Anne đã ở Green Gables được đúng nửa tháng trước khi bà Lynde đến để xem mặt con bé. Công bằng mà nói, bà Rachel không có lỗi trong việc này. Một trận cảm cúm nặng và trái mùa đã giam lỏng người phụ nữ tốt bụng ấy trong nhà kể từ lần ghé thăm Green Gables gần đây nhất. Bà Rachel vốn ít khi ốm đau và có thái độ khinh ra mặt đối với những kẻ hay bệnh tật; nhưng bà quả quyết rằng cúm là thứ bệnh chẳng giống bất kỳ căn bệnh nào trên trần đời và chỉ có thể được xem là một trong những hình phạt đặc biệt của Thượng đế. Ngay khi bác sĩ cho phép đặt chân ra ngoài trời, bà liền tất tả đến Green Gables, lòng sục sôi sự tò mò muốn tận mắt nhìn thấy đứa trẻ mồ côi của Matthew và Marilla — nhân vật mà về cô bé, đủ mọi câu chuyện và phỏng đoán đã lan truyền khắp Avonlea.
Anne đã tận dụng rất tốt từng phút giây tỉnh táo trong suốt nửa tháng đó. Giờ đây, con bé đã quen thuộc với mọi cái cây bụi cỏ quanh khu nhà. Nó phát hiện ra một con đường mòn mở ra ở phía dưới vườn táo, chạy xuyên qua một dải rừng; và nó đã khám phá tận cùng lối đi ấy với tất cả những khúc quanh kỳ thú dọc theo suối nhỏ và cầu gỗ, những lùm linh sam và vòm anh đào dại, những góc rợp bóng dương xỉ, cùng những nhánh rẽ quanh co ngập tràn phong và thanh lương trà.
Nó đã kết bạn với dòng suối nhỏ dưới trũng sâu — con suối tuyệt diệu, trong vắt và lạnh buốt; xung quanh được viền bởi những phiến đá sa thạch đỏ nhẵn nhụi và bao bọc bởi những khóm dương xỉ nước to lớn như lá cọ; phía bên kia suối là một chiếc cầu gỗ bắc ngang.
Chiếc cầu ấy dẫn đôi chân nhảy nhót của Anne vượt qua một ngọn đồi có rừng bao phủ ở phía bên kia, nơi chốn hoàng hôn vĩnh cửu ngự trị dưới những tán linh sam và vân sam mọc thẳng tắp, dày đặc; những bông hoa duy nhất ở đó là vô số những chiếc "chuông tháng Sáu" mỏng manh — loài hoa e ấp và ngọt ngốt nhất trong rừng, cùng một vài bông hoa hình sao nhạt màu, tựa như linh hồn của những đóa hoa từ năm ngoái. Tơ nhện lấp lánh như những sợi bạc giữa ngàn cây, và những cành lá linh sam dường như cất lên những lời trò chuyện thân thiết.
Tất cả những chuyến thám hiểm đầy say mê ấy đều được thực hiện trong những khoảng thời gian rảnh rỗi hiếm hoi được phép vui chơi, và Anne đã huyên thuyên bên tai Matthew và Marilla đến điếc cả tai về những phát hiện của mình. Đương nhiên là Matthew chẳng hề phàn nàn gì; ông lắng nghe tất cả với một nụ cười ngập tràn thích thú nhưng không thành lời trên gương mặt; còn Marilla thì cho phép con bé "huyên thuyên" cho đến khi nhận ra bản thân bắt đầu quá đỗi hứng thú với những câu chuyện đó, và ngay lập tức, bà lại dập tắt ngay Anne bằng một mệnh lệnh cộc lốc bắt con bé phải im miệng.
Anne đang ở ngoài vườn cây ăn trái khi bà Rachel tới, thong thả lang thang theo ý thích giữa thảm cỏ xanh mướt, lay động dưới ánh nắng chiều đỏ rực; nhờ vậy mà người phụ nữ tốt bụng nọ có cơ hội tuyệt vời để kể lể tường tận về trận ốm của mình, miêu tả từng cơn đau nhức và nhịp đập với vẻ thích thú rõ rệt đến mức Marilla thầm nghĩ ngay cả bệnh cúm cũng có những mặt bù đắp riêng của nó. Khi những chi tiết đã cạn kiệt, bà Rachel liền chuyển sang lý do chính của chuyến viếng thăm.
“Tôi vừa nghe được dăm ba chuyện động trời về cô và Matthew đấy.”
