước nàng về làm vợ đây?”
Đúng lúc ấy, ngay bên khung cửa sổ nhìn ra hướng biển, có hai con chim nhạn đang bay vào và cãi cọ nhau. Rồi chúng giật mình bay vụt ra ngoài, nhưng kịp đánh rơi từ chiếc mỏ một sợi tóc của phụ nữ, dài, mảnh và óng ánh tựa một tia sáng.
Vua Mark nhặt nó lên, gọi các nam tước cùng Tristan đến và phán rằng:
“Để chiều lòng các khanh, trẫm sẽ lấy vợ; nhưng các khanh phải tìm cho ra người mà trẫm đã chọn.”
“Thưa bệ hạ, chúng thần đều hết lòng tuân theo,” bọn chúng thưa, “và người đó là ai vậy?”
“Này nhé,” ông đáp, “chính là người có mái tóc này đây; trẫm sẽ không lấy bất kỳ ai khác.”
“Thưa bệ hạ, Sợi Tóc Vàng này từ đâu mà có; ai đã mang nó đến và từ xứ sở nào?”
“Thưa các khanh, nó xuất phát từ Nàng Công Chúa Tóc Vàng, chính bầy chim nhạn đã mang đến cho trẫm. Chúng thừa biết nó xuất thân từ xứ sở nào.”
Lúc bấy giờ, các nam tước mới nhận ra mình đang bị đem ra giễu cợt và lừa phỉnh, chúng quay sang nhìn Tristan với vẻ cười nhạo, bởi chúng đinh ninh rằng chính chàng là kẻ đã xúi giục trò hề này. Thế nhưng Tristan, sau khi ngắm nghía Sợi Tóc Vàng, chợt nhớ đến Iseult Xinh Đẹp, mỉm cười và cất lời:
“Vua Mark, ngài không thấy rằng những mối hoài nghi của các vị đại thần này đang lăng múc trẫm sao? Ngài đã tốn công vô ích rồi. Trẫm sẽ lên đường tìm kiếm Nàng Công Chúa Tóc Vàng. Cuộc tìm kiếm này muôn vàn hiểm nguy: dẫu vậy, thưa hoàng thúc, một lần nữa con xin đem thân xác và sinh mạng này ra để đương đầu với hiểm nguy vì ngài; và để các vị nam tước thấy rằng con một lòng trung hiếu với ngài, con xin thề sẽ bỏ mạng trên cuộc hành trình hoặc đưa bằng được Nàng Vương Hậu với mái tóc tuyệt mỹ ấy trở về lâu đài Tintagel này.”
Chàng cho trang bị một con tàu lớn, chất đầy lúa mì và rượu vang, mật ong cùng đủ mọi sản vật quý giá; chàng giao cho Gorvenal điều khiển và cho thu nhận một trăm hiệp sĩ trẻ tuổi danh giá, được tuyển chọn từ những chiến binh dũng cảm nhất, rồi khoác lên mình những tấm áo vải thô và áo lông để họ trông chẳng khác nào những thương nhân bình thường: thế nhưng ẩn dưới boong tàu lại là những sấp vải dệt kim tuyến vàng và nhung đỏ lộng lẫy vốn chỉ dành cho sứ thần của một bậc quân vương vĩ đại.
Khi con tàu đã rẽ sóng ra khơi, người lái tàu liền hỏi chàng:
“Thưa ngài, chúng ta sẽ giương buồm đến xứ nào?”
“Này anh,” chàng đáp, “hãy lái thẳng đến Ireland, tiến thẳng vào hải cảng Whitehaven.”
Ban đầu, Tristan giả vờ với người dân Whitehaven rằng các chiến hữu của mình chỉ là những thương nhân người Anh đến đây hòa bình buôn bán; nhưng khi những vị thương nhân lạ mặt ấy cứ qua ngày quăng mình vào những ván cờ tướng cờ vua vô bổ, lại tỏ ra rành rẽ chuyện xí ngầu hơn là giá cả lúa mì, Tristan bắt đầu lo sợ bị bại lộ và không biết phải tiếp tục cuộc hành trình ra sao.
Rồi bỗng nhiên vào một buổi rạng sáng, chàng nghe thấy một tiếng thét kinh hoàng đến mức người ta có thể tưởng đó là tiếng thét của loài quỷ dữ; chưa bao giờ chàng nghe thấy một con mãnh thú nào gầm thét dữ dội đến thế, nghe sao mà hãi hùng và kỳ lạ. Chàng gọi một người phụ nữ đang đi ngang qua bến cảng và hỏi:
“Này phu nhân, xin hãy nói cho tôi biết, tiếng gầm thét mà tôi vừa nghe phát ra từ đâu, và đừng giấu giếm điều gì.”
