Bạch Nham Tùng

Người Trung Quốc vào chính thời khắc này, chúng ta, làm sao vậy?

Bình tĩnh đang trở thành một thứ xa xỉ chưa từng có, mà ngoại trừ hạnh phúc, dường như cái gì chúng ta cũng có; người người vội vội vàng vàng tiến về phía trước, lại thường xuyên hoang mang: Mình đang đi đâu?

Hoang mang thời gian dài rồi, phải đi tìm một vài câu trả lời.

Một

Uống trà, uống rượu, lắng nghe tiếng đàn, những việc này có dụng gì không? Nhìn từ bề ngoài, thật sự chẳng có dụng gì.

Xét theo sự theo đuổi của thời đại này, thăng quan, phát tài, nổi danh, hễ làm thì phải làm những việc liên quan đến chúng, vì có dụng, còn một người ngồi uống trà, uống rượu, nghe đàn, thực sự vô dụng. Bởi vì, một người ngồi ở đó, vừa không tạo ra tiền tài, lại không gầy dựng mối quan hệ, thế nên, người cô đơn là đáng hổ xấu, thậm chí bị xem là đáng tội nghiệp.

Qúa nhiều việc "có dụng" đã đẩy những việc "vô dụng" ra rìa. Trong đám đông, người ta chỉ muốn kết giao với những ai có dụng đối với mình. Danh phận trên tấm danh thiếp quyết định tấm nào vì vô dụng mà nên xé đi, tấm nào vì có dụng mà nên giữ lại. Người có dụng được nhà nhà cần đến, những người thú vị trong đám đông cũng ngày một ít đi, thậm chí thời gian dài trôi qua, cuộc đời của chúng ta đều bắt đầu trở nên khô khốc không chút thú vị. Việc hoặc người vô dụng, thật sự vô dụng sao?

Hai

Năm 2011, một sự kiện lớn trong giao lưu hai bên eo biển Đài Loan là triển lãm hợp nhất bức tranh "Phú Xuân Sơn Cư Đồ".

Đầu năm, tôi đến thành phố nhỏ Phú Dương ở Chiết Giang. Người dân nơi đó, ai nấy đều tự hào vì bức "Phú Xuân Sơn Cư Đồ" xuất thân từ nơi này. Trò chuyện kỹ mới biết, kiệt tác này được họa sĩ Hoàng Công Vọng ở tại ngọn núi này dùng thời gian ba bốn năm hoàn thành khi ông đã hơn bảy mươi tuổi vào thời nhà Nguyên hơn sáu trăm năm trước. Ba bốn năm đó, tôi nghĩ người dân trong thành phố nhỏ cũng đang bận vì danh bận vì lợi, còn Hoàng Công Vọng và tác phẩm của ông, chẳng qua chỉ là một người dường như vô dụng làm một việc vô dụng mà thôi. Điều gợi nhiều suy ngẫm là, năm đó bức tranh này chính là do Hoàng Công Vọng vẽ tặng cho đạo hữu Vô Dụng sư, vì vậy cũng có người gọi cuộn tranh này là "Vô Dụng Sư Quyển". Tuy nhiên ngàn trăm năm trôi qua, những việc có dụng mà hết thế hệ này đến thế hệ khác làm đều đã tan thành mây khói; thế nhưng chính người ông lão vô dụng năm nào, bằng một trái tim thanh tịnh cùng những cây cọ vẽ mòn vẹt hết cây này đến cây khác, đã để lại bức tranh tỏa sáng rực rỡ, cuối cùng trở thành biểu tượng và ký ức vĩ đại nhất của thành phố này, đồng thời ngày càng mang lại nguồn vốn, mang lại tiền tài, mang lại sự chú ý cho thành phố nhỏ này. Bức tranh của một người vô dụng tặng cho Vô Dụng sư lại thực sự trở nên có dụng. Đây nên là một vòng luân hồi như thế nào? Việc vô dụng, thật sự vô dụng sao?