“Tôi đoán là chị chẳng ngạc nhiên hơn tôi là mấy đâu,” Marilla đáp. “Giờ thì tôi đang dần hết ngạc nhiên rồi đây.”
“Thật tệ khi lại có sự nhầm lẫn oái oăm đến thế,” bà Rachel thông cảm nói. “Hai người không thể gửi con bé trở lại được sao?”
“Tôi cho là chúng tôi có thể, nhưng chúng tôi đã quyết định giữ lại. Matthew đã phải lòng con bé mất rồi. Và tôi phải thừa nhận là chính tôi cũng mến nó — dẫu phải công nhận rằng con bé cũng có những thói hư tật xấu. Ngôi nhà trông đã khác hẳn từ dạo có nó. Con bé thực sự là một sinh linh rạng rỡ.”
Marilla đã nói nhiều hơn dự tính ban đầu, bởi bà đọc được sự không đồng tình hiện rõ trên nét mặt của bà Rachel.
“Chị đã gánh lấy một trách nhiệm quá lớn rồi đấy,” người phụ nữ nọ ủ rũ lên tiếng, “nhất là khi chị chưa từng có chút kinh nghiệm nào với lũ trẻ. Chị chẳng biết nhiều về con bé hay bản tính thực sự của nó, tôi đoán thế, và chẳng thể đoán trước một đứa trẻ như vậy rồi sẽ ra sao đâu. Nhưng tôi chắc chắn không có ý làm nhụt chí chị đâu, Marilla.”
“Tôi chẳng thấy nhụt chí chút nào cả,” Marilla khô khan đáp lời, “khi tôi đã hạ quyết tâm làm điều gì thì nó sẽ vẫn giữ nguyên như thế. Chắc chị muốn gặp Anne chứ. Tôi sẽ gọi nó vào.”
Anne bước nhanh vào nhà, gương mặt rạng rỡ niềm vui từ những chuyến lang thang trong vườn trái cây; nhưng vì ngượng ngùng khi bất ngờ đối diện với một người lạ, con bé khựng lại đầy bối rối ngay ngưỡng cửa. Trông nó quả thực là một sinh linh kỳ quặc trong chiếc áo ngắn chật chội bằng vải wincey mặc từ nhà tế thế suốt từ hôm đó đến giờ, bên dưới để lộ đôi chân gầy guộc trông dài một cách vô duyên. Những vết tàn nhang chi chít và nổi bật hơn bao giờ hết; gió đã làm rối tung mái tóc không mũ thành một mớ hỗn độn rực rỡ đến chói mắt; chưa bao giờ người ta thấy mái tóc ấy đỏ đến thế như vào khoảnh khắc này.
“Chà, rõ ràng là người ta chẳng chọn cô vì dung mạo rồi, điều đó thì chắc chắn như đinh đóng cột,” đó là lời bình luận đầy dứt khoát của bà Rachel Lynde. Bà Rachel vốn là một trong những con người vui vẻ và nổi tiếng kiêu hãnh vì luôn nói lên suy nghĩ của mình mà chẳng hề sợ hãi hay nể nang ai. “Con bé gầy trơ xương và xấu xí quá đấy, Marilla. Lại đây nào con, để ta ngắm kỹ một chút xem nào. Trời đất ơi, có ai từng thấy lắm tàn nhang thế này không cơ chứ? Lại còn mái tóc đỏ như cà rốt nữa chứ! Lại đây nào con, ta bảo.”
Anne “đã lại đó”, nhưng không hoàn toàn theo cách mà bà Rachel mong đợi. Chỉ với một cú nhảy, con bé băng qua sàn nhà bếp và đứng sừng sững trước mặt bà Rachel, mặt đỏ bừng vì giận dữ, môi mím chặt run rẩy, và toàn thân mảnh khảnh run lên từ đầu đến chân.
“Tôi ghét bà,” con bé thét lên với giọng nghẹn ngào, giậm mạnh chân xuống sàn nhà. “Tôi ghét bà — tôi ghét bà — tôi ghét bà —” mỗi lời tuyên bố căm thù đi kèm một tiếng giậm chân mạnh hơn. “Sao bà dám gọi tôi là gầy guộc và xấu xí? Sao bà dám nói tôi tàn nhang và tóc đỏ? Bà là một người đàn bà thô lỗ, bất lịch sự và vô cảm!”
“Anne!” Marilla kinh hoàng thốt lên.