“Thưa ngài,” bà ta đáp, “tôi xin nói thật với ngài. Đó là tiếng gầm của một con rồng vô cùng khủng khiếp và gan góc trên cõi đời này. Ngày nào nó cũng rời khỏi hang ổ và chình ình đứng ngay một trong những cánh cổng thành: Chẳng một ai có thể ra vào cho đến khi có một trinh nữ được đem ra cống nạp cho nó; và hễ tóm được nàng trong móng vuốt, nó liền nuốt chửng.”
“Này phu nhân,” Tristan nói, “xin chớ giễu cợt tôi, hãy nói thật cho tôi hay: Liệu một người phàm trần sinh ra có thể tiêu diệt được con quái vật này không?”
“Thưa ngài cao quý,” bà đáp, “tôi không dám chắc; nhưng điều này thì có thật: Đã có hai mươi hiệp sĩ dạn dày kinh nghiệm dấn thân vào hiểm nguy ấy, bởi Quốc vương Ireland đã hạ chiếu rằng sẽ gả con gái ngài là Iseult Xinh Đẹp cho bất cứ ai hạ sát được con mãnh thú; thế nhưng nó đã nuốt chửng tất cả bọn họ.”
Tristan rời khỏi người phụ nữ, quay trở lại tàu rồi lén lác mặc giáp vào người; thật là một cảnh tượng đẹp mắt khi thấy một chiến mã cao quý và một hiệp sĩ xuất chúng như vậy bước ra từ lườn tàu buôn: nhưng bến cảng lúc bấy giờ vắng ngắt bóng người, bởi trời vừa hửng sáng và chẳng một ai nhìn thấy chàng khi phi ngựa đến cổng thành. Và chàng vừa mới qua khỏi cổng thì chợt giáp mặt năm kẻ đang phi nước đại tháo chạy về hướng thị trấn. Tristan liền chộp lấy tóc một kẻ khi hắn phóng qua, lật nhào hắn qua bệ yên ngựa và giữ chặt lấy:
“Nguyện Chúa phù hộ cho ngài, thưa đại nhân,” chàng cất lời, “con rồng xuất phát từ đâu vậy?” Và khi kẻ kia đã chỉ rõ con đường, chàng liền buông hắn ra.
Khi con quái vật tiến lại gần, nó hiện nguyên hình với cái đầu gấu, đôi mắt đỏ ngầu hòn than và đôi tai tua tủa lông lá; móng vuốt sư tử, đuôi loài rắn và thân hình của một con quái điểu griffin.
Tristan thúc ngựa lao thẳng vào nó với sức mạnh khủng khiếp dẫu cho bờm con chiến mã đang dựng đứng vì khiếp sợ nhưng chàng vẫn lao tới: ngọn giáo của chàng đâm sầm vào lớp vảy rồi gãy vụn. Tristan bèn rút gươm chém thẳng vào đầu con rồng, nhưng thậm chí chẳng thể làm rách nổi lớp da của nó. Con quái vật cảm nhận được đòn đánh liền dùng vuốt cào rách tấm khiên và giật phăng nó khỏi cánh tay chàng; thế là với bộ ngực không tấc sắt che thân, Tristan lại vung gươm chém một nhát thật lực khiến cả không gian vang dội tứ bề: nhưng hoàn toàn vô ích, bởi chàng chẳng thể gây ra một vết thương nào trong khi con rồng khạc ra từ lỗ mũi hai luồng lửa độc ngùn ngụt, khiến chiếc mũ trụ của Tristan hóa đen như than thề rồi con ngựa của chàng khụy xuống, chết gục ngay tại chỗ; tuy nhiên Tristan vẫn đứng vững trên đôi chân, đâm phăng thanh gươm thẳng vào cổ họng con quái vật và rạch đôi trái tim nó ra.
Chàng liền cắt lấy chiếc lưỡi giấu vào trong ống bít tất, nhưng khi chất độc ngấm vào da thịt, người anh hùng bèn ngất lịm đi, ngã gục xuống đám cỏ cao viền quanh đầm lầy.