Ba

Chuyện nơi xa xuôi chỉ là một tấm gương; con đường hiện tại, vẫn phải cần chính chúng ta tự bước cao bước thấp mà đi.

Dường như cái gì cũng có rồi, nhưng sao vẫn chưa hạnh phúc?

Có người nói, muốn hạnh phúc, ba từ khóa rất quan trọng — vật chất, tình cảm và tinh thần. Vật chất là nền tảng, nền tảng không vững, đất trời rung chuyển. Tiền không phải là vạn năng, nhưng không có tiền thì vạn vạn lần không thể. Thế là, mọi người đều muốn làm vững chắc cái nền tảng này, rồi dần dần sinh ra một ảo giác, tưởng rằng mục tiêu vật chất đạt được rồi thì vấn đề hạnh phúc sẽ tự động được giải quyết. Nhưng đi tiếp đi tiếp, nền tảng vật chất không tệ nữa, GDP của quốc gia đã đứng thứ hai thế giới, lượng tiêu thụ xe hơi nhỏ cũng đứng đầu thế giới, nhưng những người có túi tiền căng tròn lại bất hạnh phát hiện ra: Hạnh phúc không hề đến như hẹn ước, trái lại ngày càng rời xa. Vấn đề nằm ở đâu? Suy nghĩ kỹ xem, ngoài vật chất ra, hai tầng lớp tình cảm và tinh thần, bạn đã chăm sóc đủ chưa? Tình cảm là chỗ dựa của hạnh phúc, tinh thần lại càng là trụ cột của hạnh phúc. Nếu vật chất là điểm dương, lại còn rất cao? Nhưng tình cảm và tinh thần đều là điểm âm, cộng lại, tổng điểm hạnh phúc của bạn, liệu có phải là số âm?

Chỉ làm những việc liên quan đến tiền, đến quyền, đến danh, nhìn thì đều có dụng, liệu có thật sự đủ dùng?

Bốn

Tôi cũng mãi đến lúc cận trung niên mới biết cái hay của trà.

Nếu chỉ đơn thuần để giải khát, trà không phải là lựa chọn tốt nhất. Không vội được không gắt được, làm cho người đang sốt ruột khát nước từ lâu đã bỏ nó mà đi, ba ly cành hông coca chui tọt vào bụng, lập tức đi bận việc khác.

Trà cũng giải khát, thậm chí càng giải khát hơn, nhưng bạn phải cho mình thời gian. Uống trà cái uống không phải là nước, mà là hương vị, thời gian dài trôi qua, thậm chí cái uống còn không phải là hương vị của trà, mà là hương vị của nội tâm và cuộc đời. Các mùa khác nhau hoặc các thời điểm khác nhau trong một ngày tương ứng với những loại trà khác nhau, cực kỳ giống với những khoảng thời gian mát mẻ hay ấm áp trong cuộc sống. Điểm khác biệt là, khoảng thời gian bình tịnh trong cuộc sống chiếm đa số, mà khi lòng lắng xuống, trong trà lại luôn có hương vị.

Rượu, tôi vừa ghét lại vừa thích. Ghét là rượu xã giao, nhưng đó lại là thứ thường gặp nhất trong đám đông xung quanh. Loại rượu như vậy, thường thường say rồi cũng chẳng biết hương vị của rượu. Cầm rượu ngon vốn phải nẫng ngụm lớn vì tình cảm vì thái độ vì lợi ích mà nuốt xuống, đều cảm thấy tiếc cho rượu ngon, rượu ngon đã bị coi như chìa khóa mở đường.

Rượu thật sự ngon lại khiến tôi thích, đó thường là lúc rảnh rỗi không có việc gì hoặc chẳng vì mục đích nào, chén rượu nhỏ giữa người thân bè bạn, không có thứ bậc lớn nhỏ theo danh phận, không có lợi ích gửi gắm trong rượu, thứ trong ly mới làm tươi mát cuộc đời.

