Mọi người đều quen thuộc với nhà văn Âu Dương Tu, về già đến đất Trừ Châu, ban đầu tự hiệu là "Túy Ông", sau đổi thành "Lục Nhất cư sĩ". Rất nhiều người không hiểu, không biết "Lục Nhất" rốt cuộc có ý nghĩa gì. Ông nói: "Nhà ta có vạn quyển sách, sưu tập di văn kim thạch từ thời Tam đại trở lại đây một ngàn quyển, có một cây đàn, có một ván cờ, mà thường trưng bày một bầu rượu." Đây là năm chữ "một", sau đó ông lại nói: "Lấy một ông già là ta, già đi giữa năm thứ vật dụng này, há chẳng phải là sáu một sao?" Lại có một ông lão như ta, cứ già đi trong năm thứ này, cộng lại chính là sáu chữ "một", cho nên gọi là "Lục Nhất cư sĩ".

Đây là những ngày tháng tuổi già mà một đại văn hào đã trải qua. Sự phú quý xa hoa của ông nằm ở chỗ sách vở mình sưu tầm, nằm ở cây đàn, ván cờ, bầu rượu giản dị, cộng lại chính là kiếp này ông sẽ già đi trong đó, chính là tuổi xế chiều mà ông đắc ý. Nguyên nhân có thể thảnh thơi an hưởng tuổi già ở nơi này, điểm mấu chốt nhất chính là ông có niềm vui biết tự tìm lấy sự vui vẻ cho mình.

Vậy thì, giả sử chúng ta không có từng ấy sách vở và di văn kim thạch, niềm vui trong cuộc sống bách tính bình thường nằm ở đâu?

Theo tôi thấy, thú vui chính là một sự phát hiện.

Mọi người có lẽ từng đọc ba mươi ba điều "Bất diệc khoái tai" (Há chẳng khoan khoái thay) của Kim Thánh Thán, nói về những chuyện khiến ông mừng rỡ khôn tả. Đó đều là những chuyện gì nào? Chúng ta chọn vài mục để nói xem sao.

"Mười năm biệt bạn, đến chập tối chợt tới. Mở cửa vái chào xong, không kịp hỏi thuyền của họ đến đường thủy hay đường bộ, cũng chẳng kịp mời họ ngồi giường hay ngồi sạp, bèn vội vã chạy vào trong nhà, nhún nhường hỏi vợ: 'Nàng há có chén rượu như vợ Tô Đông Pha chứ?' Vợ hân hoan rút trâm vàng giao cho. Tính ra đủ dùng trong ba ngày. Há chẳng khoan khoái thay!"

Có một hôm, người bạn cũ mười năm không gặp đột nhiên đến thăm vào lúc chập tối, mở cửa vái chào, chưa kịp hỏi thăm, chủ nhà đã vội vã chạy vào phòng trong, túm lấy vợ mình mà hỏi, nhà chúng ta còn rượu không? Nàng có thể chuẩn bị rượu cho ta thật nhanh được không? Người vợ rút chiếc trâm trên đầu xuống nói, chàng hãy cầm lấy cái này đi đổi rượu đi. Chủ nhà nhìn chiếc trâm vàng này xong, đâu chỉ đủ uống rượu một bữa tối nay, thậm chí còn có thể uống suốt ba ngày, cho nên mừng rỡ khôn tả, há chẳng khoan khoái thay. Niềm khoan khoái của ông ấy nào có xa hoa gì, chẳng qua chỉ là đột nhiên có bạn đến chơi, vợ mình lại rất hiền đức, đem trang sức đi đổi rượu, điều này cũng đủ khiến ông vui mừng khôn xiết.

"Phòng trống ngồi một mình, đang nghĩ chuột nhắt đầu giường đêm qua thật đáng ghét, không biết nó cắn kèn kẹt là hỏng đồ vật gì của ta, cắn chí chát là rách cuốn sách nào của ta. Lòng dạ rối bời, không biết tính sao, chợt thấy một con mèo lớn, chú ý vẩy đuôi, giống như đang nhìn thấy cái gì. Nín thở thu mình, đợi một lát, thì lao nhanh như gió, kêu 'chít' một tiếng. Mà con vật này liền đi mất rồi. Há chẳng khoan khoái thay!"

