Thế nào là cảnh giới được người Trung Quốc tôn sùng? Đại gia mỹ học Tông Bạch Hoa cho rằng, "Cảnh giới là sự hợp nhất giữa tạo hóa và tâm nguyên", "là sự dung hòa thấm đượm giữa phong cảnh tự nhiên khách quan và tình điệu sinh mệnh chủ quan". "Ngoại sư tạo hóa, trung đắc tâm nguyên", bên ngoài có tạo hóa, bên trong có nguồn cội, chỉ khi chủ quan và khách quan dung hòa làm một, mới có thể gọi là cảnh giới.

Đại gia quốc học Vương Quốc Duy cho rằng, cảnh giới có thể dùng ta để quan sát vạn vật, nơi nơi đều tô điểm sắc thái của ta; cũng có thể dùng vật để quan sát ta, khiến bản thân hòa mình vào tự nhiên. Thú vị này thấu hiểu nơi đáy lòng, điểm diệu kỳ khó nói cùng người, nếu không phải là cảm nhận trải nghiệm của chính mình, chúng ta lại làm sao có thể thấu hiểu đây?

Về mặt mỹ học sơn thủy, coi trọng ba điều kiện cần thiết, đó là sở chí, sở thưởng, sở cảm. Bước thứ nhất là bản thân phải đặt mình giữa chốn sơn thủy; bước thứ hai là dùng đôi mắt và tâm hồn để thưởng ngoạn; bước thứ ba là huy động toàn bộ sinh mệnh để cảm nhận.

Cuộc sống cần một chút thú vị tao nhã để điều tiết nhịp điệu căng thẳng, nhưng thú vị không phải tự sinh ra mà có, mà là được nuôi dưỡng từ trong sinh mệnh; thú vị cũng không phải được ấp ủ trong căn phòng nhỏ, mà được nuôi dưỡng tự nhiên giữa đất trời. Sự hình thành của thú vị chính là sự đánh thức sinh mệnh, từ đó nâng cao sự thông linh và cảm ngộ giữa cá nhân với vũ trụ.

Sơn thủy là gì? Tô Đông Thao nói rất hay, sơn thủy "tuy không có hình dáng cố định nhưng có quy luật cố định". Những nơi khác nhau, sơn thủy cũng khác nhau, hơn nữa vẫn luôn thay đổi, đó chính là cái gọi là "không có hình dáng cố định". Thế nhưng, nó có quy luật cố định, chỉ cần bạn chịu quan sát, nhất định có thể nhìn ra đại đạo ẩn chứa bên trong.

Lý Bạch nói: "Nhìn nhau không chán, chỉ có núi Kính Đình." Một con người và một ngọn núi, có thể ngồi đối diện nhìn nhau cho đến khi "chim bay hết, mây cô đơn bay lững lờ". Giữa con người và non sông, ánh mắt đăm đăm ấy sẽ không bao giờ có sự chán ngán. Cho nên, Tân Khải Cửu mới nói: "Ta thấy thanh sơn nhiều vẻ đẹp, đoán thanh sơn thấy ta cũng như vậy." Thật là lãng ngân và dịu dàng biết bao!

"Lên núi thì tình chan chứa cả núi, ngắm biển thì ý dâng tràn khắp biển", con người ở trên núi sẽ cảm thấy cao cả, ở bên bờ biển sẽ thể nghiệm được sự khoáng đạt. Bốn mùa khác nhau, sơn thủy muôn vẻ, cứ đi như vậy, trong sinh mệnh tự nhiên sẽ có thêm một phần thú vị.

Mọi người khi nhắc đến du lịch, có người đề xuất: Chúng ta lên Hoàng Sơn đi! Liễu có người nói: Hoàng Sơn tôi đi rồi mà. Lại có người đề xuất: Còn Lư Sơn thì sao? Có lẽ sẽ có người đáp: Lư Sơn chưa đi bao giờ, phải đi một chuyến mới được! Trong quan niệm của rất nhiều người, phong cảnh danh lam, đi qua một lần là không cần đi nữa, vẫn còn rất nhiều núi non sông ngòi nổi tiếng chưa từng đặt chân đến cơ mà!

Một ngọn núi, một dòng sông, đi một lần là đã hiểu thấu được rồi sao?

Ngắm núi thưởng nước, bốn mùa khác nhau, ý nghĩa hàm chứa khác nhau, tâm tình bạn cảm nhận được tự nhiên cũng sẽ khác nhau. Họa sĩ sơn thủy nổi tiếng thời Bắc Tắc Quách Hi có một quan niệm, gọi là "núi mùa xuân khói mây liên miên, người hân hoan; núi mùa hè cây cối râm mát, người thảnh thơi; núi mùa thu trong sáng tiêu điều, người trang nghiêm; núi mùa đông mịt mờ che khuất, người cô tịch". Mùa xuân giữa núi có khói mây, khói mây dâng lên, trong lòng người liền có một niềm hân hoan, vươn lên cùng khói mây; mùa hè trên núi cành lá tươi tốt, nơi râm mát, có một sự khoáng đạt, lòng người cũng thảnh thơi; mùa thu trời thanh gió mát, lá rụng xào xạc, trong lòng dâng lên cảm giác trang nghiêm; ngọn núi mùa đông, tuy có sắc khô héo, nhưng lại có thể cảm nhận được sự xa xăm bi tráng trong cảnh tịch mịch.

Bốn mùa của núi đều có biểu cảm, giống như tâm cảnh của con người. Núi mùa xuân như cười, núi mùa hè như giận, núi mùa thu như trang điểm, núi mùa đông như ngủ.

Núi mùa xuân như cười. Bạn có tin một ngọn núi non sẽ nở nụ cười không? Hoa nở rồi, chim hót rồi, vạn vật bừng sức sống, nước chảy róc rách, bạn không thấy đó là biểu cảm của núi mùa xuân sao?

Núi mùa hè như giận. Cỏ cây mọc điên cuồng, hoa hè nở rộ, mùa hè vô cùng tràn trề, lại còn bừng bừng sức sống. Sức sống bừng bừng ấy chính là sự nở rộ mãnh liệt, sinh mệnh đã đến thời kỳ đỉnh cao, đến mức cực hạn.

Núi mùa thu như trang điểm. Sắc màu bốn mùa không gì bằng mùa thu trong trẻo. Ngọn núi mùa thu rực rỡ muôn màu, đậm nhạt sâu nông, tựa như mỹ nhân trang điểm kỹ càng.

Núi mùa đông như ngủ. Đại địa chìm vào im lặng, ngủ say dưới lớp tuyết phủ, dưỡng sức nghỉ ngơi, tích trữ năng lượng cho năm tới. Non sông cũng trở nên tĩnh lặng, ngủ vùi trong gió lạnh, ấp ủ cảm xúc, để đầu xuân năm sau lại hé nụ cười.

Bạn có thể nói non sông bốn mùa không có dung nhan thay đổi sao? Giống như Vương Bột đã nói trong bài : "Trời cao đất rộng, nhận ra vũ trụ là vô cùng; hứng hết buồn lại đến, biết thịnh suy có số." Đã thế biểu cảm bốn mùa của núi đều khác nhau, chúng ta đi qua muôn ngọn núi, trong lòng tự nhiên sẽ chứa đựng những thú vị khác nhau, từ đó cũng có thể lĩnh hội được quy luật vạn vật biến đổi.