Tiếng đàn lại càng là diệu phẩm để lắng lòng lại đối mặt với chính mình. Đàn là vật cổ, âm nhạc thì nơi đâu cũng có, nhưng quá nhiều thứ đều là nền nhạc ồn ào náo nhiệt, có bao nhiêu thứ cất lên vì niềm vui nỗi buồn của bạn?

Tin tức đối với tôi là sự nghiệp là công danh, nhưng nhìn từ góc độ thực tế, thường là khổ dịch bắt buộc phải kiên trì. Nếu như không có thời gian yêu nhạc bắt buộc bản thân phải thả lỏng, không có thời gian uống rượu uống trà thậm chí ngẩn ngơ dường như cũng vô dụng ấy, khổ dịch từ lâu đã không thể gánh vác nổi. Thế là tôi dần hiểu ra, chính những việc vô dụng này đã cân bằng lại cái khổ vốn có trong cuộc sống, thậm chí có đôi khi cảm thấy những việc này mới là những việc có dụng nhất trong cuộc đời. Cuộc đời là đường một chiều, nếu như chỉ vì mục đích mà quên mất quá trình, cuộc đời, thực ra mới chính là khổ dịch.

Đã đến lúc nên làm nhiều hơn những việc vô dụng, trả lại danh nghĩa cho những việc vô dụng và cũng là trả lại danh nghĩa cho cuộc đời rồi.

Năm

Đạo lý rất nhiều người đều hiểu, nhưng làm thì quá khó, song vẫn phải bắt đầu nói từ đạo lý từng chút một. Vu Đan đang dùng ngôn từ văn tự của cô ấy để làm việc này.

Lùi lại nhiều năm về trước, cô ấy làm việc này có lẽ sẽ bị người ta chê cười, đại giáo sư mà lại đi nói mấy chuyện vô dụng, nhưng hôm nay, đối diện với trà, rượu, đàn, mượn chuyện xưa soi đường nay, lại thực sự nên trở thành việc lớn mà giáo sư nên làm. Một trí thức tốt, nên mãi mãi trong sự lo âu trăn trở mà thúc đẩy cho sự thế lòng người tốt đẹp hơn. Giống như một bác sĩ giỏi, chẩn ra bệnh rồi mới kê đơn thuốc, tuy không nhất định thuốc đến bệnh trừ, nhưng đã dốc hết tâm lực. Bận rộn và mù quáng là một loại bệnh của hiện tại, làm một số việc vô dụng chính là một phần đơn thuốc có ích trong đó. Việc này của Vu Đan làm rất có dụng, vừa phản tỉnh bản thân, cũng nhắc nhở mọi người. Tại điểm ngoặt của thời đại này, tất cả chúng ta đều có thể thụ hưởng lợi ích nhiều hay ít. Tất nhiên không nhất định là tất cả người lắng nghe, nhưng dù chỉ là một phần mười trong số đó, sự nhắc nhở này, sự phản tỉnh này, đều là công đức.

Sáu

Trà, rượu, đàn hay những thứ khác, cũng đều chỉ là phương tiện, làm cho lòng tĩnh lại một chút, làm cho cuộc sống dành ra một chút thời gian cho những việc dường như vô dụng, đây mới là mục tiêu. Lòng không tĩnh, hạnh phúc không đến được; con người không có thêm cơ hội đối thoại với nội tâm, cuộc sống không thể tươi mới sống động lên được. Luôn phải có một cơ hội để từ giã sự bận rộn hỗn loạn, vậy thì hãy bắt đầu từ việc đọc những dòng chữ này của Vu Đan đi! Rồi sau đó, đặt quyển sách này sang một bên, đón lấy một cuộc đời tốt đẹp hơn. Tôi nghĩ, đây cũng nên là duyên khởi và kỳ vọng của Vu Đan khi làm việc này!