Nhưng Anne vẫn tiếp tục trừng trừng đối mặt với bà Rachel đầy bất khuất, ngẩng cao đầu, mắt hừng hực lửa, hai tay siết chặt, nỗi căm phẫn sục sôi tỏa ra từ con bé như một thứ bầu không khí hữu hình.
“Sao bà dám nói những điều đó về tôi?” con bé kịch liệt lặp lại. “Bà sẽ cảm thấy thế nào nếu người ta nói những điều tương tự về chính bà? Bà sẽ thấy sao nếu có kẻ bảo rằng bà béo trục béo tròn, vụng về và chắc chẳng có nổi một chút trí tưởng tượng nào trong đầu? Tôi chẳng màng việc mình làm tổn thương cảm xúc của bà khi nói ra điều đó đâu! Tôi hy vọng mình đã làm tổn thương bà. Bà đã làm tổn thương tôi nặng nề hơn bất cứ ai từng làm trước đây, ngay cả người chồng say xỉn của bà Thomas. Và tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho bà vì chuyện này, không bao giờ, không bao giờ nữa!”
Giậm chân! Giậm chân!
“Có ai từng chứng kiến một cơn thịnh nộ thế này chưa cơ chứ!” Bà Rachel kinh hoàng kêu lên.
“Anne, lên phòng của con và ở nguyên đấy cho đến khi ta lên,” Marilla nói, phải khó khăn lắm mới lấy lại được giọng nói của mình.
Anne bật khóc nức nở, lao ra cửa phòng khách, sập mạnh cửa đến mức những chiếc hộp thiếc treo trên vách hiên nhà bên ngoài rung lên bần bật để hưởng ứng, rồi vụt chạy qua hành lang và lao vút lên cầu thang tựa như một cơn lốc. Tiếng sập cửa khe khẽ ở tầng trên cho thấy cánh cửa phòng ở đầu hồi phía đông đã được đóng lại với sự phẫn nộ không kém.
“Chà, tôi chẳng thèm tị nạnh với cái công việc dạy dỗ con bé đó của chị đâu, Marilla,” bà Rachel nói với vẻ nghiêm trang khôn tả.
Marilla hé môi định nói những lời xin lỗi hay xoa dịu mà chính bà cũng chẳng biết là gì. Thế nhưng điều mà bà thốt ra lại khiến chính bản thân bà phải ngạc nhiên, ngay lúc đó và mãi mãi về sau.
“Chị không đáng phải chế giễu ngoại hình của con bé, Rachel ạ.”
“Marilla Cuthbert, ý chị không phải là chị đang bênh vực cho cái thái độ giận dữ khủng khiếp mà chúng ta vừa chứng kiến đấy chứ?” Bà Rachel phẫn nộ chất vấn.
“Không,” Marilla chậm rãi đáp, “tôi không cố gắng bao biện cho con bé. Nó đã rất hư và tôi sẽ phải dạy dỗ lại nó một trận về chuyện này. Nhưng chúng ta phải biết châm chước cho nó chứ. Con bé chưa từng được dạy dỗ điều gì là phải quấy. Và chị đã quá cay nghiệt với nó rồi, Rachel ạ.”
Marilla không sao kiềm chế được việc nói thêm câu cuối ấy, dẫu rằng bà lại một lần nữa ngạc nhiên vì chính hành động của mình. Bà Rachel đứng phắt dậy với vẻ tự ái bị tổn thương.
“Chà, tôi thấy mình sẽ phải cực kỳ cẩn trọng với từng lời ăn tiếng nói từ nay về sau rồi, Marilla ạ, khi mà cảm xúc mỏng manh của những đứa trẻ mồ côi chẳng biết từó xó xỉnh nào được vớt về lại được đặt lên trên hết mọi thứ thế này. Ồ, không, tôi không giận đâu — đừng có lo. Tôi thương hại chị quá nhiều nên chẳng còn chỗ cho sự tức giận trong lòng nữa rồi. Chị sẽ còn khối rắc rối với đứa trẻ đó đấy. Nhưng nếu chị nghe theo lời khuyên của tôi — điều mà chắc chị chẳng thèm làm đâu, dẫu cho tôi đã nuôi dưỡng mười đứa con và chôn cất hai đứa — thì chị sẽ tiến hành cái ‘cuộc nói chuyện’ mà chị vừa nhắc tới bằng một chiếc roi bạch dương kha khá cỡ đấy. Tôi nghĩ đó sẽ là thứ ngôn ngữ hiệu quả nhất cho loại trẻ con như vậy. Tính tình con bé chắc cũng hợp với màu tóc của nó rồi. Thôi, chúc Marilla tối tốt lành. Tôi hy vọng chị vẫn đến thăm tôi thường xuyên như mọi khi. Nhưng chị đừng có trông mong tôi lại đặt chân đến đây lần nữa sớm đâu, nếu tôi cứ phải hứng chịu cảnh bị lao vào tấn công và lăng mạ theo cái kiểu này. Đây là điều hoàn toàn mới mẻ trong đời tôi đấy.”