Lúc bấy giờ, kẻ mà chàng vừa chặn lại trên đường tháo chạy chính là Quan Quản Gia xứ Ireland và hắn ta đem lòng khao khát Iseult Xinh Đẹp: dẫu là kẻ hèn nhát, hắn vẫn cả gan quay lại cùng đám tùy tùng trong âm thầm, và hắn tìm thấy con rồng đã chết; thế là hắn bèn cắt lấy cái đầu rồng đem về dâng lên nhà vua, đồng thời đòi thưởng công lớn.
Nhà vua khó lòng tin nổi vào chiến tích của hắn nhưng vẫn muốn thực thi công lý nên đã triệu tập các chư hầu về triều, để rồi tại đó, trước sự hiện diện của hội đồng nam tước, viên quản gia phải đưa ra bằng chứng về chiến thắng của mình.
Khi Iseult Xinh Đẹp hay tin nàng sắp phải gả cho kẻ hèn nhát ấy, thoạt đầu nàng cười dài cay đắng, rồi sau đó bật khóc thảm thiết. Nhưng vào ngày hôm sau, vì hoài nghi có điều gian trá, nàng bèn dẫn theo viên cận vệ Perinis và nàng hầu Brangien, cả ba lén lác cưỡi ngựa tiến về phía hang ổ của con rồng: và Iseult nhìn thấy những vết hằn trên đường khiến nàng không khỏi kinh ngạc—bởi những dấu móng ngựa tạo ra chúng chưa từng được đóng ở xứ sở của nàng. Rồi nàng tìm đến chỗ con rồng không đầu, bên cạnh là một con ngựa đã chết; và con ngựa ấy cũng chẳng mang bộ yên cương theo kiểu của người Ireland. Rõ ràng có một kẻ ngoại tộc nào đó đã hạ sát con quái vật, nhưng họ chẳng biết kẻ ấy còn sống hay đã chết.
Cả ba người Iseult, Perinis và Brangien cùng nhau tìm kiếm hồi lâu, cho đến khi Brangien nhìn thấy chiếc mũ trụ lấp lánh trong đám cỏ đầm lầy: và Tristan vẫn đang hấp hối. Perinis liền xốc chàng lên ngựa và lén lác đưa chàng về khuê phòng của các tiểu thư. Tại đó, Iseult kể lại câu chuyện cho thân mẫu nghe và phó mặc người anh hùng cho bà chăm sóc, và khi Vương hậu cởi giáp cho chàng, chiếc lưỡi rồng từ trong ống bít tất bằng thép rơi phịch xuống. Ngay sau đó, Vương hậu Ireland dùng linh dược của một loại thảo mộc để cứu sống chàng và bảo rằng:
“Hỡi người lạ mặt, ta biết ngợi khen ngài chính là kẻ đã thực sự hạ sát con rồng: nhưng viên quản gia của chúng ta, một tên phản tội, đã cắt mất cái đầu của nó và đòi gả con gái Iseult của ta làm phần thưởng; liệu hai ngày tới ngài có sẵn sàng vạch trần lời dối trá của hắn trên chiến trường không?”
“Thưa Vương hậu,” chàng đáp, “thời gian quá gấp gáp, nhưng tôi tin ngài có thể chữa lành vết thương cho tôi trong hai ngày. Trên mình con rồng tôi đã chinh phục được Iseult, và trên thân viên quản gia kia có lẽ tôi sẽ tái chiếm lại nàng.”
Bấy giờ, Vương hậu liền sắc những thứ thuốc bổ cốt cho chàng, và vào ngày hôm sau Iseult Xinh Đẹp chuẩn bị cho chàng một bồn nước tắm đồng thời xức lên người chàng loại dầu thơm do chính tay thân mẫu luyện nên; và khi nhìn nàng, chàng thầm nghĩ, “Vậy là ta đã tìm thấy Nàng Vương Hậu Tóc Vàng,” và chàng mỉm cười khi nghĩ đến điều đó. Nhưng Iseult, khi để ý thấy, lại thầm nghĩ, “Sao hắn lại cười nhỉ, hay mình đã sơ suất điều gì đối với một vị khách quý? Chắc hắn cười vì nghĩ mình quên đánh bóng áo giáp rồi đây.”
Nàng đi đến rút thanh gươm ra khỏi phần vỏ lộng lẫy, nhưng khi nhìn thấy mảnh sắt bị mẻ mất một góc cùng vết khuyết trên lưỡi gươm, nàng chợt liên tưởng đến cái đầu của Morholt. Nàng ngẩn ngơ lưỡng lự một thoáng, rồi bước đến nơi cất giữ mảnh thép nhặt được trong hộp sọ năm xưa, áp nó vào lưỡi gươm và kì lạ thay, hai mảnh khớp khít vào nhau đến mức vết nối hầu như chẳng thể nhận ra.