Một mình ngồi trong phòng sách, đang phiền lòng vì lũ chuột quậy phá ban đêm, không biết nó cắn kèn kẹt món đồ gỗ nào của ta, cũng không biết nó cắn chí chát cuốn sách nào của ta. Đang lúc suy nghĩ, thì thấy một con mèo lớn đang "chú ý vẩy đuôi" ở đó, dường như nhìn thấy cái gì, đột nhiên "lao nhanh như gió", vù một cái lao qua, sau đó nghe thấy một tiếng "chít" nho nhỏ, con chuột đã bị ngoạm đi rồi. Ấy chà, khoảnh khắc đơn giản như vậy, vậy mà cũng khiến Kim Thánh Thán "há chẳng khoan khoái thay"!

Lại xem một mục nữa, "Đêm đông uống rượu, lại càng lạnh lắm, đẩy cửa sổ thử nhìn, tuyết to bằng bàn tay, đã đọng ba bốn thốn rồi. Há chẳng khoan khoái thay!" Đêm đông uống rượu, lạnh không chịu nổi, đẩy cửa sổ ra nhìn thì hóa ra là tuyết rơi lớn, chà chà, trong lòng không kìm được mừng rỡ. Đây là cái sảng khoái của mùa đông giá rét.

"Mùa hè ở trong mâm sơn đỏ, tự tay rút dao bén, cắt dưa hấu lục trầm. Há chẳng khoan khoái thay!" Mâm sơn đỏ cắt dưa hấu xanh, một dao cắt xuống, nghe tiếng nó nứt rộp một tiếng, đây là cái sảng khoái của giữa mùa hè.

Còn có chuyện gì "khoan khoái thay" nữa nào?

"Đẩy cửa sổ giấy thả ong ra, há chẳng khoan khoái thay!" Trong phòng bay vào con ong vò vẽ, đẩy cửa sổ thả nó ra, tâm trạng liền vui vẻ, đúng là niềm vui đơn thuần làm sao!

"Làm quan huyện, mỗi ngày đánh trống lúc lui sảnh, há chẳng khoan khoái thay!" Tan làm rồi, chẳng lẽ không nên vỗ tay khen sướng tai sao?

"Nhìn diều của người ta đứt, há chẳng khoan khoái thay!" Ồ, nhìn người khác thả diều, thả mãi thả mãi, dây diều đứt mất, cũng cảm thấy vui mừng, mang tâm lý ác ý nghịch ngợm của đứa trẻ hư.

"Trả nợ xong, há chẳng khoan khoái thay!" Cuối cùng cũng trả hết nợ rồi, tự nhiên là vui mừng.

Đọc kỹ ba mươi ba điều "Bất diệc khoái tai" của Kim Thánh Thán, tin rằng mọi người đều sẽ cảm động từ tận đáy lòng. Những khoảnh khắc vô tình trong những năm tháng nghèo khó, trong mắt nhiều người là thời khắc đau khổ khôn cùng, vậy mà ông ấy lại có thể vỗ bàn kinh ngạc, há chẳng khoan khoái thay, đây là một cảnh giới lớn của đời người.

Thế nào là tâm hồn thảnh thơi phóng khoáng? Tâm hồn thảnh thơi phóng khoáng thực ra rất đơn giản. Mỗi người hãy thử giao cho mình một bài tập, ngay lúc này đây, chọn một kỳ nghỉ thảnh thơi, đếm xem bản thân và người nhà có bao nhiêu khoảnh khắc "há chẳng khoan khoái thay". Không nhất thiết phải là chuyện lớn lao gì, cũng chưa chắc đã có ý nghĩa hay giá trị gì, chỉ cần khoảnh khắc ấy, bạn thực sự reo hò như một đứa trẻ, cười lớn một tiếng, đó chính là "há chẳng khoan khoái thay".