Nói đoạn, bà Rachel vùng vằng bước ra ngoài và đi thẳng — nếu có thể dùng từ “bước đi” cho một người phụ nữ béo cứ lạch bạch bước đi — còn Marilla với gương mặt vô cùng nghiêm trọng liền quay gót hướng về phía căn phòng ở đầu hồi phía đông.
Trên đường lên lầu, bà trĩu nặng âu lo suy tính xem mình phải hành xử ra sao đây. Bà không khỏi hoang mang trước màn kịch vừa diễn ra. Thật bất hạnh làm sao khi Anne lại bày tỏ cơn thịnh nộ ấy trước mặt bà Rachel Lynde, trong tất cả mọi người! Rồi Marilla chợt nhận thức được một cách đầy khó chịu và tự trách rằng bà cảm thấy sự bẽ bàng vì chuyện này nhiều hơn là nỗi buồn khi phát hiện ra một khiếm khuyết trầm trọng như thế trong tính nỗ của Anne. Và bà phải phạt con bé thế nào đây? Gợi ý đầy thiện chí về chiếc roi bạch dương — thứ vũ khí mà đám con của bà Rachel có thể làm chứng bằng những vết lằn đau điếng — chẳng hề khiến Marilla thấy lọt tai chút nào. Bà không tin là mình có thể quất roi một đứa trẻ. Không, phải tìm ra một phương pháp trừng phạt khác để buộc Anne nhận thức đúng đắn về mức độ nghiêm trọng trong lỗi lầm của nó.
Marilla tìm thấy Anne đang nằm úp mặt trên giường, khóc nức nở, hoàn toàn quên mất đôi giày dính bùn đang đặt trên tấm ga trải giường sạch tinh.
“Anne,” bà gọi, giọng không hề gay gắt.
Không có tiếng trả lời.
“Anne,” với giọng điệu nghiêm khắc hơn, “xuống ngay khỏi cái giường đó và lắng nghe ta nói xem nào.”
Anne lồm cồm bò khỏi giường và ngồi cứng đờ trên chiếc ghế bên cạnh, gương mặt sưng húp đẫm nước mắt cùng đôi mắt bướng bỉnh dán chặt xuống sàn nhà.
“Đây là cái cách mà con cư xử đấy à, Anne? Con không thấy xấu hổ với bản thân mình sao?”
“Bà ấy chẳng có quyền gì mà gọi cháu là đứa xấu xí với tóc đỏ cả,” Anne ngoan cố và thách thức đáp trả.
“Con chẳng có quyền gì mà nổi giận lôi đình rồi ăn nói kiểu đó với bác ấy cả, Anne ạ. Ta đã rất xấu hổ vì con — hoàn toàn xấu hổ. Ta muốn con cư xử nhã nhặn với bà Lynde, thế mà thay vào đó con lại làm ta mất mặt. Ta chắc chắn không hiểu nổi tại sao con lại có thể nổi cơn thịnh nộ như thế chỉ vì bà Lynde nói con tóc đỏ và ngoại hình thô kệch. Chính con cũng tự nói điều đó thường xuyên còn gì.”
“Ồ, nhưng có sự khác biệt rất lớn giữa việc tự mình nói ra một điều và việc nghe người khác thốt lên điều đó chứ ạ,” Anne nức nở. “Bà có thể biết chắc một điều là như thế, nhưng con không sao ngăn được hy vọng là người khác không hoàn toàn nghĩ thế. Con đoán là bà nghĩ con có một tính khí khủng khiếp, nhưng con không tài nào kìm được. Khi bà ấy nói những lời đó, có cái gì đó dâng ngược lên trong ngực khiến con nghẹt thở. Con buộc phải bùng nổ với bà ấy thôi.”