Nàng hầm hầm chạy đến chỗ Tristan đang nằm dưỡng thương, vung thanh gươm lên cao và thét lên:
“Ngươi chính là Tristan xứ Lyonesse, kẻ đã giết chết Morholt, cậu ruột của ta, và giờ đây đến lượt ngươi phải đền tội.”
Tristan cố gắng giơ tay đỡ đòn, nhưng ngài quá ư suy kiệt; dẫu vậy, sự minh mẫn vẫn đứng vững trước nghịch cảnh và chàng cất lời:
“Cứ thế đi, hãy để ta chết: nhưng để nàng khỏi phải bận lòng tiếc nuối về sau, hãy lắng nghe ta một lát. Thưa công chúa, sinh mạng của ta không những nằm trong tay nàng mà còn thuộc về nàng một cách chính đáng. Sinh mạng của ta là của nàng bởi nàng đã hai lần ban ơn cứu tử cho ta. Lần đầu tiên, từ rất lâu rồi: khi ấy ta là một tay hát rong bị thương được nàng chữa khỏi chất độc từ mũi giáo của Morholt. Xin đừng hối hận vì ơn cứu mạng ấy: chẳng phải những vết thương đó thu được trong một trận chiến quang minh chính đại sao? Chẳng lẽ ta đã sát hại Morholt bằng mưu hèn kế bẩn hay sao? Chẳng phải hắn đã thách đấu ta và chẳng phải ta có trách nhiệm phải bảo vệ thân mình sao? Và giờ đây, lần thứ hai này nàng lại một lần nữa cứu mạng ta. Chính vì nàng mà ta đã chiến đấu với con mãnh thú.
“Nhưng thôi hãy gác lại những chuyện ấy. Ta chỉ muốn cho nàng thấy sinh mạng của ta vốn dĩ thuộc về nàng. Nếu nàng quyết định giết ta một cách đường hoàng để lấy tiếng thơm, nàng có thể tha hồ suy ngẫm trong suốt những năm dài đằng đẵng, tự mãn rằng mình đã giết chết một người khách trân quý bị thương từng đánh cược cả sinh mạng để giành lấy nàng.”
Iseult đáp lời: “Ta nghe những lời kỳ lạ thật đấy. Cớ sao kẻ đã giết Morholt lại còn tìm đến ta, đứa cháu gái của ngài? Chắc hẳn là vì Morholt từng đến đòi cống nạp những thiếu nữ từ Cornwall, nên ngươi cũng mò sang đây để vênh váo khoe khoang rằng đã bắt được người thiếu nữ gần gũi ngài nhất đem về Cornwall làm nô lệ.”
“Thưa công chúa,” Tristan nói, “Không phải vậy... Có hôm hai con chim nhạn bay lượn, bay thẳng đến Tintagel và mang theo một sợi tóc trong số tất cả những sợi tóc vàng của nàng, và ta ngỡ rằng chúng đem lại thiện ý cùng hòa bình, nên ta đã vượt biển đến tìm nàng. Này đây, đan cài giữa những sợi chỉ vàng trên tấm áo của ta chính là sợi tóc của nàng: những sợi chỉ đã phai màu, nhưng mái tóc rực rỡ của nàng thì vẫn cứ tỏa sáng.”
Iseult đặt thanh gươm xuống, cầm tấm Áo Giáp lên và nhận ra Sợi Tóc Vàng trên đó, nàng lặng đi một hồi lâu, cho đến khi cúi xuống đặt lên môi chàng một nụ hôn để minh chứng cho sự hòa thuận, rồi nàng khoác lên người chàng những tấm áo lụa là đắt tiền.
Đến ngày hội triều đình của các nam tước, Tristan lén sai Perinis ra tàu triệu tập các chiến hữu diện kiến triều đình trong trang phục lộng lẫy xứng tầm sứ thần của một bậc quân vương hiển hách.
Từng vị một trong số một trăm hiệp sĩ bước vào đại sảnh nơi các nam tước Ireland đang tề tựu đông đủ, họ bước vào trong sự tĩnh lặng tuyệt đối và tề tựu thành hàng ngay ngắn: những viên ngọc quý lấp lánh trên trang phục sắc đỏ sắc tía của họ.
Khi nhà vua ngự trên ngai vàng, viên quản gia bước lên để dùng nhân chứng và vũ khí chứng minh rằng chính hắn đã hạ sát con rồng và nhờ đó giành được Iseult. Bấy giờ Iseult cung kính cúi đầu trước phụ vương và thưa rằng:
“Thưa bệ hạ, con có đem về đây một người đứng ra vạch trần những lời dối trá và hành vi phản tội của viên quản gia. Xin người hãy hứa ân xá mọi tội lỗi quá khứ cho người này, người sẽ đứng ra chứng minh rằng chính chàng chứ không phải ai khác đã tiêu diệt con rồng, đồng thời ban ơn tha thứ và trao cho chàng sự hòa bình của người.”
Nhà vua phán: “Trẫm ưng thuận.” Nhưng Iseult lại thưa: “Thưa phụ vương, trước tiên xin hãy ban cho con nụ hôn hòa bình và tha thứ, như một dấu hiệu cho thấy người cũng sẽ đối xử tương tự với chàng.”
Nàng liền tìm gặp Tristan và dẫn chàng ra trước hội đồng nam tước. Ngay khi chàng bước đến, một trăm hiệp sĩ đồng loạt đứng dậy, khoác tay lên ngực và cúi đầu chào, nhờ thế người Ireland hiểu ngay rằng chàng chính là chúa công của họ.
Tuy nhiên, trong số những người Ireland có không ít kẻ nhận ra chàng và hô hoán lên rằng: “Tristan xứ Lyonesse, kẻ đã giết chết Morholt!” Họ rút gươm ra và la hét đòi tước đoạt mạng sống của chàng. Thế nhưng Iseult lớn tiếng kêu lên: “Thưa phụ vương, hãy trao nụ hôn lên môi người này đúng như lời thề của người đi,” và nhà vua đành đặt nụ hôn lên môi chàng, tiếng la ó lập tức lắng xuống.
Bấy giờ Tristan giơ chiếc lưỡi rồng ra và thách thức viên quản gia bước lên giao chiến, nhưng viên quản gia nhìn vào gương mặt chàng và chẳng dám đáp lời.
Tristan liền cất tiếng:
“Thưa các vị quý tộc, quý vị đã nói đúng, và đó là sự thật: Ta đã giết Morholt. Nhưng ta đã vượt biển đến để dâng lên quý vị một khoản bồi thường máu hậu hí, nhằm chuộc lại hành động ấy và gột rửa sạch tội danh.
“Ta đã đánh cược thân mạng chốn hiểm nguy để trừ hại mãnh thú cho quý vị và qua đó chinh phục được Iseult Xinh Đẹp, và một khi đã chinh phục được nàng, ta sẽ rước nàng đi trên chiến thuyền của mình.
“Nhưng để xứ sở Cornwall và Ireland không còn vương vấn hận thù mà chỉ tràn ngập tình yêu thương, xin hãy hay rằng vua Mark, chúa công của ta, sẽ rưới tình duyên cùng nàng. Đứng nơi đây là một trăm vị hiệp sĩ danh giá, tất cả sẽ cùng thề nguyện trên thánh tích của các bậc thánh nhân rằng vua Mark đã phái họ đến đây để trao gửi lời đề nghị hòa bình, huynh đệ và thiện chí; rằng bằng sự quý trọng của quý vị, ngài mong muốn đón nhận Iseult làm vị vương hậu tôn kính của mình, và ngài ước nguyện toàn thể thần dân xứ Cornwall sẽ phụng sự nàng như một bậc Mẫu Nghi Thiên Hạ.”
Khi các đại thần xứ Ireland nghe những lời ấy, họ đồng thanh tung hô vang dội, và nhà vua cũng vô cùng hoan hỉ.
Thế là, để khế ước cùng liên minh ấy được thành toàn, vị quốc vương là thân phụ nàng bèn cầm tay Iseult trao cho Tristan và yêu cầu chàng thực hiện một lời thề; ấy là cam kết sẽ cung kính đưa nàng về tâu lại với chúa công của mình, và Tristan đã tuyên thệ điều đó trước các hiệp sĩ cùng hội đồng nam tước Ireland đang tề tựu. Sau đó, nhà vua đặt bàn tay phải của Iseult vào bàn tay phải của Tristan, và Tristan đã nắm giữ nó một hồi lâu như một nghi thức trao quyền hợp pháp cho Quốc vương xứ Cornwall.
Cứ như thế, vì tình yêu dành cho vua Mark, Tristan đã chinh phục được Nàng Vương Hậu Tóc Vàng.