“Chà, con đã tự vẽ ra một màn trình diễn thật ngoạn mục đấy, ta phải công nhận thế. Bà Lynde sẽ có khối chuyện hay ho để kể về con ở khắp mọi nơi — và thể nào bà ấy cũng kể cho mà xem. Thật là một điều khủng khiếp khi con lại nổi giận lôi đình như thế, Anne ạ.”
“Bà cứ thử tưởng tượng xem mình sẽ cảm thấy thế nào nếu có ai đó nói thẳng vào mặt rằng bà gầy guộc và xấu xí,” Anne nài nỉ trong làn nước mắt.
Một ký ức cũ kỹ bất chợt hiện về trong tâm trí Marilla. Hồi còn là một đứa trẻ rất nhỏ, bà từng nghe một người dì nói về mình với người khác rằng: “Thật tiếc làm sao khi nó lại là một đứa bé ngăm đen và thô kệch đến thế.” Marilla đã suýt năm mươi tuổi rồi mà vết cắt của ký ức đó vẫn chưa phai mờ.
“Ta không nói rằng bà Lynde hoàn toàn đúng khi thốt ra những lời đó với con đâu, Anne,” bà thừa nhận với giọng mềm mại hơn. “Rachel vốn là kẻ quá ư bộc trực. Nhưng đó không phải là cái cớ cho hành vi ứng xử như vậy của con. Bà ấy là người lạ, là người lớn tuổi và là khách của ta — cả ba lý do ấy đều quá đủ để con phải tỏ ra tôn trọng bác ấy. Con đã thô lỗ, hỗn hào và...” — Marilla chợt lóe lên một ý tưởng trừng phạt đầy cứu rỗi — “...con phải đến gặp bác ấy và nói rằng con vô cùng hối hận vì cơn giận dữ vừa rồi, đồng thời cầu xin bác ấy tha thứ.”
“Con không bao giờ làm thế đâu,” Anne quả quyết và tối tăm nét mặt đáp. “Bà muốn phạt con bằng cách nào cũng được, Marilla. Bà có thể nhốt con vào một ngục tối tối tăm, ẩm ướt đầy rắn rết cóc nhái và chỉ cho con ăn bánh mì với nước lã thôi, con cũng chẳng phàn nàn nửa lời. Nhưng con không thể xin bà Lynde tha thứ được đâu.”
“Chúng ta không có thói quen nhốt người vào ngục tối ẩm ướt đâu,” Marilla khô khan đáp, “nhất là khi mấy thứ đó khá hiếm hoi ở Avonlea. Nhưng con phải và sẽ phải xin lỗi bà Lynde, và con sẽ ở lại đây trong phòng cho đến khi nào con có thể nói với ta rằng con sẵn sàng làm điều đó.”
“Vậy thì chắc con phải ở đây mãi mãi mất thôi,” Anne ủ rũ nói, “bởi vì con không thể nói với bà Lynde rằng con xin lỗi vì đã thốt ra những lời đó với bà ấy. Sao con có thể chứ? Con đâu có thấy hối lỗi. Con chỉ hối hận vì đã làm bà phiền lòng thôi; nhưng con rất đỗi vui mừng vì đã nói đúng những gì con nghĩ với bà ấy. Đó thực sự là một sự thỏa mãn lớn. Con không thể nói là mình hối hận khi lòng không thấy thế được, phải không ạ? Con thậm chí chẳng thể tưởng tượng nổi là mình đang hối hận nữa là.”
“Có lẽ trí tưởng tượng của con sẽ hoạt động trơn tru hơn vào buổi sáng,” Marilla nói, đứng lên chuẩn bị rời đi. “Con sẽ có cả đêm để ngẫm nghĩ về hành vi của mình và tự điều chỉnh lại tâm trạng cho phải phép. Con đã nói là con sẽ cố gắng trở thành một cô bé thật ngoan nếu chúng ta giữ con lại Green Gables, nhưng ta phải nói rằng tối nay chẳng có chút nào giống như thế cả.”
Để lại mũi tên tàn độc cuối cùng ấy ngấm ngầm ray rứt trong lồng ngực đầy giông bão của Anne, Marilla bước xuống nhà bếp với tâm trạng trĩu nặng buồn phiền và cõi lòng bực bội. Bà vừa giận chính mình lại vừa giận Anne, bởi vì cứ mỗi khi nhớ lại gương mặt ngơ ngác trố mắt của bà Rachel, đôi môi bà lại co giật vì buồn cười và bà lại cảm thấy một ham muốn đáng trách là muốn bật cười thật to.
